عول

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-و-ل1 sîga, 14 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خوفعدلملكعولنكحتَعُولُوايمنربعنسوثنيثلثدنو

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

عول

ع - و - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Bir şeyi çakmak için kullanılan taş balyozdur. Ağırlık, darlık, sıkıntı içinde olmak anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bir şeyi çakmak için kullanılan taş balyozdur. Ağırlık, darlık, sıkıntı içinde olmak anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.619 harf
باب العين واللام وواي معهما ع ل و، ع و ل، ع ي ل، ل ع و، و ع ل، ل و ع، ل ي ع، و ل ع، ي ع ل مستعملات علو: العُلُوٌّ للهِ سبحانَه وتَعَالَى عن كلِّ شيء فهو أعلى وأعظم مما يُثْنَى عليه، لا إله إلا الله وحده لا شريك له. والعلو: أصل البناء. ومنه العَلاءُ والعُلُوّ، فالعَلاءُ الرِّفْعَةُ، والعُلُوُّ العظمة والتجبّر. يقال: علا مَلِكٌ في الأرض أي: طغَى وتعظّم. قال الله عزّ وجلّ: "إنّ فِرْعَوْنَ عَلا في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.543 harf
العَوْلُ والعَوْلَةُ: رفعُ الصَوت بالبكاء، وكذلك العَويلُ. تقول منه: أعْوَلَ. وفي الحديث: المُعْوَلُ عليه يُعذَّبُ. وأعْوَلَتِ القوسُ: صَوَّتَتُ. أبو زيد: عَوَّلْتُ عليه: أدْلَلْتُ عليه دَالَّةً وحملت عليه. يقال: عَوِّلْ عليّ بما شئت، أي استعن بي، كأنه يقول: احمِلْ عليَّ ما أحببتَ. وماله في القوم من مُعَوَّلٍ، والاسم العِوَلُ. قال تأبَّطَ شرّاً: لَكِنَّما عِوَلي إن كنتُ ذا عِـوَلٍعلى بَصيرِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok24.840 harf
باب العين واللام علي ، عول ، لعا ، لوع ، ولع ، وعل ، عيل . علا ( على ) : قال الحسن البصري ومسلم البَطِين في قول الله جلّ وعزّ : ( يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ تِلْكَ الدَّارُ الاَخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لاَ يُرِيدُونَ عُلُوّاً فِى الاَرْضِ وَلاَ فَسَاداً وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ ) ( القَصَص : 83 ) قال : العلُوّ : التكبّر في الأرض . وقال الحسن : الفساد : المعاصي . وقال مسلم : الفساد : أخذ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR990 harf
- عاله وغاله يتقاربان. العول يقال فيما يهلك، والعول فيما يثقل، يقال: ما عالك فهو عائل لي (انظر: المجمل 3/639)، ومنه: العول، وهو ترك النصفة بأخذ الزيادة. قال تعالى: ﴿ذلك أدنى ألا تعولوا﴾ [النساء/3]، ومنه: عالت الفريضة: إذا زادت في القسمة المسماة لأصحابها بالنص، والتعويل: الاعتماد على الغير فيما يثقل، ومنه: العول وهو ما يثقل من المصيبة، فيقال: ويله وعوله (قال الأزهري: وأما قولهم: ويله وعوله، فإن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR901 harf
ع و ل إنما الدنيا دول ليس عليها معول‏.‏ قال‏:‏ ويقال‏:‏ أعليّ تعوّل بكثرة الصّياح وبكلبك النبّاح إذا استعان عليه بغيره‏.‏ ويقال‏:‏ عوّل على السفر إذا وطن نفسه عليه‏.‏ ويقال‏:‏ عوّل به وعليه‏.‏ ولا يعولنك هذا الأمر‏:‏ من عاله إذا غلبه‏.‏ ويقال‏:‏ عيل صبره ‏"‏ وعيل ما هو عائله ‏"‏‏.‏ قالت الخنساء‏:‏ ويكفي العشيرة ما عالها وأعولت المرأة والقوس‏.‏ وكأن رنينها عولة ثكلى‏.‏ ولفلانة عويل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR15.903 harf
العَوْل: المَيْل في الحُكْم إِلى الجَوْر. عالَ يَعُولُ عَوْلاً: جار ومالَ عن الحق. وفي التنزيل العزيز: ذلك أَدْنَى أَن لا تَعُولوا؛ وقال: إِنَّا تَبِعْنا رَسُولَ الله واطَّرَحوا قَوْلَ الرَّسول، وعالُوا في المَوازِين والعَوْل: النُّقْصان. وعال المِيزانَ عَوْلاً، فهو عائل: مالَ؛ هذه عن اللحياني. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: كتَب إِلى أَهل الكوفة إِني لسْتُ بميزانٍ لا أَعُول (* قوله «لا أعول» كتب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.797 harf
عال، في الحكم: جار ومال عن الحق. عال الميزان: نقص وجار، أو زاد، أو ارتفع أحد طرفيه عن الآخر، أو مال، وهذا عن اللحياني، قال: إنا تبعنا رسول اللـه واطـرحـوا قول الرسول وعالوا في الموازين ومنه قول عثمان رضي الله تعالى عنه، كتب إلى أهل الكوفة: لست بميزان لا أعول. أي لا أميل عن الاستواء والاعتدال، وبه فسر أكثرهم قوله تعالى: ذلك أدنى أن لا تعولوا أي ذلك أقرب أن لا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.621 harf
عَالَ عِيَالَهُ 1 عَالَ عِيَالَهُ ذ , (S, Mgh, O, Msb, * K, TA,) aor. يَعُولُ, (S, O, Msb,) inf. n. عَوْلٌ (S, O, Msb, K) and عِيَالَةٌ (S, O, K) and عُوُولٌ; (K;) He fed, nourished, or sustained, his family, or household, (S, Mgh, O, Msb, * K, [in the Msb, اليَتِيمَ, the orphan,]) and expended upon them: (S, Mgh, O:) or he supplied them with what they needed of food and clothing and other
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.843 harf
عَالَ عَالَ ( w ) U ( n. ac. عَوْل 1 , عِيَالَة [ 23tI ] , عُؤُوْل [ 27 ] ), a. Maintained, supported, nourished; succoured ( orphan ). b. ( n. ac. عَوْل 1 , عِوَاْل 23tI ), Had a numerous family. c. Became poor. d. ( n. ac. عَوْل 1 ) [ Fī ], Acted unjustly, wrongfully in. e. I , U ( n. ac. عَوْل 1 , عَيْل [ عَوْل 1I ]), Inclined to one side ( balance ). f. [ Fī ], Exceeded,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR36.691 harf
عول عَالَ - يَعُولُ - عائِل - عائِلاً - عِيْلَة عَالَ - يَعُوْلُ + الكائن: يتعاسر ويحتاج ويفتقر ويُقَصِّر عن النفقة: يُقَصِّر في النفقة على أهله لكثرتهم نسبة لما يقدر عليه من النفقة عَائِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَالَ - يَعُوْلُ ": من له أهْلٌ كُثُر، يُطْلَبُ منه رزقهم وكسوتهم وسكنهم، وهو مُقَصِّر وغير القادر على الوفاء بذلك عائِلاً: حال من
Maddenin bağlantısı

عول عَالَ - يَعُولُ - عائِل - عائِلاً - عِيْلَة عَالَ - يَعُوْلُ + الكائن: يتعاسر ويحتاج ويفتقر ويُقَصِّر عن النفقة: يُقَصِّر في النفقة على أهله لكثرتهم نسبة لما يقدر عليه من النفقة عَائِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَالَ - يَعُوْلُ ": من له أهْلٌ كُثُر، يُطْلَبُ منه رزقهم وكسوتهم وسكنهم، وهو مُقَصِّر وغير القادر على الوفاء بذلك عائِلاً: حال من " عائِل" عيْلَةَ: على وزن " فـِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " عَالَ - يَعُوْلُ": التقصير في القدرة على نفقة أهل كثر، من رزق وكسوة وإسكان واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالملاءة والاكتفاء بدرجاتها المختلفة " وهي: غَنِيَ - يَغْنَى، مَكَلَ - يَمْكُلُ (مَكِلَ - يَمْكَلُ)، عَفَّ- يَعِفُّ، كَفى - يَكْفي، عَالَ - يَعُولُ، فَقُرَ- يَفْقُرُ عال - يعول - تعولوا ﴿وإن خفتم ألا تقسطوا في اليتامى فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع فإن خفتم ألا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألا تعولوا(3)﴾ النساء عيلة ﴿ياأيها الذين آمنوا إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا وإن خفتم عيلة فسوف يغنيكم الله من فضله إن شاء إن الله عليم حكيم(28)﴾ التوبة عائل - عائلا ﴿ووجدك عائلا فأغنى (8)﴾ الضحى مختار الصحاح ● [عول] ع و ل: العَوْلُ و العَوْلَةُ و العَوِيلُ رفع الصوت بالبكاء تقول منه أعْوَلَ إعْوالا وفي الحديث ﴿المُعْوَلُ عليه يُعذب﴾ و عَوَّلَ عليه تَعْوِيلاً أدل عليه دالة وحمل عليه يُقال عَوِّل علي بما شئت أي استعن بي كأنه يقول احمل علي ما أحببت وماله في القوم من مُعَوَّلٌ و عالَ عِيَالَهُ قاتهم وأنفق عليهم وبابه قال و عِيالَةً أيضا يقال عالَهُ شهرا إذا كفاه معاشه و عالَ الميزان فهو عَائِلٌ أي مال ومنه قوله تعالى ﴿ذلك أدنى أن لا تعولوا﴾ قال مُجاهد لا تميلوا ولا تجوروا يُقال عالَ في الحكم أي جار ومال و عَالَهُ الشيء غلبه وثقُل عليه ومنه قولهم عِيلَ صبري أي غُلِب و عَالَ الأمر اشتد وتفاقم وعَالَتِ الفريضة ارتفعت وهو أن تزيد سهاما فيدخل النقصان على أهل الفرائض قال أبو عبيد أظنه مأخوذا من الميل وذلك أن الفريضة إذا عالت فهي تميل على أهل الفريضة جميعا فتنقُصُهم وعال زيد الفرائض و أعَالَهَا بمعنى فعال مُتعد ولازم ومن عالَ الميزان فما بعده كل ذلك بابه قال و المِعْوَلُ الفأس العظيمة التي يُنقر بها الصخر والجمع المَعَاوِلُ معجم الفرائد القرآنية: ع و ل " تَعُولُوا " في قوله تعالى :" ذَلِكَ أَدْنَى أَلاّ تَعُولُوا " (3) النساء . العَوْل : الجورُ والشطط، والمعنى ذلك أدنى ألا تظلموا أو تجوروا . الراغب عول - عاله وغاله يتقاربان. العول يقال فيما يهلك، والعول فيما يثقل، يقال: ما عالك فهو عائل لي (انظر: المجمل 3/639)، ومنه: العول، وهو ترك النصفة بأخذ الزيادة. قال تعالى: }ذلك أدنى ألا تعولوا{ [النساء/3]، ومنه: عالت الفريضة: إذا زادت في القسمة المسماة لأصحابها بالنص، والتعويل: الاعتماد على الغير فيما يثقل، ومنه: العول وهو ما يثقل من المصيبة، فيقال: ويله وعوله (قال الأزهري: وأما قولهم: ويله وعوله، فإن العول البكاء، وقال أبو طالب: النصب فيهما على الدعاء والذم. انظر: اللسان (عول)، (بتصرف) )، ومنه: العيال، الواحد عيل لما فيه من الثقل، وعاله: تحمل ثقل مؤنته، ومنه قوله عليه السلام: (ابدأ بنفسك ثم بمن تعول) (أخرجه بهذه الرواية الحكيم الترمذي في نوادر الأصول 1/65. وعن حكيم بن حزام عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (اليد العليا خير من اليد السفلى وابدأ بمن تعول) أخرجه البخاري والنسائي. انظر: فتح الباري 3/294: الزكاة: باب: لا صدقة إلا عن ظهر غنى؛ والنسائي 5/61 - 62) وأعال: إذا كثر عياله (وهذا قال به الشافعي، ونقله الكسائي عن العرب الفصحاء. انظر: تهذيب اللغة (عول) ؛ وغريب الحديث للخطابي 2/138). ملخص اللسان: 1. عول: العَوْل: المَيْل في الحُكْم إِلى الجَوْر. عالَ يَعُولُ عَوْلاً: جار ومالَ عن الحق 2. والعَوْل: النُّقْصان. 3. عالَ الرجلُ يَعُول إِذا افْتقر، 4. قال: ومن العرب الفصحاء مَنْ يقول عالَ يَعُولُ إِذا كَثُر عِيالُه؛ 5. وعال أَمرُ القوم عَوْلاً: اشتدَّ وتَفاقَم. 6. والعَوِيل والعَوْلة، وقد تكون العَوْلة حرارة وَجْدِ الحزين والمحبِّ من غير نداء ولا بكاء 7. العَوْل والعَوْلة رفع الصوت بالبكاء، وكذلك العَوِيل؛ 8. وعالَني الشيء يَعُولُني عَوْلاً: غَلَبني وثَقُلَ عليّ؛ 9. عَوِّل عليَّ بما شئت أَي استعن بي كأَنه يقول احْملْ عَليَّ ما أَحببت. 10. وعَوَّل عليه: اتَّكَلَ واعْتَمد؛ 11. وعِيَالُ الرَّجُلِ وعَيِّلُه: الذين يَتَكفَّلُ بهم، 12. وعَيَّلَهُم: كفاهم ومانَهم وقاتَهم وأَنفَق عليهم. 13. والعَوْل: قَوْتُ العِيال؛ 14. والمِعْوَلُ: حَديدة يُنْقَر بها الجِبالُ؛ لسان العرب ● - عول: العَوْل: المَيْل في الحُكْم إِلى الجَوْر. عالَ يَعُولُ عَوْلاً: جار ومالَ عن الحق. وفي التنزيل العزيز: ذلك أَدْنَى أَن لا تَعُولوا؛ وقال: إِنَّا تَبِعْنا رَسُولَ الله واطَّرَحوا قَوْلَ الرَّسول، وعالُوا في المَوازِين والعَوْل: النُّقْصان. وعال المِيزانَ عَوْلاً، فهو عائل: مالَ؛ هذه عن اللحياني. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: كتَب إِلى أَهل الكوفة إِني لسْتُ بميزانٍ لا أَعُول (* قوله «لا أعول» كتب هنا بهامش النهاية ما نصه: لما كان خبر ليس هو اسمه في المعنى قال لا أعول، ولم يقل لا يعول وهو يريد صفة الميزان بالعدل ونفي العول عنه، ونظيره في الصلة قولهم: أنا الذي فعلت كذا في الفائق) أَي لا أَمِيل عن الاستواء والاعتدال؛ يقال: عالَ الميزانُ إِذا ارتفع أَحدُ طَرَفيه عن الآخر؛ وقال أَكثر أَهل التفسير: معنى قوله ذلك أَدنى أَن لا تَعُولوا أَي ذلك أَقرب أَن لا تَجُوروا وتَمِيلوا، وقيل ذلك أَدْنى أَن لا يَكْثُر عِيَالكم؛ قال الأَزهري: وإِلى هذا القول ذهب الشافعي، قال: والمعروف عند العرب عالَ الرجلُ يَعُول إِذا جار، وأَعالَ يُعِيلُ إِذا كَثُر عِيالُه. الكسائي: عالَ الرجلُ يَعُول إِذا افْتقر، قال: ومن العرب الفصحاء مَنْ يقول عالَ يَعُولُ إِذا كَثُر عِيالُه؛ قال الأَزهري: وهذا يؤيد ما ذهب إِليه الشافعي في تفسير الآية لأَن الكسائي لا يحكي عن العرب إِلا ما حَفِظه وضَبَطه، قال: وقول الشافعي نفسه حُجَّة لأَنه، رضي الله عنه، عربيُّ اللسان فصيح اللَّهْجة، قال: وقد اعترض عليه بعض المُتَحَذْلِقين فخَطَّأَه، وقد عَجِل ولم يتثبت فيما قال، ولا يجوز للحضَريِّ أَن يَعْجَل إِلى إِنكار ما لا يعرفه من لغات العرب. وعال أَمرُ القوم عَوْلاً: اشتدَّ وتَفاقَم. ويقال: أَمر عالٍ وعائلٌ أَي مُتفاقِمٌ، على القلب؛ وقول أَبي ذؤَيب: فذلِك أَعْلى مِنك فَقْداً لأَنه كَريمٌ، وبَطْني للكِرام بَعِيجُ إِنما أَراد أَعْوَل أَي أَشَدّ فقَلَب فوزنه على هذا أَفْلَع. وأَعْوَلَ الرجلُ والمرأَةُ وعَوَّلا: رَفَعا صو

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نكح

    1 ortak ayet · Nikah

  2. ربع

    1 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  3. يتم

    1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  4. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  5. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  6. قسط

    1 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  7. ثلث

    1 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  8. طيب

    1 ortak ayet · İyi

  9. نسو

    1 ortak ayet · Kadınlar

  10. يمن

    1 ortak ayet · Sağ yandır

  11. خوف

    1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  12. دنو

    1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

Geçtiği ayetler(1)

  1. … فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا

    ZorlanırsınızEğer yetim kızların haklarını gözetemeyeceğinizden korkarsanız; size helal olan diğer kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olmak üzere nikahlayın. Şayet aralarında adalet yapamayacağınızdan endişe ederseniz; o zaman, bir tane. Veya sağ ellerinizin sahip oldukları. Bu adaletten sapmamanıza daha uygundur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعول
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerجور, ميل, ثقل, كفل
Zıt Kökعدل
Çekirdek Özet 1Ağır bir yükün dengeyi bozması, terazinin veya hükmün bir tarafa eğrilip haddi aşması
Çekirdek Özet 2Adaletten sapma, ölçüyü ve dengeyi bozarak başkasına veya kendine taşıyamayacağı haksız yük bindirme
Çekirdek Özet 3Taşıma kapasitesini aşan yükümlülüklerin denge ve adaleti sarsması, istinat ve güvence arayışı
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki tekil kullanımını yalnızca ekonomik geçim sıkıntısına veya çok çocukluluğa indirgeyip adalet ve denge merkezli ahlaki-hukuki sapma anlamını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عوDoğrultudan sapma, bükülme, ses çıkarma veya dönerek yönelme hareketi; عوج (eğrilik), عود (dönüp gelme), عوذ (sığınma/yönelme), عور (açıklık/bozulma), عوق (alıkoyma/yolundan çevirme), عوم (yüzme/dalgalanma) ve عون (destek verme/yük alma) köklerinde olduğu gibi doğrusal halin bozulması veya bir yere dayanma devinimidir.لÇoban değneği ve bağlama imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle bükülme ve yönelme hareketi, taşınan bir yükün altına girme, bir nesneye yaslanıp ağırlığı ona bindirme ve bu ağırlığın etkisiyle dengenin bir tarafa eğrilmesi anlamında somutlaşmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılama, yükün ve durumun görünürlüğü, tartı ve hesap odağının tespit edilmesi hareketidir.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki unsuru birbirine raptetme, yükün merkeze veya bir taşıyıcıya iliştirilmesi ve asılması hareketidir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDıştan gelen müdahale, yönlendirici baskı, ağırlığın yönünü bir tarafa meylettirme ve gücün aktarılmasıdır.
عولGöz hizasındaki dengenin bir bağ veya ağırlıkla yön değiştirip eğilmesiTaşınan yükün ağırlık merkezini zorlayarak yapıyı denge noktasından saptırması ve nesnenin başka bir desteğe muhtaç hale gelmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTerazinin bir kefesinin ağır basıp yukarı kalkması veya bir tarafa eğilmesi; dağları ve sert zeminleri yarmak için kullanılan ağır demir külünk veya taş balyoz (معول).
Cahiliye şiiri kullanımıHansâ mersiyesinde kabilesinin tüm ağır sorumluluklarını ve taşınması güç yüklerini yüklenen kardeşi Sahr için bu kökü kullanmıştır: يُكلّفُه القومُ ما عالَـهُـمْ / وإن كان أصْغَرَهُمْ مَولدا
Erken Arapça kullanımErken dönem miras hukukunda payların toplamının paydayı aşarak miras paylarında oransal eksilmeye yol açması (عول الفرائض) ve darlık/ağırlık karşısında feryat ederek ağlama (عويل) anlamlarında yaygınlaşmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Dīvānu’l-Ḫansāʾ, Lisānü’l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça عول kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Güney-Batı ve Kuzey-Batı Sami kollarında ağırlık taşıma, yükümlülük altına girme, feryat etme ve adaletsizlik/eğrilik anlam katmanlarıyla temsil edilir. İbranicede yer alan עַוְלָה (ʿawlāh / ʿawel) kelimesi doğrudan haksızlık, adaletsizlik ve doğru yoldan sapma anlamlarını taşır ve Arapçadaki "hükümde haksızlık yapma / haktan sapma" manasıyla fonetik ve semantik tam bir örtüşme gösterir. Süryanicede ʿawlā kökü aynı biçimde haksızlık, zorbalık ve kötülük içeriğine sahiptir. Kökün feryat ve çığlık boyutu ise Doğu Sami dillerinden Akadcada alû veya ilu biçimleriyle inilti ve çığlık bağlamında yankılanır. Arapçada kök, hem İbranice ve Süryanicedeki ahlaki-hukuki sapma (terazinin şaşması) anlamını korumuş hem de çöl-bedevi hayatındaki "yükümlülük altına girme", "ailenin nafakasını çekme" ve "ağır iş aleti" gibi somut fiziksel türevleri bünyesinde toplamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTerazinin eğrilmesi, külünk ile kırma, nafaka yüküKökün çekirdeği taşınması güç bir ağırlığın teraziyi veya insanı bir tarafa eğmesi, bu sebeple başka bir dayanaktan güç alma arayışıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿawel / ʿawlāh, Süryanice ʿawlāHaktan sapma, adaletsizlik ve dengeyi bozma anlamı Sami kök katmanında ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve güvenilir bir akrabalık tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Tehzîbü’l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عولAnlamlıAğır basma, sapma, dayanmaTerazinin meyletmesi, nafaka yükü, birine güvenip dayanma, külünk.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
علوAnlamlıYükseklik, üstünlükBir şeyin yukarısında olma, yücelme, kibirlenerek baskın çıkma.Ortak çekirdekteki dikey hareket boyutu; Kur'an'da geçer.
وعلAnlamlıDağ keçisi, sığınakSarp kayalıklara sığınma, kaçıp sığınılacak yüksek yer.Sığınma ve ağırlıktan kaçış ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
ولعAnlamlıDüşkünlük, hırsBir şeye aşırı derecede tutulma, aralıksız düşkün olma.Bir şeye yük ve ilgi bağlama yönüyle yakınlık; Kur'an'da geçmez.
لعوAnlamlıAçgözlülük, hırsKöpeğin veya yırtıcının oburluğu, nefsin sabırsız ve doyumsuz olması.Denge kaybı ve tatminsizlik nüansı; Kur'an'da geçmez.
لوعAnlamlıİç yanması, elemKalbe düşen şiddetli acı, keder ve aşk ateşinin yakması.Ağır kederin getirdiği çöküntü ve feryat ilişkisi; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عولMerkezAğır basıp eğrilmeTaşınan yük, yetersizlik veya baskı sebebiyle terazinin ve hükmün haddini aşıp dengeden sapması.Yüklenme, sızlanma ve sapmanın iç içe geçtiği çok boyutlu bir denge kaybıdır.
جورKomşuHaktan sapmaDoğru yoldan bilerek veya isteyerek ayrılma, zulmetme ve sınırı aşma.جور doğrudan yönün şaşmasına odaklanırken, عول ağırlık ve kapasite aşımı sonucu oluşan sapmayı vurgular.
ميلKomşuBir tarafa eğilmeBir yöne doğru fiziksel veya kalbî olarak meyledip diğer tarafı ihmal etme.ميل genel bir eğilim ve bükülmedir; عول ise bir yükün baskısıyla dengenin kaçınılmaz olarak bozulmasıdır.
ثقلKomşuAğırlık taşımaNesnel veya manevi ağırlık, taşınması zor olan nesne veya sorumluluk.ثقل yükün bizatihi kütlesine ve ağırlığına bakar; عول ise o ağırlığın taşıyıcı üzerindeki sarsıcı etkisine odaklanır.
كفلKomşuYükümlülük almaBir kimsenin bakımını, nafakasını ve sorumluluğunu taahhüt etme.كفل iradi bir himaye ve üstlenme sözleşmesidir; عول ise bu himayenin getirdiği fiili yük ve geçim ağırlığıdır.
عدلZıtDenge ve eşitlikİki kefenin eşit olması, hakkı tam teslim etme, dengeyi koruma.Terazinin şaşmadan tam dengede durması ve herkesin hakkını eksiksiz almasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعولTerazinin eğrilmesi, haksızlık, ağırlıkHükümde taraflılık, nafaka ve sorumluluk ağırlığı, feryat etme.Kesin
LatincePraevaricari, OnerareYoldan sapmak, aşırı yüklemekYükleme ve haksız bir tarafa meyil anlamını karşılar; feryat ve nafaka boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceTo deviate, to be overburdenedSapmak, aşırı yük altında kalmakAdaletten meyledip haksızlık etmeyi ve kapasite aşımını verir; miras hukukundaki terimsel derinliği karşılamaz.Güçlü
AlmancaVom Recht abweichen, überlastet seinHaktan sapmak, aşırı yüklenmekTerazinin dengesini kaybetmesini ve zorlanmayı yansıtır; etimolojik feryat anlamını kapsamaz.Güçlü
FransızcaDévier de la justice, être surchargéAdaletten sapmak, aşırı yüklenmekDengenin bozulmasını ve haksızlığa meyletmeyi belirtir; ailenin geçimini yüklenme nüansını tam taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَعُولُوا (Muzâri fiil)Adaletten sapmak, haksızlık etmek (Cumhur tefsiri)Çok eşlilik ve yetim hakları bağlamında adaleti sağlayamama ve teraziyi bir tarafa eğme riski (Nisâ 4:3).
تَعُولُوا (Muzâri fiil)Aile yükünün artması, geçim sıkıntısına düşmek (Şâfiî yorumu)Çok eşlilik sonucu bakmakla yükümlü olunan nüfusun çoğalması ve taşıyamayacağı nafaka yükü altına girmek (Nisâ 4:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet ve kullara güç yetiremeyeceği yükün yüklenmemesiAllah'ın kullarına zulmetmeyeceği ve terazinin haktan sapmayacağı ilkesi.Denge, adalet ve zulmün nefyedilmesi.
FıkıhMiras hukuku (Ferâiz) ve nafaka yükümlülüğüMiras paylarının toplamı paydayı aştığında terekenin oransal olarak eksiltilmesi (عول الفرائض) ve nafaka sorumluluğu (من تعول).Hukuki paylaştırmada eksilme ve mecburi geçim yükü.
TefsirNisâ 4:3 ayetinin lafzî tahlili"Emmâ el-lâ te'ûlû" ifadesinin "haksızlık etmemeniz" mi yoksa "çoluk çocuğun çoğalmaması" mı anlamına geldiği tartışması.Adaletten sapma (cumhur) ile fakirleşip yük altında kalma (Şâfiî) ayrımı.
Hadisİnfak ve sadaka önceliğiİnsanın infaka öncelikle geçimini üstlendiği kimselerden başlaması emri: ابدأ بمن تعولSorumluluğu altındaki ailenin nafakasını karşılama mükellefiyeti.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve takvaAdalet terazisiSınırları aşmaktan ve nefsin eğilimleriyle haktan sapmaktan korunma.Bireyin sorumluluk üstlenirken hakkaniyet sınırlarını gözetmesini sağlar.Kesin
İlmiMantık ve metodolojiÖlçüm hatasıVeri ve parametrelerin doğru tartılması, peşin hükümle bir tarafa kaymanın önlenmesi.Çıkarımlarda teraziyi hakikat aleyhine bozan sapmaların elenmesi işlevidir.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve yönetimHukukun üstünlüğüGüç sahiplerinin keyfî uygulamalarla güçsüzler aleyhine meylini engelleme.İktidarın zayıf sınıflar üzerine orantısız yük bindirmesini engeller.Kesin
İktisadiBütçe ve kaynak dağılımıKapasite dengesiGelir ile borç/nafaka yükümlülüğü arasındaki dengenin korunması.Harcama ve bakmakla yükümlü olunan giderlerin iflasa yol açmasını önler.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTork ve statik denge bozulmasıBir kaldıraç veya terazi koluna kapasitesinin üzerinde kuvvet uygulandığında moment dengesinin bozularak sistemin tek tarafa devrilmesi olgusudur.Kesin
Beşeri bilimlerRol aşırı yüklenmesi (Role overload)Sosyal aktörün taşıma kapasitesini aşan düzeyde hukuki, ailevi veya kurumsal sorumluluk altına girerek işlevsel çöküşe ve haksızlığa sürüklenmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiعول lafzını salt demografik bir meseleye (çocuk sayısının çokluğu) veya modern anlamda fakirleşme korkusuna indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün asıl mihveri, yetimlerin hakkını gözetme ve çok eşlilik bağlamında adil davranamama, teraziyi bozma ve zulme sapma riskidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin ahlaki ve hukuki ihtarı olan "haktan ve adaletten sapmama" vurgusu göz ardı edilerek bağlam yalnızca sosyo-ekonomik bir kaygıya dönüştürülür ve adaletin ihlali gölgelenir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam hukukunun ve aile ahlakının temelini oluşturan adalet ve denge kavramının, insanın taşıma kapasitesi ve güç yetirebilirlik sınırlarıyla doğrudan irtibatlı olduğunu gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku, yetim mallarının ve haklarının korunması, evlilikte azami adalet şartı ve miras paylaşımıyla ilgili teşriî ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Evlilik ve tasarruf yetkisinin sınırsız bir hak olmadığını, adalet terazisini koruyamayacak derecede ağır yük altına girmenin bizzat Kur'an tarafından sakındırılan bir sapma olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTerazinin bir tarafının ağır basarak eğrilmesi, taşınamaz ağırlık altında ezilme ve sert zemini yaran ağır külünk.
  • Soyut anlamAdaletten, hakkaniyetten ve doğruluk çizgisinden saparak tarafgirlik yapmak, ölçüyü zedelemek.
  • Sistematik karşılıkTaşıma kapasitesi ile yüklenen sorumluluk arasındaki uyumsuzluğun dengeyi ifsat etmesi ve hukuki-ahlaki çöküş üretmesi.
  • LaTeX modeliΔ=∑i=1nwi−C>0  ⟹  θ≠0
  • LaTeX açıklamasıFormülde wi bireye binen her bir sorumluluk ve hak yükünü, n yükümlülük sayısını, C bireyin adalet ve takat kapasitesini temsil eder. Toplam yükün kapasiteyi aşması durumunda (Δ>0), terazinin yatay eksenle yaptığı açı sıfırdan sapmakta (θ≠0), yani adalet dengesi bozulup zulüm ve sapma meydana gelmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع