عور
ع - و - ر
KÖK- 4 geçiş
- 3 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Ölçmek için kullanılan boş kaptır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ölçmek için kullanılan boş kaptır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harfباب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال أعرابيّ إذا طلع السّماك فعند ذلك يعروك ما عداك من البرد الذي يغشاك. وعَرِيَ فلانٌ عِرْوَةً وعِرْيَةً شديدة وعُرْيا فهو عُريانٌ والمرأة عُريانة، ورجل عارٍ وامرأة عارية. والعُريان من الخيل: فرس مقلّص طويل القوائم. والعُريان من الرّمل ما ليس عليه شجر. وفرسٌ عُرْيٌ: ليس على ظهره شيءٌ، وأفراس أَعْراء، ولا يقال: رجلٌ عُرْيٌ، واعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ: ركبته عُرْياً، ولم يجئ افعوعل مجاوز غير هذا. والعَراء: الأرضُ الفضاءُ التي لا يُسْتَتَرُ فيها بشيء، ويجمع: أَعْراء، وثلاثة أَعْرِيَةٍ والعرب تُذكّره فتقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرضِ واسعٍ باردٍ، ولا يُجْعَلُ نعتاً للأرض. وأعراءُ الأرض: ما ظهر من مُتُونها. قال: وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ وقال: أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ واعْرَوْرَى السّرابُ ظهورَ الآكامِ إذا ماج عنها فأعراها. ماج عنها: ذهب عنها، ويقال: بل إذا علا ظهوررها. والعَراءُ: كلّ شيء أَعْرَيْتَهُ من سُتْرته، تقول: استُرْهُ من العَراء، ويُقال: لا يُعَرَّى فلانٌ من هذا الأمر أي: لا يُخَلَّصُ، ولا يُعَرَّى من الموت أحدٌ، أي: لا يُخَلَّص. قال: وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها والعَرِىّ: الريح الباردة. يقال: ريحٌ عَرِيَّةٌ، ومساءٌ عَرِيٌّ، وليلةٌ عريّة ذات ريح باردة قال ذو الرّمة: وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ والعُرْوةُ: عروةُ الدلو وعروة المزادة وعروة الكوز والجمع: عُرَى. والنّخلة العريّة: التي عُزِلَتْ عن المساومة لحرمة أو لِهِبَةٍ إذا أينع ثمر النَّخل، ويجمع: عَرايا. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلّى الله عليه وآله رخّص في العَرايا. وعرّيت الشيء: اتخذت له عروة كالدّلو ونحوه. وجارية حسنة المُعَرَّى، أي: حسنة عند تجريدها من ثيابها والجميع: المعاري. والمعاري مبادئ رؤوس العظام حيث تعرّى العظام عن اللحم. ويُقال: المعاري: اليدان والرجلان والوجه لأنّه بادٍ أبداً. قال أبو كبير الهُذَليّ يصف قوماً ضربوا على أيديهم وأرجلهم حتى سقطوا: متكوّرين على المَعاري بينهم ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل والعُرْوَةُ من النّبات: ما تبقَى له خُضْرةٌ في الشتاء تتعلّقُ بها الإبلُ حتى تُدْرِكَ الرّبيعَ. وهي العُلْقَة. قال: خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام ويقال: العُرْوة: الشّجر الملتفّ الذي تَشْتُو فيه الإبلْ فتأكل منه، وتبرك في أَذْرائه. عور: عير: عارتِ العَيْنُ تَعار عَوَاراً، وعَوِرَتْ أيضاً، واعْوَرَّتْ. يعني ذهاب البصر منها. قال: ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ أعارت عينه أم لم تعارا والعُوَّارُ: ضربٌ من الخطاطيف، أسود طويل الجناحين. والعُوَّارُ: الرّجُلُ الجبانُ السّريعُ الفِرار، وجمعُه عواوير. قال: غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ والعرب تُسمّي الغُرابَ أعور، وتصيح به فتقول: عوير عوير. قال: يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه عُوَيْر........... وسمّي أعور لحدّة بصره، كما يكنّى الأَعْمَى بالبصير، ويقال: بل سمّي أعور لأنّ حدقته سوداء. قال: وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا ويقال: انظر إلى عينه العَوْراء، ولا يقال: العمياء، لأنّ العَوَرَ لا يكون إلاّ في إحدى العينين، يقال: اعورّت عينُه، ويخفف فيقال: عُوِرَتْ، ويقال عُرْت عينه، وأعْوَرَ الله عَيْنَ فلان. والنعت: أَعْوَرُ وعَوْراءُ، والعَوْراء: الكلمة تَهْوِي في غيرِ عقلٍ ولا رُشْدٍ. قال: ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا ويقال: العَوْراء: الكلمةُ القبيحةُ الّتي يمتعضُ منها الرجال ويَغضبون. قال كعب بن سعد الغنويّ: وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ ودجلة العَوْراء بالعراق بمَيْسان. والعُوارُ: خَرْقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. والعَوْرَة: سوأةُ الإنسان، وكلّ أمرٍ يُسْتَحْيَ منه فهو عَوْرة. قال: في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم وثلاثُ ساعاتٍ في الليلِ والنَّهارِ هنَّ عَوْراتٌ، أمَرَ الله الوِلْدانَ والخَدَم أن لا يدخلوا إلا بتسليم: ساعة قبلَ صلاةِ الفَجْر، وساعة عندَ نِصْفِ النَّهار، وساعة بعدَ صلاةِ العشاء الآخرة. والعَوْرةُ في الثّغور والحروب والمساكن: خَلَلٌ يُتخوَّفُ منه القَتْل. وقوله عزّ وجلّ: "إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة". أي: ليستْ بحريزة، ويقرأ عَوِرَة بمعناه. ومن قرأ: عَوِرة. ذكّر وأنّث. ومن قرأ: عَوْرة قال في التّذكير والتّأنيث والجمع عَوْرة كالمصدر. كقولك: رجل صومٌ وامرأة صوم ونسوةٌ صَوْمٌ ورجالٌ صوم، وكذلك قياس العَوْرة. والعَوَرُ: تركُ الحقّ. قال العجاج: وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر ويقال: تردُ على فلانٍ عائرة عين من المال وعائرة عينين، أي: ترد علي إبلٌ كثيرة كأنّها من كثرتها تملأ العينين، حتى تكاد تَعُورها. وسلكت مفازة فما رأيت فيها عائِرَ عَيْنٍ، أي: أحداً يَطْرِفُ العينَ فَيَعُوُرها. وعَوَّرَ عينَ الرَّكِيَّة أَفْسَدها حتى نضبَ الماءُ. وعُوَيْر: اسم موضعٍ بالبادية. وسَهْمٌ عائِرٌ: لا يُدرَى من أينَ أتَى. والعَيْرُ: الحمار الأهليّ والوحشيّ. والجمع أعيار، والمعيوراء ممدوداً: جماعة من العَيْر، وثلاث كلمات جِئْنَ ممدوداتٍ: المعيوراء والمعلوجاء والمشيوخاء على مَفْعُولاء، ويقولون: مَشْيَخَة، أي: مَفْعَلَة ولم يجمعوا مثل هذا. والعَيْر: العظم الباقي في وسط الكتف، والجميع: العِيَرة. وعَيْرُ النّعل: وسطه. قال: فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا والعَيْرَ: جبلٌ بالمدينة. والعَيْرُ: اسم موضعٍ كان خِصباً فغيَّره الدّهر فأَفْقره، وكانتِ العربُ تَستوحِشُهُ. قال: ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان ولو رأيت في صخرة نتوءاً، حرفاً ناتئاً خلقةً كان ذلك عَيْراً له. والعِيارُ: فِعْلُ الفرسِ العائرِ، أو الكلبِ العائرِ عارَ يَعِيرُ عِياراً وهو ذهابه كأنّه مُنْفَلِتٌ من صاحبه. وقصيدة عائرة: سائرة. ويقال: ما قالت العرب بيتاً أَعْيَرَ من قول شاعر هذا البيت: ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما والعارُ: كلّ شيء لزم به سُبّة أو عَيْب. تقول: وهو عارٌ وشَنارٌ. والفعل: التّعيير، والله يُغَيِّر ولا يُعَيِّر. والعارِيَّةُ: ما استعرت من شيء، سمّيت به لأنّها عارٌ على من طلبها، يقال: هم يتعاورون من جيرانِهم الماعُونَ والأمتعة. ويقال: العارِيَّة من المعاوَرَة والمناوَلَة. يتعاورون: يأخُذونَ ويُعطُون. قال ذو الرّمة: وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا والعيار: ما عايرت به المكاييل. والعيار صحيح وافر تام. عايَرْتُه. أي: سوّيته عليه فهو المِعْيار والعيار. وعيّرتُ الدّنانيرَ تعييراً، إذا ألقيت ديناراً فتُوازِنُ به ديناراً ديناراً. والعِيار والمِعيار لا يقال إلا في الكَيْل والوَزْن. وتعاوَرَ القوم فلاناً فاعتوروه ضرباً، أي: تعاونوا فكلّما كفّ واحد ضرب الآخر، وهو عامّ في كلّ شيء. وتعاورتِ الرّياحُ رسماً حتى عفّته، أي: تواظبت عليه. قال: دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ والعائر: غَمَصَةٌ تَمُضُّ العينَ كأنّما فيها قذى وهو العُوَّار. قالت الخنساء قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار وهي عائرة، أي: ذات عُوَّار، ولا يقال في هذا المعنَى: عارتْ، إنّما هو كقولك: دارِعٌ ورامح، ولا يقال: دَرَعَ، ولا رَمَحَ. ويقال: العائرة: بَثْرَة في جَفْن العين الأسفل. ويقال: عارت عينه من حزن أو غيره، قال كثيّر: بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ رعو: رعي: ارْعَوَى فلانٌ عن الجهْلِ ارعِواءً حسناً، ورَعْوَى حسنة وهو نزوعه عن الجهل وحسن رجوعه. قال: إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه ورعَى يرعَى رَعْياً. والرّعيُ: الكَلأ. والرّاعي يَرْعاها رعايةً إذا ساسَها وسَرَحَها. وكلُّ من وليَ من قومٍ أمراً فهو راعِيهم. والقوم رَعيّتُهُ. والرّاعي: السّائسُ، والمَرْعيُّ: المَسُوس. والجميع: الرِّعاء مهموز على فِعالٍ رواية عن العرب قد أجمَعَتْ عليه دونَ ما سواه. ويجوز على قياس أمثاله: راعٍ ورُعاة مثل داعٍ ودُعاة. قال: فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي والإبل ترعَى وتَرتَعِي. وراعيتُ أُراعي، معناه: نظرت إلى ما يصير إليه أمري. وفي معناه: يجوز: رعيت النجوم، قالت الخنساء: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري رعيت النّجومَ، أي: رَقَبْتُها، وفلان يَرْعَى فلاناً إذا تعاهد أمرَه. قال القَطاميّ: ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ والرّعيان: الرّعاة. والمَرْعَى: الرّعي أي: المصدر، والموضِع. واسْتَرعيتُه: ولّيتُه أمراً يَرْعاه. وإبل راعية، وتُجمَعُ رَواعي. والإرعاء: الإبقاء على أخيك. وأَرْعَى فلانٌ إلى فلانٍ، أي: استمع، وروي عن الحسن: راعنا بالتنوين وبغير التنوين ويُفَسَّرُ في باب رعن. ورجل تِرْعِيَّة: لم تزل صنعته وصنعة آبائه الرِّعاية. قال: يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل وأَرْعيتُ فلاناً، أي: أعطيتُه رِعْيةً يرعاها. وعر: الوعْرُ: المكانُ الصُّلْب وَعُرَ يَوْعُر ووَعَرَ يَعِرُ وَعْراً ووُعوراً والجمع: وُعُورٌ. وتوعّر المكانُ. وفلانٌ وَعْرُ المعروف: قليلُه. قال الفرزدق: وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا أي: وَلَدَتْ فأنجبتْ، وأكثرت، يعني: أمّ تميم. واستوعر القومُ طريقَهم. وأوعروا، أي: وقعوا في الوَعْر. روع:
الرَّوْعُ: الفزع. راعني هذا الأمرُ يَرُوعني، وارتَعْت له، وروَّعَني فتروَّعْت منه. وكذلك كلُّ شيء يَروعُك منه جمالٌ أو كثرةٌ. تقول راعني فهو رائعٌ. وفرس رائع: كريم يروعك حسنُه، وفرسٌ رائع بيّن الرَّوْعة. قال: رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا والأرْوَعُ من الرّجال: من له جسم وجهارة وفضلٌ وسُودَد، وهو بيّنُ الرَّوَع. والقياس في اشتقاق الفعل منه: رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً. ورُوعُ القلب: ذِهْنُه وخَلَدُه. يُقال: رجع إليه رُوعُه ورُواعُهُ إذا ذهب قلبه ثم ثاب إليه. ورع: الوَرَعُ: شدّةُ التَحَرَّجِ. ورّعْهُ: اكفُفْهُ كفّاً. ورجلٌ وَرِعٌ متورَعٌ. إذا كان متحرجاً. والوَرَعُ: الجبان، ورُعَ يَوْرُعُ وَراعةً. ومن التّحرّج: وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً. وسمّي الجبانُ وَرَعاً لإحجامه ونكوصه، ومنه يقال: وَدَّعْتُ الإبلَ عن الحوض، إذا رَدَدْتُها فارتدّتْ. وفي الحديث: ورّعوا اللّص ولا تُراعوه. أي: ردّوه بتعرّضٍ له، أو بثنية، ولا تنتظروا ما يكون من أمره. قال: وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ يعر: اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشّاة تُشَدُّ عندَ زُبْيَة الذّئب. واليُعارُ: صوت من أصوات الشّاء شديد. يَعَرَتْ تَيْعَرُ يُعاراً. قال: تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار واليَعور: الشّاة التي تبولُ على حالِبها وتُفْسِدُ اللَّبنَ. ريع: الرَّيْع:فضل كلّ شيء على أصله، نحو الدّقيق وهو فضلُهُ على كَيْلِ البُرّ، ورَيْعُ البَذْرِ: فضل ما يَخْرُجُ من النُّزْلِ على أصلِ البَذْر. والرَّيْع: رَيْع الدّرع، أي: فضل كُمَتِها على أطرافِ الأنامل. قال قيس بن الخطيم: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ وراع يَرِيعُ رَيْعاً، أي: رجع في كلّ شيء. والإبل إذا تفرّقت فصاح بها الرّاعي راعت إليه، أي: رجعت، قال: تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي ورَيْعانُ كلِّ شيء أوّلُه وأفضلُه. ورَيْعانُ الشَّباب صدرُه. ورَيْعانُ المطر أوّلُهُ. والرِّيعُ: هو السّبيل سُلِكَ أو لم يُسْلَكْ، قال: كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR3.694 harfالعَوْرَةُ: سوءة الإنسان، وكلُّ ما يُسْتحيا منه، والجمع عَوَرات. وعَوْراتٌ بالتسكين، وإنَّما يحرك الثاني من فَعْلَةٍ في جمع الأسماء إذا لم يكن ياءً أو واواً. وقرأ بعضهم: "على عَوَراتِ النساء". بالتحريك. والعَوْرَةُ: كلُّ خللٍ يُتخوَّف منه في ثغرٍ أو حربٍ. وعَوْرات الجبال: شقوقها. وقول الشاعر:
تَجاوَبَ بومُها في عَوْرَتَيهاإذا الحِرباءُ أَوْفى للتناجي
قال ابن الأعرابي: أراد عَوْرَتي الشمسِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR38.223 harfباب العين والراء
عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع .
عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.347 harf(باب العين والواو وما يثلثهما)
(عوي) العين والواو والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على ليٍّ في الشيء وعطْفٍ له.
قال الخليل: عَوَيت الحبلَ عَيَّا، إذا لويتَه. وعَوَيت رأس النّاقة، إذا عُجْتَه([1]) فانعوى. والناقة تَعْوِي بُرَتَها في سَيرها، إذا لوَتْها بخَطْمها. قال رؤبة:
* تَعوِي البُرَى مُستوفِضاتٍ وَفْضا([2]) *
أي سريعات، يصف النُّوقَ في سَيرها. قال: وتقول للرّجُل إذا دعا النّاسَ إلى الفتنة: عوى قوماً،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.501 harf- العورة سوأة الإنسان، وذلك كناية، وأصلها من العار وذلك لما يلحق في ظهوره من العار أي: المذمة، ولذلك سمي النساء عورة، ومن ذلك: العوراء للكلمة القبيحة، وعورت عينه عورا (قال السرقسطي: عورت العين عورا، وأعورت: ذهب بصرها: انظر الأفعال 1/201)، وعارت عينه عورا (قال السرقسطي: عار عين الرجل عورا، وأعورها: فقأها. قال: وزاد أبو حاتم: وأعرتها وعورتها. انظر: الأفعال 1/203)، وعورتها، وعنه استعير: عورت البئر،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.291 harfع و ر
في عينه عوّار وعائر وهو عمصة تمضّ منها.
قالت الخنساء: قذي بعينك أم بالعين عوّار وجاء من المال بعائر عينين أي بما يملؤها ويكاد يعوّرهما وقيل بمالٍ تعوّر له عينا الفحل وكانوا يفقئون عينه إذا بلغت الإبل ألفاً.
وفي كلام بعضهم: لأعطينّك من المال عائرة عينين ولأضعنّك في أعزبيتين.
ويقال للغراب: أعور عوّر الله عينك.
ورأسه ينتغش أعاور أي صئباناً الواحد: أعور.
ويقال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok20.498 harfالعَوَرُ: ذهابُ حِسِّ إِحدى العينين، وقد عَوِرَ عَوَراً وعارَ يَعارُ واعْوَرَّ، وهو أَعْوَرُ، صحَّت العين في عَوِر لأَنه في معنى ما لا بد من صحته، وهو أَعْوَرُ بيّن العَوَرِ، والجمع عُورٌ وعُوران؛ وأَعْوَرَ اللهُ عينَ فلان وعَوَّرَها، وربما قالوا: عُرْتُ عينَه. وعَوِرَت عينُه واعْوَرَّت إِذا ذهب بصرها؛ قال الجوهري: إِنما صحت الواو في عَوِرَت عينُه لصحتها في أَصله، وهو اعْوَرَّت، لسكون ما قبلها ثم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR19.815 harfالعور- أطلقه المصنف، فأوهم أنه بالفتح، وهو محرك، وكأنه اعتمد على الشهرة؛ قاله شيخنا - ذهاب حس إحدى العينين. وقد عور، كفرح، عورا، وإنما صحت العين في عور لأنه في معنى ما لابد من صحته. وعار يعار وعارت هي تعار وتعار، الأخير ذكره ابن القطاع، واعور واعوار، كاحمر واحمار، الأخيرة نقلها الصاغاني، فهو أعور بين العور. وفي الصحاح عورت عينه واعورت، إذا ذهب بصرها، وإنما صحت الواو فيه لصحتها في أصله، وهو اعورت
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.125 harfعَوِرَ
1 عَوِرَ ذ , (O, K,) said of a man, (O,) aor. يَعْوَرُ, inf. n. عَوَرٌ, (S, O, K,) He was, or became, blind of one eye: (K:) [or he became one-eyed; wanting one eye: or one of his eyes sank in its socket: or one of his eyes dried up: see what next follows:] as also عَارَ, aor. يَعَارُ; and ↓ اعورّ; (K;) and ↓ اعوارّ. (Sgh, K.) And عَوِرَتْ عَيْنُهُ, (Az, S, IKtt, O, Msb,) aor. تَعْوَرُ,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.342 harfعَارَ
عَارَ ( w ) U ( n. ac. عَوْر 1 ),
a. Deprived of an eye, blinded in one eye.
b. Carried off.
c. Spoilt, ruined, destroyed.
عَوِرَ
عَوِرَ A ( n. ac. عَوَر 4 ),
a. Was one-eyed.
b. Was blinded, sightless ( eye ).
عَوَّرَ
عَوَّرَ II ,
a. see I (a) , ( b ), ( c ).
d. [ acc. & 'An ], Hindered, debarred from; deprived of.
e. see III (a) .
عَاْوَرَ
عَاْوَرَ III ,
a. Fixed,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR57.719 harfعارَ - يَعُوْرُ - عَوْرَة - عَوْرات
عارَ - يَعُوْرُ + كائن + شيئاً: عابه بخرقه أو شقه: خرقه أو شقه أو أنقص من جودته وحسنه: وفي العين: خرقها أو فقأها فصارت عوراء أي فيها عيب وخرق: ومنه في العرف الشائع " الأعور ": من في عينه عيب أو ضرر
عَوْرَة: على وزن " فـَعلة " من " عارَ - يَعُوْرُ ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة منه: شيء محدد فيه عيب أو نقص
Mücavir kökler60 mücavir (74 toplam)
- طوف
2 ortak ayet · Çeper demektir
- يثرب
1 ortak ayet · Yesrib
- ظهر
2 ortak ayet · Arka demektir
- يمن
2 ortak ayet · Sağ yandır
- أذن
2 ortak ayet · Kulak demektir
- أرب
1 ortak ayet · Ürbiye alça demektir
- جيب
1 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- طفل
1 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur
- غضض
1 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- بعل
1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
- ملك
2 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- خمر
1 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
Geçtiği ayetler(3)
… مِنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا
AyıplıHani onlardan bir grup demişti ki: Ey Medine halkı; sizin için tutunacak bir yer yok. Artık geri dönün. İçlerinden bir grup da peygamberden izin isteyerek diyorlardı ki: Evlerimiz düşmana açıktır. Halbuki evleri açık değildi. Onlar, sadece kaçmak istiyorlardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سوء, ثغر, خلل |
| Zıt Kök | حصن |
| Çekirdek Özet 1 | İki gözden birinin kör olması, bütünde korumasız gedik veya kusur bulunması |
| Çekirdek Özet 2 | Korumasız, örtüsüz, saldırıya veya mahremiyet ihlaline açık açık gedik |
| Çekirdek Özet 3 | Tahkimatın düşmesiyle içeriye sızılabilen zaaf ve mahremiyet alanı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca anatomik mahrem uzuvlara indirgeyerek sınır, savunma ve vakit güvenliği boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عو | Boşluk, çukurluk, bükülme ve yön değiştirme hissi taşıyan ses ve hareket çekirdeğidir; عوج (eğrilik), عوذ (sığınma, korunaklı yere çekilme), عول (ağırlık altına girme, muhtaç olma), عون (boşluğu dolduracak destek sağlama) köklerinde bu çekirdeğin zaaf ve boşluk hissi belirgindir. | ر | Çekirdeğe eklenen tepe, sınır ve sonlanma unsuru, boşluk veya zaafın belirli bir noktada gedik, kusur ve savunmasız bir açıklık biçiminde somutlaşmasını sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Görme, gözetleme, dışarıdan algılanma ve açıklık noktası |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlantı noktası, ek yeri, sabitleme ve iki unsuru birbirine tutturma |
| ر | İnsan başı | Üst kısım, karar noktası, öne çıkan odak |
| عور | Göz, bağ ve baş imgelerinin birleşimi | Görülmesi veya korunması gereken bağ ve örtünün zayıflayarak başın, gövdenin veya evin dış bakışa ve tecavüze açık hale gelmesi hareketini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir gözün kör olup görme duyusunu yitirmesi; bütünden bir parçanın eksilmesi; elbisede, duvarda veya sınır boyunda açılan gedik ve korumasız açıklık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde rüzgarların ardı ardına gelip bir kalıntıyı silmesini ve karşılıklı nöbetleşe etkisini kökün devir ve dönüş anlamıyla şöyle zikreder: دِمنةٌ قفرةٌ تعاوَرَها الصَّيفُ بريحينِ من صبَاً وشَمالِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hansâ gözündeki kusuru ve iltihabı anlatırken kelimeyi bu kökten kullanır: قذي بعينك أم بالعين عوّار / Erken dönemde sınır boylarındaki savunmasız gediklere, düşmanın hücum edebileceği açık noktalara ve bir süvarinin koruyucusuz kalmasına da bu kökten türeyen kelimeler verilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça عور kökü, Sami dillerinde görme noksanlığı, çıplaklık, açığa çıkma ve örtünün kalkması anlam alanlarıyla yakından ilişkilidir. İbranicede yer alan 'wr kökü kör olma ve kör etme eylemini karşılarken, 'or biçimi deri, çıplak ten ve örtüsüz beden anlamına gelir; 'erwah ise mahrem yer, açıkta kalmış çıplaklık ve bir ülkenin veya kalenin savunmasız açık gediklerini ifade eder. Süryanicede 'war kökü körleşme, kararma ve görme yetisinin yitirilmesi manasını sürdürür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, koruyucu bir tabakanın (göz kapağı, elbise, sur, nöbetçi) ortadan kalkmasıyla zayıf ve hassas olan iç kısmın savunmasız kalması hareketine dayanır. Arapçada kök bir yandan gözdeki tek taraflı görme kusurunu sürdürürken, diğer yandan örtülmesi gereken boşluk, sınır boylarındaki delik ve tedbirsizlik anı gibi zafiyet alanlarını kuşatacak biçimde genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Gözün tek taraflı körlüğü ve örtüsüz gedik | Bir taraftan görmenin kesilmesi veya surda bir gediğin açılmasıyla ortaya çıkan savunmasızlık halidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'wr (körlük) ve 'erwah (çıplaklık, zaaf) | Anlam dizgesi hem bedensel görme kusurunu hem de korunmasız açıklığı birebir paylaşır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperde deri, koruyucu zar ve soyulma semantizmi | Bedenin dış kabuğunun sıyrılması veya açılmasıyla hassas bölgenin görünür olmasıyla örtüşür. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عور | Anlamlı | Tek gözün kör olması, gedik, açık nokta | Hedef köktür; savunmasız ve örtüsüz boşluğu anlatır. | Kur'an'da geçer |
| عرو | Anlamlı | Bağlanmak, sarılmak, tutamak | Bir nesneye tutunacak kulp veya bağ oluşturmayı ifade eder; açık kalmanın zıddına bağlama bağıdır. | Kur'an'da geçer |
| وعر | Anlamlı | Sarp, güç ve aşılması zor arazi | Geçişi güçleştiren engebeli yerleri anlatır; korumasız düzlüğün zıddıdır. | Kur'an'da geçmez |
| ورع | Anlamlı | Sakınmak, çekinmek, kendini tutmak | Şüpheli şeylerden korunmak için geri durmaktır; korunma gayretidir. | Kur'an'da geçmez |
| رعو | Anlamlı | Vazgeçmek, geri dönmek, ıslah olmak | Kötü tutumdan dönüp sınırına çekilme halidir. | Kur'an'da geçmez |
| روع | Anlamlı | Korku, ürperti, ansızın gelen dehşet | Kalbe aniden düşen sarsıcı korkudur; güvenlik açığının doğurduğu duygudur. | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عور | Merkez | Savunmasız gedik, örtülmesi gereken zaaf | Dış saldırıya veya bakışa açık olan, tahkim edilmemiş eksik noktadır. | Kusur, mahremiyet ve güvenlik açığını bir arada taşır. |
| سوء | Komşu | Kötülük, çirkinlik, fenalık | Çirkin görülen ve açığa çıkması rahatsızlık veren kötülüğü öne çıkarır; savunma açığından ziyade fenalık yönü baskındır. | Utanç verici edep yerlerini nitelemek üzere kullanılır. |
| ثغر | Komşu | Sınır boyu, gedik, yarık | Coğrafi ve fiziki bir hatta düşmanın sızabileceği yarık ve boğazı anlatır. | Stratejik sınır zaafına odaklanır. |
| خلل | Komşu | Boşluk, ara, aralık | İki nesne arasındaki doğal veya sonradan oluşan mesafeyi anlatır; ahlaki veya bedensel kusur vurgusu taşımaz. | Yapısal bütünlükteki aralıkları karşılar. |
| حصن | Zıt | Tahkimat, kale, koruma | Dış müdahaleye ve bakışa karşı tam kapalı ve güçlendirilmiş güvenli alanı ifade eder. | Her türlü gedik ve zaafın kapatıldığı muhkem yapıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عور | Savunmasız gedik, açılmış mahremiyet | Korunmasız, dış müdahaleye ve bakışa açık kalan noksanlık halidir. | Kesin |
| Latince | Pudenda, rima, vulnerabilitas | Mahrem kısımlar, yarık, zafiyet noktası | Utanç verici organları ve savunma duvarındaki yarıkları karşılar; tek göz kusurunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Vulnerability, breach, privities, exposedness | Savunmasızlık, gedik, mahrem yerler | Tehlikeye veya göze açık olma durumunu karşılar; körlük anlamını doğrudan taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Blöße, Verwundbarkeit, Schamteile | Açık, zafiyet noktası, mahrem alan | Hem bir savunmadaki açığı hem de örtülmesi gereken edep yerini iyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Vulnérabilité, brèche, parties intimes | Kırılganlık, gedik, örtülü mahremiyet | Sınır güvenliğindeki gedik ile bedensel mahremiyeti ayrı terimlerle ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَيْتٌ عَوْرَةٌ | Korunmasız, tahkimsiz, açık ev | Hendek Savaşı'nda münafıkların şehri terk etmek için evlerinin korumasız ve düşman baskınına açık olduğunu iddia ettikleri askeri ve fiziki zafiyet bağlamı (Ahzâb 33:13). |
| عَوْرَاتُ النِّسَاءِ | Kadınların mahremiyeti, örtünmesi gereken beden alanları | Henüz kadınların örtülü hallerinin ve cinselliğinin farkında olmayan çocukların istisnası bağlamında bedensel mahremiyet (Nûr 24:31). |
| ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ | Mahremiyet vakitleri, korumasız dinlenme anları | İnsanların elbiselerini çıkardığı, mahremiyet ve istirahat halinde bulunduğu üç özel zaman diliminde izin isteme zorunluluğu bağlamı (Nûr 24:58). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatların tenzihi ve noksanlıktan arılık | Allah'ın kusurlardan münezzeh oluşu çerçevesinde, deccalin tek gözünün kör (a‘ver) olması rivayetleri üzerinden antropomorfik tasavvurların reddi. | Bütünsel mükemmelliğe karşı tek taraflı noksanlık ve kusur hali. |
| Fıkıh | Namaz ve sosyal hayatta setr-i avret hükümleri | Namazın geçerlilik şartı olarak örtülmesi gereken asgari beden sınırları ve yabancı bakışa karşı korunması zorunlu alanlar. | Örtülmesi ve korunması dini yükümlülük olan bedensel sınırlar. |
| Tefsir | Hane güvenliği ve münafıkların savaştan kaçış mazeretleri | Ahzâb Suresi'ndeki ifadenin sadece hırsızlık değil, şehrin savunma hattındaki açık ve tahkimsiz noktaları ifade ettiği tahlili. | Düşman saldırısına ve gözetlemeye elverişli açık gedik. |
| Hadis | Kul kusurlarını örtmek ve mahremiyeti korumak | Müslümanın ayıbını ve zafiyetini (avretini) gizlemenin fazileti ile evlere izinsiz bakmanın yasaklanması. | Korumasız kalan ahlaki, bedensel veya mahrem açıkların örtülmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtri edep ve setr-i avret bilinci | Mahremiyet sınırı | İnsanın şerefini ve dokunulmazlığını dış bakıştan korumak | İnsanın hayvani çıplaklıktan ayrılarak sınırlarını koruma altına almasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik bütünlük ve akıl yürütme | Epistemik zaaf ve kör nokta | Bilgi sistemindeki denetlenmemiş açık ve kusurları tespit etmek | Argümantasyondaki savunmasız gedikleri fark edip kapatma gereğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma stratejisi ve sınır güvenliği | Askeri gedik ve tahkimsiz hat | Düşman sızmasını engellemek için zafiyet noktalarını tahkim etmek | Toplumun ortak savunma hattındaki zayıf noktaların kapatılmasını ifade eder. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyetin ve piyasanın korunması | İktisadi açık ve denetimsizlik | Kaynak israfına ve istismara açık denetimsiz kanalları korumak | Sermaye ve mülkiyet güvenliğini sarsacak kuralsız boşlukların kapatılmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Güvenlik açığı ve topolojik süreksizlik | Bilişim sistemlerinde dış saldırılara kapı aralayan yamasız sistem gediği veya bir yüzeyin kapalı formundaki delik ve süreksizlik noktası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet alanı ve kurumsal kırılganlık | Sosyolojide bireyin dış dünyaya karşı sınır çektiği özel alan ve kurumsal yapılarda kriz anında çöküşe yol açabilecek denetimsiz zafiyet noktası. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cinsel organlar ve fıkhi örtünme sınırları içine hapsederek kelimenin zaman, mekan ve stratejik savunma boyutlarını tamamen dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime sadece bedeni değil; evin dış saldırılara karşı korunaksızlığını (Ahzâb 33:13) ve günün istirahat dolayısıyla dikkatin dağıldığı savunmasız zaman dilimlerini (Nûr 24:58) kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ahzâb Suresi'ndeki nitelemeyi sadece ahlaki bir kusur zannedip münafıkların askeri ve mekânsal savunma açığı mazeretini anlamamak; İslam'ın mahremiyet doktrinini yalnızca kıyafete indirgeyip mekan ve zaman güvenliğini ihmal etmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güvenlik, korunma ve mahremiyet anlayışının yalnızca bireysel ahlakla sınırlı olmadığını; mekanın tahkimi, vaktin tanzimi ve toplumsal savunma hattıyla organik bir bütün oluşturduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hane dokunulmazlığı ve aile içi izin isteme kurallarını koyan ayetlerde (Nûr Suresi) ile Hendek kuşatması sırasındaki cephe gerisi psikolojisini ve münafıkların tutumunu anlatan ayetlerde (Ahzâb Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Avret kavramının sadece utanılacak bir bedensel kusur veya uzuvdan ibaret olduğu zannını yıkar; kavramın aslen dış tehditlere, istismara ve saldırıya açık kalmış her türlü korumasız gediği ifade ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki gözden birinin kör olması, görme yetisinin tek taraflı yitirilmesi ve koruyucu yapıda meydana gelen açık gedik.
- Soyut anlamKorunması, örtülmesi ve tahkim edilmesi gereken bir yapının dış müdahaleye ve bakışa karşı savunmasız kalması hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sınır tahkimatında meydana gelen ve dışarıdan sızmaya olanak tanıyan potansiyel zaaf ve mahremiyet alanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde korunması ve örtülmesi gereken bütünsel alanı (beden, ev veya sınır hattı), bu alanı dış müdahalelere ve bakışlara karşı koruyan tahkimat ve örtü kümesini, ise örtüden yoksun kalarak dış tehdit ve ifşaya açık hale gelen gedik ve mahremiyet bölgesini temsil eder. Tahkimat eksildiğinde açıkta kalan fark kümesi avret halini doğurur.