عقم
ع - ق - م
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı kısırlıktır. Yani doğurgan olabilen erkek veya kadının kısır olmasıdır. Yaşlılığa bağlı kadının kısır olması ise عَاقِرٌ dur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı kısırlıktır. Yani doğurgan olabilen erkek veya kadının kısır olmasıdır. Yaşlılığa bağlı kadının kısır olması ise عَاقِرٌ dur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.804 harfباب العين و القاف والميم
ع ق م، ع م ق، م ع ق، ق ع م، ق م ع، م ق ع كلهن مستعملات
عقم: حَرْبٌ عَقامٌ وعُقامٌ، لُغتانِ، أي شَديدةٌ مُفْتِنَةٌ لا يلوي فيها أحدٌ على أحَدٍ، قال : حِفافاهُ مَوْتٌ ناقِعٌ وعُقامُ والعَقْمُ: المِرْطُ، ويقال: بل هُوَ ثَوْبٌ يُلْبَسُ في الجاهلية، ويقال: كلُّ ثَوْبٍ أحْمَرَ عَقْمٌ.
وعُقِمَت الرَّحِمُ عُقْماً. وذلك هَزْمَةٌ تَقَعُ فيها فلا تَقْبَلُ الوَلَدَ.
وكذلك عُقِمَت
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.191 harfالعَقْمُ والعَقْمَةُ بالفتح: ضربٌ من الوَشْي، وكذلك العِقمة بالكسر. والعَقامُ بالفتح: العَقيمُ، والحربُ الشديدةُ والرجل السيِّء الخلق. وأنشد أبو عمرو:
وأنت عَقامٌ لا يُصاب له هـوًىوذو همَّةٍ في المال وهو مُضَيَّعُ
والعَقامُ أيضاً: الداء الذي لا يُبرأ منه. والمعاقِمُ من الخيل: المفاصلُ، واحدها مَعْقِمٌ. فالرسغ عند الحافر مَعْقِمٌ، والركبة مَعْقِمٌ، والعرقوبُ مَعْقِمٌ. والمَعْقِمُ أيضاً: عقدةٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.484 harfباب العين والقاف مع الميم
عقم ، عمق ، قمع ، قعم ، معق ، مقع : مستعملات .
عقم : عمرو عن أبيه قال : العَقْميُّ : الرجُل القديمُ الكرم والشَّرف . قال : والعُقمي من الكلام : غريبُ الغريب .
وقال أبو الهيثم : قال ابن بُزْرج : امرأةٌ عَقَام ورجلٌ عَقَام ، إذا كانا سيِّئَيء الخُلُق . وما كان عَقاماً ولقد عَقُم تَخلّقه . قال : وامرأة عقيم : لا تلد . ورجلٌ عقيم : لا يُولَد له . قال : وجمع العَقام والعَقيم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR36.381 harf(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR744 harfع ق م
تقول فلان شرّه مقيم وهو من الخير عقيم.
ويقال: امرأة عقيم ومعقومة وقد عُقمتْ وعَقِمتْ وعقُمتْ.
ومن المستعار: ريح عقيم.
والدنيا عقيم لا ترد على صاحبها خيراً.
وعقل عقيم: لا ينفع صاحبه.
وفي الحديث المرفوع " العقل عقلان فأما عقل صاحب الدنيا فعقيم وأما عقل صاحب الآخرة فمثمر " و " الملك عقيم ": لا ينفع فيه نسب.
وداء عقام: لا يرجى البرء منه وتقول: بلاه بالسقام
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.233 harfالعَقْمُ والعُقْمُ، بالفتح والضم: هَزْمةٌ تقعُ في الرَّحِم فلا تَقْبَلُ الولدَ. عَقِمَتِ الرَّحِمُ عَقْماً وعُقِمَتْ عُقْماً وعَقْماً وعَقَماً وعَقَمَها اللهُ يَعْقِمُها عَقْماً ورَحِمٌ عَقِيمٌ وعَقِيمةٌ مَعْقومةٌ، والجمعُ عَقائمُ وعُقُمٌ، وما كانت عَقِيماً ولقد عُقِمَت، فهي مَعْقومةٌ، وعَقُمَت إذا لم تَحْمِلْ فهي عَقِيمٌ وعَقُرَتْ، بفتح العين وضَمِّ القاف. وحكى ابن الأعرابي: امرأَةٌ عقيمٌ، بغير
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR583 harf* ع ق م * * العَقَام * بالفتح * العَقِيمُ * وهو أيضا الداء الذي لا يُبْرأ منه وقياسه الضم إلا أن المسموع هو الفتح و * أَعْقَمَ * الله رحمها * فعُقِمَت * على ما لم يسم فاعله إذا لم تقبل الولد الكسائي رحم * مَعْقُومةٌ * أي مسدودة لا تلد ومصدره * العَقْمُ * و * العُقْمُ * بفتح العين وضمها ويقال أيضا * عُقِمَتْ * مفاصل يديه ورجليه إذا يبست وفي الحديث ﴿* تُعْقَمُ * أصلاب المشركين﴾ ورجل * عَقِيمٌ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.213 harf| | ( العُقْمُ ، بِالضَّمِّ : هَزْمَةٌ تَقَعُ في الرَّحِمِ | فَلا تَقْبَلُ الوَلَدَ ) ، كَذَا في المُحْكَمِ .
| | وقالَ الرَّاغِبُ : أصْلُ العُقْمِ : اليُبسُ | المانِعُ من قَبولِ الأثَرِ . | | ( عَقِمَت ) الرَّحِمُ ( كَفَرِحَ ونَصَرَ وكَرُمَ | وعُنِي ) - وعلى الأخِير اقْتَصَر الجوْهرِيُّ - | ( عَقَمًا ) مُحَرَّكَة ( وعَقْمًا ) بالفَتْح | ( ويُضَمُّ ) ، وعلى الأخِيريْن اقْتَصَر | الجوْهَرِيُّ . |
| | ( العُقْمُ ، بِالضَّمِّ : هَزْمَةٌ تَقَعُ في الرَّحِمِ | فَلا تَقْبَلُ الوَلَدَ ) ، كَذَا في المُحْكَمِ .
| | وقالَ الرَّاغِبُ : أصْلُ العُقْمِ : اليُبسُ | المانِعُ من قَبولِ الأثَرِ . | | ( عَقِمَت ) الرَّحِمُ ( كَفَرِحَ ونَصَرَ وكَرُمَ | وعُنِي ) - وعلى الأخِير اقْتَصَر الجوْهرِيُّ - | ( عَقَمًا ) مُحَرَّكَة ( وعَقْمًا ) بالفَتْح | ( ويُضَمُّ ) ، وعلى الأخِيريْن اقْتَصَر | الجوْهَرِيُّ . | | ( وعَقَمَها الله تَعالَى يَعْقِمُها ) مِن حَدِّ | ضَرَبَ . ( و ) قالَ ابنُ بَرِّيّ : الفَصيحُ عَقَمَ | اللهُ رَحِمَها . وعُقِمَتِ المرأةُ ، ومن قالَ | عَقُمَتْ أو عَقِمَتْ قال : ( أعقَمَها ) الله | وعَقَمَها ، مثل أحْزَنْتُه وحَزَنْتُه ، وأَنْشَدَ في | العٌ قْمِ المصْدَر - للمُخَبَّلِ السَّعْدِيِّ : | % ( * عُقِمَتْ فَناعَمَ نَبْتَهُ العُقْمُ * % ) % | ( ورَحِمٌ عَقيمٌ وعَقيمَةٌ : مَعْقومَةٌ ) ، قالَ | الكِسائِيُّ : رَحِمٌ مَعْقومَةٌ ، أي مَسْدودَة لا | تَلِد ، نَقَله الجوهَرِيّ . | | ( وامرأَةٌ عَقيمٌ ) : لا تَلِدُ هكَذا حَكاهُ | ابنُ الأعرابِيّ بِلا هاءٍ ، ومنه الحديثُ : | سَوْداءُ وَلُودٌ خَيرٌ من حسناءَ عقيمٍ | ( ج : عَقائِمُ ) ، عن ابنِ الأعرابِيِّ . ( و ) زادَ | اللِّحْيَانِيُّ : مِنْ نِسْوَةٍ ( عُقْمٍ ) بِالضَّمِّ ، قالَ | أبو دَهْبَلٍ يَمْدَحُ عبْدَ اللهِ بنَ الأزْرقِ | المخْزومِيَّ : | % ( نَزْرُ الكَلامِ من الحياءِ تَخالُه % | ضَمِنًا ولَيْسَ بِجِسْمِه سُقْمُ ) % | % ( مُتَهَلِّلٌ بِنَعَمْ بِلا مُتَباعِدٌ % | سِيَّانِ منه الوَفْرُ والعُدْمُ ) % | % ( عُقِمَ النِّساءُ فَلَنْ يَلِدْنَ شَبيهَهُ % | إنَّ النِّساءَ بِمثْلِهِ عُقْمُ ) % | وفي كَلام الحاضِرَةِ : الرَّجالُ عِنْدَهُ بُكْمٌ ، | والنِّساءُ بِمِثْلِه عُقْمٌ . | | ( ورَجُلٌ عَقيمٌ ، كَأميرٍ وسَحابٍ : لا | يُولَد لَهُ . ج : عُقَماءُ ) كَبُزَلاء ، ( وعِقامٌ ) | بالكَسْرِ ، ( وعَقْمَى ) كَسَكْرَى . | | ( و ) من المجازِ : ( المُلكُ عَقيمٌ ، أي لا | يَنْفَعُ فيه نَسَبٌ ) ، كما في الأساسِ ، |
| وقيل : ( لأنَّه ) تُقْطَعُ فيه الأرحامُ بِالقَتْلِ | والعُقوقِ ، أو لأنَّ الأبَ يَقتُلُ ابْنَه إذا | خافَه على المُلْكِ ، وهَذَا نَقَلَه الجوْهَرِيّ ، أو | لأنَّه ( يُقتَل في طَلَبِه الأبُ والوَلَدُ والأخُ | والعَمُّ ) ، قالَه ثَعْلَبٌ . | | ( و ) من المجازِ : ( ريحٌ عَقيمٌ : غَيرُ | لاقِحٍ ) ، أي لا يأتي بِمَطَرٍ إنَّما هي ريحُ | الإهْلاكِ . وقيلَ : لا تُلْقِحُ الشَّجَرَ ، ولا تُنْشِئُ | سحاباً ، ولا تحمِلُ مَطَرًا ، عادَلوا بِها ضِدَّها ، | وهو قَولُهم : لايحٌ لاقحٌ ، أي : إنّها تُلْقِحُ | الشَّجَرَ وتُنْشِئُ السَّحَابَ ، وجَاؤوا بِها على | حَذْفِ الزَّائِد ، وله نَظائِرُ كَثيرَةٌ . | | ( و ) من المَجازِ : ( حَرْبٌ عَقيمٌ | وعُقامٌ ، كَغُرابٍ وسَحابٍ : شَديدَةٌ ) لا | يَلْوِي فيها أحَدٌ على أحَدٍ يَكْثُرُ فيها القَتْلُ ، | وتَبْقَى النِّساءُ أيامَى . | | ( ويومٌ عُقامٌ ) - كغُرابٍ - وعَقيمٌ ، أي | ( شَديدٌ ) ، وقالَ الرَّاغِبُ : لا قُرَّ فِيه . | | ( و ) من المجازِ ( رَجُلٌ عَقامٌ ، كَسحابٍ : | سَيِّئُ الخُلُق ) ، وكَذَلك امرأةٌ عَقامٌ ، وما | كان عَقامًا ، ولَقَد عَقُم تَخَلَّقَهُ ، وقال | الجوهَرِيُّ ، وأنْشَدَ أبو عَمْرو : | % ( وأنتَ عَقامٌ لا يُصابُ لَهُ هوًى % | وذو هِمَّةٍ في المالِ وهو مُضَيِّعُ ) % | | ( وداءٌ عَقامٌ ) وعُقامٌ ، بِالفَتْحِ الضّمِّ . | قالَ الجوهَرِيُّ : ( والضَّمِّ ) هو القِياسُ ، إلاّ أنَّ | المسْموعَ هو الفَتْحُ . وقالَ غَيرُه : الضَّمُّ | ( أفصَحُ ) ، أي : ( لا يَبْرَأُ ) مِنْه . وفي الأساسِ : | لا يُرْجَى البُرءُ منه ، قالتْ لَيْلَى : | % ( شَفاهَا من الدَّاءِ العُقامِ الذي بِها % | غُلامٌ إذا هَزَّ القَناةَ سَقَاهَا ) % | | ( وناقَةٌ عَقامٌ : بازِلٌ شَديدَةٌ ) ، وأنْشَدَ | ابنُ الأعْرابِيّ : |
| % ( وإنْ أجْدَى أَظَلاَّهَا ومَرَّتْ % | لَمنْهَلِهُا عَقامٌ خَنْشَليل ) % | | ( و ) من المجازِ : يُقالُ لِلفَرَسِ : هو | شَديدُ ( المَعَاقِم ) ، وهي ( فِقَرٌ بيْنَ الفَريدَةِ | والعَجْبِ في مُؤَخَّرِ الصُّلْبِ ) ، واحدها | مَعْقِم ، كَمَجْلِس ، سُمِّيَت لأنَّ بَعْضَها | مُنْطَبِق على بَعْض ، وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ | لِخُفاف : | % ( وخَيلٍ تَنادَى لا هَوادَةَ بَيْنَها % | شَهِدْتُ بِمَدْلوكِ المَعاقِمِ مُحْنِقِ ) % | | أي ليس بِرَهِلٍ . | | ( والعَقْمُ والعَقْمَةُ ، ويُكْسَرُ : المِرْطُ | الأحْمَرُ ، أو كُلُّ ثَوْبٍ أحْمَرَ . | | ( والعِقْمَةُ ، بِالكَسْرِ : الوَشْيُ ) وفي | الصِّحاح : ضَربٌ من الوَشْيِ ، وكذلك | العَقْمَة بالفَتْح ، وأنْشَد ابنُ بَرِّيّ لعَلْقَمَةَ بنِ | عَبْدَةَ : | % ( عَقْمًا ورَقْمًا يَكادُ الطَّيْرُ يَتْبَعُه % | كأنَّه منْ دَمِ الأجْوافِ مَدْمومُ ) % | | وقال اللِّحْيَانِيُّ : العِقْمَةُ ضَرْبٌ من | ثِيابِ الهَوادِجِ مُوَشًّى ، قال : وبعضُهم | يقولُ : هي ضُروبٌ من اللَّيِّ بِيْضٌ | وحُمرٌ ، وإنَّما قيلَ للوَشْيِ : عِقْمَة لأنَّ | الصَّانِعَ كانَ يَعمَلُ ، فإذا أرادَ أنْ يَشِيَ بغيرْ | ذلك اللَّوْنِ لواهُ وأغمضَه ، وأظْهرَ ما | يُريدُ عَملَه . | | ( والعُقْمِيُّ ، بالضَّمِّ : الرجُل القَديمُ | الشَّرفِ والكَرمِ ) . | | ( و ) من المجازِ : العُقْمِيُّ : ( الغَريبُ | الغامِضُ من الكلامِ ، ويُكْسَرُ . وقيلَ : إنَّه | كلامٌ عَقيمٌ لا يُشْتَقُّ مِنه فِعلٌ . ويُقالُ : إنَّه | لَعَالمٌ بِعُقْمِيِّ الكَلام وعُقْبِيِّ الكَلامِ ، وهو | غامِضُ الكَلامِ الذي لا يَعْرِفُه النَّاسُ ، وهو | مثلُ النَّوادِرِ . قالَ أبو عَمْرٍ و : سَأَلْتُ رَجُلاً |
| مِنْ هُذَيْلٍ عن حَرفٍ غَريبٍ فقالَ : | هذا كلامٌ عُقْمِيٌّ ، يَعْني أنَّه من كلامِ | الجاهِلِيَّةِ لا يُعْرَفُ اليومَ . وقالَ ثَعلَبٌ : كَلامٌ | عُقْمِيٌّ قَديمٌ قد دَرَسَ . وفي الصِّحاح : | كَلامٌ عُقْمِيٌّ وعِقْمِيٌّ ، أي : غامِضٌ . وفي | الأساسِ : أي : عَوِيصٌ لا يُعْرَفُ وجْهُه . | | ( والتَّعاقُمُ ) : الوِرْدُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ ، وقيلَ : | الميمُ فيه بَدَلٌ من باءِ ( التَّعاقُب ) . | | ( والاعْتِقامُ ) : أن تَحْفِرَ البِئْرَ فإذا قَرُبْتَ | من الماءِ احْتَفَرْتَ بِئْرًا صَغيرةً ) في وَسَطِها ، | ( بِقَدْرِ ما تَجدُ طَعْمَ الماءِ ، فإن كانَ عَذْبًا | حَفَرْتَ بَقِيَّتَها ) ووَسَّعْتَهَا وإلا تَرَكْتَها . قالَ | العَجَّاجُ يَصِفُ ثَوْرًا : | % ( * بِسَلْهَبَيْنِ فَوْقَ أَنْفٍ أَذْلَفَا * % ) % | % ( * إذا انْتَحَى مُعْتَقِمًا أَوْ لَجَّفَا * % ) % | والفَرْقُ بَيْنَ التَّلْجيف والاعْتِقام : أنَّ | التَّلْجيفَ هو التَّعْويجُ في الحَفْرِ يَمْنَةً | ويَسْرَةً ، والاعْتِقامُ المُضِيُّ فيهِ سُفْلاً . | | ( و ) يُقالُ : ( عُقِمَتْ مَفاصِلُه ، كَعُنِي ) : | إذا ( يَبِسَتْ ) ، ومِنه حَديثُ ابنِ مَسعودٍ | - وذَكَرَ القِيامَةَ - : وتُعْقَمُ أصْلابُ | المنافِقينَ أو المُشْركين ، ولا يَسْجُدون | أي : تَيْبَسُ مَفاصِلُهم ، وتَصيرُ مَشْدودَةً ، | فَتَبْقَى أصْلابُهم طَبَقًا واحٍ دًا ، أي : تُعْقَدُ | ويَدخُل بعضُها في بَعضٍ . | | ( و ) عَقِم الرَّجُلُ ( كعَلِمَ ) عَقمًا : | ( سَكَتَ ) . | | ( وعَقَّمَهُ تَعْقيمًا : أسْكَتَه ) . | | ( و ) من المجازِ : ( عاقَمَهُ ) مُعاقَمَةً | وعِقَامًا : ( خاصَمَه ) وشَادَّهُ . | | ( و ) العَقَامُ ( كَسَحابٍ : الرَّجُل السَّيِّءُ | الخُلُقِ ) ، وهذا قَدْ تَقَدَّم بعَيْنِه قَريبًا ، فَهُو | تَكْرَارٌ ، ومع ذلك فإنَّه للمذكَّرِ والمؤَنَّثِ | كَمَا تَقَدّمَتِ الإشارَةُ إليه . | | ( و ) العَقامُ : ( سَمَكُ . و ) قيل : حَيَّةٌ | تَسْكُنُ البَحْرَ . و ) يقال : إنّه ( يأتِي الأسْوَدُ ) |
| من الحيَّاتِ ( من البَرِّ فَيَصْفِرُ على الشَّطِّ ، | فَتخْرُجُ إليه العَقامُ فَيَتَلاوَيانِ ، ثم يفْتَرِقانِ | فَيَذْهَبُ كُلُّ إلى مَنْزِلِهِ ) ، هذا في البَرِّ | وهذه في البَحرِ . | | ( وعَقْمَةُ : اسْمُ وَاد ) . | | ( وعَقْمَةُ القَمَرِ : عَوْدَتُه ) . | | ( و ) عَقامَةُ ( كَسَحابةٍ : اسْم ) . | | ( و ) القاضِي أبو الفُتوحِ ( عَبْدُ اللهِ بنُ | محمّد بنِ عليٍّ ) القاضِي الأصَمّ ( بنِ ) | عبد الله بنِ مُحمّد ( أبي عَقَامة ) بنِ الحسَنِ | ابنِ محمّدِ بنِ هارونَ بنِ إبراهيمَ بنِ القاسمِ | ابنِ مالكِ بنِ طَوْقٍ التَّغْلَبِيُّ : ( فَقيهٌ شافِعِيٌّ ) | إليه انتهَتْ الرِّياسَةُ باليَمَن ، وله تآليفُ عِدَّةٌ | في الفِقْهِ ، وجَدُّه مُحمّدُ بنُ هارونَ أوَّلُ | قاضٍ بِزَبيدَ حين اخْتُطَّتْ قادِمًا صُحْبَةَ | محمدِ بنِ زيادٍ من طَرَفِ هارون الرَّشيدِ ، | وعَمُّه القاضِي أبو مُحمّدٍ عبدُ الله بنُ | عَليِّ ، وعَمُّ أبيه القَاضي أبو مُحَمَّدٍ الحسَنُ | ابنُ عبْدِ اللهِ ، وابنُ عمِّه القَاضِي أبو عبدِ الله | محمدٌ الحَفائِلِيُّ ، وحفيدُه القاضي أبو محمد | عبدُ الله بنُ محمدٍ : فُقهاءُ قُضاةٌ محدِّثونَ ، | ولهم بِزَبِيدَ والقَحْمَةِ بقيَّةٌ . | | ( والعُقَيمُ - كَزُبَيْرٍ - ابنُ زِيادٍ : تابِعِيٌّ ) . | | ( والمَعاقِمُ منَ الخيْلِ : المفاصِلُ ، الواحِدُ ) | مَعْقِمٌ ( كَمَنْزِلٍ ) . قال الجوهَرِيُّ : فالرُّسْغُ | عند الحافِرِ مَعْقِمٌ ، والرُّكْبَةُ مَعْقِمٌ ، | والعُرْقوبُ مَعْقِمٌ ، وأنشَدَ قَولَ خُفافٍ | الذي ذَكَرْناه أَوَّلاً . | | وفي الأساسِ : يقال للفَرَسِ : هو شَديدُ | المعاقِمِ ، إذا كان شَديدَ مَعاقِدِ الأرْساغِ . | | [ ] وممَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | الدُّنْيا عَقيمٌ ، أي لا تَرُدُّ على صَاحِبِها | خَيْرًا . | | ويوْمُ القِيامَة يَوْمٌ عَقيمٌ ؛ لأنَّه لا يوْمَ | بَعْدَه . | | وعَقْلٌ عَقيمٌ : غَيرُ مُثْمِرٍ خَيْراً . | | والرِّيحُ العَقيمُ : هي الدَّبورُ التي أُهْلِكَ | بها عادٌ . | | و اليَميُن الفاجِرَةُ تَعْقِمُ الرَّحِمَ ، |
| أي : تَقْطَع الصِّلَةَ ، والمعروفَ بيْنَ النَّاسِ . | وقال ابنُ الأعرابِيّ : يقالُ : فُلانٌ ذو | عُقْمِيَّاتٍ : إذا كانَ يُلَوِّي بِخَصْمِه . | | والاعْتِقامُ : الدُّخولُ في الأمْرِ . | | وأيضًا القَمَرُ ، أنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ لِرُؤْبَةَ : | % ( * يَعْتَقِمُ الأجْدالَ والخُصُومَا * % ) % | وتَعَقَّمَ : تَرَدَّدَ ، ومنه قولُ ربيعةَ بنِ مَقْرومٍ | الضَّبِّيِّ : | % ( وماءٍ آجِنِ الجَمَّاتِ قَفْرْ % | تَعَقَّمُ في جَوانِبِهِ السِّباعُ ) % | | وقيل : معناهُ : تَحْتَفِرُ ، نقَلَه الجَوْهَرِيُّ . | | والمَعْقِمُ ، كَمَنْزِلٍ : عُقْدَةٌ في التِّبْنِ ، | نقَلَه الجوهَريُّ . | | وكَلِماتٌ عُقْمٌ : عَوِيصَةٌ . | | والعُقَيْمَةُ ، بالضَّمِّ : قَريَةٌ من قُرَى | العَبْدِيَّةِ بِوادِي سُرْدُد منَ اليَمَنِ ، ومِنها : | عُثمانُ بنُ عُمَر بنِ عَليِّ بنِ عُمَرَ النَّاشِرِيُّ | العُقَمِيُّ ، كانَ مَشْهورًا بِكَرَمِ النَّفْسِ | والسَّخاءِ ، ولَه عَقِبٌ ، ترْجَمَه الناشِريُّ . |
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.542 harfعُقِمَتْ مَفَاصِلُهُ
1 عُقِمَتْ مَفَاصِلُهُ ذ His joints (S, K) of the arms and legs (S) became dry. (S, K.) [See عُقْمٌ, below.] Hence, (TA,) it is said in a trad. (S, TA) of Ibn-Mes'ood, relating to the resurrection, (TA,) تُعْقَمُ أَصْلَابُ المُنَافِقِينَ وَالمُشْرِكِينَ وَلَا يَسْجُدُونَ (S, * TA) i. e. The joints [of the backbones of the hypocrites and of the believers in a plurality of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.027 harfعَقَمَ
عَقَمَ U ( n. ac. عَقْم 1 ),
a. Was barren.
b. [ pass. ], Became dry, withered up.
c. I ( n. ac. عَقْم 1 ), see II (a) .
عَقِمَ
عَقِمَ A ( n. ac. عَقَم 4 ) عَقُمَ U ( n. ac. عُقْم 3 )
a. see supra (a) .
عَقَّمَ
عَقَّمَ II ,
a. Made barren, sterile.
b. Silenced.
أَعْقَمَ
أَعْقَمَ IV ,
a. see II (a) .
عَقْم
عَقْم 1 , عَقْمَة 1t , عِقْمَة 2t ,
a. Red cloth. - عُقْم 3 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.105 harfعقم
عَقِمَ - يَعْقَمُ - عَقِيْم
عََقِمَ - يَعْقَمُ + الكائن أو الأمر: ينمحق وينمحي أثره وخلفه: ينقطع نسله فلا يستمر بنسل أو ذرية أو بقايا أو مخلفات
عَقِيْم : اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فعيل " من " عَقِمَ - يَعْقَمُ ": الذي انعقم: الذي لا ثمرة ولا بقاء لاستمرار الحياة فيه: الذي يجعل الحياة تنقطع ولا تستمر عبر نسل أو ذرية أو من بقايا
Mücavir kökler25 mücavir (35 toplam)
- صكك
1 ortak ayet · Hemen ard arda vurdu
- صرر
1 ortak ayet · Cırcır böceğidir
- زول
1 ortak ayet · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
- بغت
1 ortak ayet · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
- مري
1 ortak ayet · مري Eskimiş elbise
- عاد
1 ortak ayet · Âd
- عجز
1 ortak ayet · Belin at tarafıdır
- أنث
1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- مرأ
1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- سوع
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- روح
1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- وجه
1 ortak ayet · Yüz demektir
Geçtiği ayetler(4)
وَفِي عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ
KısırAd’da da. Hani onların üzerine kasıp kavuran rüzgarı göndermiştik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقر, جدب, قحط |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Rahmin büzüşüp tıkanması, tohum tutmaması; bir sürecin nesilsiz ve ürünsüz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Ardında hayır, döl, yağmur veya devamlılık bırakmayan kesinti ve sonuçsuzluk |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin girdi almasına rağmen çıktı üretememesi ve kendinden sonraya aktarım yapamaması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca biyolojik kısırlığa indirgenerek Kur'an'daki rüzgar ve gün nitelemelerindeki ontolojik kısırlığın gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Kesmek, yarmak, bağı koparmak, engellemek; bu anlam عقب, عقد, عقر, عقل köklerinde de görülür | م | Kesilme ve tıkanma hareketine içe kapanma, toplanma ve büsbütün kuruyup donma boyutu eklenerek üretkenliğin ve semerenin tamamen yok olması anlamı pekişmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İçsel potansiyeli, canlılık kaynağını ve varlığın özünü temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Daralma, büzüşme, sınır noktasına varıp sıkışma hareketini gösterir |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın taşıyıcısı olan akışkanlığı, tohumun ve hayatın ortamını simgeler |
| عقم | Kaynağın daralıp akışa kapanması | Yaşam ve verim kaynağının büzüşerek daralması, döllenme veya üreme akışını kesip süreci semeresiz bırakması hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Rahmin tohum kabul etmeyecek biçimde büzüşmesi, kuruması veya bozulmasıdır; bu durumdaki rahme هزمة تقع في الرحم فلا تقبل الولد denir. Ayrıca döllemeyen, yağmur getirmeyen rüzgara ve eklem yerlerinin kuruyup bükülmez hale gelmesine de bu kökle işaret edilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde kök, aman vermeyen, ardında barış veya döl bırakmayan şiddetli savaşlar için حَرْبٌ عُقامٌ nitelemesiyle kullanılmıştır. Nitekim erken kaynaklarda geçen حِفافاهُ مَوْتٌ ناقِعٌ وعُقامُ mısraı bu amansız ve felaketle sonuçlanan savaşı anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairlerinden Ebû Dehbel el-Cümahî, övgüsünde kadınların artık onun gibisini doğurmaktan kesildiğini ifade etmek üzere şu beyti söylemiştir: عُقِمَ النِّساءُ فلن يَلِدْنَ شَبيهَه / إن النِّساءَ بمثْلِه عُقْمُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عقم kökü, Sami dillerinde daralma, bağlanma, bükülme ve üretimsizleşme semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ʿāqam kökü eğrilik, bükülme, çarpıklık ve saptırma bildiren bir gövdeye dayanır; Süryanicede ʿ-q-m kökü benzer şekilde kıvrılma, engellenme ve doğrudan akışın bozulması anlamlarını taşır. Akkadçada doğrudan birebir ses denkliğiyle kısırlığı karşılayan bağımsız bir ʿqm kökü tespit edilmemiş olup bu anlam alanı daha çok genel Sami kökü olan ve kökünden kesilmeyi anlatan ʿ-q-r dairesinde yoğunlaşmıştır. Arapçada عقم kökü, büzüşme ve kapanma nüansını koruyarak özellikle dölsüzlük, semeresizlik ve ardı kesilme manasında uzmanlaşmış; fiziksel organ büzüşmesinden soyut sonuçsuzluğa doğru semantik bir derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عق çekirdeğinden türeme | Kesme, engelleme ve kökten koparma anlamındaki ikili tabanın م harfiyle içe kapanma ve kuruma karakteri kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice ʿ-q-m kökleri | Doğrusal akışın bükülmesi, engellenmesi ve tıkanması ekseninde ortak semantik bağ | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقم | Anlamlı | Kısırlık, semeresizlik | Rahmin veya sürecin ürün vermekten kesilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عمق | Anlamlı | Derinlik, uzaklık | Bir şeyin dibinin veya mesafesinin son derece uzak olması | Kur'an'da geçer; boyutsal derinlik |
| قعم | Anlamlı | Burnun dikleşmesi, bükülme | Bir şeyin ucunun yukarı doğru kıvrılması veya burnun içeri basık olması | Kur'an'da geçmez |
| قمع | Anlamlı | Bastırmak, boyun eğdirmek | Bir şeyi zorla sindirmek, tepesine vurup içeri tıkmak | Kur'an'da geçer; baskı ve durdurma |
| معق | Anlamlı | Göz pınarı, uzaklık | Gözün iç kenarı veya çölün derin ve ıssız köşesi | Kur'an'da geçmez |
| مقع | Anlamlı | Şiddetle emmek, yudumlamak | Bir sıvıyı son damlasına kadar çekip tüketmek | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقم | Merkez | Semeresizlik | Sürecin tohum tutmaması, ürünsüz ve geleceksiz kalması | İçsel tıkanma sebebiyle neticesiz kalış |
| عقر | Komşu | Kısırlık ve kök kesme | Varlığın kökünün kesilmesi veya yaşlılık/tahribat sebebiyle doğuramama | عقم yapısal tıkanıklığı, عقر ise kökün yaralanıp kesilmesini öne çıkarır |
| جدب | Komşu | Kuraklık | Yağmurun kesilmesi sebebiyle toprağın bitki vermemesi | Dış etkenlere bağlı geçici verimsizlik |
| قحط | Komşu | Kıtlık | Yağışsızlığın uzaması sonucu ortaya çıkan darlık | İklimsel ve dönemsel mahsul kesintisi |
| خصب | Zıt | Verimlilik | Bol ürün verme, tohumu çoğaltarak besleme ve artırma | Sürecin gür ve bereketli çıktılar üretmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقم | Döl tutmama, semeresiz kalma | Bir yapının geleceğe dönük hayır ve ürün aktaramaması | Kesin |
| Latince | sterilis, infecundus | Kısır, ürünsüz | Biyolojik ve toprağa ait verimsizliği karşılar; manevi boyutu eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | sterile, barren, unproductive | Kısır, bereketsiz, sonuçsuz | Hem biyolojik hem mecazi verimsizliği karşılar ancak azap ve gün bağlamındaki dehşeti tam vermez | Güçlü |
| Almanca | unfruchtbar, steril | Verimsiz, döl tutmaz | Üretim yapamama durumunu net ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | stérile, infécond | Kısır, semeresiz | Canlı ve nesne düzeyindeki kısırlığı kapsar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik kısırlık (insan) | Döl tutmayan, çocuk sahibi olamayan kadın veya erkek | İlahî iradenin dilediğine kız, dilediğine erkek bağışlaması veya dilediğini kısır bırakması bağlamı (Şûrâ 42:50; Zâriyât 51:29) |
| Helak edici rüzgar | Aşılamayan, bulut taşımayan, yağmur getirmeyip kök kurutan fırtına | Âd kavminin helaki bağlamında gönderilen yıkıcı rüzgar (Zâriyât 51:41) |
| Telafisi olmayan gün | Ardında hayır ve dönüş bırakmayan, sonu felaket olan azap günü | İnkarcıların şüphe içinde bocalarken ansızın yakalanacakları kıyamet veya helak günü (Hac 22:55) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî irade ve kudret | Allah'ın yaratmadaki mutlak hürriyeti; sebepleri var edip dilediğinde sebebin sonucunu iptal etmesi | Yaratmanın biyolojik zorunluluğa değil mutlak meşîete bağlılığı |
| Fıkıh | Evlilik ve kusur | Eşlerden birinde kısırlığın bulunmasının evliliğin feshi için bir ayıp sayılıp sayılmayacağı | Nesil üretme yeteneğinin yapısal yokluğu |
| Tefsir | Mecaz ve tasvir | Rüzgarın ve kıyamet gününün kısır olarak nitelenmesindeki belagat ve helak boyutu | Hayır doğurmayan, ardında hiçbir canlılık ve kurtuluş bırakmayan felaket |
| Hadis | Ahlak ve basiret | Dünyevi hırsın ve ahiretsiz aklın faydasızlığını ifade eden rivayetler | Neticesi ebedî kurtuluşa ulaştırmayan amel ve anlayışın akameti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve meşîet | Mutlak bağımlılık | İnsanın biyolojik imkanının tek başına yeterli olmadığını, nihai sonucun Allah'a ait olduğunu idrak ettirme | İnsanın kendi kudretine güvenini kırıp ilahî lütfa yönelmesini sağlar | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve düşünce | Akamete uğramış bilgi | Hakikate ve ahlaki eyleme dönüştürülemeyen, ürün vermeyen zihni meşguliyet | Çıktısı insanlığa ve imana yaramayan teorik kısırlık | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar | Nesilsiz ve geleceksiz otorite | Ardında adalet ve devamlı bir ıslahat bırakmayan, salt tahribe dayalı güç | Toplumsal süreklilik üretemeyen zalim iktidarların çöküşü | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye | Atıl sermaye ve verimsiz yatırım | Reel üretime ve toplumsal refaha dönüşmeyen, kendi içinde sıkışıp kalan kaynak | Katma değer üretmeyen ve dolaşımı tıkanan ekonomik döngü | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yutan eleman veya kapalı döngü () | Sisteme giren hiçbir girdinin yeni bir çıktı veya türev üretememesi, sürecin sıfır noktasında sönümlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve jenerasyonel kopuş | Bir medeniyetin veya kurumun değerlerini bir sonraki nesle aktaramayarak kültürel intihara sürüklenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece tıbbi bir teşhis olan üreme yetersizliğine (infertilite) indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin, zaman diliminin veya tabiat olayının ardında hiçbir ıslah, rahmet, devamlılık ve semere bırakmayacak şekilde kesilip helake dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki rüzgar ve kıyamet tasvirlerinin sadece somut benzetmeler sanılması ve varoluşsal semeresizlik yasasının gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın amacının semere vermek, hayır doğurmak ve süreklilik kazanmak olduğunu; ilahî irtibatı kopmuş her yapının kaçınılmaz biçimde akamete uğrayacağını gösterdiği için temel bir varoluş ölçütüdür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve nesil takdirini bildiren ayetlerde (Şûrâ 42:50), geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde (Zâriyât 51:41) ve kıyamet tehdidinin kesinliğini bildiren uyarılarda (Hac 22:55) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebeplerin mutlak üretici olduğu vehmini kırar; sebebin (evlilik, tohum, rüzgar) var olmasının sonucu garanti etmediğini, sonucun ancak ilahî bereketle doğacağını öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamRahmin büzüşüp tohum tutmaz hale gelmesi, dölleme ve ürün verme yeteneğinin tamamen kaybolması.
- Soyut anlamBir sürecin girdi almasına rağmen hiçbir hayır, ıslah, devamlılık ve semere üretemeyerek kendinde son bulması.
- Sistematik karşılıkSistemin aktarım kanallarının tıkanması sonucu geleceğe hiçbir artı değer bırakamayan mutlak akamet durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sürece yapılan girdiyi ve harcanan potansiyeli; ise sistemden doğması beklenen semereyi, hayrı ve ürünü temsil eder. Girdiye bağlı ürün türevinin sıfıra gitmesi, sistemin yapısal kısırlığını; zaman boyunca elde edilen toplam çıktının sıfıra eşit olması ise sürecin ardında hiçbir kalıcı eser veya nesil bırakamayan akamet durumunu ifade eder.