عير
ع - ي - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kervan
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harfباب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال أعرابيّ إذا طلع السّماك فعند ذلك يعروك ما عداك من البرد الذي يغشاك. وعَرِيَ فلانٌ عِرْوَةً وعِرْيَةً شديدة وعُرْيا فهو عُريانٌ والمرأة عُريانة، ورجل عارٍ وامرأة عارية. والعُريان من الخيل: فرس مقلّص طويل القوائم. والعُريان من الرّمل ما ليس عليه شجر. وفرسٌ عُرْيٌ: ليس على ظهره شيءٌ، وأفراس أَعْراء، ولا يقال: رجلٌ عُرْيٌ، واعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ: ركبته عُرْياً، ولم يجئ افعوعل مجاوز غير هذا. والعَراء: الأرضُ الفضاءُ التي لا يُسْتَتَرُ فيها بشيء، ويجمع: أَعْراء، وثلاثة أَعْرِيَةٍ والعرب تُذكّره فتقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرضِ واسعٍ باردٍ، ولا يُجْعَلُ نعتاً للأرض. وأعراءُ الأرض: ما ظهر من مُتُونها. قال: وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ وقال: أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ واعْرَوْرَى السّرابُ ظهورَ الآكامِ إذا ماج عنها فأعراها. ماج عنها: ذهب عنها، ويقال: بل إذا علا ظهوررها. والعَراءُ: كلّ شيء أَعْرَيْتَهُ من سُتْرته، تقول: استُرْهُ من العَراء، ويُقال: لا يُعَرَّى فلانٌ من هذا الأمر أي: لا يُخَلَّصُ، ولا يُعَرَّى من الموت أحدٌ، أي: لا يُخَلَّص. قال: وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها والعَرِىّ: الريح الباردة. يقال: ريحٌ عَرِيَّةٌ، ومساءٌ عَرِيٌّ، وليلةٌ عريّة ذات ريح باردة قال ذو الرّمة: وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ والعُرْوةُ: عروةُ الدلو وعروة المزادة وعروة الكوز والجمع: عُرَى. والنّخلة العريّة: التي عُزِلَتْ عن المساومة لحرمة أو لِهِبَةٍ إذا أينع ثمر النَّخل، ويجمع: عَرايا. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلّى الله عليه وآله رخّص في العَرايا. وعرّيت الشيء: اتخذت له عروة كالدّلو ونحوه. وجارية حسنة المُعَرَّى، أي: حسنة عند تجريدها من ثيابها والجميع: المعاري. والمعاري مبادئ رؤوس العظام حيث تعرّى العظام عن اللحم. ويُقال: المعاري: اليدان والرجلان والوجه لأنّه بادٍ أبداً. قال أبو كبير الهُذَليّ يصف قوماً ضربوا على أيديهم وأرجلهم حتى سقطوا: متكوّرين على المَعاري بينهم ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل والعُرْوَةُ من النّبات: ما تبقَى له خُضْرةٌ في الشتاء تتعلّقُ بها الإبلُ حتى تُدْرِكَ الرّبيعَ. وهي العُلْقَة. قال: خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام ويقال: العُرْوة: الشّجر الملتفّ الذي تَشْتُو فيه الإبلْ فتأكل منه، وتبرك في أَذْرائه. عور: عير: عارتِ العَيْنُ تَعار عَوَاراً، وعَوِرَتْ أيضاً، واعْوَرَّتْ. يعني ذهاب البصر منها. قال: ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ أعارت عينه أم لم تعارا والعُوَّارُ: ضربٌ من الخطاطيف، أسود طويل الجناحين. والعُوَّارُ: الرّجُلُ الجبانُ السّريعُ الفِرار، وجمعُه عواوير. قال: غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ والعرب تُسمّي الغُرابَ أعور، وتصيح به فتقول: عوير عوير. قال: يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه عُوَيْر........... وسمّي أعور لحدّة بصره، كما يكنّى الأَعْمَى بالبصير، ويقال: بل سمّي أعور لأنّ حدقته سوداء. قال: وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا ويقال: انظر إلى عينه العَوْراء، ولا يقال: العمياء، لأنّ العَوَرَ لا يكون إلاّ في إحدى العينين، يقال: اعورّت عينُه، ويخفف فيقال: عُوِرَتْ، ويقال عُرْت عينه، وأعْوَرَ الله عَيْنَ فلان. والنعت: أَعْوَرُ وعَوْراءُ، والعَوْراء: الكلمة تَهْوِي في غيرِ عقلٍ ولا رُشْدٍ. قال: ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا ويقال: العَوْراء: الكلمةُ القبيحةُ الّتي يمتعضُ منها الرجال ويَغضبون. قال كعب بن سعد الغنويّ: وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ ودجلة العَوْراء بالعراق بمَيْسان. والعُوارُ: خَرْقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. والعَوْرَة: سوأةُ الإنسان، وكلّ أمرٍ يُسْتَحْيَ منه فهو عَوْرة. قال: في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم وثلاثُ ساعاتٍ في الليلِ والنَّهارِ هنَّ عَوْراتٌ، أمَرَ الله الوِلْدانَ والخَدَم أن لا يدخلوا إلا بتسليم: ساعة قبلَ صلاةِ الفَجْر، وساعة عندَ نِصْفِ النَّهار، وساعة بعدَ صلاةِ العشاء الآخرة. والعَوْرةُ في الثّغور والحروب والمساكن: خَلَلٌ يُتخوَّفُ منه القَتْل. وقوله عزّ وجلّ: "إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة". أي: ليستْ بحريزة، ويقرأ عَوِرَة بمعناه. ومن قرأ: عَوِرة. ذكّر وأنّث. ومن قرأ: عَوْرة قال في التّذكير والتّأنيث والجمع عَوْرة كالمصدر. كقولك: رجل صومٌ وامرأة صوم ونسوةٌ صَوْمٌ ورجالٌ صوم، وكذلك قياس العَوْرة. والعَوَرُ: تركُ الحقّ. قال العجاج: وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر ويقال: تردُ على فلانٍ عائرة عين من المال وعائرة عينين، أي: ترد علي إبلٌ كثيرة كأنّها من كثرتها تملأ العينين، حتى تكاد تَعُورها. وسلكت مفازة فما رأيت فيها عائِرَ عَيْنٍ، أي: أحداً يَطْرِفُ العينَ فَيَعُوُرها. وعَوَّرَ عينَ الرَّكِيَّة أَفْسَدها حتى نضبَ الماءُ. وعُوَيْر: اسم موضعٍ بالبادية. وسَهْمٌ عائِرٌ: لا يُدرَى من أينَ أتَى. والعَيْرُ: الحمار الأهليّ والوحشيّ. والجمع أعيار، والمعيوراء ممدوداً: جماعة من العَيْر، وثلاث كلمات جِئْنَ ممدوداتٍ: المعيوراء والمعلوجاء والمشيوخاء على مَفْعُولاء، ويقولون: مَشْيَخَة، أي: مَفْعَلَة ولم يجمعوا مثل هذا. والعَيْر: العظم الباقي في وسط الكتف، والجميع: العِيَرة. وعَيْرُ النّعل: وسطه. قال: فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا والعَيْرَ: جبلٌ بالمدينة. والعَيْرُ: اسم موضعٍ كان خِصباً فغيَّره الدّهر فأَفْقره، وكانتِ العربُ تَستوحِشُهُ. قال: ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان ولو رأيت في صخرة نتوءاً، حرفاً ناتئاً خلقةً كان ذلك عَيْراً له. والعِيارُ: فِعْلُ الفرسِ العائرِ، أو الكلبِ العائرِ عارَ يَعِيرُ عِياراً وهو ذهابه كأنّه مُنْفَلِتٌ من صاحبه. وقصيدة عائرة: سائرة. ويقال: ما قالت العرب بيتاً أَعْيَرَ من قول شاعر هذا البيت: ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما والعارُ: كلّ شيء لزم به سُبّة أو عَيْب. تقول: وهو عارٌ وشَنارٌ. والفعل: التّعيير، والله يُغَيِّر ولا يُعَيِّر. والعارِيَّةُ: ما استعرت من شيء، سمّيت به لأنّها عارٌ على من طلبها، يقال: هم يتعاورون من جيرانِهم الماعُونَ والأمتعة. ويقال: العارِيَّة من المعاوَرَة والمناوَلَة. يتعاورون: يأخُذونَ ويُعطُون. قال ذو الرّمة: وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا والعيار: ما عايرت به المكاييل. والعيار صحيح وافر تام. عايَرْتُه. أي: سوّيته عليه فهو المِعْيار والعيار. وعيّرتُ الدّنانيرَ تعييراً، إذا ألقيت ديناراً فتُوازِنُ به ديناراً ديناراً. والعِيار والمِعيار لا يقال إلا في الكَيْل والوَزْن. وتعاوَرَ القوم فلاناً فاعتوروه ضرباً، أي: تعاونوا فكلّما كفّ واحد ضرب الآخر، وهو عامّ في كلّ شيء. وتعاورتِ الرّياحُ رسماً حتى عفّته، أي: تواظبت عليه. قال: دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ والعائر: غَمَصَةٌ تَمُضُّ العينَ كأنّما فيها قذى وهو العُوَّار. قالت الخنساء قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار وهي عائرة، أي: ذات عُوَّار، ولا يقال في هذا المعنَى: عارتْ، إنّما هو كقولك: دارِعٌ ورامح، ولا يقال: دَرَعَ، ولا رَمَحَ. ويقال: العائرة: بَثْرَة في جَفْن العين الأسفل. ويقال: عارت عينه من حزن أو غيره، قال كثيّر: بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ رعو: رعي: ارْعَوَى فلانٌ عن الجهْلِ ارعِواءً حسناً، ورَعْوَى حسنة وهو نزوعه عن الجهل وحسن رجوعه. قال: إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه ورعَى يرعَى رَعْياً. والرّعيُ: الكَلأ. والرّاعي يَرْعاها رعايةً إذا ساسَها وسَرَحَها. وكلُّ من وليَ من قومٍ أمراً فهو راعِيهم. والقوم رَعيّتُهُ. والرّاعي: السّائسُ، والمَرْعيُّ: المَسُوس. والجميع: الرِّعاء مهموز على فِعالٍ رواية عن العرب قد أجمَعَتْ عليه دونَ ما سواه. ويجوز على قياس أمثاله: راعٍ ورُعاة مثل داعٍ ودُعاة. قال: فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي والإبل ترعَى وتَرتَعِي. وراعيتُ أُراعي، معناه: نظرت إلى ما يصير إليه أمري. وفي معناه: يجوز: رعيت النجوم، قالت الخنساء: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري رعيت النّجومَ، أي: رَقَبْتُها، وفلان يَرْعَى فلاناً إذا تعاهد أمرَه. قال القَطاميّ: ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ والرّعيان: الرّعاة. والمَرْعَى: الرّعي أي: المصدر، والموضِع. واسْتَرعيتُه: ولّيتُه أمراً يَرْعاه. وإبل راعية، وتُجمَعُ رَواعي. والإرعاء: الإبقاء على أخيك. وأَرْعَى فلانٌ إلى فلانٍ، أي: استمع، وروي عن الحسن: راعنا بالتنوين وبغير التنوين ويُفَسَّرُ في باب رعن. ورجل تِرْعِيَّة: لم تزل صنعته وصنعة آبائه الرِّعاية. قال: يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل وأَرْعيتُ فلاناً، أي: أعطيتُه رِعْيةً يرعاها. وعر: الوعْرُ: المكانُ الصُّلْب وَعُرَ يَوْعُر ووَعَرَ يَعِرُ وَعْراً ووُعوراً والجمع: وُعُورٌ. وتوعّر المكانُ. وفلانٌ وَعْرُ المعروف: قليلُه. قال الفرزدق: وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا أي: وَلَدَتْ فأنجبتْ، وأكثرت، يعني: أمّ تميم. واستوعر القومُ طريقَهم. وأوعروا، أي: وقعوا في الوَعْر. روع:
الرَّوْعُ: الفزع. راعني هذا الأمرُ يَرُوعني، وارتَعْت له، وروَّعَني فتروَّعْت منه. وكذلك كلُّ شيء يَروعُك منه جمالٌ أو كثرةٌ. تقول راعني فهو رائعٌ. وفرس رائع: كريم يروعك حسنُه، وفرسٌ رائع بيّن الرَّوْعة. قال: رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا والأرْوَعُ من الرّجال: من له جسم وجهارة وفضلٌ وسُودَد، وهو بيّنُ الرَّوَع. والقياس في اشتقاق الفعل منه: رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً. ورُوعُ القلب: ذِهْنُه وخَلَدُه. يُقال: رجع إليه رُوعُه ورُواعُهُ إذا ذهب قلبه ثم ثاب إليه. ورع: الوَرَعُ: شدّةُ التَحَرَّجِ. ورّعْهُ: اكفُفْهُ كفّاً. ورجلٌ وَرِعٌ متورَعٌ. إذا كان متحرجاً. والوَرَعُ: الجبان، ورُعَ يَوْرُعُ وَراعةً. ومن التّحرّج: وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً. وسمّي الجبانُ وَرَعاً لإحجامه ونكوصه، ومنه يقال: وَدَّعْتُ الإبلَ عن الحوض، إذا رَدَدْتُها فارتدّتْ. وفي الحديث: ورّعوا اللّص ولا تُراعوه. أي: ردّوه بتعرّضٍ له، أو بثنية، ولا تنتظروا ما يكون من أمره. قال: وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ يعر: اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشّاة تُشَدُّ عندَ زُبْيَة الذّئب. واليُعارُ: صوت من أصوات الشّاء شديد. يَعَرَتْ تَيْعَرُ يُعاراً. قال: تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار واليَعور: الشّاة التي تبولُ على حالِبها وتُفْسِدُ اللَّبنَ. ريع: الرَّيْع:فضل كلّ شيء على أصله، نحو الدّقيق وهو فضلُهُ على كَيْلِ البُرّ، ورَيْعُ البَذْرِ: فضل ما يَخْرُجُ من النُّزْلِ على أصلِ البَذْر. والرَّيْع: رَيْع الدّرع، أي: فضل كُمَتِها على أطرافِ الأنامل. قال قيس بن الخطيم: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ وراع يَرِيعُ رَيْعاً، أي: رجع في كلّ شيء. والإبل إذا تفرّقت فصاح بها الرّاعي راعت إليه، أي: رجعت، قال: تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي ورَيْعانُ كلِّ شيء أوّلُه وأفضلُه. ورَيْعانُ الشَّباب صدرُه. ورَيْعانُ المطر أوّلُهُ. والرِّيعُ: هو السّبيل سُلِكَ أو لم يُسْلَكْ، قال: كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.077 harfالعَيْرُ: الحمار الوحشيّ والأهليُّ أيضاً، والأنثى عَيْرَةٌ، والجمع أعْيارٌ ومَعْيوراءُ وعُيورَةٌ. وعَيْرُ العين: جفنُها. ومنه قولهم: فعلت ذاك قبل عَيْرٍ وما جرى، أي قبل لحظ العينِ. قال أبو عبيدة: ولا يقال اَفعَلُ. ويقال: ما أدري أيُّ من ضرب العَيْرَ هو، أي أيّ الناس هو. وعَيْرُ القوم: سيّدهم. وقولهم: "عَيْرٌ بِعَيْرٍ وزيادةُ عَشَرَةٍ". كان الخليفة من بني أمية إذا مات وقام آخر زاد في أرزاقهم عشرةَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok38.223 harfباب العين والراء
عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع .
عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR18.691 harf(باب العين والياء وما يثلثهما)
(عيب) العين والياء والباء أصلٌ صحيح، فيه كلمتان: إحداهما العَيب والأخرى العَيْبة، وهما متباعدتان.
فالعَيب في الشيء معروفٌ. تقول: عابَ فلان فلاناً يَعيبُه. ورجلٌ عَيَّابةٌ: وَقَّاعٌ في الناس. وعابَ الحائطُ وغيرهُ، إذا ظهر فيه عَيب. والعاب: العيب([1]) .
والكلمة الأخرى العَيْبَة: عَيْبَة الثيابِ وغيرها، وهي عربيَّة صحيحة.
قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR821 harf- العير: القوم الذين معهم أحمال الميرة، وذلك اسم للرجال والجمال الحاملة للميرة، وإن كان قد يستعمل في كل واحد من دون الآخر. قال تعالى: ﴿ولما فصلت العير﴾ [يوسف/94]، ﴿أيتها العير إنكم لسارقون﴾ [يوسف /70]، ﴿والعير التي أقبلنا فيها﴾ [يوسف/82]، والعير يقال للحمار الوحشي، وللناشز على ظهر القدم، ولإنسان العين، ولما تحت غضروف الأذن، ولما يعلو الماء من الغثاء، وللوتد، ولحرف النصل في وسطه، فإن يكن استعماله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR617 harfع ي ر
يقال للموضع الذي لا خير فيه: " هو كجوف العير " وهو الحمار لأنه ليس في جوفه ما ينتفع به.
وقيل: رجل خرّب الله واديه.
قال: لقد كان جوف العير للعين منظراً أنيقاً وفيه للمجاور منفس وقد كان ذا نخلٍ وزرع وجامل فأمسى وما فيه لباغٍ معرّس وفلان نسيج وحده وعيير وحده.
و " فعل ذلك قبل عيرٍ وما جرى " أي قبل عيرٍ وجريه: يراد السرعة.
وقيل: العير: إنسان العين أي قبل لحظةٍ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok16.770 harfالعَيْر: الحمار، أَيّاً كان أَهليّاً أَو وَحْشِيّاً، وقد غلب على الوَحْشِيْ، والأُنثى عَيْرة. قال أَبو عبيد: ومن أَمثالهم في الرضا بالحاضر ونِسْيان الغائب قولهم: إِن ذَهَب العَيْرُ فعَيْرٌ في الرِّباط؛ قال: ولأَهل الشام في هذا مثل: عَيْرٌ بِعَيْرٍ وزيادةُ عشرة. وكان خلفاء بني أُميّة كلما مات واحد منهم زاد الذي يخلُفه في عطائهم عشرة فكانوا يقولون هذا عند ذلك. ومن أَمثالهم: فلان أَذَلُّ من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.799 harfالعير، بالفتح: الحمار، أهليا كان أو وحشيا، وقد غلب على الوحشي، والأنثى عيرة. قال شمر:
لو كنت عيرا كنت عير مـذلة أو كنت عظما كنت كسر قبيح أراد بالعير الحمار، وبكسر القبيح طرف عظم المرفق الذي لا لحم عليه. قال: ومنه قولهم: أذل من العير قيل: سمى به لأنه يعير فيتردد في الفلاة، ج أعيار، قال الشاعر:
أفي السلم أعيارا جفاء وغلظةوفي الحرب أشباه النساء العوارك
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR23.271 harfعَارَ
1 عَارَ ذ , aor. يَعِيرُ, He went, or journeyed. (TA.) ― -b2- عَارَ فِى الأَرْضِ, aor. as above, He went away in, or into, the land, or country. (S.) ― -b3- And عَارَ, (S, O, &c.,) aor. as above, (Msb, K,) inf. n. عِيَارٌ, (Msb, TA,) or this is a simple subst., (K,) He (a horse, S, Mgh, O, Msb, K, and a dog, K) went away (O, K, TA) hither and thither, (O, TA,) which action is also termed
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.517 harfعَارَ
عَارَ ( y ) I ( n. ac. عَيْر 1 ),
a. Roamed, roved, wandered about.
b. Became widely-known ( poem ).
c. Went away with.
d. see II (a) .
عَيَّرَ
عَيَّرَ II ,
a. Reproached, upbraided; insulted, affronted.
b. Weighed, tested, gauged, verified ( money &c. ).
c. Became slimy ( water ).
عَاْيَرَ
عَاْيَرَ III ,
a. see II (a) , ( b ).
c. [ Bain ], Compared; made equal.
أَعْيَرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR48.287 harfعَارَ - يَعِيْرُ - عِيْر - العِيْر
عَارَ - يَعِيْرُ + الكائن: يطوف ويتردد بين بلدين أو مكانين بنشاط، ماشياً أو راكباً: وغالباً لنقل أو حمل أفراد أو متاع
عِيْر - العير: جمع " عاير " و " عَيَّار " اسم فاعل صفة مشبهة من " عَارَ - يَعِيْرُ ": الجمع من الناس ودوابهم وعرباتهم، والذين يعملون بالتردد والطواف لحمل الأفراد والأمتعة بين البلاد: تشبه
Mücavir kökler20 mücavir (26 toplam)
- فند
1 ortak ayet · Beni bunak sayarsınız
- جهز
1 ortak ayet · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir
- رحل
1 ortak ayet · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
- سرق
1 ortak ayet · Çaldı
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- يوسف
1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- فصل
1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- روح
1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- قري
1 ortak ayet · Kasaba
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
- وجد
1 ortak ayet · Su birikintisidir
Geçtiği ayetler(3)
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ
KervanOnların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.
وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ
KervanKafile ayrılınca babaları dedi ki: Bana bunak demezseniz; inan olsun ki, Yusuf’un kokusunu duyuyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عير |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (yaî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ركب, قفل, ظعن |
| Zıt Kök | ثوى |
| Çekirdek Özet 1 | İki nokta arasında erzak ve yük taşımak üzere durmaksızın gidip gelen binek hayvanı veya kervan; nesnelerdeki belirgin çıkıntı ve sırt çizgisi |
| Çekirdek Özet 2 | Kıtlık, ihtiyaç ve ikmal zamanlarında merkez ile çevre arasında erzak nakleden, bünyesinde toplu sorumluluk barındıran kafile |
| Çekirdek Özet 3 | Topluluğun iktisadi bekasını sağlayan dolaşım sistemi; mal ve bilgi akışının kolektif hareket ve denetim yoluyla kurumsallaşması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece rastgele yolculuk yapan herhangi bir grup veya sıradan süvari kafilesi sayıp erzak temini, iktisadi ikmal ve kolektif hukuki bağ bağlamını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عي | Somut varlıkta belirme, ortaya çıkma, canlanma, özün görünür hale gelmesi ve yoğunlaşma anlamı taşır; عين, عيش, عيل, عيب köklerinde olduğu gibi canın, kaynağın, geçimin ve asli durumun dışa vurumunu yansıtır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi, baş, hareket, akış, tekrar ve süreklilik karakteri katarak özün sabit kalmayıp iki kutup arasında ritmik bir hatta gidip gelmesini, yüklenip sevk edilmesini ve sırt hattı boyunca kabarmasını sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, odaklanma, dışarıyı gözetleme ve suyun/özün fışkırdığı merkez noktası | İhtiyaç duyulan erzak ve hedefin gözetilmesi, hareketin yönünün belirlenmesi |
| ي | El ve kol; iş görme, uzanma, tutma, taşınan nesneyi kavrama ve kontrol etme | Erzak ve yükün binek hayvanlarına yüklenmesi, ameli çaba ve sevk |
| ر | İnsan başı; öncülük, yön tayini, öne atılma, sürekli ve ritmik devinim | Kafilenin baş çekerek yolu adımlaması, hedefe doğru kesintisiz ilerleyişi |
| عير | Gözün menzili gözetmesi, elin yükü bağlayıp sevk etmesi ve başın yolu çekmesiyle oluşan dinamik intikal | Hayatî bir ihtiyacı gidermek üzere yüklenip bir menzilden diğerine intizamla gidip gelen erzak kafilesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ve bozkır hayatında iki vaha veya yerleşim arasında erzak (mîre) getirmek üzere sürekli gidip gelen deve ve yük hayvanları kafilesi; ayrıca çok gidip gelmesi ve dayanıklılığı sebebiyle yaban eşeği; nesnelerin sırtındaki belirgin çıkıntı ve kılıç/ok sırtı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kafilelerin uzaktan bir omurga ve sırt hattı gibi görünmesi, kervanın çöl ufkundaki hareketi ve yaban eşeğinin seğirtişi bu kökle tasvir edilir. İbn Manzûr ve İbn Fâris'in aktardığı üzere kök, hem kervan hem de hedefe fırlayan ok sırtı için kullanılır: فصادف سهمه أحجار قف / كسرن العير منه والغرارا |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi örfünde üzerine erzak ve buğday yüklenmiş deve topluluğuna tahsis edilmiştir; daha sonra erzak taşıyan insan ve deve topluluğunun bütününe ad olmuştur. Ayrıca altın ve gümüşün saflık ve tartı ölçümüne de عيار denilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça عير kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında yük taşıma, yük hayvanı ve özellikle yabani veya evcil eşek kavramlarıyla belirgin bir biçimsel ve anlamsal örtüşme gösterir. İbranicede ʿayir (עַיִר) kelimesi genç eşek, yük taşıyan binek hayvanı anlamında kullanılırken, Aramice ve Süryanicede de benzer şekilde binek ve yük hayvanı anlam katmanı muhafaza edilmiştir. Arapçada kök bir yandan hayvanın bizzat kendisine ve onun iki menzil arasında gidip gelme dinamizmine işaret ederken, diğer yandan soyutlaşarak üzerinde erzak taşınan bütün bir kervan sistemini adlandırmıştır. Kökün ikinci somut damarı olan nütû (kabarma, sırt verme) anlamı da yük hayvanının ve kervanın ufukta oluşturduğu omurga hattıyla semantik olarak örtüşmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ritmik gidip gelme, kabarma ve çıkıntı yapma | Bir vadiden diğerine erzak için gidip gelme hareketiyle yükün ve hayvanın sırtta oluşturduğu tepeleşme aynı kökte birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿayir (עַיִר), Süryanice benzer yük hayvanı formları | Genç eşek, yük taşıyan binek hayvanı ve zahire nakliyle doğrudan ortak miras bağı bulunur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda yük taşıma ve çöl intikali kökleri | Doğu Afrika ve berberi dillerinde yük nakli ve kervan dinamiklerine dair morfolojik benzerlikler mevcuttur. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عير | Anlamlı | Kervan, gidip gelme, sırt | Erzak taşıyan deve kafilesi, yük hayvanı, belirgin çıkıntı ve ölçü ayarı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عري | Anlamlı | Çıplak ve örtüsüz kalma | Nesnenin veya bedenin üzerindeki örtüden soyunması, korunaksız kalması | Kur'an'da geçer; harf benzerliği |
| يعر | Anlamlı | Bağırma, ses çıkarma | Koyun veya keçinin acı ve kesik sesle bağırması, meleme | Kur'an'da geçmez; ses taklidi |
| يرع | Anlamlı | İçi boş kamış, korkaklık | Boşluk, zayıflık ve kamış gibi kof olma hali | Kur'an'da geçmez; zayıflık anlamı |
| رعي | Anlamlı | Otlatma, gözetme, koruma | Hayvanları gütme, tebaayı ve hakları koruyup idare etme | Kur'an'da geçer; ortak harf grubu |
| ريع | Anlamlı | Yükselti, artış, geri dönüş | Yüksek yer, arazinin mahsul vermesi ve bereketli dönüş | Kur'an'da geçer; yükseklik bağı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عير | Merkez | Erzak kafilesi, yük kervanı | Erzak ve yiyecek nakli amacıyla organize olmuş, yük taşıyan deve ve insan topluluğu | Doğrudan iktisadi ve lojistik sefer |
| ركب | Komşu | Süvariler, binek kafilesi | Binek üstünde yol alan topluluk; yük taşımaktan ziyade yolcunun bizzat binmesine odaklanır | Binek üstündeki insan grubu |
| قفل | Komşu | Dönen kafile | Seferden, savaştan veya ticaretten ana vatanına geri dönmekte olan kervan | Dönüş evresindeki intikal |
| ظعن | Komşu | Göç eden kafile | Bir yurttan başka bir yurda yerleşmek üzere yola çıkan hane halkı ve göç kafilesi | Yer değiştirme ve göç hareketi |
| ثوى | Zıt | Yerleşip kalma, mukimlik | Bir yerde uzun süre çakılı kalma, hareket ve intikalden tamamen durma | Sefer ve dolaşımın zıddı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عير | Erzak kervanı | Zahire taşıyan yük hayvanları ve insan kafilesi | Kesin |
| Latince | Commeatus, carana | İkmal kafilesi, kervan | Askeri veya iktisadi erzak taşıma konvoyunu tam karşılar; çöl mistisizmini içermez | Güçlü |
| İngilizce | Caravan, pack-train, supply convoy | Erzak konvoyu, yük kervanı | Erzak ikmali ve yük taşıyan hayvan katarını karşılar; kafile içi ortak hukuki sorumluluğu tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Karawane, Tross, Versorgungskolonne | Tedarik kafilesi, kervan | Lojistik erzak naklini ve toplu yük intikalini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Caravane, convoi de ravitaillement | İkmal konvoyu, kervan | Erzak ve mal taşıyan kafileyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعِيرُ (el-ʿÎru) | Erzak yüklü kafileye sesleniş ve isnat | Mısır'dan zahire yüklenip Kenan diyarına dönmekte olan kardeşler kafilesine hırsızlık ithamında bulunulması bağlamı (Yûsuf 12:70) |
| وَالْعِيرَ (ve'l-ʿÎra) | Hukuki ve fiili tanık olarak kafile | Hırsızlık hadisesine şahit olan, aynı güzergâhta birlikte yolculuk edilen diğer kervan ehline başvurulması bağlamı (Yûsuf 12:82) |
| الْعِيرُ (el-ʿÎru) | Menzilden ayrılan ve koku taşıyan kafile | Mısır sınırından çıkıp yola koyulan, Yûsuf'un gömleğinin kokusunu ulaştıran hareket halindeki kervan bağlamı (Yûsuf 12:94) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi takdir ve tedbir ilişkisi | Kıtlık zamanında erzak arayışı ile Yûsuf'un kardeşlerini Mısır'a getiren ilahi planın kervan vasıtasıyla gerçekleşmesi | Beşeri iktisadi hareketin kader örgüsüyle bütünleşmesi |
| Fıkıh | Ortak sorumluluk ve kafile hukuku | Kafiledeki bir kişinin fiilinden ötürü bütün kervanın durdurulabilmesi, arama yapılabilmesi ve yol emniyeti | Kolektif tanıklık ve lojistik denetim |
| Tefsir | عير kelimesinin kapsamı | Sadece develeri mi, yük sahiplerini mi yoksa her ikisini birden mi ifade ettiği; mecaz-ı mürsel olup olmadığı | Zahire taşıyan insan ve hayvan bütünlüğü |
| Hadis | Ticaret ve ordu ikmali | Şam ve Yemen kervanlarının intikali, Medine'ye gelen buğday ve erzak kervanlarının karşılanması adabı | Pazar öncesi erzak kervanına müdahale yasağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi rızkın dağıtımı | Sefer ve rızık arayışı | Kıtlık anında yeryüzüne dağılarak rızkı arama ve tevazu ile boyun eğme | Maddi sebep dairesinde erzak temini ibadeti | Kesin |
| İlmi | Lojistik ve haber akışı | Bilgi taşıyıcılığı | Coğrafi bilgiyi, haberleri ve kokuları menziller arasında taşıma | Merkez ile çevre arasındaki iletişim kanalı | Güçlü |
| Siyasi | Devletler arası ikmal ve denetim | Diplomatik ve gümrük intikali | Sınır geçişlerinde teftiş, tebaa denetimi ve suç soruşturması zemini | Kafile üzerinden yürütülen egemenlik ve teftiş mekanizması | Kesin |
| İktisadi | Kıtlık yönetimi ve lojistik | Erzak tedarik zinciri | Üretim fazlası olan merkezden kıtlık çeken çevreye zahire aktarımı | İktisadi dengelenme ve kıtlıkla mücadele omurgası | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıma ve difüzyon modeli (Transportation / Flux network) | Yoğun bölgeden (Mısır erzak depoları) seyrek bölgeye (kıtlık çeken Kenan) gradyan farkı sebebiyle gerçekleşen kütle transferi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tedarik zinciri ve kolektif sorumluluk sosyolojisi | Toplu hareket eden bireylerin dışarıya karşı tek bir tüzel kişilik gibi algılanması ve iktisadi dayanışma ağı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece egzotik bir çöl yolculuğu veya alelade develer topluluğu olarak görmek, taşıdığı hayati iktisadi ikmal boyutunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kıtlık ve kriz anlarında toplumların hayatta kalmasını sağlayan, hukuki denetime tabi, haber ve emanet taşıyan organize lojistik teşkilat |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf kıssasındaki siyasi teftişi, sınır güvenliğini, kervanın tanıklığını ve kardeşlerin toplu sorgulanmasını sıradan bir yolcu sürtüşmesi zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iktisadi kriz, kıtlık ve devlet yönetimi modellerinde lojistiğin, erzak dağıtımının ve hukuki denetimin nasıl işlediğini gösteren anahtar bir kavram olduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresinde (12:70, 12:82, 12:94) kıtlık yönetimi, suikast/hırsızlık soruşturması, ailevi kavuşma ve kokunun intikali temalarını bağlayan omurga ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kervanı sadece binek topluluğu sanma yanılgısını düzeltir; kelimenin doğrudan zahire ve hayati erzak taşımak üzere yola çıkan teşkilatlı heyeti anlattığını belgeler. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki merkez arasında erzak ve zahire temini amacıyla yüklenip yola çıkan deve ve binek kafilesi; sırtta kabaran belirgin hat.
- Soyut anlamBir kaynağın potansiyelini ihtiyaç duyulan sahaya ulaştıran toplu, intizamlı ve hukuki denetime açık akış kanalı.
- Sistematik karşılıkKriz ve kıtlık dönemlerinde toplumsal dengeyi kuran, mal ve haber transferini kolektif sorumluluk altında yürüten lojistik ağ.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , merkezinden (üretim/depo) merkezine (kıtlık/ihtiyaç bölgesi) gerçekleşen erzak ve lojistik akıyı; , kafiledeki binek ve insan unsurlarının sayısını; , her bir birimin taşıdığı zahire kütlesini; , kafilenin intikal hız ve doğrultusunu; ise kafileyi bir arada tutan hukuki ve kolektif sorumluluk katsayısını temsil eder. Çekirdeğin erzak taşıma ve sürekli akış dinamiği bu bağıntıyla sembolize edilir.