غدر
غ - د - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Es geçer
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harfباب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.024 harfالغَدْرُ: ترك الوفاء، وقد غَدَرَ به فهو غادرٌ وغُدَرٌ أيضاً. وأكثر ما يستعمل هذا في النداء بالشتم يقال: يا غدَرُ: وفي الحديث: "يا غدَرُ، ألستَ أسعى في غدرتك". ويقال في الجمع: يالَ غُدَرَ. وغَدِرَتِ الليلة تَغْدَرُ غَدْراً، أي أظلمت، فهي غَدِرَةٌ. وأغْدَرَتْ فهي مُغْدِرَةٌ. وغَدَرَتِ الناقة أيضاً عن الإبل، والشاةُ عن الغنم، إذا تخلَّفت عنها. فإن تركها الراعي فهي غَديرَةٌ، وقد أَغْدَرَها. والغَدَرُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.371 harfغ د ر
غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة .
غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم .
وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان
نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف .
قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) .
قال : فأما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.775 harf(باب الغين والدال وما يثلثهما)
(غدر) الغين والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَرك الشيء. من ذلك الغَدْر: نَقْضُ العَهْد وتَرْك الوفاءِ به. يقال غَدَر يَغْدِرُ غَدْراً. ويقولون في الذَّمِّ: يا غُدَرُ، وفي الجمع: يالَغُدَرَ([1]) . ويقال: ليلةٌ غَدِرَةٌ: بيِّنَة الغَدَر، أي مُظْلمة. وقيل لها ذلك لأنّها تُغَادِرُ النَّاسَ في بيوتهم فلا يَخْرُجُون من شدَّة ظُلْمتها. والغَدير: مُستنقَع ماء المطر،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR823 harf- الغدرك الإخلال بالشيء وتركه، والغدر يقال لترك العهد، ومنه قيل: فلان غادر، وجمعه: غدرة، وغدار: كثير الغدر، والأغدر والغدير: الماء الذي يغادره السيل في مستنقع ينتهي إليه، وجمعه: غدر وغدران، واستغدر الغدير: صار فيه الماء، والغديرة: الشعر الذي ترك حتى طال، وجمعها غدائر، وغادره: تركه. قال تعالى: ﴿لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾ [الكهف/49]، وقال: ﴿فلم نغادر منهم أحدا﴾ [الكهف/47]، وغدرت الشاة:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR332 harfغ د ر
يا غدر ويا لغدر ويا غدار.
وتقول: استغزرت الذهاب واستغدرت اللهاب أي صارت غزراً وغدراً والذهبة: مطرة شديدة سريعة الذهاب واللهب: مهواة ما بين الجبلين.
ومن المجاز: سنة غدّارة إذا كثر مطرها وقلّ نباتها.
وفلان ثابت الغدر إذا ثبت في القتال والخِصام، وأصل الغَدَرِ: اللّخاقيق كأنّه يَغْدِر بسالكه، الواحدة: غَدَرَةٌ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.492 harfابن سيده: الغَدْرُ ضدُّ الوفاء بالعهد. وقال غيره: الغَدْرُ ترك الوفاء؛ غدَرَهُ وغَدَر به يَغْدِرُ غَدْراً. تقول: غَدَرَ إِذا نقض العهد، ورجل غادِرٌ وغَدَّارٌ وغِدِّيرٌ وغَدُور، وكذلك الأُنثى بغير هاء، وغُدَرُ وأَكثر ما يستعمل هذا في النداء في الشتم يقال: يا غُدَرُ وفي الحديث: يا غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى في غَدْرَتكففقال في الجمع: يالَ غُدَر. وفي حديث الحديبية: قال عروة بن مسعود للمُغِيرة: يا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR446 harf* غ د ر * * الغَدْرُ * ترك الوفاء وبابه ضرب فهو * غَادِرٌ * و * غُدَرٌ * أيضا بوزن عُمر وأكثر ما يُستعمل الثاني في النداء بالشتم فيُقال يا غُدر و * غادَرَهُ * تركه و * الغَدِيرُ * القطعة من الماء يُغادرها السيل وهو فعِيل في معنى مُفاعَل من غادره أو مُفعَل من * أغْدَرَهُ * بمعنى تركه وقيل هو فعيل بمعنى فاعِل لأنه يغْدر بأهله أي ينقطع عند شدة الحاجة إليه والجمع * غُدْرانٌ * و * غُدُرٌ * بضمتين و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.856 harfالغدر: ضد الوفاء بالعهد؛ قاله ابن سيده في المحكم. وقال غيره: الغدر: ترك الوفاء، وقيل: هو نقض العهد. وفي البصائر للمصنف: الغدر: الإخلال بالشيء وتركه. وقال ابن كمال باشا: الوفاء: مراعاة العهد، والغدر: تضييعه، كما أن الإنجاز مراعاة الوعد، والخلف تضييعه، فالوفاء والإنجاز في الفعل كالصدق في القول، والغدر والخلف كالكذب فيه. غدره، وغدر به، أي متعديا بنفسه وبالباء كنصر وضرب وسمع الأولان ذكرهما ابن القطاع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.330 harfغَدَرَهُ
1 غَدَرَهُ ذ , (K,) and [more commonly] غَدَرَ بِهِ, aor. غَدِرَ (S, M, IKtt, Msb, K) and غَدُرَ ; (M, IKtt, K;) and غَدِرَ, aor. غَدَرَ , (Lh, K,) but ISd doubts the correctness of this last; (TA;) inf. n. غَدْرٌ, (S, Msb, K,) of غَدَرَ; (S, Msb, TA;) and غَدَرٌ (TA, and so in the CK in the place of غَدْر,) and غَدَرَانٌ, (K, TA,) which are both of غَدِرَ; (TA;) He acted perfidiously,
غَدَرَهُ 1 غَدَرَهُ ذ , (K,) and [more commonly] غَدَرَ بِهِ, aor. غَدِرَ (S, M, IKtt, Msb, K) and غَدُرَ ; (M, IKtt, K;) and غَدِرَ, aor. غَدَرَ , (Lh, K,) but ISd doubts the correctness of this last; (TA;) inf. n. غَدْرٌ, (S, Msb, K,) of غَدَرَ; (S, Msb, TA;) and غَدَرٌ (TA, and so in the CK in the place of غَدْر,) and غَدَرَانٌ, (K, TA,) which are both of غَدِرَ; (TA;) He acted perfidiously, unfaithfully, faithlessly, or treacherously, to him; (M, K;) he broke his compact, contract, covenant, or the like, with him; (Msb;) he neglected the performance, or fulfilment, of his compact, &c., with him: (S:) غَدْرٌ is the contr. of وَفَآءٌ, (K,) or of وَفَآءٌ بِعَهْدٍ: (M:) or it signifies the being remiss in a thing, and neglecting it. (B.) -A2- غَدَرَ, aor. غَدِرَ , (T, O, K,) inf. n. غَدْرٌ, (T, O,) He drank the water of the غَدِير [q. v.]: (T, O, K:) and, accord. to the K, غَدِرَ, he drank the water of the sky; but this is a sheer mistake, occasioned by a misunderstanding of a saying in the T; here following: (TA:) Az says that غَدَرَ meaning as expl. above should accord. to analogy be غَدِرَ, like كَرِعَ meaning “ he drank the كَرَع, ” i. e. the water of the sky: (O, TA:) moreover, a distinction is strangely made in the K between the water of the غَدِير and the water of the sky. (TA.) -A3- غَدَرَتْ وَلَدَهَا, said of a woman, is like دَغَرَتْهُ [q. v.]. (TA.) -A4- غَدِرَ, [aor. غَدَرَ , inf. n. غَدَرٌ,] He remained, or lagged, behind; as also ↓ تغدّر, accord. to As, who cites the following verse of Imra-el-Keys: عَشِيَّةَ جَاوَزْنَا حَمَاةَ وَسَيْرُنَا أَخُو الجَهْدِ لَا نَلْوِى عَلَى مِنْ تَغْدَّرَا [In the evening when we passed beyond Hamلh, and our journeying was laborious, we not waiting for such as lagged behind]: but accord. to one relation it is تَعَذَّرَ, which means [the same, or] “ held back, or withheld himself, for a cause rendering him excused. ” (TA.) You say غَدِرَ عَنْ أَصْحَابِهِ He remained, or lagged, behind his companions. (TA.) And غَدِرَتِ النَّاقَةُ عَنِ الاـِبِلِ, (S, K,) and الشَّاةُ عَنِ الغَنَمِ, (S,) The she-camel remained, or lagged, behind the other camels, (S, K,) not coming up to them, (TA,) and so the sheep, or goat, behind the other sheep, or goats. (S.) And غَدَرَ فُلَانٌ بَعْدَ اـِخْوَتِهِ Such a one remained after the death of his brothers. (TA. [But غَدَرَ, here, is app. a mistake for غَدِرَ, unless both forms be allowable.]) -A5- غَدِرَ اللَّيْلُ; (K;) or غَدِرَتِ اللَّيْلَةُ, aor. غَدَرَ , inf. n. غَدَرٌ; and ↓ أَغْدَرَت; (S;) The night became dark: (K:) or became intensely dark. (S.) -A6- غَدِرَتِ الغَنَمُ, (K,) inf. n. غَدَرٌ, (TA,) The sheep, or goats, became satiated in the place of pasture in the first of the growth thereof. (K.) -A7- غَدِرَتِ الأَرْضُ The land abounded with غَدَر [q. v.]. (K.)
غدّر 2 غدّر ذ He cast men, or made them to fall, into what is termed غَدَر [q. v.]; and ↓ اغدر may signify the same. (O.)
غادرهُ 3 غادرهُ ذ , inf. n. مُغَادَرَةٌ (S, K) and غِدَارٌ; (K;) and ↓ اغدرهُ; (S, K;) He left him, or it; (S, K;) he left him, or it, remaining. (K.) It is said in the Kur xviii. 47, لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً It will not leave, or omit, or it will not fall short of, (TA,) a small sin nor a great sin. (Jel.) And in a trad., يَا لَيْتَنِى غُودِرْتُ مَعَ أَصْحَابِ نُحْصِ الجَبَلِ Would that I had [been left behind, and had] suffered martyrdom with the people of the foot of the mountain of Ohud, who were slain there, and the other martyrs: said by Mohammad. (A 'Obeyd.) [See also a verse of 'Antarah cited voce مُتَرَدَّمٌ; and another, of Kutheiyir, voce عَسْبٌ.] ― -b2- اغدر also signifies He left behind. (TA.) You say النَّاقَةَ ↓ اغدر, and الشَّاةَ, He (the pastor) left the she-camel behind the other camels, and the sheep, or goat, behind the other sheep, or goats. (S.) And لَهُ ذٰلِكَ فِى قَلْبِى مَوَدَّةً i. e. [Such a one aided me, and that] left remaining [in my heart a love for him]. (Lh, TA.)
4 أَغْدَرَ see 3, in four places: -A2- and see also 1: -A3- and 2.
5 تَغَدَّرَ see غَدِرَ.
استغدر 10 استغدر ذ It (a place) had in it pools of water left by a torrent or torrents. (K.) ― -b2- And اِسْتَغْدَرَتْ هُنَاكَ غُدُرٌ Pools of water left by a torrent or torrents became formed there. (S.)
غَدَرٌ غَدَرٌ ذ ; pl. غُدُورٌ: see غُدْرَةٌ, in three places. ― -b2- [Hence,] one says, أَلْقَتِ النَّاقَةُ غَدَرَهَا The she-camel cast forth what her womb had left remaining in it of blood and foul matter [after her bringing forth]. (TA.) And أَلْقَتِ الشَّاةُ غُدُورَهَا The ewe, or she-goat, cast forth the water and blood and other remains in her womb after bringing forth. (TA.) ― -b3- And فِى النَّهْرِ غَدَرٌ In the river, or rivulet, is slime remaining when the water has sunk into the earth. (TA.) -A2- غَدَرٌ signifies also A place such as is termed ظَلِف [app. as meaning hard, and that does not show a footmark, or rugged and hard], abounding with stones: (S, O, TA:) or a place abounding with stones, difficult to traverse: (TA:) or any difficult place, through which the beast can hardly, or in nowise, pass: (K:) or soft ground, in which are [trenches, or channels, such as are termed] لَخَاقِيق: (TA:) or burrows, (Lh, S, K, TA,) and banks, or ridges, worn and undermined by water, (Lh, TA,) and uneven لَخَاقِيق in the ground: (Lh, S, K, TA: [and the like is also said in the TA on the authority of As:]) and stones (K, TA) with trees; thus accord. to AZ and IKtt: (TA:) and anything that conceals one, and obstructs his sight: pl. أَغْدَارٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] one says, مَا أَثْبَتَ غَدَرَهُ, meaning مَا أَثْبَتَهُ فِى الغَدَرِ [How firm is he in traversing the rugged and hard and stony place! &c.]: this is said of the horse: and also (assumed tropical:) of the man when his tongue is firm in the place of slipping and of contention or litigation: (S, TA:) or, accord. to Lh, it means (assumed tropical:) how firm, or valid, is his argument, or plea, and how seldom does harm in consequence of slipping and stumbling befall him! or, accord. to Ks, how firm is what remains of his intellect or understanding! but ISd says that this explanation did not please him. (TA.) And فَرَسٌ ثَبْتُ الغَدَرِ A horse firm, or steady, in the place of slipping. (Ibn-Buzurj, TA.) And رَجُلٌ ثَبْتُ الغَدَرِ (tropical:) A man firm, or steadfast, in fight, or conflict, (S, K, TA,) or in altercation or disputation, or in speech, (S accord. to different copies,) or and in altercation or disputation, (K, TA,) and in speech; (TA;) and also in everything that he commences. (K, TA.) And accord. to Ibn-Buzurj one says, اـِنَّهُ لَثَبْتُ الغَدَرِ, meaning (assumed tropical:) Verily he is strong in talking or discoursing, with men, and in contending, or disputing, with them. (L.) [See also ثَبْتٌ.]
غَدِرٌ غَدِرٌ ذ [part. n. of غَدِرَ]. ― -b2- See غَادِرٌ, last sentence but one. -A2- And see also غَدُورٌ. -A3- You say also لَيْلَةٌ غَدِرَةٌ and ↓ مُغْدِرَةٌ (S, K) meaning A dark night; (K;) as also ↓ غَدْرَآءُ: (IKtt, TA:) or an intensely-dark night, (S,) in which the darkness confines men in their places of alighting or abode, and their shelter, so that they remain behind: or, as some say, such a night is termed ↓ مُغْدِرَةٌ because it casts him who goes forth therein into the غدر [i. e. غَدَر]. (L, TA.)
غُدَرُ غُدَرُ ذ and غُدَرٌ: see غَادِرٌ, in six places: -A2- and for غُدَرٌ, see also غَدِيرٌ.
غَدْرَةٌ غَدْرَةٌ ذ [an inf. n. un., signifying An act of perfidy. unfaithfulness, faithlessness, or treachery]: see two exs. voce غَادِرٌ.
غُدْرَةٌ غُدْرَةٌ ذ and ↓ غِدْرَةٌ, (K,) or ↓ غِدَرَةٌ, (ISk, Az, TA,) and ↓ غَدَرَةٌ and ↓ غَدَرٌ, (Lh, TA,) and ↓ غُدَارَةٌ, with damm, (K,) or ↓ غِدَارَةٌ, (as written in the L,) A portion that is left, or left remaining, of a thing; (K, * TA;) a remain, remainder, remnant, relic, or residue: (Lh, ISk, Az, L:) the pl. of غُدْارَةٌ is غُدْرَاتٌ (K) [and accord. to analogy غُدَرَاتٌ and غُدُرَاتٌ] and app. غُدَرٌ; (TA;) and that of ↓ غِدَرَةٌ [or ↓ غِدْرَةٌ] is غِدَرٌ and غِدَرَاتٌ; (ISk, Az;) and that of ↓ غَدَرٌ is غُدُورٌ. (TA.) You say, عَلَى مِنَ الصَّدَقَةِ ↓ فُلَانٍ غِدَرٌ Such a one owes arrears of the poor-rate. (ISk.) And عَلَى بَنِى فُلَانٍ مِنَ الصَّدَقَةِ ↓ غَدَرَةٌ and ↓ غَدَرٌ The sons of such a one owe an arrear of the poor-rate. (Lh, L.) And مِنْ مَرَضٍ ↓ بِهِ غَادِرٌ In him is a relic of disease; like غَابِرٌ. (TA.)
غِدْرَةٌ غِدْرَةٌ ذ , and the pl. غِدَرٌ: see غُدْرَةٌ, in three places.
غَدَرَةٌ غَدَرَةٌ ذ : see غُدْرَةٌ, in two places. غِدَرَةٌ, and the pl. غِدَرٌ: see غُدْرَةٌ, in three places.
غَدْرَآءُ غَدْرَآءُ ذ Darkness. (K.) ― -b2- See also غَدِرٌ. -A2- أَرْضٌ غَدْرَآءُ Land abounding with places of the kind termed غَدَر. (IKtt, TA.)
غَدَارِ غَدَارِ ذ : see غَادِرٌ.
غَدُورٌ غَدُورٌ ذ : see غَادِرٌ, in two places. -A2- Also A she-camel that remains, or lags, behind the other camels: (K, TA:) in some of the copies of the K غَدُورَةٌ, with ة; but the former is the right. (TA.) And غَبِرَةٌ غَمْرَةٌ ↓ نَاقَةٌ غَدِرَةٌ A she-camel that remains, or lags, behind the other camels, in being driven. (Lh.)
غَدِيرٌ غَدِيرٌ ذ A pool of water left by a torrent: (A 'Obeyd, S, M, K:) of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مُفَاعِلٌ, from غَادَرهُ, or مُفْعَلٌ, from أَغْدَرَهُ; or, as some say, of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure فَاعِلٌ; (S;) because it is unfaithful to those who come to it to water, failing when much wanted: (S, * TA:) but it is a subst.; [not an epithet; or an epithet in which the quality of a subst. predominates, and only used as a subst.:] you do not say هٰذَا مَآءٌ غَدِيرٌ: (Lh:) or a place in which rain-water stagnates, whether small or large, not remaining until the summer: (Lth:) or a river: (Msb:) [but this is extr.:] pl. [of pauc. أَغْدِرَةٌ, (occurring in a verse cited voce اـِلَّا, &c.,) and of mult.] غُدْرَانٌ (S, Msb, K, TA) and غُدُرٌ (S, Nh, L, TA,) which last is sometimes contracted into غُدْرٌ: (TA:) in the K, the last pl. is said to be of the measure of صُرَدٌ; [i. e. ↓ غُدَرٌ;] but this is inconsistent with what is said in other lexicons, as shown above: and it is also said in the K that غُدَرٌ signifies the same as غَدِيرٌ, in the sense first given above; but it appears that this is a pl. of غُدْرَةٌ; and that, in the K, we should read, for وَالغَدِيرُ، كَالغَدِيرِ, and place this before, instead of after, its explanation. (TA.) ― -b2- Hence, (tropical:) A piece of herbage; (TA;) as also ↓ غَدِيرَةٌ: pl. غُدْرَانٌ: (K, TA;) this is the only pl. (TA.) ― -b3- Hence also, (TA,) (tropical:) A sword; (K, TA;) like as it is called لُجٌّ. (TA.) ― -b4- And ↓ غَدِيرَةٌ also signifies A she-camel left by the pastor (S, K) behind the other camels; and in like manner, a sheep, or goat. (S.)
غُدَارَةٌ غُدَارَةٌ ذ or غِدَارَةٌ: see غُدْرَةٌ.
غَدِيرَةٌ غَدِيرَةٌ ذ : see غَدِيرٌ, last two sentences. -A2- Also A portion, or lock, or plaited lock, of hair, hanging from the head; syn. ذُؤَابَةٌ: (S, K:) accord. to Lth, every عَقِيصَة is a غَدِيرَة; and the غَدِيرَتَانِ are the two portions, or locks, or plaited locks, of hair (ذَؤَابَتَانِ) which fall upon the breast: (TA:) pl. غَدَائِرُ: (S, K:) or غدائر pertain to women, and are plaited; and ضَفَائِر, to men. (TA.) -A3- غَدِيرَةُ الحَائِكِ means The hollow, in the ground, in which the weaver puts his legs, or feet: also called الوَهْدَةُ. (Mgh in art. وهد.)
غَدَّارٌ غَدَّارٌ ذ : see غَادِرٌ; the first and third, in two places.
غَدِّيرٌ غَدِّيرٌ ذ : see غَادِرٌ; the first and third, in two places.
غَدَّارَةٌ غَدَّارَةٌ ذ : see غَادِرٌ; the first and third, in two places.
غَادِرٌ غَادِرٌ ذ and ↓ غُدَرٌ [respecting which see below] (S, K) and ↓ غَدُورٌ and ↓ غَدَّارٌ and ↓ غِدِّيرٌ (K) are epithets applied to a man [and signifying, the first, Perfidious, unfaithful, faithless, or treacherous; or acting perfidiously, &c.; and the rest, very perfidious, &c.]: (S, K:) and ↓ غَدُورٌ and ↓ غَدَّارٌ and ↓ غَدَّارَةٌ are epithets applied to a woman [and signifying as above]: (K:) but ↓ غُدَر is mostly used in calling to a man and reviling him: (S:) you say to a man, يَا غُذَرُ [O very perfidious man]; (S, K;) and in like manner, ↓ يَا مَغْدَرُ, and ↓ يا مَغْدِرُ, and ↓ يَا ابْنَ مَغْدَرٍ, and ↓ يا ابن مَغْدِرٍ, all determinate; (K, TA;) and to a woman, ↓ يا غَدَارِ, like قَطَامِ: (K:) [accord. to some, ↓ غُدَر is only used in this manner, and is therefore without tenween; for] it is said that رَجُلٌ غُدَرُ is not allowable, because غُدَرُ is determinate: but Sh says رَجُلٌ غُدَرٌ, writing it, says Az, with tenween, contr. to what Lth says; and this is correct; a word of the measure فُعَل being imperfectly decl. [only] when it is a determinate subst., like عُمَرُ and زُفَرُ: and IAth says that غُدَرُ is altered from its original form, which is غَادِرٌ, for the sake of intensiveness: (TA:) in the pl. [sense] you say يَالَ غُدَرَ, (S,) or يَا لَغُدَرَ, [for يَا آلَ غُدَرَ, (see the letter ل, and see آلٌ, in art. اول,)] like يَا لَفُجَرَ. (TA.) It is said in a trad., ↓ يَا غُدَرُ ↓ أَلَسْتُ أَسْعَى فِى غَدْرَتِكَ [app. meaning, O thou very perfidious: am I not striving, or labouring, in respect of thine act of perfidy, to rectify it?]. (S: but in one copy, غُدْرَتِكَ.) And in another trad., relating to El-Hodeybiyeh, وَهَلْ ↓ يَا غُدَرُ اـِلَّا بِالْأَمْسِ ↓ غَسَلْتَ غَدْرَتَكَ [O thou very perfidious: and didst thou wash away thine act of perfidy save yesterday?]: said by 'Orweh Ibn-Mes'ood to El-Mugheereh. (TA.) And in another trad., ↓ اِجْلِسْ غُدَرُ [Sit thou, O very perfidious]; for يَا غُدَرُ: said by 'ءïsheh to El-Kلsim. (TA.) ― -b2- [Hence,] ↓ سِنُونَ غَدَّارَةٌ (tropical:) Years in which is much rain and little herbage; from [the inf. n.] الغَدْرُ; i. e. that excite people's eager desire for abundance of herbage, by the rain, and then fail to fulfil their promise. (TA.) ― -b3- [And ↓ غَدِرٌ is app. syn. with غَادِرٌ; for] غَدِرَةٌ occurs in a trad. applied to land (أَرْض), as though meaning (assumed tropical:) Not producing herbage bountifully; or giving growth to herbage, and then soon becoming blighted, or blasted; wherefore it is likened to the غَادِر, who acts unfaithfully. (TA.) -A2- See also غُدْرَةٌ, last sentence.
مَغْدَر مَغْدَر ذ and مَغْدِر: see غَادِرٌ, each in two places.
لَيْلَةٌ مُغْدِرَةٌ لَيْلَةٌ مُغْدِرَةٌ ذ : see غَدِرٌ, in two places.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.797 harfغَدَرَ
غَدَرَ I , U ( n. ac. غَدْر 1 , غَدَرَاْن 36 )
a. [ acc. or Bi ], Betrayed; deceived; left in the lurch, abandoned, forsook, deserted.
b. I ( n. ac. غَدْر 1 ), Drank of a spring.
غَدِرَ
غَدِرَ A ( n. ac. غَدَر 4 )
a. [ 'An ], Lagged behind; forsook, deserted.
b. Was rocky, stony.
c. see IV (c) .
غَدَّرَ
غَدَّرَ II ,
a. Betrayed &c.
غَاْدَرَ
غَاْدَرَ III ,
a. Left, behind.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.052 harfغدر
غَدِرَ - يَغْدَرُ - غَادَرَ - يُغََادِرُ
غَدِرَ - يَغْدَرُ + كائن + كائناً أو مكاناً: خَلَّفه وتركه وفرط به وانتقل إلى غيره
غَدْر - الغدر: ترك الوفاء بالعهد، وتخليفه وعدم الالتزام به
غادَرَ - يُغََادِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " فاعـَلَ " من " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يتبادل مع آخر فعل " غَدِرَ - يَغْدَرُ ": يُهْمِل ويُضَيِّع كل
Mücavir kökler22 mücavir (29 toplam)
- وحد
2 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- برز
1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir
- حصي
1 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir
- شفق
1 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
- صغر
1 ortak ayet · Küçük
- وضع
1 ortak ayet · Koyar
- حضر
1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
- سير
1 ortak ayet · Gezerler
- ويل
1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- حشر
1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
Geçtiği ayetler(2)
وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا
Es geçerizBir gün dağları yürütürüz de; sen, yeri dümdüz görürsün. Hiç birini bırakmaksızın toplarız onları.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ترك, نكث, خلف |
| Zıt Kök | وفى |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi geride bırakmak, arkada terk edip geçmek, selin geride su birikintisi bırakması |
| Çekirdek Özet 2 | Kapsam dışı bırakmamak, hesaptan veya haşirden hiçbir ferdi ya da ameli es geçmemek |
| Çekirdek Özet 3 | Ahdi terk etmek suretiyle bağı koparmak; mutlak kayıt sisteminde sıfır kayıp ve tam kuşatma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ahlaki bir kusur olan hıyanet ile sınırlayıp Kur'an'daki nesnel dışarıda bırakmama ve tam ihata anlamını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غد | Akış, ayrılma, öne veya arkaya doğru kopup belirsizleşme; nitekim غدو kökünde sabah erken ayrılıp gitme, غدق kökünde ise suyun bolca akıp ayrılması görülür | ر | Çekirdeğe eklenen tepe ve süreklilik bildiren ses unsuru, eylemi geride bir iz veya artık bırakacak şekilde arkada terk etmeye ve sınır dışına itmeye dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | göz; görme, bilme, kaynak | Erken alfabede ayın harfinin türevi olup boğazdan gelen hırıltılı ses yapısıyla örtülme, perdelenme, gözden kaçırma ve bulanıklık hareketini temsil eder |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir eşikten geçişi, bir alandan diğerine çıkışı ve arkada bırakılan geçiş noktasını betimler |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Eylemin nihai sonucunu, yönelimini ve süreç boyunca arkada kalan sınır hattını vurgular |
| غدر | Eşikten geçip öteye giderken arkada bir şeyi gözden çıkarıp bırakma | Bir sınır veya menzil aşılırken nesnenin ya da ahdin arkada terk edilmesi, sınırın ötesine geçilirken parçanın dışarıda bırakılması hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi arkada bırakmak ve terk etmektir. Nitekim sel akıp gittikten sonra çukurda geride kalan su birikintisine غَدِير, sürüden geride kalan koyuna غَدِيرَة denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays Muallaka'sında kadının arkaya salınan ve serbest bırakılan saç örgülerini nitelerken bu kökü kullanır: غَدائِرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى |
| Erken Arapça kullanım | Hudeybiye günü Urve b. Mes'ûd'un el-Mugīre b. Şu'be'ye hitabında kökün ahdi terk etme anlamı şahittir: يا غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى في غَدْرَتك |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça غدر kökü, merkezi Sami gövdesinde özellikle ayrılma, geride bırakma ve bir bütünden koparıp terk etme semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice katmanlarda benzer fonetik dizilimler genellikle gedik açma, çit çekme veya taş duvarla ayırma ekseninde (גדר / gādar) gelişmişken, Arapçada boğaz ünsüzü غ ile başlayan biçim doğrudan arkada bırakma, terk etme, bağı çözüp geçme ve akıntıdan arta kalan durgun su çukuru manasına özelleşmiştir. Bu durum, kökün Sami kök ailesi içinde mekânsal bir engelden ziyade, hareket halindeki bir unsurun geride bıraktığı artık veya ihmal edilen parça kavramına odaklandığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi arkada terk etmek | Suyun geride bıraktığı gölet ve ahdin terk edilmesi bu fiziksel kökten türer | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerindeki ayırma ve sınırlama kökleri | Arapçada sınırın gerisinde terk etme ve kopma yönünde semantik daralma göstermiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrudan düzenli ses ve anlam denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غدر | Anlamlı | Terk etmek, arkada bırakmak | Ahdi bozmak, geride kalmak, bir şeyi dışarıda bırakmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غرد | Anlamlı | Şakımak, ses çıkarmak | Kuşun veya devenin sesini boğazında dalgalandırarak ötmesi | Kur'an'da geçmez |
| دغر | Anlamlı | İtmek, dalmak | Ansızın hücum etmek, bir şeyin içine birdenbire girmek | Kur'an'da geçmez |
| درغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رغد | Anlamlı | Bolluk ve genişlik | Geçimin zahmetsiz, bol ve geniş olması | Kur'an'da geçer |
| ردغ | Anlamlı | Çamur ve balçık | Yürümeyi zorlaştıran yoğun su ve toprak karışımı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غدر | Merkez | Terk etmek, geride bırakmak | Bir bütünden bir parçayı dışarıda bırakmak veya ahdi bozup arkaya atmak | Hem fiziksel geride bırakmayı hem ahlaki taahhüdü terk etmeyi kapsar |
| ترك | Komşu | Bırakmak, vazgeçmek | Kasıtlı veya doğal olarak bir şeyi olduğu yerde bırakmak | غدر kökünde özellikle sayım, kuşatma veya ahit bağlamında geride bırakma vurgusu vardır |
| نكث | Komşu | Ahdi çözmek | İpi büklümünden çözmek gibi bağı gevşetip feshetmek | نكث örülmüş bağı doğrudan çözmeyi, غدر ise taahhüdü arkada terk etmeyi ifade eder |
| خلف | Komşu | Arkada kalmak, vaadi tutmamak | Zaman veya mekân bakımından geriye düşmek ve söze muhalefet etmek | خلف vaadin içeriğini yerine getirmemektir, غدر ise bağı tamamen terk edip geçmektir |
| وفى | Zıt | Tamamlamak, gereğini yerine getirmek | Borcu ve sözü eksiksiz yerine getirip hiçbir şeyi açıkta bırakmamak | غدر kökünün zıddı olarak tam teslimiyet ve taahhüde bütünüyle sadık kalmaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غدر | Terk etmek, dışarıda bırakmak | Bir şeyi arkada bırakmak, sayımda atlamak veya ahdi terk etmek | Kesin |
| Latince | praeterire, relinquere | Es geçmek, geride bırakmak | Bir unsuru hesaba katmayıp geride bırakma hareketini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to leave behind, to omit, to betray | Geride bırakmak, atlamak, hıyanet etmek | Omit eylemi sayım dışı bırakmayı, betray ise ahdi bozmayı karşılar | Kesin |
| Almanca | auslassen, zurücklassen, hintergehen | Atlamak, geride bırakmak, aldatmak | Auslassen hariç tutmayı, zurücklassen fiziksel geride bırakmayı verir | Güçlü |
| Fransızca | omettre, laisser en arrière, trahir | Atlamak, arkada bırakmak, ihanet etmek | Omettre kayıt dışı bırakma yönünü, trahir ahit bozma yönünü karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُغَادِرُ | Kayıt dışı bırakmak, sayımda es geçmek | Amel defterinin küçüklü büyüklü hiçbir davranışı atlamadan kaydettiğini anlatan hesap sahnesi (Kehf 18:49) |
| نُغَادِرْ | Geride bir tek fert bırakmamak, dışarıda tutmamak | Kıyamet günü bütün insanların istisnasız diriltilip mahşer meydanına toplanması bağlamı (Kehf 18:47) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilim ve adalet | Allah'ın ilminin ve amel defterinin hiçbir fiili atlamaması; haşirde hiçbir ferdin gözden kaçmaması | İhatada sıfır eksiklik ve tam kuşatma |
| Fıkıh | Akitler ve emanet hukuku | Verilen söze, yapılan anlaşmaya ve emanete hıyanet etmeksizin sadık kalma zorunluluğu | Ahdin tek taraflı terk edilmesinin haramlığı |
| Tefsir | Kehf Suresi tefsiri | Amel defterinin inceliği karşısında suçluların dehşeti ve mutlak ihsâ hakikati | Sayım ve kayıt sisteminde hiçbir parçanın es geçilmemesi |
| Hadis | Ahlak ve emanet | Kıyamet günü her ahdini bozan ve hıyanet eden için dikilecek tanıtıcı sancak rivayetleri | Verilen sözü arkaya atmanın ahlaki ve cezai vebali |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesaplaşma | Mutlak ihata | Sıfır kayıp | İlahi sistemde hiçbir amelin ve hiçbir ferdin sistem dışına kaçamayacağını gösterir | Kesin |
| İlmi | Veri tabanı ve arşivleme | Tam kayıtlılık | Dışarıda bırakmama | Eksiksiz bir bilgi yapısında hiçbir verinin filtrelenip es geçilmemesi ilkesidir | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası muahedeler | Ahde vefa | İtimat tesisi | Siyasi otoritelerin imzaladıkları taahhütleri keyfi biçimde terk etmesini engeller | Güçlü |
| İktisadi | Muhasebe ve denetim | Eksiksiz bilanço | Açık bırakmama | Mali kayıtlarda en küçük meblağın dahi kayıt dışı bırakılmaması güvencesidir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde evrensel küme ve tam kapsama () | Bir kümeleme işleminde tanımlanan evrenin hiçbir elemanı dışarıda bırakılmaksızın taranması ve işlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta sözleşmeye bağlılık ve kusursuz sorumluluk | Tarafların üstlendikleri hukuki yükümlülüklerden hiçbir maddeyi tek taraflı olarak devreden çıkarmaması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel ve ahlaki bir hıyanet veya arkadan vurma anlamıyla sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, nesnel bir kayıt ve toplama sürecinde hiçbir unsurun gözden kaçırılmaması ve dışarıda bırakılmamasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf Suresi'ndeki ayetleri ahlaki bir sadakatsizlik gibi okuyarak ilahi muhasebenin mutlak kapsayıcılığı ve sistemsel tamlığı fikrini yitirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi adaletin ve bilginin mutlaklığını, haşir ve amel defteri sahnelerinde hiçbir detayın atlanamayacağını en somut şekilde bildirdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer günü insanların eksiksiz toplanmasını ve amel defterinin kusursuz kaydını bildiren Kehf Suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Küçük görülen günahların veya unutulan amellerin hesap dışı kalacağı vehmini ortadan kaldırarak tam sorumluluk bilincini kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir bütünü hareket ettirirken veya bir menzilden geçerken arkada bir parçayı terk etmek, selin geride su bırakması gibi bir nesneyi dışarıda bırakmak.
- Soyut anlamBir sayım, ihata, hesap veya taahhüt sürecinde herhangi bir unsuru atlamamak, es geçmemek ve kayıt dışı bırakmamak.
- Sistematik karşılıkBütüncül bir kümede tam taranırlık; sisteme dahil olan her bir elemanın mutlak şekilde korunduğu ve hiçbir istisnanın oluşmadığı kapalı devre muhasebe.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kümesi gerçekleşen tüm fiilleri veya toplanacak fertleri, kümesi ise ilahi kaydı ve haşir alanını temsil eder. ifadesi, kümesine ait olup da kümesinin dışında kalan, yani geride bırakılan veya es geçilen hiçbir elemanın bulunmadığını sembolize eder.