عضد
ع - ض - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Bazu demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bazu demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR813 harfباب العين والضاد والدال معهما
ع ض د يستعمل فقط عضد: العضد فيه ثلاث لغات: عَضُدٌ، وعُضُد، وعُضْد.
وعضُدان وأعضاد، وهو من المرفق إلى الكتف.
وفلان يعْضُدُ فلاناً: يعينه. وعَضَدني عليه، أي: أعانني.
والعَضَدُ: داء يأخذ في أعضاد الإبل خاصة. قال:
......... طعن المبيطر إذ يَشفي من العَضَد
ورجل عَضُد: دقيق العَضُد. وأعضاد كلّ شئ ما يشد من حواليه من البناء وغيره، مثل أعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.365 harfالعَضُدُ: الساعد، وهو من المِرفق إلى الكتف. وفيه أربع لغات: عضَد، وعضِد، وعَضْدٌ وعُضْدٌ. وعَضَدْتُهُ أعْضُدُهُ بالضم: أعَنْتُهُ، وكذلك إذا أصبت عَضُدَهُ. وعَضَدتُ الشجر أعضِدُهُ بالكسر، أي قطعته بالمِعْضَدِ، فهو مَعْضودٌ وعَضَدٌ بالتحريك. ومنه قول الهذليّ:
ضَرْبُ المُعَوِّلِ تحت الديمةِ العَضَدا
والمُعاضدة: المعاونة. واعْتَضَدْتُ بفلان، أي استعنت به. واعْتَضَدْتُ بالشيء: جعلته في عَضُدي.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.565 harfباب العين والضاد مع الدال
عضد
استعمل من وجوهه :
عضد : قال الله جلّ وعزّ : ( يُكَذِّبُونِ قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَاناً فَلاَ يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِئْايَاتِنَآ أَنتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا ) ( القَصَص : 35 ) قال الزجاج : أي سنُعينك بأخيك . قال : ولفظ العضد على
جهة المثل ، لأنّ اليدَ فوقها عضدها ؛ وكلّ معينٍ فهو عَضُد . وعاضَدَني فلانٌ على فلانٍ ، أي عاونَني .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.318 harf(باب العين والضاد وما يثلثهما)
(عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR390 harf- العضد: ما بين المرفق إلى الكتف، وعضدته: أصبت عضده، وعنه استعير: عضدت الشجر بالمعضد، وجمل عاضد: يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، ويقال: عضدته: أخذت عضده وقويته، ويستعار العضد للمعين كاليد قال تعالى: ﴿وما كنت متخذ المضلين عضدا﴾ [الكهف/51]. ورجل أعضد: دقيق العضد، وعضد: مشتك من العضد، وهو داء يناله في عضده، ومعضد: مرسوم في عضده ويقال لسمته عضاد، والمعضد: دملجة، وأعضاد الحوض: جوانبه تشبيها بالعضد.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR743 harfع ض د
المؤمن معضود بتوفيق الله ومعتضد به.
واعتضده وتعضده: احتضته.
ومن المجاز: " سنشد عضدك بأخيك " وهو عضدي وهم أعضادي.
وفتّ في عضده.
واملك أعضاد الإبل: قوّم مسيرها حتى لا تذهب يميناً وشمالاً.
قال حيّان بن جزء بن ضرار: قالت سليمى لست بالحادي المدلّ مالك لا تملك أعضاد الإبل وفلان ما لسمرته عاضد ولا لسدرته خاضد.
ووهنت أعضاد بيته.
وارفع أعضاد الدبرة وهي جدرها التي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.777 harfالعَضُدُ والعَضْدُ والعُضُدُ والعُضْدُ والعَضِدُ من الإِنسان وغيره؛ الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف، والكلام الأَكثر العَضُدُ: وحكى ثعلب: العَضَد، بفتح العين والضاد، كلٌّ يذكر ويؤْنث. قال أَبو زيد: أَهل تِهامة يقولون العُضُد والعُجُزُ ويُذكرون. قال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العَضُدانِ، وجمعها أَعضادٌ، لا يُكَسَّرُ على غير ذلك. وفي حديث أُمّ زرع: وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ؛ العضد ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR272 harf* ع ض د * * العَضُدُ * الساعد وهو من المرفق إلى الكتف وفيه أربع لغات * عَضُدٌ * بضم الضاد وكسرها وسكونها و * عُضْدٌ * بوزن قُفل و * عَضَدَهُ * من باب نصر أعانه وعضد الشجر من باب ضرب قطعه و * المُعاضَدَةُ * المعاونة و * اعْتَضَد * به استعان و * المِعْضَدُ * بالكسر الدُّملج
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.322 harfالعضد، بالفتح لغة تميم، كما في المصباح، وبالضم وبالكسر، وككتف، وهذه لغة أسد، والكلام الأكثر: العضد، مثل ندس وحكى ثعلب: العضد، بفتح العين والضاد، كل يذكر ويؤنث. وقال أبو زيد: أهل تهامة يقولون: العضد، مثل عنق، ويذكرون. وقرأ بها الحسن في قوله تعالى: وما كنت متخذ المضلين عضدا وقال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العضدان وجمعها: أعضاد، لا يكسر على غير ذلك. فهذه ست لغات ذكرها المصنف، وأغفل
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.382 harfعَضَدَهُ
1 عَضَدَهُ ذ , aor. عَضُدَ , (S, O, Msb, K,) inf. n. عَضْدٌ, (Msb,) He hit, or hurt, his عَضُد [or upper arm, between the elbow and the shoulder-blade]; (S, O, Msb, K;) i. e., a man's. (Msb.) ― -b2- And, aor. as above, (S, A, &c.,) and so the inf. n., (Msb,) (tropical:) He aided, or assisted, him; (S, A, O, Msb, K;) he was, or became, an عَضُد i. e. aider, or assistant, to him: (Msb:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.645 harfعَضَدَ
عَضَدَ U ( n. ac. عَضْد 1 ),
a. Hit, hurt, broke the arm of.
b. Helped, aided, assisted.
c. [ pass. ], Had a pain in the arm.
d. I ( n. ac. عَضْد 1 ), Lopped, pruned ( tree ).
عَضَّدَ
عَضَّدَ II ,
a. Swerved, glanced aside ( arrow ).
عَاْضَدَ
عَاْضَدَ III ,
a. see I (b) .
أَعْضَدَ
أَعْضَدَ IV ,
a. see II .
تَعَاْضَدَ
تَعَاْضَدَ VI ,
a. Helped, aided one another.
اِعْتَضَدَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.363 harfعضد
عَضَدَ - يَعْضُدُ - عَضُد
عَضَدَ - يَعْضُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدعمه ويقويه ويسنده وينصره
عَضُد: على وزن " فـَعـُل" اسم فعل مبالغة من " عَضَدَ - يَعْضُدُ ": الإسناد والدعم: وهو كذلك اسم آلة منه: ألة الإسناد والدعم وهي اصطلاحاً الجزء العلوي من اليد من المرفق إلى الكتف الذي فيه قوتها وبه تعضد وتساند
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
عضد عَضَدَ - يَعْضُدُ - عَضُد عَضَدَ - يَعْضُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدعمه ويقويه ويسنده وينصره عَضُد: على وزن " فـَعـُل" اسم فعل مبالغة من " عَضَدَ - يَعْضُدُ ": الإسناد والدعم: وهو كذلك اسم آلة منه: ألة الإسناد والدعم وهي اصطلاحاً الجزء العلوي من اليد من المرفق إلى الكتف الذي فيه قوتها وبه تعضد وتساند واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي: نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ عضد ﴿ما أشهدتهم خلق السماوات والأرض ولا خلق أنفسهم وما كنت متخذ المضلين عضدا (51)﴾ الكهف ﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص جاء في التفسير: أعواناً وأنصاراً مختار الصحاح ● [عضد] ع ض د: العَضُدُ الساعد وهو من المرفق إلى الكتف وفيه أربع لغات عَضُدٌ بضم الضاد وكسرها وسكونها و عُضْدٌ بوزن قُفل و عَضَدَهُ من باب نصر أعانه وعضد الشجر من باب ضرب قطعه و المُعاضَدَةُ المعاونة و اعْتَضَد به استعان و المِعْضَدُ بالكسر الدُّملج الراغب عضد - العضد: ما بين المرفق إلى الكتف، وعضدته: أصبت عضده، وعنه استعير: عضدت الشجر بالمعضد، وجمل عاضد: يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، ويقال: عضدته: أخذت عضده وقويته، ويستعار العضد للمعين كاليد قال تعالى: }وما كنت متخذ المضلين عضدا{ [الكهف/51]. ورجل أعضد: دقيق العضد، وعضد: مشتك من العضد، وهو داء يناله في عضده، ومعضد: مرسوم في عضده ويقال لسمته عضاد، والمعضد: دملجة، وأعضاد الحوض: جوانبه تشبيها بالعضد. ملخص اللسان: 1. وعَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً وعاضَدَه: أَعانه. والعرب تقول: فلانٌ يَفُتُّ في عضد فلان ويقدح في ساقه 2. فالعضد أَهل بيته وساقه نفسه 3. عضد : الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف 4. وعضَدَ الشجرَ يَعْضِدُه، بالكسر، عَضْداً، فهو مَعْضود وعَضِيدٌ، واسْتَعْضَدَه: قطعه بالمِعْضَد؛ 5. وعَضُدُ الرجلِ: أَنصاره وأَعوانه. لسان العرب ● - عضد: العَضُدُ والعَضْدُ والعُضُدُ والعُضْدُ والعَضِدُ من الإِنسان وغيره؛ الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف، والكلام الأَكثر العَضُدُ: وحكى ثعلب: العَضَد، بفتح العين والضاد، كلٌّ يذكر ويؤْنث. قال أَبو زيد: أَهل تِهامة يقولون العُضُد والعُجُزُ ويُذكرون. قال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العَضُدانِ، وجمعها أَعضادٌ، لا يُكَسَّرُ على غير ذلك. وفي حديث أُمّ زرع: وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ؛ العضد ما بين الكَتِفِ والمِرْفَقِ ولم ترده خاصة، ولكنها أَرادت الجسد كله فإِنه إِذا سَمِن العضد سمن سائر الجسد؛ ومنه حديث أَبي قتادة والحمارِ الوحشي: فناولْتُه العضدَ فأَكلها، يريد كتفه.وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: كان أَبيض مُعَضَّداً؛ هكذا رواه يحيى بن معين وهو المُوَثَّقُ الخَلْق؛ والمحفوظ في الرواية: مُقَصّداً؛ واستعمل ساعدةُ بنُ جؤيَّةَ الأَعضاد للنحل، فقال: وكأَنَّ ما جَرَسَتْ على أَعضادِها، حَيْثُ اسْتَقَلَّ بها الشرائعُ مَحْلَبُ شبه ما على سوقها من العسل بالمحلب. ورجل (* قوله «ورجل إلخ» في القاموس ورجل عضادي مثلثة إلخ.) عُضِاديٌّ: عظيم العضد، وأَعْضَدُ: دَقيق العضد. وعَضَدَه يَعْضِدُه عَضْداً: أَصاب عَضُدَه؛ وكذلك إِذا أَعَنْتَه وكنتَ له عضداً. وعَضِدَ عَضَداً: أَصابه داءٌ في عَضُدِه. وعُضِدَ عَضْداً: شكا عَضُدَه، يطَّرد على هذا بابٌ في جميع الأَعضاءِ. وأَعْضَدَ المطرُ وعَضَّدَ: بلغ ثراه العَضُدَ وعَضُدٌ عَضِدَةٌ: قصيرة. ويَدٌ عَضِدَةٌ: قصيرة العَضُد. والعِضادُ: من سِمات الإِبل وَسْمٌ في العضد عرضاً؛ عن ابن حبيب من تذكرة أَبي عليّ. وإِبِلٌ مُعَضَّدَةٌ: موسومة في أَعضادها. وناقةٌ عَضادٌ: وهي التي لا تَرِدُ النَّضيحَ حتى يَخْلو لهَا، تَنْصرِمُ عن الإِبل ويقال لها القَذُورُ. والعِضادُ والمِعْضَدُ: ما شُدَّ في العَضُدِ من الحِرْزِ؛ وقيل: المِعْضَدَةُ والمِعْضَد الدُّمْلُجُ لأَنه على العضد يكون؛ حكاه اللحياني، والجمع مَعاضِدُ. واعْتَضَدْتُ الشيء: جعلته في عضدي. والمِعْضَدَةُ أَيضاً: التي يشدّها المسافرُ على عضده ويجعل فيها نفقته، عنه أَيضاً. وثوب مُعَضَّدٌ: مخطط على شكل العضد؛ وقال اللحياني: هو الذي وَشْيُه في جوانبه. والمُعَضَّدُ: الثوب الذي له عَلَم في موضع العضد من لابسه؛ قال زهير يصف بقرة: فجالَتْ على وحْشِيِّها، وكأَنَّها مُسَرْبَلَةٌ من رازِقِيٍّ مُعَضَّدِ والعَضُدُ: القوة لأَن الإِنسان إِنما يَقْوى بعضده فسميت القوّة به. وفي التنزيل: سَنَشُدُّ عضدك بأَخيك؛ قال الزجاج: أَي سنعينك بأَخيك. قال: ولفظ العضد على جهة المثل لأَن اليد قِوامُها عَضُدُها. وكل مُعين، فهو عَضُدٌ. والعَضُدُ: المُعين على المثل بالعضد من الأَعضاءِ. وفي التنزيل: وما كنتَ مُتَّخِذَ المُضِلِّينَ عَضُداً؛ أَي أَعضاداً وإِنما أَفرد لتعتدل رؤوس الآي بالإِفراد. وما كنتَ متخذ المضلين عضداً؛ أَي ما كنت يا محمد لتتخذ المضلين أَنصاراً. وعَضُدُ الرجلِ: أَنصاره وأَعوانه. والعرب تقول: فلانٌ يَفُتُّ في عضد فلان ويقدح في ساقه؛ فالعضد أَهل بيته وساقه نفسه. والاعْتِضادُ: التَّقَوِّي والاستعانة. وفلان يَعْضُدُ فلاناً أَي يُعِنيه. ويقال: فلان عَضُدُ فلانٍ وعِضادَتُه ومُعاضِدُه إِذا كان يعاونه ويرافقه؛ وقال لبيد: أَوْ مِسْحَل سَنِق عِضادَة سَمْحَجٍ، بِسَراتها نَدَبٌ له وكُلومُ واعتضدت بفلان: استعنت. وعَضَدَه يَعْضُدُه عَضْداً وعاضَدَه: أَعانه. وعاضدني فلان على فلان أَي عاونني. والمُعاضدَة: المُعاونة. وعَضُدُ البِناء وغيره وعَضَدُه وأَعْضاده: ما شُدَّ من حواليه كالصفائح المنصوبة حول شَفِير الحوض. وعَضُدُ الحوض: من إِزائها إِلى مُؤَخّره، وإِزاؤُه مَصَبُّ الماء فيه، وقيل: عضده جانباه؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع أَعضاد؛ قال لبيد يصف الحوض الذي طال عهده بالواردة: راسِخُ الدِّمْنِ على أَعْضادِه، ثَلَمَتْه كلُّ رِيحٍ وسَبَلْ وعُضود؛ قال الراجز: فَارْفَتَّ عُقْرُ الحَوْضِ والعُضودُ مِنْ عَكَراتٍ، وَطْو ها وئِيدُ وعَضُدُ الركائبِ: ما حواليها. وعَضَدَ الركائبَ يَعْضُدُها عَضْداً: أَتاها من قبَلِ أَعْضادِها فضمَّ بعضها إِلى بعض؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِذا مَشى لم يَعْضُدِ الرَّكائبا والعاضِدُ: الذي يمشي إِلى جانب دابة عن يمينه أَو يساره. وتقول: هو يَعْضُدُها يكون مرة عن يمينها ومرة عن يسارها لا يفارقها، وقد عَضَدَ يَعْضُدُ عُضُوداً، والبعيرُ معضود؛ قال الراجز: ساقَتُها أَربعةٌ بالأَشْطانْ، يَعْضُدُها اثْنانِ، ويَتْلوها اثنانْ يقال: اعْضُدْ بَعِيرَك ولا تَتْلُه. وعَضَدَ البعيرُ البعيرَ إِذا أَخذ بِعَضُدِه فَصَرَعَه، وضَبَعَه إِذا أَخذ بِضَبْعَيْهِ. والعاضِدُ: الجمل يأْخُذُ عَضُدَ الناقة فَيَتَنَوَّخُها. وحِمارٌ عَضِدٌ وعاضِدٌ إِذا ضَمَّ الأُتنَ من جوانبها. وعَضُدُ الطريقِ وعِضادَتُه: ناحيته. وعَضُدُ الإِبْطِ وعَضَدُه: ناحيته؛ وقيل: كلُّ ناحية عَضُدٌ وعَضَدٌ. وأَعْضادُ البيت: نواحِيه. ويقال: إِذا نَخَرَتِ الرّ
Mücavir kökler17 mücavir (23 toplam)
- وصل
1 ortak ayet · Birleştirirler
- غلب
1 ortak ayet · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
- سلط
1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- شدد
1 ortak ayet · Sicim bağıdır
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- ضلل
1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- نفس
1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- سمو
1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
Geçtiği ayetler(2)
مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا
PazuOysa Ben onları; ne göklerin ve yerin yaratılmasında, ne de kendilerinin yaratılmasında şahid tuttum. Sapıkları da hiç bir zaman yardımcı edinmiş değilim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصر, عون, ظهر, وزر |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Dirsek ile omuz arasındaki üst kol kemiği ve kas dokusu (pazu), bir yapıyı iki yandan sağlamlaştıran dayanak direği |
| Çekirdek Özet 2 | Bir şahsı veya yapıyı doğrudan yanından kavrayarak gücünü takviye eden, yükünü paylaşan birincil ve sarsılmaz destekçi |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyetini ve kudretini haktan almayan bâtıl unsurların ontolojik veya siyasi dayanak edinilemeyeceği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca soyut bir yardım veya sıradan bir iş birliği sayarak, bedensel ve yapısal bitişikliği içeren sarsılmaz güç bağını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عض | Şiddetle tutma, sıkıca kavrama, dişleme ve kenetlenme; nitekim عضض kökünde dişlerle kuvvetlice ısırma, عضل kökünde sertleşip şişen kas dokusu ve engelleme, عضي kökünde ise organlara ve parçalara ayırma manaları mevcuttur. | د | Kapı, giriş, hareket ve yapısal sınırlanmayı temsil eden harfin eklenmesiyle; sıkı ve kaslı tutuş anlamı bedende omuz ile dirsek arasına yerleşmiş, gövdeyi yanlardan taşıyan, iş yapma gücünü doğrudan ve yapısal olarak artıran pazu organına ve yan desteğe dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışa dönük algılama, farkındalık, bir güç merkezinin dış dünyayla temas kurduğu kaynak ve odak noktası. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص türetmesi) | Yoğun bir basınç, sıkıştırma, kütlesel sertlik ve yük altında mukavemet gösterme hali. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir yapının veya hareketin açılıp kapandığı eşik, menteşe benzeri hareketli fakat dayanak oluşturan sınır bağlantısı. |
| عضد | Gözlem merkezinden çıkan kuvvetin yoğun bir kas gücü ve menteşe eklemiyle birleşerek gövdeyi desteklemesi | Omuzdan dirseğe uzanan, bedenin ana hareketi yapmasını sağlayan, gövdenin yükünü taşıyıp dışa aktaran kuvvetli dayanak hattı. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanda ve hayvanda dirsek ile omuz arasındaki pazu bölümü; ayrıca su havuzunun kenarını tutan taş levhalar (أعضاد الحوض) ve kapı kanatlarını tutan iki yan söve (عضادتا الباب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde devenin pazusuna isabet eden bir illeti baytarın yarmasını şöyle tasvir eder: شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها / شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd bin Rebîa bir havuzun veya kalıntının yan taşlarını anlatırken şu ifadeyi kullanır: راسخُ الدِّمْنِ على أعضاده / ثَلَمَتْهُ كلُّ ريح وسَـبَـل |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عضد kökü, Sami dillerinin genelinde anatomik bir organ ve güç merkezi olarak varlığını sürdüren arkaik bir gövdedir. İbranicede sıklıkla kol veya ön kol için zro‘a kullanılsa da, yan destek ve pazu işlevi gören anatomik parçalar için benzer konsonant dizilimleri ve semantik paralellikler izlenir. Süryanicede kolun veya desteğin kenarını belirten formlarla semantik akrabalık taşır. Akkadçada kol ve kuvveti ifade eden sözcüklerle işlevsel izomorfizm sergileyen kök, Arapçada hem saf anatomik sınırını (omuz ile dirsek arası) muhafaza etmiş hem de mimari terminolojiye geçerek kapı söveleri, havuz duvarları ve çadır payandaları gibi yapıyı ayakta tutan iki yan unsuru adlandırmıştır. Gövdeden ayrılmayan fakat gövdenin iş yapabilmesini sağlayan bu anatomik parça, Sami semantik havzasında soyut bir yardımdan ziyade, doğrudan organik bağı bulunan ayrılmaz bir dayanak ve sarsılmaz bir güç kaynağı olarak kavranmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki mafsal (omuz ve dirsek) arasında uzanan kas ve kemik bloğu | Somut organdan hareketle mimaride kapı sövelerine ve havuzun yan duvarlarına, toplumsal düzlemde ise kişinin en yakın destekçisi olan kabilesine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenar destek, kol ve güçlendirme alanı | Komşu Sami dillerinde kol ve yan destek kavramlarıyla morfo-semantik örtüşme gösterir; Arapça bu kökü yapısal mimari ve kuvvet metaforunda en duru biçimde korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve tartışmasız bir fonetik eşleşme tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Anlamlı | Pazu, kuvvet ve yan dayanak | Dirsek ile omuz arasındaki organ; birine arka çıkıp yardım etme. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| عدض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضدع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دضع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Merkez | Pazu, yapısal dayanak, yan kuvvet | Bedene veya yapıya bitişik, doğrudan yükü kaldıran ve sarsıntıyı önleyen organik destek. | Omuz ile dirsek arasındaki pazu gibi doğrudan güç katan yardımcı. |
| نصر | Komşu | Yardım ve galibiyet | Düşmana veya bir zorluğa karşı dışarıdan yetişip üstünlük sağlama; organik bitişiklik şart değildir. | Karşı tarafa üstün gelmek üzere müdahale eden yardım. |
| عون | Komşu | İş paylaşımı ve kolaylaştırma | Ağır bir işte yükün bir ucundan tutarak sahibinin işini hafifletme. | Genel anlamda imdat ve ortak çalışma hali. |
| ظهر | Komşu | Arka çıkma, sırt olma | Kişinin arkasında durarak ona görünmeyen yönden siper ve güç sağlama. | Arkasını sağlama alma ve geriden destekleme. |
| وزر | Komşu | Yük ortaklığı ve sığınak | Sorumluluğu ve ağırlığı birlikte yüklenerek asıl failin yükünü hafifleten vekil güç. | Yükü omuzlama ve korunak oluşturma vasfı. |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma, desteği çekme | Yardıma en çok muhtaç olunan anda elini çekip kişiyi hezimete ve yalnızlığa terk etme. | Birlikte durması gereken desteğin aniden kopup ayrılması. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عضد | Pazu, ana dayanak | Omuz ile dirsek arasındaki kol bölümü ve bu organdan türeyen yan kuvvet desteği. | Kesin |
| Latince | Brachium, Adiumentum | Kol, pazu; destek | Brachium anatomik kolu tam karşılar; adiumentum ise sonradan eklenen desteği verir fakat organik pazu metaforunu taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Upper arm, Bicep, Mainstay, Prop | Pazu; temel dayanak sütunu | Upper arm anatomik karşılığıdır; mainstay ve prop yapısal desteği karşılar ancak pazu ile destekçi arasındaki semantik geçişi tek kelimede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Oberarm, Stütze, Beistand | Üst kol, pazu; dayanak | Oberarm bedensel organı karşılar; Stütze mimari ve mecazi dayanağı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Bras, Soutien, Étai | Kol; destek, payanda | Bras kol organıdır; étai bir duvarı yıkılmaktan koruyan yan desteği ve payandayı tam olarak karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَضُدَكَ | Fiziksel ve ruhsal güç, peygamberlik görevinde en yakın ve sarsılmaz ortak | Hz. Mûsâ'nın risalet yükünü taşırken kardeşi Hârûn ile teyit edilmesi bağlamı; Kasas 28:35. |
| عَضُدًا | Kozmik ve ilahi yönetimde yardımcı, istinat noktası, ortak | Allah Teâlâ'nın göklerin, yerin ve insanların yaratılışında saptırıcıları hiçbir şekilde ortak veya destekçi edinmediği bağlam; Kehf 18:51. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve ulûhiyet | Allah Teâlâ'nın kâinatı yaratma ve yönetmede hiçbir varlığa muhtaç olmaması; şirkin ve vasıtacılığın ontolojik reddi. | Zat-ı Bârî'nin hiçbir yardımcıya ve dayanağa (عضد) ihtiyacının bulunmadığı mutlak kudret hali. |
| Fıkıh | Hukuki vekillik ve şahitlik | Bir davada veya akitte tarafların birbirini gayrimeşru yollarla güçlendirmesi ya da meşru yardımlaşmanın sınırları. | Haksızlığa arka çıkmanın (معاضدة) yasaklanması ve adalette tarafsızlığın korunması. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Kolun pazu kısmının güç sembolü olarak insana sağladığı iktidarın ayetlerdeki istiare boyutu. | Kardeşin kardeşe pazu kılınması ve saptırıcıların dayanak kılınmaması ifadelerindeki edebi letafet. |
| Hadis | Birlik ve toplumsal dayanışma | Müminlerin birbirine kenetlenmesi ve rivayetlerde geçen fiziki güç tasvirleri. | Şahsın pazusuna veya pazunun dolgunluğuna yapılan bedensel ve mecazi atıflar. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid akidesi | Müstağniyet | Ortaksızlık ilkesi | Yaratılışta hiçbir saptırıcının destekçi edinilmemesi, ilahi fiillerin zatî yetkinliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi metodolojisi | Aksiyomatik temel | Sağlam dayanak noktası | Bir teorinin veya önermenin bâtıl ve temelsiz varsayımlarla güçlendirilemeyeceği esası. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Sadık müttefik ve vezaret | İktidar dayanağı | Liderin yükünü paylaşan yardımcının ancak hakkı ayakta tutan erdemli unsurlardan seçilebilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma | Ortak sermaye ve iş gücü | Taşıyıcı payanda | İktisadi teşebbüslerin hileli ve gayrimeşru ortaklıklar üzerine bina edilemeyeceği kuralı. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel bileşke ve payanda kuvveti (Structural Truss / Lateral Support) | Bir yapıya etki eden ana yükü taşımak üzere yan taraftan sisteme eklenen, yük dağılımını dengede tutarak ana gövdenin kırılmasını önleyen lateral kuvvet bileşeni. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal vekillik ve koalisyon desteği (Institutional Coalition) | Bir aktörün tek başına taşımakta zorlandığı siyasal veya sosyal sorumluluğu, yanına aldığı özdeş ve güvenilir bir ortakla paylaşıp meşruiyetini artırması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca bedensel bir kas dokusuna indirgemek ya da Kur'an'daki kullanımını sıradan bir iş arkadaşlığı derecesine düşürmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığın varoluşsal, siyasal ve ahlaki bütünlüğünü ayakta tutan, sarsılmasını engelleyen en mahrem ve en güçlü payanda niteliği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf 18:51'deki ilahi beyanın sadece basit bir dostluk uyarısı sanılması; halbuki ayetin varlık düzeninde bâtılın hiçbir ontolojik ve kurucu dayanak olamayacağını bildiren kesin hükmünün ıskalanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güç, meşruiyet, ortaklık ve teyit kavramlarını bedensel bir somutluk üzerinden nasıl en yüksek tevhidi ve siyasal ilkeye dönüştürdüğünü gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin risalet mücadelesinde insanî destek arayışlarını konu edinen kıssalarda ve tevhidin kâinattaki mutlak egemenliğini ilan eden kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın bâtıl ittifaklarla güçlendirilebileceği zannını kökünden yıkar; hakkın dayanağının ancak hak cinsinden (Hz. Hârûn örneğinde olduğu gibi) olabileceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDirsek ile omuz arasında yer alan, elin ve ön kolun iş yapabilmesi için gereken ana kuvveti üreten pazu kemiği ve kas kitlesi; bir yapıyı yanlardan destekleyen payanda.
- Soyut anlamBir failin yükünü bizzat onun yanında durarak paylaşan, zaafını gideren, ona sarsılmaz bir güç ve direnç katan birincil yardımcı ve yapısal dayanak.
- Sistematik karşılıkHem ilahi yaratmada bâtılın kurucu unsur olamayacağını vazeden tevhid ilkesi hem de peygamberî ve toplumsal mücadelede güvenilir ve sadık bir güç ortağı edinme zarureti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde failin ulaştığı nihai toplam mukavemet ve etki gücünü, failin başlangıçtaki yalın gücünü, sisteme doğrudan bağlanan pazu mahiyetindeki yapısal yan destekçileri temsil eder. Sistemin meşru ve ayakta kalabilir olması, eklenen desteğin hakikat kümesine () ait olması şartına bağlanmıştır. Saptırıcı ve bâtıl unsurları temsil eden küme () ile dayanak kümesi () arasındaki kesişimin boş küme () olması, Kehf 18:51'de bildirildiği üzere saptırıcıların hiçbir surette dayanak ve pazu edinilemeyeceğini modeller. Kasas 28:35'te ise , failin öz kardeşi ve meşru ortağı olarak doğrudan gücünü tahkim eden meşru kuvvet payandasıdır.