عضض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ض-ض2 sîga, 20 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.معقوليَعَضُّكتبعضضنملموتعَضُّواغيظلقيصدرظلمذوسبل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

عضض

ع - ض - ض

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Isırdılar

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR930 harf
باب العين والضاد )ع ض، ض ع( عض: العَضُّ بالأسنان والفعل منه عَضَضْتُ أنا وعَضَّ يَعَضُّ. وتقول: كلب عَضُوضٌ وفَرسٌ عَضُوضٌ. وتقولُ: برئت إليك من العِضاض والنَّفار والخِراط والحِران والشِّماس. والعِضُّ: الرجل السِّيء الخُلُق، قال: ولم أكُ عِضّاً في النَّدامَى مُلَوَّمَا والجمع أعضاض. والعُضُّ: الشَّجر الشَّائِكُ، وبَنُو فُلان مُعِضُّون أي يرْعون العُضَّ. وإبلٌ مُعضَّة: ترعاه، وشارِسة ترْعى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.545 harf
ابن السكيت: عَضِضْت باللقمة فأنا أعَضُّ. وقال أبو عبيدة: عَضَضْتُ بالفتح: لغة في الرِبابِ. يقال: عَضَّهُ، وعَضَّ به، وعَضَّ عليه. وهما يَتَعاضَّان، إذا عَضَّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبه. وكذلك المُعاضَّةَ والعِضاضُ. وأعْضَضْتُهُ الشيءَ فعَضَّهُ. ويقال أعْضَضْتُهُ سيفي، أي ضربته به. وعَضَّ الرجل بصاحبه يَعَضُّ عَضيضاً، أي لزمه. وما لنا في هذا الأمر مَعَضٌّ، أي مُسْتَمْسَكٌ. وما عندنا عَضوضٌ وعَضاضٌ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.273 harf
ع ض ض ترأس قبل أن يعض في العلم بضرسٍ قاطع‏.‏ وبرئت إليك من عضاض هذه الدابة‏.‏ وما ذقت عضاضاً أي ما يعض‏.‏ ‏"‏ ومن تعزّى بعزاء الجاهلية فأعضوه بهن أبيه ‏"‏‏.‏ ومن المستعار‏:‏ هو أعوج ما يصلّيه عض الثقاف‏.‏ وأعض المحاجم قفاه‏.‏ وأعضّ السيف بساق البعير‏.‏ قال لبيد‏:‏ ولكنا نعضّ السيف منها بأسوق عافيات الشحم كوم وعضّه الأمر‏:‏ اشتد عليه‏.‏ وعضّته الحرب‏.‏ قال الأخطل‏:‏ ضجّوا من الحرب إذ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.385 harf
العَضُّ: الشدُّ بالأَسنان على الشيء، وكذلك عَضّ الحيَّة، ولا يقال للعَقْرَب لأَن لَدْغَها إِنما هو بِزُباناها وشَوْلَتِها، وقد عَضِضْتُه أَعَضُّه وعَضِضْتُ عليه عَضّاً وعِضاضاً وعَضِيضاً وعَضَّضْتُه، تميمة ولم يسمع لها بآتٍ على لغتهم، والأَمر منه عَضَّ واعْضَضْ. وفي حديث العِرْباض: وعَضُّوا عليها بالنواجِذِ؛ هذا مثل في شدّة الاستماك بأَمر الدين لأَن العَضَّ بالنواجذ عَضٌّ بجميع الفم والأَسنان،
Maddenin bağlantısı

العَضُّ: الشدُّ بالأَسنان على الشيء، وكذلك عَضّ الحيَّة، ولا يقال للعَقْرَب لأَن لَدْغَها إِنما هو بِزُباناها وشَوْلَتِها، وقد عَضِضْتُه أَعَضُّه وعَضِضْتُ عليه عَضّاً وعِضاضاً وعَضِيضاً وعَضَّضْتُه، تميمة ولم يسمع لها بآتٍ على لغتهم، والأَمر منه عَضَّ واعْضَضْ. وفي حديث العِرْباض: وعَضُّوا عليها بالنواجِذِ؛ هذا مثل في شدّة الاستماك بأَمر الدين لأَن العَضَّ بالنواجذ عَضٌّ بجميع الفم والأَسنان، وهي أَواخِرُ الأَسنان، وقيل: هي التي بعد الأَنياب. وحكى الجوهري عن ابن السكيت: عضضت باللقمة فأَنا أَعَضُّ، وقال أََبو عبيدة: عَضَضْتُ، بالفتح، لغة في الرِّبابِ. قال ابن بري: هذا تصحيف على ابن السكيت، والذي ذكره ابن السكيت في كتاب الإِصلاح: غَصِصْتُ باللقمة فأَنا أَغَصُّ بها غَصَصاً. قال أَبو عبيدة: وغَصَصْتُ لغة في الرِّبابِ، بالصاد المهملة لا بالضاد المعجمة. ويقال: عَضَّه وعَضَّ به وعَضَّ عليه وهما يَتعاضّانِ إِذا عَضَّ كل واحد منهما صاحبه، وكذلك المُعاضَّةُ والعِضاضُ. وأَعْضَضْتُه سيفي: ضربته به. وما لنا في هذا الأَمر مَعَضٌّ أَي مُسْتَمْسَكٌ. والعَضُّ باللسان: أَنْ يَتَناوَلَه بما لا ينبغي، والفعلُ كالفعلِ، وكذلك المصدر. ودابةٌ ذاتُ عَضِيضٍ وعِضاضٍ، قال سيبويه: العِضاضُ اسم كالسِّبابِ ليس على فَعَلَه فَعْلاً. وفرَسٌ عَضُوضٌ أَي يَعَضُّ، وكلب عَضوض وناقة عَضوض، بغير هاء. ويقال: بَرِئْتُ إِليك من العِضاضِ والعَضِيضِ إِذا باع دابَّة وبَرِئَ إِلى مشتريها من عَضِّها الناسَ، والعُيُوبُ تجيءُ على فِعال، بكسر الفاء. وأَعْضَضْتُه الشيءَ فَعَضَّه، وفي الحديث: من تَعَزَّى بِعَزاءِ الجاهلية فأَعِضُّوه بِهَنِ أَبيه ولا تَكْنُوا أَي قُولوا له: اعْضَضْ بأَيْرِ أَبيك ولا تكنوا عن الأَير بالهن تنكيلاً وتأْديباً لمن دعَا دَعْوى الجاهلية؛ ومنه الحديث أَيضاً: من اتَّصَلَ فأَعِضُّوه أَي من انتسَب نِسْبَةَ الجاهلية وقال يا لفلان. وفي حديث أُبَيّ: أَنه أَعَضَّ إِنساناً اتّصَل. وقال أَبو جهل لعتبة يوم بدر: واللّه لو غَيْرُك يقول هذا لأَعْضَضْتُه؛ وقال الأَعْشى: عَضَّ بما أَبْقَى المَواسِي له من أُمِّه، في الزَّمَنِ الغابِرِ وما ذاقَ عَضاضاً أَي ما يُعَضُّ عليه. ويقال: ما عندنا أَكالٌ ولا عَضاضٌ؛ وقال: كأَنَّ تَحْتي بازِياً رَكَّاضا أَخْدَرَ خَمْساً، لم يَذُقْ عَضاضا أَخْدَرَ: أَقامَ خَمْساً في خِدْره، يريد أَن هذا البازي أَقام في وَكْره خمس ليال مع أَيامهن لم يذق طعاماً ثم خرج بعد ذلك يطلب الصيد وهو قَرِمٌ إِلى اللحم شديد الطيران، فشبه ناقته به. وقال ابن بزرج: ما أَتانا من عَضاضٍ وعَضُوضٍ ومَعْضُوضٍ أَي ما أَتانا شيءٌ نَعَضُّه. قال: وإِذا كان القوم لا بنين لهم فلا عليهم أَن يَرَوْا عَضاضاً. وعَضَّ الرجلُ بصاحِبه يَعَضُّه عَضّاً: لَزِمَه ولَزِقَ به. وفي حديث يعلى: يَنْطَلِقُ أَحدكم إِلى أَخيه فَيَعَضُّه كَعَضِيضِ الفَحْلِ؛ أَصل العَضِيضِ اللزوم، وقال ابن الأَثير في النهاية: المراد به ههنا العَضُّ نفسه لأَنه بعضه له يلزمه. وعَضَّ الثِّقافُ بأَنابِيبِ الرُّمْحِ عَضّاً وعَضَّ عليها: لَزِمَها، وهو مَثَلٌ بما تقدَّمَ لأَن حقيقة هذا الباب اللزوم واللزوق. وأَعَضَّ الرُّمْحَ الثِّقافَ: أَلزمه إِيّاه. وأَعَضَّ الحَجَّامُ المِحْجَمةَ قفاه: أَلزمها إِيّاه؛ عن اللحياني. وفلان عِضُّ فلان وعَضِيضُه أَي قِرْنُه. ورجل عِضٌّ: مُصْلِحٌ لِمَعِيشته وماله ولازم له حَسَنُ القِيامِ عليه. وعَضِضْتُ بمالي عُضُوضاً وعَضاضةً: لَزِمْتُه. ويقال: إِنه لَعِضُّ مال، وفلان عِضُّ سفَر قويٌّ عليه وعِضُّ قتال؛ وأَنشد الأَصمعي:لم نُبْقِ من بَغْيِ الأَعادي عِضّا والعَضُوضُ: من أَسماء الدَّواهي. وفي التهذيب: العَضْعَضُ العِضُّ الشديد، ومنهم من قَيَّدَهُ من الرجال. والضَّعْضَعُ: الضعيفُ. والعِضُّ: الداهِيةُ. وقد عَضِضْتَ يا رجل أَي صِرْتَ عِضّاً؛ قال القطامي: أَحادِيثُ مِن أَنباءِ عادٍ وجُرْهُمٍ يُثَوِّرُها العِضّانِ: زَيْدٌ ودَغْفَلُ يريد بالعِضِّينِ زيد بن الكَيِّسِ النُّمَيْري، ودَغْفَلاً النسَّابةَ، وكانا عالمي العرب بأَنسابها وأَيامها وحِكَمِها؛ قال ابن بري: وشاهد العِضِّ أَيضاً قول نجاد الخيبري: فَجَّعَهُمْ، باللَّبَنِ العَكَرْكَرِ، عِضٌّ لَئِيمُ المُنْتَمَى والعُنْصُرِ والعِضُّ أَيضاً: السَّيءُ الخُلُق؛ قال: ولم أَكُ عِضّاً في النَّدامى مُلَوَّما والجمع أَعضاضٌ. والعِضُّ، بكسر العين: العِضاهُ. وأَعَضَّتِ الأَرضُ، وأَرضٌ مُعِضَّة: كثيرة العِضاهِ. وقومٌ مُعِضُّونَ: تَرْعَى إِبلهم العِضَّ. والعُضُّ، بضم العين: النوى المَرْضُوخُ والكُسْبُ تُعْلَفُه الإِبل وهو عَلَف أَهل الأَمصار؛ قال الأَعشى: من سَراة الهِجانِ صَلَّبَها العُـ ـض، ورَعْيُ الحِمَى، وطولُ الحِيالِ العُضُّ: عَلَفُ أَهل الأَمصار مثل القَتِّ والنوى. وقال أََبو حنيفة: العُضُّ العجينُ الذي تعلفه الإِبل، وهو أَيضاً الشجر الغليظ الذي يبقى في الأَرض. قال: والعَضاضُ كالعُضِّ، والعَضاضُ أَيضاً ما غَلُظَ من النبت وعَسا. وأَغَضَّ القومُ: أَكَلَتْ إِبلهم العُضَّ أَو العَضاضَ؛ وأَنشد: أَقولُ، وأَهْلي مُؤْرِكُونَ وأَهْلُها مُعِضُّونَ: إِن سارَتْ فكيفَ أَسيرُ؟ وقال مرة في تفسير هذا البيت عند ذكر بعض أَوصاف العِضاه: إِبل مُعِضَّةٌ تَرْعَى العِضاهَ، فجعلها إِذ كان من الشجر لا من العُشْبِ بمنزلة المعلوفة في أَهلها النَّوَى وشبهه، وذلك أَن العُضَّ هو علَف الرِّيفِ من النوى والقَتِّ وما أَشبه ذلك، ولا يجوز أَن يقال من العِضاه مُعِضٌّ إِلا على هذا التأْويل. والمُعِضُّ: الذي تأْكل إِبله العُضَّ. والمُؤْرِكُ: الذي تأْكل إِبله الأَراكَ والحَمْضَ، والأَراكُ من الحَمْضِ. قال ابن سيده: قال المتعقب غَلِطَ أَبو حنيفة في الذي قاله وأَساءَ تخريج وجه كلام الشاعر لأَنه قال: إِذا رعى القوم العِضاه قيل القوم مُعِضُّونَ، فما لذكره العُضّ، وهو علف الأَمصار، مع قول الرجل العِضاه: وأَين سُهَيْلٌ من الفَرْقَدِ وقوله: لا يجوز أَن يقال من العِضاه مُعِضٌّ إِلا على هذا التأْويل، شرط غير مقبول منه لأَنَّ ثَمَّ شيئاً غَيَّره عليه قبل، ونحن نذكره إِن شاء اللّه تعالى. وفي الصحاح: بعير عُضاضِيٌّ أَي سمين منسوب إِلى أَكل العُضِّ؛ قال ابن بري: وقد أَنكر عليُّ بنُ حمزة أَن يكون العُضُّ النوى لقول امرئ القيس: تَقْدُمُه نَهْدَةٌ سَبُوحٌ، صَلَّبَها العُضُّ والحِيالُ قال أَبو زيد في أَول كتاب الكلإِ والشجر: العضاه اسم يقع على شجر من شجر الشوك له أََسماء مختلفة يجمعها العضاه، واحدتها عِضاهةٌ، وإِنما العِضاه الخالص منه ما عظم واشتد شوكه، وما صغر من شجر الشوك فإِنه يقال له العِضُّ والشِّرْسُ، وإِذا اجتمَعَت جموع ذلك فما له شوك من صغاره عِضٌّ وشِرْسٌ، ولا يُدْعَيانِ عِضاهاً، فمن العِضاه السَّمُرُ والعُرْفُطُ والسَّيالُ والقَرَظُ والقَتادُ الأَعظم والكَنَهْبَلُ والعَوْسَجُ والسِّدْرُ والغافُ والغَرَبُ، فهذه عِضاهٌ أَجمع ومن عِضاهِ القِياسِ، وليس بالعضاه الخالص الشَّوْحَطُ والنَّبْعُ والشِّرْيانُ والسَّراءُ والنَّشَمُ والعُجْرُمُ والتَّأْلَبُ والغَرَفُ فهذه تدعى كلُّها عِضاهَ القِياسِ، يعني القِسيَّ، وليست بالعضاه الخالص ولا بالعِضِّ؛ ومن العِضِّ والشَّرْسِ القَتادُ الأَصغر، وهي التي ثمرتها نُفّاخةٌ كَنُفّاخةِ العُشَرِ إِذا حركت انفقأَت، ومنها الشُّبْرُمُ والشِّبْرِقُ والحاجُ واللَّصَفُ والكَلْبةُ والعِتْرُ والتُّغْرُ فهذه عِضٌّ وليست بعضاه، ومن شجر الشوك الذي ليس بِعضٍّ ولا عضاه الشُّكاعَى والحُلاوَى والحاذُ والكُبُّ والسُّلَّحُ. وفي النوادر: هذا بلدُ عِضٍّ وأَعضاضٍ وعَضاضٍ أَي شجر ذي شوك. قال ابن السكيت في المنطق: بعير عاضٌّ إِذا كان يأْكل العِضَّ وهو في معنى عَضِهٍ، وعلى هذا التفصيل قول من قال مُعِضُّونَ يكون من العِضِّ الذي هو نفس العِضاه وتصح روايته. والعَضُوضُ من الآبارِ: الشاقَّةُ على الساقي في العمل، وقيل: هي البعِيدةُ القعرِ الضَّيِّقةُ؛ أَنشد: أَوْرَدَها سَعْدٌ عليَّ مُخْمِسا، بِئْراً عَضُوضاً وشِناناً يُبَّسا والعرب تقول: بِئْرٌ عَضُوضٌ وماءٌ عَضُوضٌ إِذا كان بعيدَ القعر يستقى منه بالسانِيةِ. وقال أَبو عمرو: البئرُ العَضُوضُ هي الكثيرة الماء، قال: وهي العَضِيضُ. في نوادره: ومِياهُ بني تميم عُضُضٌ، وما كانت البئر عَضُوضاً ولقد أَعَضَّتْ، وما كانت جُدّاً ولقد أَجَدَّتْ، وما كانت جَرُوراً ولقد أَجَرَّتْ. والعُضَّاضُ: ما بين رَوْثةِ الأَنف إِلى أَصله، وفي التهذيب: عِرْنِينُ الأَنف؛ قال: لمَّا رأَيْتُ العَبْدَ مُشْرَحِفَّا، أَعْدَمْتُه عُضَّاضَه والكَفَّا وقال ابن بري: قال أَبو عُمَر الزاهد العُضاضُ، بالضم، الأَنف؛ وقال ابن دريد: الغُضاضُ، بالغين المعجمة؛ وقال أَبو عمرو: العُضَّاضُ، بالضم والتشديد، الأَنف؛ وأَنشد لعياض بن درة: وأَلْجَمَه فأْسَ الهَوانِ فلاكَه، فأَعْضَى على عُضّاضِ أَنْفٍ مُصَلَّمِ قال الفراء: العُضاضِيُّ الرجل الناعم اللَّيِّنُ مأْخوذ من العُضاضِ وهو ما لانَ من الأَنف. وزَمَنٌ عَضُوضٌ أَي كَلِبٌ. قال ابن بري: عَضَّه القَتَبُ وعَضَّه الدهْرُ والحرْبُ، وهي عَضوض، وهو مستعار من عَضِّ الناب؛ قال المخبّل السعدي:لَعَمْرُ أَبيكَ، لا أَلْقَى ابنَ عَمٍّ، على الحِدْثانِ، خَيْراً من بَغِيضِ غَداةَ جَنَى عليّ بَنيَّ حَرْباً، وكيفَ يَدايَ بالحرْبِ العَضُوضِ؟ وأَنشد ابن بري لعبد اللّه بن الحجاج: وإِنِّي ذو غِنىً وكَرِيمُ قَوْمٍ، وفي الأَكْفاءِ ذو وَجْهٍ عَرِيضِ غَلَبْتُ بني أَبي العاصِي سَماحاً، وفي الحرْبِ المُنَكَّرَةِ العَضُوضِ ومُلْكٌ عَضُوضٌ: شديدٌ فيه عَسْفٌ وعَنْفٌ. وفي الحديث: ثم يكون مُلْكٌ عَضُوضٌ أَي يُصيبُ الرَّعِيَّةَ، فيه عسف وظلم، كأَنهم (* قوله «كأَنهم إلخ» كذا بالأصل. وأصل النسخة التي بأيدينا من النهاية ثم أصلحت كأنه يعضهم عضاً.) يُعَضُّونَ فيه عَضّاً. والعَضُوضُ من أَبْنِيةِ المُبالغَةِ، وفي رواية: ثم يكون مُلوك عُضُوضٌ، وهو جمع عِضٍّ، بالكسر، وهو الخَبِيثُ الشَّرِسُ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: وسَتَرَوْنَ بعدي مُلْكاً عَضُوضاً. وقوْسٌ عَضُوضٌ إِذا لَزِقَ وترُها بِكَبدِها. وامرأَة عَضوض: لا يَنْفُذ فيها الذكَر من ضِيقها. وفلان يُعَضِّضُ شفتيه أَي يَعَضُّ ويُكْثِرُ ذلك من الغضَب. وفلان عِضاضُ عَيْشٍ أَي صَبُورٌ على الشدة. وعاضَّ القومُ العَيْشَ منذُ العامِ فاشتد عِضاضُهم أَي اشتدَّ عَيْشُهم. وغَلَقٌ عِضٌّ: لا يكادُ يَنْفَتِحُ.والتَّعْضُوضُ: ضرب من التمر شديد الحلاوة، تاؤُه زائدة مفتوحة، واحدته تَعْضُوضةٌ، وفي التهذيب: تمر أَسود، التاء فيه ليست بأَصلية. وفي الحديث: أَن وَفْدَ عَبْدِ القَيْسِ قَدِموا على النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، فكان فيما أَهْدَوْا له قُرُبٌ من تَعْضُوض؛ وأَنشد الرياشي في صفة نخل: أَسْوَد كاللَّيْلِ تَدَجَّى أَخْضَرُهْ، مُخالِط تَعْضُوضه وعُمُرُهْ، بَرْنِيَّ عَيْدانٍ قَلِيلٍ قِشَرُهْ العُمُر: نخل السُّكَّر. قال أَبو منصور: وما أَكلت تمراً أَحْمَتَ حَلاوةً من التَّعْضُوضِ، ومعدنه بهجر وقُراها. وفي الحديث أَيضاً: أَهْدَتْ لنا نَوْطاً من التعضوض. وقال أَبو حنيفة: التَّعْضُوضةُ تمرة طَحْلاءُ كبيرة رطْبة صَقِرةٌ لذيذة من جَيِّد التمر وشَهِيِّه. وفي حديث عبد الملك بن عمير: واللّه لتَعْضُوضٌ كأَنه أَخفاف الرِّباع أَطيب من هذا.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR157 harf
* ع ض ض * * عَضَّهُ * وعضَّ به وعضَّ عليه كله بمعنى وقد عَضَّهُ يَعَضُّه بالفتح * عَضًّا * وفي لغة بابه ردَّ و * أعَضَّه * الشيء * فعَضَّه * أي أمسكه بأسنانه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.376 harf
عضضته ، متعديا بنفسه، عضضت عليه ، متعديا بعلى، وكذا عضضت به، متعديا بالباء، صرح به الجوهري والصاغاني، كسمع ومنع . قال شيخنا: وزنه بمنع وهم إذ الشرط غير موجود، كما في الناموس، إلا أن يحمل على تداخل اللغات، انتهى. قلت: الفتح نقله الجوهري ونصه: ابن السكيت: عضضت باللقمة فأنا أعض. وقال أبو عبيد: عضضت بالفتح لغة في الرباب. قال ابن بري: هذا تصحيف على ابن السكيت، والذي ذكره ابن السكيت في كتاب
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR790 harf
عَضَّ عَضَّ A ( n. ac. عَضّ 1 , عَضِيْض 25 ) [ acc. a. or Bi or 'Ala ], Gripped, bit; champed ( the bit ). b. [ acc. & Bi ], Reviled. c. [ Fī ], Perfected ( knowledge ). d. [ Bi ], Clave to. e. Rendered expert, matured. عَضَّضَ عَضَّضَ II , a. see I (a) . عَاْضَضَ عَاْضَضَ III , a. Bit each other. أَعْضَضَ أَعْضَضَ IV , a. Made to bite. تَعَاْضَضَ تَعَاْضَضَ VI , a. see III .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR36.534 harf
عضض عَضَّ - يَعَضُّ عَضَّ - يَعَضُّ + كائن + شيئاً: يقبض ويطبق أسنانه عليه عَضَّ - يَعَضُّ + كائن + شيئاً + على شيء أو كائن: يقبض أسنانه على شيء، تأثراً وتفاعلاً بالشيء الآخر أو الكائن: يقبض بأسنانه شيئاً كما ولو كان يعض الشيء الآخر أو الكائن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل الحركي الهادف إلى إدخال شيء في جوف آخر كحركات الأكل والشرب
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler20 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نمل

    1 ortak ayet · Karınca

  2. غيظ

    1 ortak ayet · Öfke

  3. خلو

    1 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır

  4. صدر

    1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  5. قول

    2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  6. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  7. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

  8. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  9. لقي

    1 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  10. موت

    1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  11. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  12. سبل

    1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

Geçtiği ayetler(2)

  1. … بِالْكِتَابِ كُلِّهِ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ …

    Isırdılarİşte siz; öyle kimselersiniz ki; onlar sizi sevmezken, siz onları seversiniz. Ve kitabın bütününe inanırsınız. Onlar ise ancak sizinle karşılaştıkları zaman; İman ettik, derler. Yalnız başlarına kaldıkları vakit de, size karşı öfkeden parmaklarını ısırırlar. De ki: Öfkenizden ölün. Gerçekten Allah, göğüslerin özünü bilir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعضض
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerقضم, خضم, نهش
Zıt Kökلفظ
Çekirdek Özet 1Dişlerle veya iki sert kenetle bir şeyi şiddetle sıkıştırma, kavramışken bırakmama
Çekirdek Özet 2İçsel öfke, kin ve derin pişmanlığın bedensel dışavurumu olarak parmak veya el ısırma
Çekirdek Özet 3Bir ilkeye, duruşa veya çaresizliğe bütün benlikle kilitlenme ve kenetlenme hali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir biyolojik çiğneme eylemi sayılarak taşıdığı ruhsal kilitlenme ve kinin bedensel tezahürü boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عضİki sert nesne arasında kuvvetli baskı kurma, kenetlenme ve ayrılmayı engelleme; nitekim aynı çekirdeği taşıyan عضد kökünde pazu ve kenetleyici güç, عضل kökünde kasılma, sıkışma ve önleme, عضي kökünde ise parçalara ayırma ve ayırıcı kuvvet anlamı görülür.ضİkinci ض sesinin eklenmesi ve şeddeli yapı (taz‘îf), baskının iki taraflı kilitlenme şeklinde katlanmasını, dişlerin veya kıskaçların birbirine kilitlenerek bırakmayacak düzeyde şiddetli biçimde kavranmasını sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakNesneye odaklanma, yönelme ve kuvvetin tatbik edileceği hedefi sabitleme payını taşır.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme)Hedeflenen nesneyi sertçe yakalama, kıstırma ve kuvvetli basınç uygulama payını taşır.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme)Kıstırma hareketinin yinelenmesi, iki sert yüzeyin karşılıklı kapanarak kilitlenmesi ve tutunmanın süreklilik kazanması payını taşır.
عضضHedefe kilitlenip iki sert yüzey arasında kıstırarak kuvvetle kenetlenme ve bırakmama hareketiOdaklanılan noktanın karşılıklı basınçla kavranıp dışarıya kaçışa imkân tanımayacak şekilde dişlenmesi ve kilitlenmesi durumunu ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi dişlerle veya çeneler arasında kuvvetle sıkıştırmak, sertçe ısırmak ve yakalamak; bineklerin ısırma huyu (عِضاض), devenin dikenli bitkileri sertçe kemirmesi (عُضّ) ve kılıcın kemiğe işlemesi.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında kılıcın devenin bacaklarına şiddetle geçirilmesini anlatırken kökü şöyle kullanır: ولكنا نعضّ السيف منها / بأسوق عافيات الشحم كوم
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde sünnete ve temel ilkelere sımsıkı tutunmayı anlatmak için azı dişleriyle kenetlenme kinayesi olarak zikredilir: عَضُّوا عليها بالنواجِذِ. Ayrıca Ahfeş ve Ahtal'ın şiirinde savaşın insanları kuşatıp ezmesi anlamında yer alır: ضجّوا من الحرب إذ عضّت غواربهم / وقيس عيلان من أخلاقها الضجر

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça عضض kökü, Sami dillerinde iki sert yüzey arasında sıkıştırma, ezme, ısırma ve kenetlenme bildiren Proto-Sami ikili çekirdek kök matrisine dayanır. Güney Sami kolunda ve Epigrafik Güney Arapçada (Sabaik) kök benzer biçimde dişleme ve sıkıca tutunma anlamlarında korunmuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) dişle ezme ve ısırma fonksiyonu çoğunlukla ses değişimleriyle veya farklı biliteral varyantlarla (נשך / נכת) temsil edilmekle birlikte, sertçe sıkıştırma ve kilitlenme semantiği Arapçada çift sesli muzaaf yapıyla (عضض) hem fiziksel ısırma hem de mecazi kuşatma ve kilitlenme boyutuyla derinleşmiştir. Dildeki ses benzeşimi, basıncın iki yönlü oluşunu ve hareketin kapanıp ayrılmayan karakterini pekiştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعض çekirdeğinden türeyen muzaaf formDişlerle bir şeyi kuvvetlice tutma, kenetlenme, dikenli ve sert ağaçları kemirme ve sert bir kilitlenme yaşama anlamına yoğunlaşmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Sabaik paralelleriİki sert nesne veya çene arasında sıkıştırma, baskı kurma ve ısırarak sabitlenme ortak semantik köküne bağlıdır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çene/sıkıştırma tabanıÇene hareketi ve nesneyi kıskaç içine alma hareketini niteleyen köklerle muhtemel arkaik bağlar taşır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عضضAnlamlıIsırmak, kenetlenmekDişlerle sıkıştırmak, sertçe yakalayıp bırakmamakHedef köktür; Kur'an'da geçer.
ضعضAnlamlıBoyun eğmek, sarsılmakZayıflamak, zelil olmak, binanın veya yapının temelinden sarsılması (ضَعْضَعَة)Kalb ve türeme yoluyla ters yönde zayıflığı ve çözülmeyi ifade eder; Kur'an'da geçmez.
ضضعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عضضMerkezIsırmak, kenetlenmekDişlerle veya çenelerle iki taraftan baskı uygulayarak kuvvetlice sıkıştırmak ve kenetlenip bırakmamakFiziksel ısırmadan ziyade kin, öfke ve kahır durumunda kilitlenmeyi anlatır.
قضمKomşuKuru ve sert şeyi kemirmekKuru, sert taneleri ön dişlerle ufalamak ve çıtırdatarak yemekعضض kenetlenmeyi bildirirken قضم ön dişlerle kuru maddeyi kırma eylemidir.
خضمKomşuSulu ve yumuşak şeyi ısırmakAğız dolusu, yumuşak ve sulu nesneleri çiğnemek ve genişçe ısırmakعضض sıkıştırma ve bırakmama odaklı iken خضم çiğneyip tüketme odaklıdır.
نهşKomşuKoparırcasına ısırmakAğzın ucu veya ön dişlerle et gibi bir nesneden çekiştirerek parça koparmakعضض nesneyi sabit tutarak ezmeyi, نهش ise asılarak parça koparmayı bildirir.
لفظZıtAğızdan atmak, fırlatmakAğızda tutulan bir nesneyi dışarı tükürmek, bırakmak ve atmakDişleri kenetleyip tutmanın tam aksine ağızdakini dışarı fırlatma hareketidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعضضIsırmak, kenetlenmekDişlerle kuvvetle sıkıştırmak; kin ve pişmanlık sebebiyle parmak veya el kemirmek.Kesin
Latincemordere, premereIsırmak, sıkıştırmakmordere fiziksel ısırmayı ve acı vermeyi karşılar; kökün kilitlenme ve kenetlenme şiddetini tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceto bite, to gnawIsırmak, kemirmekto bite dişleme hareketini verir; ancak kin ve haset kaynaklı el ısırmadaki kilitlenmeyi yalnız başına taşıyamaz.Kesin
Almancabeißen, verbeißenIsırmak, kenetlenmekverbeißen fiili kin, hırs ve acıyı içine gömerek dişlerini sıkma halini çok yakın biçimde karşılar.Güçlü
Fransızcamordre, serrer les dentsIsırmak, diş sıkmakmordre ısırmayı, serrer les dents ise öfke veya çaresizlik anındaki kilitlenmeyi kısmen aktarır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَضُّواÖfke, haset ve düşmanlığın dışavurumu olarak parmak uçlarını ısırmaİnananların elde ettiği hayır ve huzur karşısında münafıkların ve hasım çevrelerin içlerindeki derin kinin bedensel harekete dönüşmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:119).
يَعَضُّÇaresizlik, derin pişmanlık ve kahır sebebiyle ellerini ısırmaKıyamet gününde haktan sapan, kötü dost edinen zalim kişinin geri dönüşü olmayan kayıp karşısında ellerini kemirmesi bağlamı (Furkân 25:27).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKalbi durumların bedene yansımasıMünafıklık, küfür ve inkârın sadece zihinsel bir kabul değil, bedensel hareketlere yansıyan bastırılamaz bir kin ve haset üretmesi.İçsel buhranın ve öfkenin dış organlarda kilitlenmeye yol açması.
FıkıhHayvanların veya insanın ısırma fiilinden doğan zarar (cinâyât)Isıran saldırgan köpeğin veya insanın fiilinden kaynaklanan tazminat ve telef hükümleri (عِضاض).Saldırı ve zarara yol açan fiziksel kenetlenme fiili.
TefsirKin ve pişmanlık tasvirleriÂl-i İmrân 3:119 ve Furkân 25:27 ayetlerindeki ısırma eyleminin mecazi bir kinaye mi yoksa fiili bir hareket mi olduğu tahlili.Derin psikolojik çatışmanın beden diliyle somutlaştırılması.
HadisSünnete ve ana ilkelere sımsıkı bağlanmaİlgili nebevi rivayette azı dişleriyle sımsıkı tutunma emriyle istikamet ve sebatın vurgulanması.Çözülmeye karşı ilkeler etrafında tavizsiz kenetlenme mecazı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikate karşı kin veya hakikatten sapmanın pişmanlığıİçsel kilitlenme ve vicdani felçBâtıl tercihin ruhsal çöküntüsünü görünür kılmaİnkâr ve nifak ehlinin içlerindeki nefreti gizleyemeyip bedensel kilitlenmeyle ele vermesi.Kesin
İlmiBir meseleyi kökünden kavrama ve bırakmamaZihni temellük ve sebatBilgiyi gevşek değil sarsılmaz biçimde tutmaKlasik ilim dilinde bir ilme azı dişiyle sarılmak (العض بضرس قاطع), meseleyi tavizsiz kavramayı simgeler.Güçlü
SiyasiHasımların güç dengesi karşısındaki reaksiyonuBastırılmış düşmanlık ve çaresizlikİktidar kaybının getirdiği içsel kahırGücü yetmeyen muhalif veya düşman odağın açık çatışma yerine parmak ısıran gizli bir nefret üretmesi.Güçlü
İktisadiKaçırılan imkân ve sermaye kaybıGeri dönülemez zarar reaksiyonuİflas veya kayıp sonrası yaşanan kahırSermayesini heba eden veya yanlış ortaklık kuran aktörün kriz anındaki çaresiz çırpınışı.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik kıskaç basıncı ve plastik deformasyonİki sert yüzeyin bir nesne üzerine uyguladığı ve elastik sınırı aşarak kalıcı iz bırakan kilitli baskı kuvveti ile örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerBastırılmış agresyon ve oto-destrüktif reaksiyonPsikolojide dışa vurulamayan şiddetli öfke ve hasedin bireyin kendi bedenine yönelerek diş sıkma ve uzuv kemirme şeklinde belirmesi durumu.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEylemin sadece biyolojik beslenme veya basit bir refleksif ısırma olarak algılanıp bağlamından koparılması.
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın iç dünyasındaki en uç duygusal patlamaların (haset, kin, onarılmaz pişmanlık) parmak ve el kemirme şeklinde psiko-somatik dışavurumu olması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki ifadelerin sadece edebi bir abartı sanılması ve inkâr psikolojisinin insan fıtratında oluşturduğu tahrip edici bedensel ve ruhsal kilitlenmenin anlaşılamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini, haset ve kibrin doğurduğu bastırılmış kini ve kıyamet günü yaşanacak telafisiz pişmanlığı nasıl somut ve sarsıcı beden hareketleriyle resmettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ve inkârcıların psikolojik durumunu anlatan ayetlerde (Âl-i İmrân 3:119) ve ahiretteki zalimlerin yüzleşme sahnelerinde (Furkân 25:27) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkâr ve nifakın sadece teorik bir fikir ayrılığı olduğu zannını yıkar; hakikate düşmanlığın insanın sinir sistemini ve beden dilini kitleyen yıkıcı bir tutku olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki sert yüzey veya çene arasında bir nesneyi şiddetle kıstırıp kavramak, bırakmayacak şekilde dişlemek.
  • Soyut anlamİçsel öfke, kin ve derin pişmanlığın benliği kuşatarak bedensel bir kilitlenmeye ve kendi uzuvlarına yönelen hırsa dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkBir hedefe veya çaresizliğe bütün güçle kilitlenme, sistemik gerilim anında kaçışsız bir reaksiyon verme hali.
  • LaTeX modeliF=lim⁡Δt→0(ΔPΔt)⋅κ
  • LaTeX açıklamasıModelde F üretilen sıkıştırma ve kilitlenme kuvvetini temsil eder. ΔP, içsel gerilimin ve kin/pişmanlık potansiyelinin sisteme uyguladığı momentum değişimini gösterir. Δt→0 ifadesi, duygusal patlamanın anlık ve şiddetli biçimde bir noktaya odaklanmasını simgeler. κ ise dişlerin veya kenetlerin ayrılmasını engelleyen kilitlenme ve direnç katsayısıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع