عضد
ع - ض - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Bazu demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bazu demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR813 harfباب العين والضاد والدال معهما
ع ض د يستعمل فقط عضد: العضد فيه ثلاث لغات: عَضُدٌ، وعُضُد، وعُضْد.
وعضُدان وأعضاد، وهو من المرفق إلى الكتف.
وفلان يعْضُدُ فلاناً: يعينه. وعَضَدني عليه، أي: أعانني.
والعَضَدُ: داء يأخذ في أعضاد الإبل خاصة. قال:
......... طعن المبيطر إذ يَشفي من العَضَد
ورجل عَضُد: دقيق العَضُد. وأعضاد كلّ شئ ما يشد من حواليه من البناء وغيره، مثل أعضاد الحوض، وهي صفائح من حجارة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.365 harfالعَضُدُ: الساعد، وهو من المِرفق إلى الكتف. وفيه أربع لغات: عضَد، وعضِد، وعَضْدٌ وعُضْدٌ. وعَضَدْتُهُ أعْضُدُهُ بالضم: أعَنْتُهُ، وكذلك إذا أصبت عَضُدَهُ. وعَضَدتُ الشجر أعضِدُهُ بالكسر، أي قطعته بالمِعْضَدِ، فهو مَعْضودٌ وعَضَدٌ بالتحريك. ومنه قول الهذليّ:
ضَرْبُ المُعَوِّلِ تحت الديمةِ العَضَدا
والمُعاضدة: المعاونة. واعْتَضَدْتُ بفلان، أي استعنت به. واعْتَضَدْتُ بالشيء: جعلته في عَضُدي.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.565 harfباب العين والضاد مع الدال
عضد
استعمل من وجوهه :
عضد : قال الله جلّ وعزّ : ( يُكَذِّبُونِ قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَاناً فَلاَ يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِئْايَاتِنَآ أَنتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا ) ( القَصَص : 35 ) قال الزجاج : أي سنُعينك بأخيك . قال : ولفظ العضد على
جهة المثل ، لأنّ اليدَ فوقها عضدها ؛ وكلّ معينٍ فهو عَضُد . وعاضَدَني فلانٌ على فلانٍ ، أي عاونَني .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.318 harf(باب العين والضاد وما يثلثهما)
(عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR390 harf- العضد: ما بين المرفق إلى الكتف، وعضدته: أصبت عضده، وعنه استعير: عضدت الشجر بالمعضد، وجمل عاضد: يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، ويقال: عضدته: أخذت عضده وقويته، ويستعار العضد للمعين كاليد قال تعالى: ﴿وما كنت متخذ المضلين عضدا﴾ [الكهف/51]. ورجل أعضد: دقيق العضد، وعضد: مشتك من العضد، وهو داء يناله في عضده، ومعضد: مرسوم في عضده ويقال لسمته عضاد، والمعضد: دملجة، وأعضاد الحوض: جوانبه تشبيها بالعضد.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR743 harfع ض د
المؤمن معضود بتوفيق الله ومعتضد به.
واعتضده وتعضده: احتضته.
ومن المجاز: " سنشد عضدك بأخيك " وهو عضدي وهم أعضادي.
وفتّ في عضده.
واملك أعضاد الإبل: قوّم مسيرها حتى لا تذهب يميناً وشمالاً.
قال حيّان بن جزء بن ضرار: قالت سليمى لست بالحادي المدلّ مالك لا تملك أعضاد الإبل وفلان ما لسمرته عاضد ولا لسدرته خاضد.
ووهنت أعضاد بيته.
وارفع أعضاد الدبرة وهي جدرها التي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.777 harfالعَضُدُ والعَضْدُ والعُضُدُ والعُضْدُ والعَضِدُ من الإِنسان وغيره؛ الساعدُ وهو ما بين المرفق إِلى الكتف، والكلام الأَكثر العَضُدُ: وحكى ثعلب: العَضَد، بفتح العين والضاد، كلٌّ يذكر ويؤْنث. قال أَبو زيد: أَهل تِهامة يقولون العُضُد والعُجُزُ ويُذكرون. قال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العَضُدانِ، وجمعها أَعضادٌ، لا يُكَسَّرُ على غير ذلك. وفي حديث أُمّ زرع: وملأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ؛ العضد ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR272 harf* ع ض د * * العَضُدُ * الساعد وهو من المرفق إلى الكتف وفيه أربع لغات * عَضُدٌ * بضم الضاد وكسرها وسكونها و * عُضْدٌ * بوزن قُفل و * عَضَدَهُ * من باب نصر أعانه وعضد الشجر من باب ضرب قطعه و * المُعاضَدَةُ * المعاونة و * اعْتَضَد * به استعان و * المِعْضَدُ * بالكسر الدُّملج
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.322 harfالعضد، بالفتح لغة تميم، كما في المصباح، وبالضم وبالكسر، وككتف، وهذه لغة أسد، والكلام الأكثر: العضد، مثل ندس وحكى ثعلب: العضد، بفتح العين والضاد، كل يذكر ويؤنث. وقال أبو زيد: أهل تهامة يقولون: العضد، مثل عنق، ويذكرون. وقرأ بها الحسن في قوله تعالى: وما كنت متخذ المضلين عضدا وقال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العضدان وجمعها: أعضاد، لا يكسر على غير ذلك. فهذه ست لغات ذكرها المصنف، وأغفل
العضد، بالفتح لغة تميم، كما في المصباح، وبالضم وبالكسر، وككتف، وهذه لغة أسد، والكلام الأكثر: العضد، مثل ندس وحكى ثعلب: العضد، بفتح العين والضاد، كل يذكر ويؤنث. وقال أبو زيد: أهل تهامة يقولون: العضد، مثل عنق، ويذكرون. وقرأ بها الحسن في قوله تعالى: وما كنت متخذ المضلين عضدا وقال اللحياني: العضد مؤنثة لا غير، وهما العضدان وجمعها: أعضاد، لا يكسر على غير ذلك. فهذه ست لغات ذكرها المصنف، وأغفل السابعة، وهي التحريك، عن ثعلب. ولو قال: العضد، كندس، وكتف وعنق، ويثلثن ويحرك لكان أوفق لقاعدته، وأميل لطريقته، وفيه تقديم الأفصح المشهور على غيره، مع أن التثليث إنما هو تخفيف أو إتباع على قياس أمثاله من المضموم الأوسط، أو المكسور، وأورده شيخنا أيضا ولم يتعرض لقول ثعلب، كم أغفل المصباح السادسة. وفي حديث أم زرع: وملأ من شحم عضدي العضد من الإنسان وغيره: الساعد وهو ما بين المرفق إلى الكتف ولم ترده خاصة، ولكنهأ أرادت الجسد كله، فإنه إذا سمن العضد سمن سائر الجسد. والعضد بفتح فسكون، من الطريق: الناحية كالعضادة، بالكسر وعضد الإبط، وعضده كندس، وجبل: ناحيته وقيل: كل ناحية: عضد وعضد. وأعضاد البيت: نواحيه، ويقال إذا نخرت الريح من هذه العضد أتاك الغيث، يعني ناحية اليمن. ومن المجاز: العضد: الناصر والمعين، على المثل بالعضد من الأعضاد، وفي التنزيل وما كنت متخذ المضلين عضدا اي أعضادا، أي أنصارا، وعضد الرجل: أنصاره وأعوانه، وإنما أفرد لتعتدل رؤوس الآي بالإفراد، ويقال: فلان عضد فلان وعضادته ومعاضده، إذا كان يعاونه ويرافقه. وهو مجاز. ويقال: هم عضدي وأعضادي أيضا، قال الأحرد: من كان ذا عضد تدرك ظلامته إن الذليل الذي ليست له عضد ويقال فت فلان في عضده وأعضاده، أي كسر من نيات أعوانه، وفرقهم عنه، وفي بمعنى من، ويقال قدح في ساقه يعني نفسه. وأعضاد الحوض والطريق وغيره ما يشد بالبناء للمعلوم والمجهول، وبالسين المهملة والمعجمة حواليه من البناء، الواحد، عضد وعضد. وعضد البناء كالصفائح المنصوبة حول شفير الحوض، وعضدالحوض من إزائه إلى مؤخره، وإزاؤه: مصب الماء فيه، وقيل عضده: جانباه، عن ابن الأعرابي، والجمع: أعضاد وحوض مثلم الأعضاد، وهو مجاز، قال لبيد يصف الحوض الذي طال عهده بالواردة: راسخ الدمن على أعضاده ثلمته كل ريح وسـبـل ويجمع أيضا على عضود، قال الراجز: فارقت عقر الحوض والعضود من عكـرات وطـؤهـا وئيد
والعضد والعضيد: الطريقة من النخل، وفي الحديث أن سمرة كانت له عضد من نخل في حائط رجل من الأنصار. حكاه الهروي في الغريبين، أراد طريقة من النخل، وقيل:إنما هو عضيد من النخل. وقال غيره: العضيد: النخلة التي لها جذع، يتناول منه المتناول، ج: عضدان كغربان، قال الأصمعي: إذا صار للنخلة جذع يتناول منه المتناول فتلك النخلة العضيدة، فإذا فاتت اليد فهي جبارة. ومن المجاز: ماا لسمرته عاضد، ولا لسدرته خاضد، يقال: عضده أي الشجر يعضده، من حد ضرب، عضدا، فهو معضود وعضيد: قطعه بالمعضد، وفي حديث تحريم المدينة: نهى أن يعضد شجرها أي يقطع. وفي حديث آخر: لوددت أني شجرة تعضد : وعن ثعلب: عضد الشجرة: نثر ورقها لإبله، واسم ذلك الورق: العضد. ومن مجاز المجاز: عضده كنصره عضدا: أعانه ونصره، وفي كتب الأمثال ما يقتضي أنه صار متعارفا كالحقيقة، قالوا: عضده إذا صار له عضدا، أي معينا وناصرا، وأصل العضد في اليدينن فاستعير للمعين، ثم استعملوا من معناه الفعل، ثم شاع حتى صار حقيقة عرفية. قلت: ولذا لم يذكره الزمخشري في المجاز. وعضده يعضده عضدا: أصاب عضده. وعضد عضدا، كعني شكا عضده، يطرد على هذا باب في جميع الأعضاء. والعضد، ككتف من دنا من عضدي الحوض: جانبيه، ومن اشتكى عضده، وحمار عضد: ضم الأتن من جوانبها، كالعاضد، نقله الصاغاني. والعضد، بالتحريك: ما عضد من الشجر، بمنزلة المعضود، كالعضيد، أي: ما قطع من الشجر، أي يضربونه ليسقط ورقه فيتخذونه علفا لإبلهم. وفي حيدث ظبيان: وكان بنو عمرو بن خالد من جذيمة يخبطون عضيدها، ويأكلون حصيدها . والعضد: داء في أعضاد الإبل فتبط، تقول منه: عضد البعير كفرح فهو عضد. قال النابغة: شك الفريصة بالمدرى فأنفذهـا شك المبيطر إذ يشفي من العضد والمعضد، كمنبر: ما يقطع به الشجر، كالمعضاد، قال أبو حنيفة: كل ما عضد به الشجر فهو معضد، قال، وقال أعرابي: المعضد عندنا: حديدة ثقيلة، في هيئة المنجل يقطع بها الشجر. والمعضد: ما شد في العضد من الحرز، وقيل: هو الدملج، لأنه على العضد يكون، كالمعضدة. حكاه اللحياني، والجمع: معاضد. والمعضدة، بهاء أيضا: هميان الدراهم، وقال اللحياني: هو ما يشده المسافر على عضده، ويجعل فيها نفقته. والعاضد: الماشي إلى جانب دابة عن يمينه أو يساره، وتقول: هو يعضدها: يكون مرة عن يمينها، ومرة عن يسارها لا يفارقها. وقد عضد يعضد عضدا والبعير معضود، قال الراجز: ساقتها أربعة بالأشطـان يعضدها اثنان ويتلها اثنان ويقال: اعضد بعيرك ولا تتله والعاضد: جمل يأخذ عضد الناقة فيتنوخها، يقال: عضد البعير البعير، إذا أخذ بعضده فصرعه. وضبعه، إذا أخذا بضبعيه. والأعضد: الدقيق العضد، والذي إحدى عضديه قصيرة، ويد عضدة كفرحة: قصرت عضدها. وعضد عضدة: قصيرة. وعضد القتب البعير عضدا: عضه فعقره، قال ذو الرمة: وهن على عضد الرحال صوابر وعضدتها الرحأل، إذا ألحت عليها. وعضد الركائب: ما حواليها، يقال: عضد الركائب يعضدها عضدا، إذا أتاها من قبل أعضادها، وضم بعضها إلى بعض: أنشد ابن الأعرابي: إذا مشى لم يعضد الركائبا وغلام عضاد، كرباع، وشناح: قصير مكتل مقتدر الخلق موثقه، قال:
لعلك إن زايلتـنـي أن تـبـدلـي من القوم مبطان القصيرى عضاديا وامرأة عضاد، كسحاب، وعضاد، كرباع: غليظة العضد سمجتها كذا في نوادر الفراء. والعضاد، كسحاب: القصير من الرجال، قاله المؤرج، وأنشد قول العجير السلولي: ثنت عنقا لم تـثـنـه جـيدرية عضاد ولا مكنوزة اللحم ضمزر الضمزر: الغليظة اللئيمة ومن النساء أيضا: عضاد ?ن عن المؤرج أيضا. والعضاد أيضا: الغليظة العضد منهن، ولا يخفى، أنه مع ما قبله تكرار محض. والعضاد: ككتاب: ما شد في العضد من الحرز والدملج، كالمعضاد والمعضد. والمعضاد حديدة كالمنجل ليس لها أشر، يربط نصابها إلى عصا أو قناة، ثم يهصر بها الراعي فروع غصون الشجر على إبله أو غنمه، قال: كأنما تنحي على القتاد والشوك حد الفأس والمعضاد وعضدان، بالضم، قلعة باليمن من قلاع صنعاء، نقله الصاغاني. والمعضاد أيضا: سيف للقصاب يقطع به العظأم عن ابن شميل. والمعضد والمعضاد: ما عضدته في العضد من سير ونحوه، كالحرز، عن ابن دريد، ويقال له بالفارسية: بازوبند. والمعضاد: سيف يمتهن في قطع الشجر، كالمعضد، أنشد ثعلب: سيفا برندا لم يكن معضادا وعضيدة بن عباس الظهري، كجهينة: محدث، منسوب إلى الظهر بالكسر، قال ابن الأثير: هو بطن من حمير، وسيأتي، يروي عن أبيه، عن جده، وعنه ابنه يعقوب بن عضيدة. واليعضيد، كيبرين، وفي بعض النسخ: كيقطين: بقلة زهرها أشد صفرة من الورس، وقيل: هي من الشجر، وقيل: من بقول الربيع، فها مرارة. كذا في المحكم. وقال أبو حنيفة: هي بقلة من الأحرار، مرة، لها زهرة صفراءتشتهيها الإبل والغنم، والخيل أيضا تعجب بها وتخصب عليها، قال النابغة ووصف خيلا: يتحلب اليعضيد من أشداقهـا صفرا مناخرها من الجرجار وقيل: هي الطرخشقوق، وفي التهذيب: الترخجقوق. ورمى فأعضد: ذهب يمينا وشمالا، كعضد تعضيدا، وهذا مما استدرك به على اللسان. ومن المجاز: هن رافلات في الوشي المعضد. المعضد، كمعظم: ثوب له علم في موضع العضد من لابسه، قال زهير، يصف بقرة: فجالت على وحشيها وكأنها مسربلة من رازقي معضد وقيل: ثوب معضد: مخطط على شكل العضد. وقال اللحياني: هو الذي وشيه في جوانبه. وفي الأساس: ثوب معضد: مضلع. والمعضد كمحدث بسر يبدو الترطيب في أحد جانبيه وبسرة معضدة. واعتضدته: جعلته في عضدي واحتضنته، كتعضدته، ومنه قول الحريري: اعتضد شكوته، وتأبط هراوته. والاعتضاد: التقوى والاستعانة، يقال: اعتضدت به، أي استعنت به. واستعضد الشجرة: عضدها، أي قطعها بالمعضد، عن الهروي. واستعضد الثمرة: اجتناها، قال الهروي: ومنه حديث طهفة: وتستعضد البرير أي نقطعه ونجنيه من شجره للأكل. يقال: عضد واستعضد، وعلا واستعلى، وقر واستقر. ورجل عضادي، مثلثة، الفتح والكسر عن الكسائي: عظيم العضد، وأعضد، دقيقها. وقد تقدم. والعضدية محركة ماء شرقي فيد، وفي التكمله: غربي فيد، قريب من أجإ وسلمى. والعرب تقول: فت فلان في عضده، إذا كسر من نيات أعوانه، وهو أهل بيته، وفرقهم عنه، وقدح في ساقه يعنون نفسه. وفي بمعنى: من، كقول امرئ القيس:
وهل يعمن من كان آخر عهده ثلاثين حولا في ثلاثة أحوال أي من ثلاثة أحوال. وتعاضدوا: تعاونوا. وعضدوا معاضدة: عاونوا، وعاضدني فلان على فلان: أعانني، وهو معاضده: مرافقه، ومعاونه، كعاضده. ومما يستدرك عليه: في صفته صلى الله عليه وسلم كان أبيض معضدا. هكذا رواه يحيى بن معين وهو الموثق الخلق. والمحفوظ في الرواية مقصدا واستعمل ساعدة بن جؤية الأعضاد للنحل، فقال: وكأنما جرست على أعضادهـا حيث استقل بها الشرائع محلب شبه ما على سيوقها من العسل بالمحلب. وأعضد المطر وعضد: بلغ ثراه العضد. والعضاد، ككتاب من سمات الإبل وسم في العضد عرضا، عن ابن حبيب من تذكرة أبي علي وإبل معضدة موسومة في أعضادها، وناقة أعضاد وهي التي لا ترد النضيح حتى يخلو لها تنصرم عن الإبل ويقال لها القذور. والعضد: القوة، لأن الإنسان إنمأ يقوى بعضده، فسميت القوة به وفي التنزيل: سنشد عضدك بأخيك قال الزجاج: أي سنعينك بأخيك. قال: ولفظ العضد على جهة المثل لأن اليد قوامها عضدها. و املك أعضاد الإبل: قوم مسيرها، حتى لا تذهب يمينا ولا شمالا. وفلان عضادة فلان، أي لا يفارقه. وهما من المجأز. وعضدا الرحل خشبتان تلزقان بواسطته، وقيل بأسفل واسطته. وقال أبو زيد: يقال لأعلى ظلفتي الرحل مما يلي العراقي: العضدان، وأسفلهما: الظلفتان، وهما ما سفل من الحنوين، الواسط والمؤخرة. وعضد النعل، وعضادتاهأ: اللذان يقعأن على القدم. وعضادتا الباب والإبزيم: ناحيتاه، وما كان نحو ذلك فهو العضادة، وعضادتا الباب: الخشبتان المنصوبتان عن يمين الداخل منه وشماله. والعضادتان: العودان اللذان في النير الذي يكون على عنق ثور العجلة، والواسط: الذي يكون وسط النير. والعاضدان: سطران من النخل على فلج. ورجل عضد وعضد وعضد وعضد، الأخيرة عن كراع: قصير. والعواضد: ما ينبت من النخل على جانبي النهر. وقال النضر: أعضاد المزارع: حدودها، يعني الحدود التي تكون فيما بين الجار والجار كالجدران في الأرضين. وفي الأساس، في المجاز: وارفع أعضاد الدبرة وهي جدرهأ التي تمسك الماء. ووقفا كأنهما عضادتان. ودارة اليعضيد: من داراتهم. وناقة عضاد، وهي التي لا ترد النضيح حتى يخلو لها، تنصرم عن الإبل. وقال أبو زيد: يقال إذا نخرت الريح من هذه العضد أتاك الغيث يعني ناحية اليمن. وسموا معضادا، كمحراب.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.382 harfعَضَدَهُ
1 عَضَدَهُ ذ , aor. عَضُدَ , (S, O, Msb, K,) inf. n. عَضْدٌ, (Msb,) He hit, or hurt, his عَضُد [or upper arm, between the elbow and the shoulder-blade]; (S, O, Msb, K;) i. e., a man's. (Msb.) ― -b2- And, aor. as above, (S, A, &c.,) and so the inf. n., (Msb,) (tropical:) He aided, or assisted, him; (S, A, O, Msb, K;) he was, or became, an عَضُد i. e. aider, or assistant, to him: (Msb:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.645 harfعَضَدَ
عَضَدَ U ( n. ac. عَضْد 1 ),
a. Hit, hurt, broke the arm of.
b. Helped, aided, assisted.
c. [ pass. ], Had a pain in the arm.
d. I ( n. ac. عَضْد 1 ), Lopped, pruned ( tree ).
عَضَّدَ
عَضَّدَ II ,
a. Swerved, glanced aside ( arrow ).
عَاْضَدَ
عَاْضَدَ III ,
a. see I (b) .
أَعْضَدَ
أَعْضَدَ IV ,
a. see II .
تَعَاْضَدَ
تَعَاْضَدَ VI ,
a. Helped, aided one another.
اِعْتَضَدَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.363 harfعضد
عَضَدَ - يَعْضُدُ - عَضُد
عَضَدَ - يَعْضُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدعمه ويقويه ويسنده وينصره
عَضُد: على وزن " فـَعـُل" اسم فعل مبالغة من " عَضَدَ - يَعْضُدُ ": الإسناد والدعم: وهو كذلك اسم آلة منه: ألة الإسناد والدعم وهي اصطلاحاً الجزء العلوي من اليد من المرفق إلى الكتف الذي فيه قوتها وبه تعضد وتساند
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Mücavir kökler17 mücavir (23 toplam)
- وصل
1 ortak ayet · Birleştirirler
- غلب
1 ortak ayet · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
- سلط
1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- شدد
1 ortak ayet · Sicim bağıdır
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- ضلل
1 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- نفس
1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- سمو
1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
Geçtiği ayetler(2)
مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا
PazuOysa Ben onları; ne göklerin ve yerin yaratılmasında, ne de kendilerinin yaratılmasında şahid tuttum. Sapıkları da hiç bir zaman yardımcı edinmiş değilim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصر, عون, ظهر, وزر |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Dirsek ile omuz arasındaki üst kol kemiği ve kas dokusu (pazu), bir yapıyı iki yandan sağlamlaştıran dayanak direği |
| Çekirdek Özet 2 | Bir şahsı veya yapıyı doğrudan yanından kavrayarak gücünü takviye eden, yükünü paylaşan birincil ve sarsılmaz destekçi |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyetini ve kudretini haktan almayan bâtıl unsurların ontolojik veya siyasi dayanak edinilemeyeceği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca soyut bir yardım veya sıradan bir iş birliği sayarak, bedensel ve yapısal bitişikliği içeren sarsılmaz güç bağını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عض | Şiddetle tutma, sıkıca kavrama, dişleme ve kenetlenme; nitekim عضض kökünde dişlerle kuvvetlice ısırma, عضل kökünde sertleşip şişen kas dokusu ve engelleme, عضي kökünde ise organlara ve parçalara ayırma manaları mevcuttur. | د | Kapı, giriş, hareket ve yapısal sınırlanmayı temsil eden harfin eklenmesiyle; sıkı ve kaslı tutuş anlamı bedende omuz ile dirsek arasına yerleşmiş, gövdeyi yanlardan taşıyan, iş yapma gücünü doğrudan ve yapısal olarak artıran pazu organına ve yan desteğe dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışa dönük algılama, farkındalık, bir güç merkezinin dış dünyayla temas kurduğu kaynak ve odak noktası. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص türetmesi) | Yoğun bir basınç, sıkıştırma, kütlesel sertlik ve yük altında mukavemet gösterme hali. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir yapının veya hareketin açılıp kapandığı eşik, menteşe benzeri hareketli fakat dayanak oluşturan sınır bağlantısı. |
| عضد | Gözlem merkezinden çıkan kuvvetin yoğun bir kas gücü ve menteşe eklemiyle birleşerek gövdeyi desteklemesi | Omuzdan dirseğe uzanan, bedenin ana hareketi yapmasını sağlayan, gövdenin yükünü taşıyıp dışa aktaran kuvvetli dayanak hattı. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanda ve hayvanda dirsek ile omuz arasındaki pazu bölümü; ayrıca su havuzunun kenarını tutan taş levhalar (أعضاد الحوض) ve kapı kanatlarını tutan iki yan söve (عضادتا الباب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde devenin pazusuna isabet eden bir illeti baytarın yarmasını şöyle tasvir eder: شَكَّ الفريصَةَ بالمِدْرَى فأَنْفَذَها / شَكَّ المبيطِر إِذْ يَشْفِي من العَضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd bin Rebîa bir havuzun veya kalıntının yan taşlarını anlatırken şu ifadeyi kullanır: راسخُ الدِّمْنِ على أعضاده / ثَلَمَتْهُ كلُّ ريح وسَـبَـل |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عضد kökü, Sami dillerinin genelinde anatomik bir organ ve güç merkezi olarak varlığını sürdüren arkaik bir gövdedir. İbranicede sıklıkla kol veya ön kol için zro‘a kullanılsa da, yan destek ve pazu işlevi gören anatomik parçalar için benzer konsonant dizilimleri ve semantik paralellikler izlenir. Süryanicede kolun veya desteğin kenarını belirten formlarla semantik akrabalık taşır. Akkadçada kol ve kuvveti ifade eden sözcüklerle işlevsel izomorfizm sergileyen kök, Arapçada hem saf anatomik sınırını (omuz ile dirsek arası) muhafaza etmiş hem de mimari terminolojiye geçerek kapı söveleri, havuz duvarları ve çadır payandaları gibi yapıyı ayakta tutan iki yan unsuru adlandırmıştır. Gövdeden ayrılmayan fakat gövdenin iş yapabilmesini sağlayan bu anatomik parça, Sami semantik havzasında soyut bir yardımdan ziyade, doğrudan organik bağı bulunan ayrılmaz bir dayanak ve sarsılmaz bir güç kaynağı olarak kavranmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki mafsal (omuz ve dirsek) arasında uzanan kas ve kemik bloğu | Somut organdan hareketle mimaride kapı sövelerine ve havuzun yan duvarlarına, toplumsal düzlemde ise kişinin en yakın destekçisi olan kabilesine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenar destek, kol ve güçlendirme alanı | Komşu Sami dillerinde kol ve yan destek kavramlarıyla morfo-semantik örtüşme gösterir; Arapça bu kökü yapısal mimari ve kuvvet metaforunda en duru biçimde korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve tartışmasız bir fonetik eşleşme tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Anlamlı | Pazu, kuvvet ve yan dayanak | Dirsek ile omuz arasındaki organ; birine arka çıkıp yardım etme. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| عدض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضدع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| دضع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عضد | Merkez | Pazu, yapısal dayanak, yan kuvvet | Bedene veya yapıya bitişik, doğrudan yükü kaldıran ve sarsıntıyı önleyen organik destek. | Omuz ile dirsek arasındaki pazu gibi doğrudan güç katan yardımcı. |
| نصر | Komşu | Yardım ve galibiyet | Düşmana veya bir zorluğa karşı dışarıdan yetişip üstünlük sağlama; organik bitişiklik şart değildir. | Karşı tarafa üstün gelmek üzere müdahale eden yardım. |
| عون | Komşu | İş paylaşımı ve kolaylaştırma | Ağır bir işte yükün bir ucundan tutarak sahibinin işini hafifletme. | Genel anlamda imdat ve ortak çalışma hali. |
| ظهر | Komşu | Arka çıkma, sırt olma | Kişinin arkasında durarak ona görünmeyen yönden siper ve güç sağlama. | Arkasını sağlama alma ve geriden destekleme. |
| وزر | Komşu | Yük ortaklığı ve sığınak | Sorumluluğu ve ağırlığı birlikte yüklenerek asıl failin yükünü hafifleten vekil güç. | Yükü omuzlama ve korunak oluşturma vasfı. |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma, desteği çekme | Yardıma en çok muhtaç olunan anda elini çekip kişiyi hezimete ve yalnızlığa terk etme. | Birlikte durması gereken desteğin aniden kopup ayrılması. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عضد | Pazu, ana dayanak | Omuz ile dirsek arasındaki kol bölümü ve bu organdan türeyen yan kuvvet desteği. | Kesin |
| Latince | Brachium, Adiumentum | Kol, pazu; destek | Brachium anatomik kolu tam karşılar; adiumentum ise sonradan eklenen desteği verir fakat organik pazu metaforunu taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Upper arm, Bicep, Mainstay, Prop | Pazu; temel dayanak sütunu | Upper arm anatomik karşılığıdır; mainstay ve prop yapısal desteği karşılar ancak pazu ile destekçi arasındaki semantik geçişi tek kelimede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Oberarm, Stütze, Beistand | Üst kol, pazu; dayanak | Oberarm bedensel organı karşılar; Stütze mimari ve mecazi dayanağı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Bras, Soutien, Étai | Kol; destek, payanda | Bras kol organıdır; étai bir duvarı yıkılmaktan koruyan yan desteği ve payandayı tam olarak karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَضُدَكَ | Fiziksel ve ruhsal güç, peygamberlik görevinde en yakın ve sarsılmaz ortak | Hz. Mûsâ'nın risalet yükünü taşırken kardeşi Hârûn ile teyit edilmesi bağlamı; Kasas 28:35. |
| عَضُدًا | Kozmik ve ilahi yönetimde yardımcı, istinat noktası, ortak | Allah Teâlâ'nın göklerin, yerin ve insanların yaratılışında saptırıcıları hiçbir şekilde ortak veya destekçi edinmediği bağlam; Kehf 18:51. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve ulûhiyet | Allah Teâlâ'nın kâinatı yaratma ve yönetmede hiçbir varlığa muhtaç olmaması; şirkin ve vasıtacılığın ontolojik reddi. | Zat-ı Bârî'nin hiçbir yardımcıya ve dayanağa (عضد) ihtiyacının bulunmadığı mutlak kudret hali. |
| Fıkıh | Hukuki vekillik ve şahitlik | Bir davada veya akitte tarafların birbirini gayrimeşru yollarla güçlendirmesi ya da meşru yardımlaşmanın sınırları. | Haksızlığa arka çıkmanın (معاضدة) yasaklanması ve adalette tarafsızlığın korunması. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Kolun pazu kısmının güç sembolü olarak insana sağladığı iktidarın ayetlerdeki istiare boyutu. | Kardeşin kardeşe pazu kılınması ve saptırıcıların dayanak kılınmaması ifadelerindeki edebi letafet. |
| Hadis | Birlik ve toplumsal dayanışma | Müminlerin birbirine kenetlenmesi ve rivayetlerde geçen fiziki güç tasvirleri. | Şahsın pazusuna veya pazunun dolgunluğuna yapılan bedensel ve mecazi atıflar. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid akidesi | Müstağniyet | Ortaksızlık ilkesi | Yaratılışta hiçbir saptırıcının destekçi edinilmemesi, ilahi fiillerin zatî yetkinliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi metodolojisi | Aksiyomatik temel | Sağlam dayanak noktası | Bir teorinin veya önermenin bâtıl ve temelsiz varsayımlarla güçlendirilemeyeceği esası. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Sadık müttefik ve vezaret | İktidar dayanağı | Liderin yükünü paylaşan yardımcının ancak hakkı ayakta tutan erdemli unsurlardan seçilebilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma | Ortak sermaye ve iş gücü | Taşıyıcı payanda | İktisadi teşebbüslerin hileli ve gayrimeşru ortaklıklar üzerine bina edilemeyeceği kuralı. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel bileşke ve payanda kuvveti (Structural Truss / Lateral Support) | Bir yapıya etki eden ana yükü taşımak üzere yan taraftan sisteme eklenen, yük dağılımını dengede tutarak ana gövdenin kırılmasını önleyen lateral kuvvet bileşeni. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal vekillik ve koalisyon desteği (Institutional Coalition) | Bir aktörün tek başına taşımakta zorlandığı siyasal veya sosyal sorumluluğu, yanına aldığı özdeş ve güvenilir bir ortakla paylaşıp meşruiyetini artırması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca bedensel bir kas dokusuna indirgemek ya da Kur'an'daki kullanımını sıradan bir iş arkadaşlığı derecesine düşürmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığın varoluşsal, siyasal ve ahlaki bütünlüğünü ayakta tutan, sarsılmasını engelleyen en mahrem ve en güçlü payanda niteliği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf 18:51'deki ilahi beyanın sadece basit bir dostluk uyarısı sanılması; halbuki ayetin varlık düzeninde bâtılın hiçbir ontolojik ve kurucu dayanak olamayacağını bildiren kesin hükmünün ıskalanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güç, meşruiyet, ortaklık ve teyit kavramlarını bedensel bir somutluk üzerinden nasıl en yüksek tevhidi ve siyasal ilkeye dönüştürdüğünü gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin risalet mücadelesinde insanî destek arayışlarını konu edinen kıssalarda ve tevhidin kâinattaki mutlak egemenliğini ilan eden kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın bâtıl ittifaklarla güçlendirilebileceği zannını kökünden yıkar; hakkın dayanağının ancak hak cinsinden (Hz. Hârûn örneğinde olduğu gibi) olabileceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDirsek ile omuz arasında yer alan, elin ve ön kolun iş yapabilmesi için gereken ana kuvveti üreten pazu kemiği ve kas kitlesi; bir yapıyı yanlardan destekleyen payanda.
- Soyut anlamBir failin yükünü bizzat onun yanında durarak paylaşan, zaafını gideren, ona sarsılmaz bir güç ve direnç katan birincil yardımcı ve yapısal dayanak.
- Sistematik karşılıkHem ilahi yaratmada bâtılın kurucu unsur olamayacağını vazeden tevhid ilkesi hem de peygamberî ve toplumsal mücadelede güvenilir ve sadık bir güç ortağı edinme zarureti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde failin ulaştığı nihai toplam mukavemet ve etki gücünü, failin başlangıçtaki yalın gücünü, sisteme doğrudan bağlanan pazu mahiyetindeki yapısal yan destekçileri temsil eder. Sistemin meşru ve ayakta kalabilir olması, eklenen desteğin hakikat kümesine () ait olması şartına bağlanmıştır. Saptırıcı ve bâtıl unsurları temsil eden küme () ile dayanak kümesi () arasındaki kesişimin boş küme () olması, Kehf 18:51'de bildirildiği üzere saptırıcıların hiçbir surette dayanak ve pazu edinilemeyeceğini modeller. Kasas 28:35'te ise , failin öz kardeşi ve meşru ortağı olarak doğrudan gücünü tahkim eden meşru kuvvet payandasıdır.