غدر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-د-ر2 sîga, 22 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جبليُغَادِرُشفقصغروجدغدروحدويلرأيسيرحصيكبروضعحشر

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 22

▶ Ağı aç (3B)

غدر

غ - د - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Es geçer

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harf
باب الغين والدال والراء معهما غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ. ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ. ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ. والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.024 harf
الغَدْرُ: ترك الوفاء، وقد غَدَرَ به فهو غادرٌ وغُدَرٌ أيضاً. وأكثر ما يستعمل هذا في النداء بالشتم يقال: يا غدَرُ: وفي الحديث: "يا غدَرُ، ألستَ أسعى في غدرتك". ويقال في الجمع: يالَ غُدَرَ. وغَدِرَتِ الليلة تَغْدَرُ غَدْراً، أي أظلمت، فهي غَدِرَةٌ. وأغْدَرَتْ فهي مُغْدِرَةٌ. وغَدَرَتِ الناقة أيضاً عن الإبل، والشاةُ عن الغنم، إذا تخلَّفت عنها. فإن تركها الراعي فهي غَديرَةٌ، وقد أَغْدَرَها. والغَدَرُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.371 harf
غ د ر غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة . غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم . وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف . قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) . قال : فأما
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.775 harf
(باب الغين والدال وما يثلثهما) (غدر) الغين والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَرك الشيء. من ذلك الغَدْر: نَقْضُ العَهْد وتَرْك الوفاءِ به. يقال غَدَر يَغْدِرُ غَدْراً. ويقولون في الذَّمِّ: يا غُدَرُ، وفي الجمع: يالَغُدَرَ([1]) . ويقال: ليلةٌ غَدِرَةٌ: بيِّنَة الغَدَر، أي مُظْلمة. وقيل لها ذلك لأنّها تُغَادِرُ النَّاسَ في بيوتهم فلا يَخْرُجُون من شدَّة ظُلْمتها. والغَدير: مُستنقَع ماء المطر،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR823 harf
- الغدرك الإخلال بالشيء وتركه، والغدر يقال لترك العهد، ومنه قيل: فلان غادر، وجمعه: غدرة، وغدار: كثير الغدر، والأغدر والغدير: الماء الذي يغادره السيل في مستنقع ينتهي إليه، وجمعه: غدر وغدران، واستغدر الغدير: صار فيه الماء، والغديرة: الشعر الذي ترك حتى طال، وجمعها غدائر، وغادره: تركه. قال تعالى: ﴿لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾ [الكهف/49]، وقال: ﴿فلم نغادر منهم أحدا﴾ [الكهف/47]، وغدرت الشاة:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR332 harf
غ د ر يا غدر ويا لغدر ويا غدار‏.‏ وتقول‏:‏ استغزرت الذهاب واستغدرت اللهاب أي صارت غزراً وغدراً والذهبة‏:‏ مطرة شديدة سريعة الذهاب واللهب‏:‏ مهواة ما بين الجبلين‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سنة غدّارة إذا كثر مطرها وقلّ نباتها‏.‏ وفلان ثابت الغدر إذا ثبت في القتال والخِصام، وأصل الغَدَرِ: اللّخاقيق كأنّه يَغْدِر بسالكه، الواحدة: غَدَرَةٌ.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.492 harf
ابن سيده: الغَدْرُ ضدُّ الوفاء بالعهد. وقال غيره: الغَدْرُ ترك الوفاء؛ غدَرَهُ وغَدَر به يَغْدِرُ غَدْراً. تقول: غَدَرَ إِذا نقض العهد، ورجل غادِرٌ وغَدَّارٌ وغِدِّيرٌ وغَدُور، وكذلك الأُنثى بغير هاء، وغُدَرُ وأَكثر ما يستعمل هذا في النداء في الشتم يقال: يا غُدَرُ وفي الحديث: يا غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى في غَدْرَتكففقال في الجمع: يالَ غُدَر. وفي حديث الحديبية: قال عروة بن مسعود للمُغِيرة: يا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR446 harf
* غ د ر * * الغَدْرُ * ترك الوفاء وبابه ضرب فهو * غَادِرٌ * و * غُدَرٌ * أيضا بوزن عُمر وأكثر ما يُستعمل الثاني في النداء بالشتم فيُقال يا غُدر و * غادَرَهُ * تركه و * الغَدِيرُ * القطعة من الماء يُغادرها السيل وهو فعِيل في معنى مُفاعَل من غادره أو مُفعَل من * أغْدَرَهُ * بمعنى تركه وقيل هو فعيل بمعنى فاعِل لأنه يغْدر بأهله أي ينقطع عند شدة الحاجة إليه والجمع * غُدْرانٌ * و * غُدُرٌ * بضمتين و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.856 harf
الغدر: ضد الوفاء بالعهد؛ قاله ابن سيده في المحكم. وقال غيره: الغدر: ترك الوفاء، وقيل: هو نقض العهد. وفي البصائر للمصنف: الغدر: الإخلال بالشيء وتركه. وقال ابن كمال باشا: الوفاء: مراعاة العهد، والغدر: تضييعه، كما أن الإنجاز مراعاة الوعد، والخلف تضييعه، فالوفاء والإنجاز في الفعل كالصدق في القول، والغدر والخلف كالكذب فيه. غدره، وغدر به، أي متعديا بنفسه وبالباء كنصر وضرب وسمع الأولان ذكرهما ابن القطاع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.330 harf
غَدَرَهُ 1 غَدَرَهُ ذ , (K,) and [more commonly] غَدَرَ بِهِ, aor. غَدِرَ (S, M, IKtt, Msb, K) and غَدُرَ ; (M, IKtt, K;) and غَدِرَ, aor. غَدَرَ , (Lh, K,) but ISd doubts the correctness of this last; (TA;) inf. n. غَدْرٌ, (S, Msb, K,) of غَدَرَ; (S, Msb, TA;) and غَدَرٌ (TA, and so in the CK in the place of غَدْر,) and غَدَرَانٌ, (K, TA,) which are both of غَدِرَ; (TA;) He acted perfidiously,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.797 harf
غَدَرَ غَدَرَ I , U ( n. ac. غَدْر 1 , غَدَرَاْن 36 ) a. [ acc. or Bi ], Betrayed; deceived; left in the lurch, abandoned, forsook, deserted. b. I ( n. ac. غَدْر 1 ), Drank of a spring. غَدِرَ غَدِرَ A ( n. ac. غَدَر 4 ) a. [ 'An ], Lagged behind; forsook, deserted. b. Was rocky, stony. c. see IV (c) . غَدَّرَ غَدَّرَ II , a. Betrayed &c. غَاْدَرَ غَاْدَرَ III , a. Left, behind.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.052 harf
غدر غَدِرَ - يَغْدَرُ - غَادَرَ - يُغََادِرُ غَدِرَ - يَغْدَرُ + كائن + كائناً أو مكاناً: خَلَّفه وتركه وفرط به وانتقل إلى غيره غَدْر - الغدر: ترك الوفاء بالعهد، وتخليفه وعدم الالتزام به غادَرَ - يُغََادِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " فاعـَلَ " من " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يتبادل مع آخر فعل " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يُهْمِل ويُضَيِّع كل
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

غدر غَدِرَ - يَغْدَرُ - غَادَرَ - يُغََادِرُ غَدِرَ - يَغْدَرُ + كائن + كائناً أو مكاناً: خَلَّفه وتركه وفرط به وانتقل إلى غيره غَدْر - الغدر: ترك الوفاء بالعهد، وتخليفه وعدم الالتزام به غادَرَ - يُغََادِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " فاعـَلَ " من " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يتبادل مع آخر فعل " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يُهْمِل ويُضَيِّع كل منهما الآخر فيفارقه وينتقل إلى غيره ﴿مال هذا الكتاب لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾: لا يهمل ولا يضيع ولا يترك شيئاً، حتى ولو زاغت وضاعت عنه الأمور الصغيرة والكبيرة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم التوجه للارتباط به ومصاحبته"، وهي: غَدِرَ - يَغْدِرُ، هَجَرَ - يَهْجُرُ، وَذِرَ - يَذَرُ، وَدَعَ - يَدَعُ، بَرِحَ - يَبْرَحُ، جَلَا - يَجْلُوْ غادر ﴿ويوم نسير الجبال وترى الأرض بارزة وحشرناهم فلم نغادر منهم أحدا (47)﴾ الكهف ﴿ووضع الكتاب فترى المجرمين مشفقين مما فيه ويقولون ياويلتنا مال هذا الكتاب لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها ووجدوا ما عملوا حاضرا ولا يظلم ربك أحدا(49)﴾ الكهف ﴿فلم نغادر منهم أحدا(47)﴾ الكهف مختار الصحاح ● [غدر] غ د ر: الغَدْرُ ترك الوفاء وبابه ضرب فهو غَادِرٌ و غُدَرٌ أيضا بوزن عُمر وأكثر ما يُستعمل الثاني في النداء بالشتم فيُقال يا غُدر و غادَرَهُ تركه و الغَدِيرُ القطعة من الماء يُغادرها السيل وهو فعِيل في معنى مُفاعَل من غادره أو مُفعَل من أغْدَرَهُ بمعنى تركه وقيل هو فعيل بمعنى فاعِل لأنه يغْدر بأهله أي ينقطع عند شدة الحاجة إليه والجمع غُدْرانٌ و غُدُرٌ بضمتين و الغَدِيرَةُ واحدة الغَدَائِرُ وهي الذوائب الراغب غدر - الغدر الإخلال بالشيء وتركه، والغدر يقال لترك العهد، ومنه قيل: فلان غادر، وجمعه: غدرة، وغدار: كثير الغدر، والأغدر والغدير: الماء الذي يغادره السيل في مستنقع ينتهي إليه، وجمعه: غدر وغدران، واستغدر الغدير: صار فيه الماء، والغديرة: الشعر الذي ترك حتى طال، وجمعها غدائر، وغادره: تركه. قال تعالى: }لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴿[الكهف/49]، وقال:﴾فلم نغادر منهم أحدا{ [الكهف/47]، وغدرت الشاة: تخلفت فهي غدرة، وقيل للجحرة واللخافيق (اللخفافيق واحدها: لخفوق، وهي شقوق في الأرض، وقال بعضهم: أصلها الأخافيق. انظر: اللسان (غدر) ) التي يغادرها البعير والفرس غائرا: غدر (انظر: المجمل 3/692؛ واللسان (غدر). والجحرة: جمع جحر، وانظر ديوان الأدب 1/212)، ومنه قيل: ما أثبت غدر هذا الفرس، ثم جعل مثلا لمن له ثبات، فقيل: ما أثبت غدره (يقال هذا للرجل إذا كان لسانه يثبت في موضع الزلل والخصومة. انظر: اللسان (غدر) ؛ وعمدة الحفاظ: غدر). ملخص اللسان: 1. الغَدْرُ ترك الوفاء؛ غدَرَهُ وغَدَر به يَغْدِرُ غَدْراً 2. وغَدَر به يَغْدِرُ الغَدْرُ ضدُّ الوفاء بالعهد. وقال غيره: الغَدْرُ ترك الوفاء؛ 3. والمغادَرة: الترك. وأَغْدَرَ الشيءَ: تركه وبقّاه. 4. والغَدِير: القطعة من الماء يُغادِرُها السيل أَي يتركها؛ 5. وغَدِر عن أَصحابه: تخلَّف. 6. وفي التنزيل العزيز: لا يُغادِرُ صغيرة ولا كَبيرة؛ أَي لا يترك. وغادَرَ وأَغْدَرَ بمعنى واحدٍ 7. المؤرج: غَدَر الرجلُ يَغْدِرُ غَدْراً إِذا شرب من ماء الغَدِيرِ؛ قال الأَزهري: والقياس غَدِرَ يَغْدَرُ بهذا المعنى لا غَدَرَ مثل كَرِعَ إِذا شرب الكَرَعَ. 8. وغَدِر فلانٌ بعد إِخْوته أَي ماتوا وبقي هو. وغَدِر عن أَصحابه: تخلَّف. وغَدِرَت الناقةُ عن الإِبل والشاةُ عن الغنم غَدْراً: تخلفت عنها، فإِن تركها الراعي، فهي غَديرة، 9. المُغْدِرَةُ: الشديدة الظلمة التي تُغْدِرُ الناس في بيوتهم أَي تتركهم، 10. وكل ما واراك وسدّ بصَرَك: غَدَرٌ. لسان العرب ● - غدر: ابن سيده: الغَدْرُ ضدُّ الوفاء بالعهد. وقال غيره: الغَدْرُ ترك الوفاء؛ غدَرَهُ وغَدَر به يَغْدِرُ غَدْراً. تقول: غَدَرَ إِذا نقض العهد، ورجل غادِرٌ وغَدَّارٌ وغِدِّيرٌ وغَدُور، وكذلك الأُنثى بغير هاء، وغُدَرُ وأَكثر ما يستعمل هذا في النداء في الشتم يقال: يا غُدَرُ وفي الحديث: يا غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى في غَدْرَتك فقال في الجمع: يالَ غُدَر. وفي حديث الحديبية: قال عروة بن مسعود للمُغِيرة: يا غُدَرُ، وهل غَسَلْتَ غَدْرَتك إِلا بالأَمس؟ قال ابن الأًثير: غُدَر معدول عن غادِر للمبالغة، ويقال للذكر غُدَر والأُنثى غَدارِ كقَطامِ، وهما مختصّان بالنداء في الغالب؛ ومنه حديث عائشة: قالت للقاسم: اجْلِسْ غُدَرُ أَي يا غُدَرُ فحذفت حرفَ النداء؛ ومنه حديث عاتكة: يا لَغُدَر يا لَفُجَر قال ابن سيده: قال بعضهم يقال للرجل يا غُدَر ويا مَغْدَر ويا مَغْدِر ويا ابن مَغْدِر ومَغْدَر، والأُنثى يا غَدارِ لا يستعمل إِلا في النداء؛ وامرأَة غَدّار وغدّارة. قال: ولا تقول العرب هذا رجل غُدَر لأَن الغُدَر في حال المعرفة عندهم. وقال شمر: رجل غُدَرٌ أَي غادِرٌ، ورجل نُصَرٌ أَي ناصرٌ، ورجل لُكَعٌ أَي لَئيم؛ قال الأَزهري: نَوَّنها كلها خلاف ما قال الليث وهو الصواب، إِنما يترك صَرْف باب فُعَل إِذا كان اسماً معرفة مثل عُمَر وزُفَر. وفي الحديث: بين يَدَي الساعة سِنونَ غدّارةٌ يَكثُر المطرُ ويَقِلّ النبات؛ هي فَعّالة من الغَدْر أَي تُطْمِعُهم في الخِصْب بالمطر ثم تُخْلِف فجعل ذلك غَدْراً منها. وفي الحديث: أَنه مر بأَرض يقال لها غَدِرة فسماها خَضِرة كأَنها كانت لا تسمح بالنبات، أَو تنبت ثم تُسْرِع إِليه الآفةُ، فشبِّهَت بالغادر لأَنه لا يَفِي؛ وقد تكرر ذكر الغَدْرِ على اختلاف تصرُّفه في الحديث. وغدرَ الرجلُ غَدْراً وغَدَراناً؛ عن اللحياني؛ قال ابن سيده: ولست منه على ثقة. وقالوا: الئذب غادرٌ أَي لا عهد له، كما قالوا: الذِّئب فاجر. والمغادَرة: الترك. وأَغْدَرَ الشيءَ: تركه وبقّاه. حكى اللحياني: أَعانني فُلانٌ فأَغْدَرَ له ذلك في قلبي مَوَدَّةً أَي أَبْقاها. والغُدرَة: ما أُغْدِرَ من شيء، وهي الغُدَارة؛ قال الأَفْوه: في مُضَرَ الحَمْراء لم يَتَّركْ غُدَارةً، غير النِّساء الجُلوس وعلى بني فلان غَدَرةٌ من الصدقَة وغَدَرٌ أَي بقيّة. وأَلْقَت الناقةُ غَدَرَها أَي ما أَغْدَرَتْه رَحِمُها من الدم والأَذى. ابن السكيت: وأَلقتِ الشاة غُدُورَها وهي بقايا وأَقذاءٌ تبقى في الرحم تلقيها بعد الولادة. وقال أَبو منصور: واحدة الغِدَر غِدْرة ويجمع غِدَاراً وغِدَرات؛ وروى بيت الأعشى: لها غِدَرات واللواحِقُ تَلْحَق وبه غادِرٌ من مرض وغابِرٌ أَي بقية. وغادَرَ الشيء مُغَادَرة وغِداراً وأَغْدَرَه: تركه. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: ليتني غُودِرْت مع أَصحاب نُحْصِ الجبل؛ قال أَبو عبيد: معناه يا ليتني اسْتُشْهدْتُ معهم، النُّحْص: أَصل الجبل وسَفْحُه، وأَراد بأَصحاب النُّحْصِ قَتْلى أُحُد وغيرهم من الشهداء. وفي حديث بدر: فخرج رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في أَصحابه حتى بلغ قَرْقَرةَ الكُدْر فأَغْدَرُوه؛ أَي تركوه وخلَّفوه، وهو موضع. وفي حديث عمر وذكر حسن سياستِه فقال: ولولا ذلك لأَغْدَرْتُ بعضَ ما أَسُوق أَي خَلَّفْت

Sîgalar(2)

Mücavir kökler22 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وحد

    2 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  2. رأي

    2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  3. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  4. حصي

    1 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir

  5. شفق

    1 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır

  6. صغر

    1 ortak ayet · Küçük

  7. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  8. حضر

    1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir

  9. سير

    1 ortak ayet · Gezerler

  10. ويل

    1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  11. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  12. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا

    Es geçerizBir gün dağları yürütürüz de; sen, yeri dümdüz görürsün. Hiç birini bırakmaksızın toplarız onları.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerترك, نكث, خلف
Zıt Kökوفى
Çekirdek Özet 1Bir şeyi geride bırakmak, arkada terk edip geçmek, selin geride su birikintisi bırakması
Çekirdek Özet 2Kapsam dışı bırakmamak, hesaptan veya haşirden hiçbir ferdi ya da ameli es geçmemek
Çekirdek Özet 3Ahdi terk etmek suretiyle bağı koparmak; mutlak kayıt sisteminde sıfır kayıp ve tam kuşatma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir kusur olan hıyanet ile sınırlayıp Kur'an'daki nesnel dışarıda bırakmama ve tam ihata anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غدAkış, ayrılma, öne veya arkaya doğru kopup belirsizleşme; nitekim غدو kökünde sabah erken ayrılıp gitme, غدق kökünde ise suyun bolca akıp ayrılması görülürرÇekirdeğe eklenen tepe ve süreklilik bildiren ses unsuru, eylemi geride bir iz veya artık bırakacak şekilde arkada terk etmeye ve sınır dışına itmeye dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غgöz; görme, bilme, kaynakErken alfabede ayın harfinin türevi olup boğazdan gelen hırıltılı ses yapısıyla örtülme, perdelenme, gözden kaçırma ve bulanıklık hareketini temsil eder
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir eşikten geçişi, bir alandan diğerine çıkışı ve arkada bırakılan geçiş noktasını betimler
رinsan başı; baş, ilk, üstEylemin nihai sonucunu, yönelimini ve süreç boyunca arkada kalan sınır hattını vurgular
غدرEşikten geçip öteye giderken arkada bir şeyi gözden çıkarıp bırakmaBir sınır veya menzil aşılırken nesnenin ya da ahdin arkada terk edilmesi, sınırın ötesine geçilirken parçanın dışarıda bırakılması hareketini oluşturur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi arkada bırakmak ve terk etmektir. Nitekim sel akıp gittikten sonra çukurda geride kalan su birikintisine غَدِير, sürüden geride kalan koyuna غَدِيرَة denir.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays Muallaka'sında kadının arkaya salınan ve serbest bırakılan saç örgülerini nitelerken bu kökü kullanır: غَدائِرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى
Erken Arapça kullanımHudeybiye günü Urve b. Mes'ûd'un el-Mugīre b. Şu'be'ye hitabında kökün ahdi terk etme anlamı şahittir: يا غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى في غَدْرَتك

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça غدر kökü, merkezi Sami gövdesinde özellikle ayrılma, geride bırakma ve bir bütünden koparıp terk etme semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice katmanlarda benzer fonetik dizilimler genellikle gedik açma, çit çekme veya taş duvarla ayırma ekseninde (גדר / gādar) gelişmişken, Arapçada boğaz ünsüzü غ ile başlayan biçim doğrudan arkada bırakma, terk etme, bağı çözüp geçme ve akıntıdan arta kalan durgun su çukuru manasına özelleşmiştir. Bu durum, kökün Sami kök ailesi içinde mekânsal bir engelden ziyade, hareket halindeki bir unsurun geride bıraktığı artık veya ihmal edilen parça kavramına odaklandığını gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi arkada terk etmekSuyun geride bıraktığı gölet ve ahdin terk edilmesi bu fiziksel kökten türerKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki ayırma ve sınırlama kökleriArapçada sınırın gerisinde terk etme ve kopma yönünde semantik daralma göstermiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda doğrudan düzenli ses ve anlam denkliği tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غدرAnlamlıTerk etmek, arkada bırakmakAhdi bozmak, geride kalmak, bir şeyi dışarıda bırakmakHedef kök; Kur'an'da geçer
غردAnlamlıŞakımak, ses çıkarmakKuşun veya devenin sesini boğazında dalgalandırarak ötmesiKur'an'da geçmez
دغرAnlamlıİtmek, dalmakAnsızın hücum etmek, bir şeyin içine birdenbire girmekKur'an'da geçmez
درغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
رغدAnlamlıBolluk ve genişlikGeçimin zahmetsiz, bol ve geniş olmasıKur'an'da geçer
ردغAnlamlıÇamur ve balçıkYürümeyi zorlaştıran yoğun su ve toprak karışımıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غدرMerkezTerk etmek, geride bırakmakBir bütünden bir parçayı dışarıda bırakmak veya ahdi bozup arkaya atmakHem fiziksel geride bırakmayı hem ahlaki taahhüdü terk etmeyi kapsar
تركKomşuBırakmak, vazgeçmekKasıtlı veya doğal olarak bir şeyi olduğu yerde bırakmakغدر kökünde özellikle sayım, kuşatma veya ahit bağlamında geride bırakma vurgusu vardır
نكثKomşuAhdi çözmekİpi büklümünden çözmek gibi bağı gevşetip feshetmekنكث örülmüş bağı doğrudan çözmeyi, غدر ise taahhüdü arkada terk etmeyi ifade eder
خلفKomşuArkada kalmak, vaadi tutmamakZaman veya mekân bakımından geriye düşmek ve söze muhalefet etmekخلف vaadin içeriğini yerine getirmemektir, غدر ise bağı tamamen terk edip geçmektir
وفىZıtTamamlamak, gereğini yerine getirmekBorcu ve sözü eksiksiz yerine getirip hiçbir şeyi açıkta bırakmamakغدر kökünün zıddı olarak tam teslimiyet ve taahhüde bütünüyle sadık kalmaktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغدرTerk etmek, dışarıda bırakmakBir şeyi arkada bırakmak, sayımda atlamak veya ahdi terk etmekKesin
Latincepraeterire, relinquereEs geçmek, geride bırakmakBir unsuru hesaba katmayıp geride bırakma hareketini karşılarGüçlü
İngilizceto leave behind, to omit, to betrayGeride bırakmak, atlamak, hıyanet etmekOmit eylemi sayım dışı bırakmayı, betray ise ahdi bozmayı karşılarKesin
Almancaauslassen, zurücklassen, hintergehenAtlamak, geride bırakmak, aldatmakAuslassen hariç tutmayı, zurücklassen fiziksel geride bırakmayı verirGüçlü
Fransızcaomettre, laisser en arrière, trahirAtlamak, arkada bırakmak, ihanet etmekOmettre kayıt dışı bırakma yönünü, trahir ahit bozma yönünü karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُغَادِرُKayıt dışı bırakmak, sayımda es geçmekAmel defterinin küçüklü büyüklü hiçbir davranışı atlamadan kaydettiğini anlatan hesap sahnesi (Kehf 18:49)
نُغَادِرْGeride bir tek fert bırakmamak, dışarıda tutmamakKıyamet günü bütün insanların istisnasız diriltilip mahşer meydanına toplanması bağlamı (Kehf 18:47)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilim ve adaletAllah'ın ilminin ve amel defterinin hiçbir fiili atlamaması; haşirde hiçbir ferdin gözden kaçmamasıİhatada sıfır eksiklik ve tam kuşatma
FıkıhAkitler ve emanet hukukuVerilen söze, yapılan anlaşmaya ve emanete hıyanet etmeksizin sadık kalma zorunluluğuAhdin tek taraflı terk edilmesinin haramlığı
TefsirKehf Suresi tefsiriAmel defterinin inceliği karşısında suçluların dehşeti ve mutlak ihsâ hakikatiSayım ve kayıt sisteminde hiçbir parçanın es geçilmemesi
HadisAhlak ve emanetKıyamet günü her ahdini bozan ve hıyanet eden için dikilecek tanıtıcı sancak rivayetleriVerilen sözü arkaya atmanın ahlaki ve cezai vebali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi hesaplaşmaMutlak ihataSıfır kayıpİlahi sistemde hiçbir amelin ve hiçbir ferdin sistem dışına kaçamayacağını gösterirKesin
İlmiVeri tabanı ve arşivlemeTam kayıtlılıkDışarıda bırakmamaEksiksiz bir bilgi yapısında hiçbir verinin filtrelenip es geçilmemesi ilkesidirGüçlü
SiyasiUluslararası muahedelerAhde vefaİtimat tesisiSiyasi otoritelerin imzaladıkları taahhütleri keyfi biçimde terk etmesini engellerGüçlü
İktisadiMuhasebe ve denetimEksiksiz bilançoAçık bırakmamaMali kayıtlarda en küçük meblağın dahi kayıt dışı bırakılmaması güvencesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde evrensel küme ve tam kapsama (U∖A=∅)Bir kümeleme işleminde tanımlanan evrenin hiçbir elemanı dışarıda bırakılmaksızın taranması ve işlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta sözleşmeye bağlılık ve kusursuz sorumlulukTarafların üstlendikleri hukuki yükümlülüklerden hiçbir maddeyi tek taraflı olarak devreden çıkarmamasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel ve ahlaki bir hıyanet veya arkadan vurma anlamıyla sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, nesnel bir kayıt ve toplama sürecinde hiçbir unsurun gözden kaçırılmaması ve dışarıda bırakılmamasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKehf Suresi'ndeki ayetleri ahlaki bir sadakatsizlik gibi okuyarak ilahi muhasebenin mutlak kapsayıcılığı ve sistemsel tamlığı fikrini yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi adaletin ve bilginin mutlaklığını, haşir ve amel defteri sahnelerinde hiçbir detayın atlanamayacağını en somut şekilde bildirdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşer günü insanların eksiksiz toplanmasını ve amel defterinin kusursuz kaydını bildiren Kehf Suresi ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Küçük görülen günahların veya unutulan amellerin hesap dışı kalacağı vehmini ortadan kaldırarak tam sorumluluk bilincini kurar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir bütünü hareket ettirirken veya bir menzilden geçerken arkada bir parçayı terk etmek, selin geride su bırakması gibi bir nesneyi dışarıda bırakmak.
  • Soyut anlamBir sayım, ihata, hesap veya taahhüt sürecinde herhangi bir unsuru atlamamak, es geçmemek ve kayıt dışı bırakmamak.
  • Sistematik karşılıkBütüncül bir kümede tam taranırlık; sisteme dahil olan her bir elemanın mutlak şekilde korunduğu ve hiçbir istisnanın oluşmadığı kapalı devre muhasebe.
  • LaTeX modeliA⊆B  ⟹  ∀x (x∈A  ⟹  x∈B)veA∖B=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde A kümesi gerçekleşen tüm fiilleri veya toplanacak fertleri, B kümesi ise ilahi kaydı ve haşir alanını temsil eder. A∖B=∅ ifadesi, A kümesine ait olup da B kümesinin dışında kalan, yani geride bırakılan veya es geçilen hiçbir elemanın bulunmadığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ