غزل
غ - ز - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onun ipliği
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR622 harfباب الغين والزاي واللام معهما
غ ز ل، ل غ ز، ز غ ل، ز ل غ مستعملات غزل: غَزَلَتِ المرأةُ تَغْزِلُ غَزْلاً بالمغزل، والمُغْزَلُ لغةٌ.
والغَزَلُ: حديث الفتيان مع الجواري، يقال: غازَلَها مُغازَلةً.
والتَّغَزُّلُ: تكلف ذاك.
والغَزالُ الشادن حين يتحرك ويمشي قبل الإثناء.
والغَزالةُ: عين الشمس.
والغَزالةُ: الضحى.
زغل: زَغَلَتِ المَزادَةُ من عزاليها أي صَبَّتْ.
وأَزْغَلَتِ القطاةُ فرخها، والاسم الزُّغلةُ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR694 harfالغَزالُ: الشادنُ حين يتحرَّك، ويجمع على غِزْلَةٍ وغِزْلانٍ. وقد أغْزَلَتِ الظَبيةُ. ومُغازَلَةُ النساء: محادثتهن ومراودتهم. تقول: غازلتُها وغازَلَتْني. والاسم الغَزَلُ. وتَغَزَّلَ، أي تكلف الغَزَلَ، وتَغازَلوا. وغَزالَةُ الضحى: أوّلها. يقال: جاءنا فلان في غَزالَةِ الضُحى. ويقال: الغَزالَةُ الشمس أيضاً. وغَزَلَتِ المرأة القطنَ تَغْزِلُهُ غَزْلاً واغْتَزَلَتْهُ بمعنًى. والغَزْلُ أيضاً: المَغْزولُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.154 harfغ ز ل
غزل ، زغل ، لغز ، زلغ : ( مستعملة ) .
زلغ : أما زلغَ فإني رأيتُه في كتاب الليث أنه مستَعملٌ .
وقال : تزلَّغَتْ رِجلي : أي : تشققت ، والتزلُّغُ الشُّقاق .
قلتُ : والمعروفُ تزلَّعتْ يدُه ورجْلُه إذا تشقَّقتْ بالعين غير مُعجمة وقد مَرَّ في ( كتاب العينِ ) ، ومن قال : تزلَّغتْ بمعنى تشقَّقتْ فهو عندي تصحيفٌ .
غزل : قال الليث : غزَلَتِ المرأةُ فهي تغزِلُ بالمِغزَل غزلاً .
وأنشد :
منَ السيْل
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.648 harf(باب الغين والزاء وما يثلثهما)
(غزل) الغين والزاء واللام ثلاثُ كلماتٍ متباينات، لا تُقاس منها واحدةٌ بأخرى.
فالأُولى: الغَزْل، يقال غَزَلت المرأة غَزْلَها، والخشبة مِغْزَل، والجمع مَغازِل.
والثانية: الغَزَل، وهو حديث الفِتْيان والفَتَيات. ويقال: غَزِلَ الكَلْب غَزَلاً، وهو أن يَطلُبَ الغزالَ حتّى إذا أدرَكَه تركه ولَهَا عنه.
والثانية: الغزال، وهو معروف، والأنثى غَزَالة، ولعلَّ اسمَ الشَّمسِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR250 harf- قال تعالى: ﴿ولا تكونوا كالتي نقضت غزلها﴾ [النحل/92]، وقد غزلت غزلها. والغزال: ولد الظبية، والغزالة: قرصة الشمس، وكني بالغزل والمغازلة عن مشافنة (الشفن: النظر بمؤخر العين) المرأة التي كأنها غزال، وغزل الكلب غزلا: إذا أدرك الغزال فلهي عنه بعد إدراكه.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR634 harfغ ز ل
طلعت الغزالة وهي الشمس ولا يقال: غابت وهو اسمها إلى مدّ النهار وانتفاخه يقال: لقيته غزالة الضحى وغزاغلات الضحى.
قال: دعت سليمى دعوة هل من فتى يسوق بالقوم غزالات الضحى فقام لا وانٍ ولا رثّ القوى وجئتك مع الغزالة أي مع طلوع الشمس.
وفلان غزل ومتغزل وغزيل وهو غزيلها فعيل بمعنى مفاعل كحديث وكليم.
وتقول: إن صاحب الغزل أضلّ من ساق مغزل وضلاله: أنه يكسو الناس وهو عار.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.968 harfغَزَلَت المرأَة القطن والكتان وغيرهما تَغْزله غَزْلاً، وكذلك اغْتَزَلَتْه وهي تَغْزِل بالمِغْزل، ونسوةٌ غُزَّلٌ غَوازُِلُ؛ قال جندل بن المثنى الحارثي:
كأَنه، بالصَّحْصَحانِ الأَنْجَلِ،
قُطْنٌ سُخامٌ بأَيادي غُزَّلِ
على أَن الغُزَّلَ قد يكون هنا الرجالَ لأَن فُعَّلاً في جمع فاعلٍ من المذكر أَكثر منه في جمع فاعِلة. والغَزْلُ أَيضاً: المغزول. والغَزْلُ: ما تغْزِلُه مذكر، والجمع غُزول؛ قال ابن سيده:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR475 harf* غ ز ل * * الغَزَالُ * الشادن حين يتحرك وجمعه * غِزْلَةٌ * و * غِزْلانٌ * مثل غِلمة وغِلمان و * غَزَالَةُ * الضحى أوله يقال جاء فلان في غَزالة الضُّحى وقيل الغَزالة الشمس أيضا و * غَزَلتِ * المرأة القطن من باب ضرب و * اغْتَزَلَتْهُ * مثله و * الغَزْلُ * أيضا * المَغْزُولُ * و * المُغْزَلُ * بضم الميم وكسرها ما يُغزل به قال الفرَّاء والأصل الضم لأنه من * أُغْزِل * أي أُدير وفُتل و * أغْزَلَتِ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.975 harfغزلت المرأة القطن والكتان وغيرهما تغزله من حد ضرب، غزلا، واغتزلته أيضا فهو غزل، بالفتح، أي مغزول، قال الله تعالى: كالتي نقضت غزلها وهو مذكر، جمعه غزول، قال ابن سيده: وسمى سيبويه ما تنسجه العنكبوت غزلا. ونسوة غزل، كركع، وغوازل، قال جندل بن المثنى الحارثي:
كأنه بالصحصحان الأنجل
قطن سخام بأيادي غزل على أن الغزل قد يكون هنا الرجال؛ لأن فعلا في جمع فاعل من المذكر أكثر منه في جمع
غزلت المرأة القطن والكتان وغيرهما تغزله من حد ضرب، غزلا، واغتزلته أيضا فهو غزل، بالفتح، أي مغزول، قال الله تعالى: كالتي نقضت غزلها وهو مذكر، جمعه غزول، قال ابن سيده: وسمى سيبويه ما تنسجه العنكبوت غزلا. ونسوة غزل، كركع، وغوازل، قال جندل بن المثنى الحارثي: كأنه بالصحصحان الأنجل قطن سخام بأيادي غزل على أن الغزل قد يكون هنا الرجال؛ لأن فعلا في جمع فاعل من المذكر أكثر منه في جمع فاعلة. والمغزل، مثلثة الميم، تميم تكسر الميم، وقيس تضمها، والأخيرة أقلها، والأصل الضم: ما يغزل به، نقل ثعلب اللغات الثلاثة، وكذا ابن مالك، وأنكر الفراء الضم في كتابه البهي، كما في العباب. وأغزل: أداره. قلت: ونص الفراء في كتابه البهي: وقد استثقلت العرب الضمة في حروف وكسرت ميمها وأصلها الضم، من ذلك مصحف ومخدع ومجسد ومطرف ومغزل؛ لأنها في المعنى أخذت من أصحف أي جمعت فيه الصحف، وكذلك المغزل إنما هو من أغزل، أي: قتل وأدير فهو مغزل، وفي كتاب لقوم من اليهود: عليكم كذا وكذا وربع المغزل، أي ربع ما غزل نساؤكم، قال ابن الأثير: هو بالكسر: الآلة، وبالفتح: موضع الغزل، وبالضم: ما يجعل فيه الغزل، وقيل: هو حكم خص به هؤلاء. والمغيزل: حبل دقيق، قال ابن سيده: أراه شبه بالمغزل لدقته، قال ذلك الحرمازي، وأنشد: وقال اللواتي كن فيها يلمننـي لعل الهوى يوم المغيزل قاتله ومغازلة النساء: محادثتهن ومراودتهن، والاسم الغزل، محركة، وقد غزل غزلا، وغازلها مغازلة. قال ابن سيده: الغزل: اللهو مع النساء، كالمغزل، كمقعد، وأنشد: تقول لي العبرى المصاب حليلها أيا مالك هل في الظعائن مغزل
قال شيخنا: ظاهره أن الغزل هو محادثة النساء، ولعله من معانيه، والمعروف عند أئمة الأدب وأهل اللسان أن الغزل والنسيب: هو مدح الأعضاء الظاهرة من المحبوب، أو ذكر أيام الوصل والهجر، أو نحو ذلك كما في عمدة ابن رشيق، وبسطه بعض البسط الشيخ ابن هشام في أوائل شرح الكعبية، انتهى. قلت: نص ابن رشيق في العمدة: والنسيب والغزل والتشبيب كلها بمعنى واحد، وقال عبد اللطيف البغدادي في شرح نقد الشعر لقدامة: يقال: فلان يشبب بفلانة، أي ينسب بها، ولتشابههما لا يفرق اللغويون بينهما، وليس ذلك إليهم، قال العلامة عبد القادر بن عمر البغدادي في حاشيته على شرح ابن هشام على الكعبية: إن التشبيب إنما هو ذكر صفات المرأة، وهو القسم الأول من النسيب، فلا يطلق التشبيب على ذكر صفات الناسب ولا على غيره من القسمين الباقيين، والتغزل بمعنى النسيب في الأقسام الأربعة، فيقال لكل منهما تغزل، كما يقال له نسيب، والتغزل: ذكر الغزل، فالغزل غير التغزل والنسيب، وقال عبد اللطيف البغدادي في شرحه على نقد الشعر لقدامة: اعلم أن النسيب والتشبيب والغزل ثلاثتها متقاربة، ولهذا يعسر الفرق بينهما حتى يظن بها أنها واحد، ونحن نوضح لك الفرق، فنقول: إن الغزل هو الأفعال والأحوال والأقوال الجارية بين المحب والمحبوب نفسها، وأما التشبيب فهو الإشادة بذكر المحبوب وصفاته، وإشهار ذلك، والتصريح به، وأما النسيب فهو ذكر الثلاثة أعني حال الناسب والمنسوب به، والأمور الجارية بينهما، فالتشبيب داخل في النسيب، والنسيب: ذكر الغزل، قال قدامة: والغزل إنما هو التصابي والاستهتار بمودات النساء، ويقال في الإنسان إنه غزل: إذا كان متشكلا بالصبوة التي تليق بالنساء وتجانس موافقاتهن بالوجد الذي يجده بهن إلى أن يملن إليه، والذي يميلهن إليه هو الشمائل الحلوة، والمعاطف الظريفة، والحركات اللطيفة، والكلام المستعذب، والمزح المستغرب، قال الشارح المذكور: ينبغي أن يفهم أن الغزل يطلق تارة على الاستعداد بنحو هذه الحال، والتخلق بهذه الخليقة، ويطلق تارة أخرى على الانفعال بهذه الحال، كما يقال: الغضبان، على المستعد للغضب، السريع الانفعال به، وعلى من انفعل له، وخرج به إلى الفعل، فقوله: الغزل إنما هو التصابي، يريد به التخلق والانفعال، وقوله: إذا كان متشكلا بالصبوة، يريد به الاستعداد، انتهى. والتغزل: التكلف له، أي للغزل، وقد يكون بمعنى ذكر الغزل، فالغزل غير التغزل، كما تقدم قريبا. الغزل، ككتف: المتغزل بهن، على النسب، أي ذو غزل، فالمراد بالتغزل هنا ذكر الغزل، لا تكلفه، وقد ذكر تحقيقه في قول قدامة قريبا. وقد غزل، كفرح غزلا. الغزل: الضعيف عن الأشياء الفاتر فيها عن ابن الأعرابي، قال: ومنه رجل غزل لصاحب النساء؛ لضعفه عن غير ذلك. والأغزل من الحمى: ما كانت هكذا في سائر النسخ، والصواب - كما في اللسان - والعرب تقول: أغزل من الحمى، يريدون أنها معتادة للعليل متكررة عليه، فكأنها عاشقة له. وغازل الأربعين: دنا منها، عن ثعلب. والغزال، كسحاب من الظباء: الشادن، وقيل: الأنثى، حين يتحرك ويمشي، وتشبه به الجارية في التشبيب، فيذكر النعت والفعل على تذكير التشبيه، وقيل هو بعد الطلى، أو هو غزال من حين يولد إلى أن يبلغ أشد الإحضار، وذلك حين يقرن قوائمه فيضعها معا ويرفعهما معا، ج: غزلة وغزلان، بكسرهما، كغلمة وغلمان، والأنثى بالهاء، قال شيخنا: وظاهره يوهم أن الغزال خاص بالذكور، وأنه لا
يقال في الأنثى، وإنما يقال لها ظبية، وهو الذي جزم به طائفة من فقهاء اللغة، ومال إليه الحريري والصفدي وغيرهما وصححوه، والصواب خلافه، فإنهم قالوا في الذكر غزال، وفي الأنثى غزالة، كما نقله الفيومي في المصباح، وغير واحد من الأئمة، فلا اعتداد بما زعموه، وإن قيل إن كلام المصنف ربما يوهم ما زعموه فلا التفات إليه، والله أعلم. وظبية مغزل، كمحسن: ذات غزال، وقد أغزلت. وغزل الكلب، كفرح: فتر، وهو أن يطلبه حتى إذا أدركه وثغا من فرقه انصرف منه ولهي عنه، كذا في الصحاح، وقال ابن الأعرابي: فإذا أحس بالكلب خرق ولصق بالأرض ولهي عنه الكلب وانصرف، فيقال: غزل والله كلبك. الغزالة، كسحابة: الشمس، سميت لأنها تمد حبالا كأنها تغزل، أو الشمس عند طلوعها، يقال: طلعت الغزالة، ولا يقال: غابت الغزالة، ويقال غابت الجونة؛ لأنها اسم للشمس عند غروبها، أو هي الشمس عند ارتفاعها، وفي المحكم: إذا ارتفع النهار، أو هي عين الشمس. أيضا: اسم امرأة شبيب الخارجي، يضرب بها المثل في الشجاعة، نقل أنها هجمت الكوفة في ثلاثين فارسا، وفيها ثلاثون ألف مقاتل فصلت الصبح، وقرأت فيها سورة البقرة، ثم هرب الحجاج ومن معه، وقصتها في كامل المبرد، وهي المرادة في قوله:يقال في الأنثى، وإنما يقال لها ظبية، وهو الذي جزم به طائفة من فقهاء اللغة، ومال إليه الحريري والصفدي وغيرهما وصححوه، والصواب خلافه، فإنهم قالوا في الذكر غزال، وفي الأنثى غزالة، كما نقله الفيومي في المصباح، وغير واحد من الأئمة، فلا اعتداد بما زعموه، وإن قيل إن كلام المصنف ربما يوهم ما زعموه فلا التفات إليه، والله أعلم. وظبية مغزل، كمحسن: ذات غزال، وقد أغزلت. وغزل الكلب، كفرح: فتر، وهو أن يطلبه حتى إذا أدركه وثغا من فرقه انصرف منه ولهي عنه، كذا في الصحاح، وقال ابن الأعرابي: فإذا أحس بالكلب خرق ولصق بالأرض ولهي عنه الكلب وانصرف، فيقال: غزل والله كلبك. الغزالة، كسحابة: الشمس، سميت لأنها تمد حبالا كأنها تغزل، أو الشمس عند طلوعها، يقال: طلعت الغزالة، ولا يقال: غابت الغزالة، ويقال غابت الجونة؛ لأنها اسم للشمس عند غروبها، أو هي الشمس عند ارتفاعها، وفي المحكم: إذا ارتفع النهار، أو هي عين الشمس. أيضا: اسم امرأة شبيب الخارجي، يضرب بها المثل في الشجاعة، نقل أنها هجمت الكوفة في ثلاثين فارسا، وفيها ثلاثون ألف مقاتل فصلت الصبح، وقرأت فيها سورة البقرة، ثم هرب الحجاج ومن معه، وقصتها في كامل المبرد، وهي المرادة في قوله: هلا برزت إلى الغزالة في الوغى إذ كان قلبك في جناحـي طـائر نقله شيخنا. قلت: والرواية: هلا كررت على غزالة... بل كان قلبك، ومثله قول الآخر: أقامت غزالة سوق الضراب لأهل العراقين حولا قميطا وقد تحذف لامها، أي لام المعرفة؛ لأنها للمح الأصل، قاله شيخنا. قال أبو نصر: الغزالة: عشبة من السطاح تتفرش على الأرض بورق أخضر، لا شوك فيه ولا أفنان، حلوة، يخرج من وسطها قضيب طويل يقشر فيؤكل، ولها نور أصفر من أسفل القضيب إلى أعلاه، وهي مرعى، يأكلها كل شيء، ومنابتها السهول. الغزالة: فرس محطم بن الأرقم الخولاني. وغزالة الضحى، وغزالاته: أوله، وفي الصحاح والعباب: أولها، يقال: أتيته غزالة الضحى وغزالات الضحى، قال: يا حبذا، أيام غيلان، السرى
ودعوة القوم: ألا هل من فتى يسوق بالقوم غزالات الضحى ويقال: جاءنا فلان في غزالة الضحى، وأنشد الجوهري لذي الرمة: فأشرفت الغزالة رأس حزوى أراقبهم وما أغنـي قـبـالا هكذا في النسخ الصحاح، والصواب في الرواية على ما حققه أبو سهل وأبو زكريا: فأشرفت الغزالة رأس حوضى قال الجوهري: ونصب الغزالة على الظرف، قال الصاغاني: أي وقت الضحى، وقال ابن خالويه: الغزالة في بيت ذي الرمة الشمس، وتقديره عنده: فأشرفت طلوع الغزالة، ورأس حزوى: مفعول أشرفت، على معنى علوت، أي علوت رأس حزوى طلوع الشمس، أو بعيد ما تنبسط الشمس وتضحى، أو أولها أي الضحى إلى مد النهار الأكبر بمضي نحو خمس النهار. وغزال شعبان: دويبة، وهو ضرب من الجنادب. قال أبو حنيفة: دم الغزال: نبات كالطرخون حريف يؤكل وهو أخضر، وله عرق أحمر مثل عروق الأرطاة، تخطط الجواري بمائه مسكا في أيديهن حمرا، قال: هكذا أخبرني بعض بني أسد. وغزال، كسحاب: عقبة، وفي الروض للسهيلي: اسم طريق، وهو غير مصروف. قلت: ومنه قول سويد بن عمير الهذلي: أفررت لما أن رأيت عدينا ونسيت ما قدمت يوم غزال والغزيل، كربيع: جد المكشوح والد قيس، والمكشوح اسمه: هبيرة بن عبد يغوث. ودارة الغزيل لبلحارث بن ربيعة، وقد ذكرت في الدارات. والمغازل: عمد النورج الذي يداس به الكدس، نقله الصاغاني. وسموا غزالا وغزالة، كسحاب وسحابة. ومما يستدرك عليه: في المثل: هو أغزل من امرئ القيس، نقله الجوهري. وفي العباب: وقولهم: أغزل من عنكبوت، هو من النسج، وقولهم: أغزل من فرعل، هو من الغزل بمعنى الخرق، مثل خرق الكلب، وقيل: فرعل: رجل من القدماء، وهو بمعنى: أغزل من امرئ القيس. والتغازل نقله الجوهري، وهو تفاعل من الغزل. وفيفا غزال، وقرن غزال: موضعان، قال كثير: أناديك ما حج الحجيج وكبرت بفيفا غزال رفقة وأهـلـت
وقد ذكر في ف-ي-ف. وعبد القادر بن مغيزل، أخذ عن السخاوي والسيوطي. ومنية الغزال، كسحاب: قرية بمصر، من أعمال المنوفية، وقد رأيتها. وغزالة، كسحابة: قرية من قرى طوس، قيل: وإليها نسب الإمام أبو حامد الغزالي، كما صرح به النووي في التبيان، وقال ابن الأثير: إن الغزالي مخففا خلاف المشهور، وصوب فيه التشديد، وهو منسوب إلى الغزال، بائع الغزل، أو الغزال على عادة أهل خوارزم وجرجان كالعصاري إلى العصار، وبسط ذلك السبكي وابن خلكان وابن شهبة. ويقال: هو غزيلها: فعيل بمعنى مفاعل، كحديث وكليم. وتقول: صاحب الغزل أضل ساق مغزل، وضلاله أنه يكسو الناس وهو عريان، كما في الأساس. ومن المجاز: أطيب من أنفاس الصبا إذا غازلت رياض الربا. وهو يغازل رغدا من العيش. وابن غزالة: شاعر جاهلي من تجيب، واسمه ربيعة بن عبد الله، وأمه غزالة بنت قنان، من إياد. والغزال، كسحاب: لقب يعقوب بن المبارك الكوفي. ويحيى بن حكم الغزال: شاعر أندلسي مجيد، مات سنة 250. وعبد الواحد بن أحمد بن غزال: مقرئ. ومحمد بن الحسين بن عين الغزال، كتب عنه أبو الطاهر بن أبي الصقر. وخالد بن محمد بن عبيد الدمياطي ابن عين الغزال، عن بكر بن سهل وغيره. ومحمد بن علي بن داود بن غزال: حافظ مكثر. وأبو عبد الرحمن غزال بن أبي بكر بن بندار الخباز، عن ثابت بن بندار. وأبو البدر محمد بن غزال الواسطي: محدث. وبالتشديد: أحمد بن أيوب المروزي الغزال، ومقاتل بن يحيى السلمي الغزال، وأحمد بن هارون البخاري الغزال: محدثون. وأم غزالة، مشددا: حصن من أعمال ماردة بالأندلس، قاله ياقوت. وأحمد بن محمد بن محمد بن نصر الله بن المغيزل الحموي، سمع من ابن رواحة، مات سنة 687.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.706 harfغَزَلَتِ القُطْنَ
1 غَزَلَتِ القُطْنَ ذ , (S, MA, O, K,) and الكَتَّانَ وَغَيْرَهُمَا, (TA,) or الصُّوفَ وَنَحْوَهُ, (Msb,) aor. غَزِلَ (S, O, Msb, K,) inf. n. غَزْلٌ, (S, MA, O, KL,) She spun the cotton, (MA, KL, PS,) and the flax, &c., (TA,) or the wool, and the like; (Msb;) and ↓ اغتزلتهُ signifies the same. (S, K.) -A2- غَزِلَ, (S, O, K, TA,) aor. غَزَلَ , (K, TA,) inf. n. غَزَلٌ, (S, O, TA,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.327 harfغَزَلَ
غَزَلَ I ( n. ac. غَزْل 1 ),
a. Spun.
غَزِلَ
غَزِلَ A ( n. ac. غَزَل 4 )
a. [ Bi ], Made love to, courted, dallied, toyed with.
غَاْزَلَ
غَاْزَلَ III ,
a. Made love to &c.
أَغْزَلَ
أَغْزَلَ IV ,
a. Spun, twirled the spindle.
b. Had a young one ( gazelle ).
تَغَزَّلَ
تَغَزَّلَ V ,
a. see ( غَزِلَ ).
تَغَاْزَلَ
تَغَاْزَلَ VI ,
a. Made love to each other.
اِنْغَزَلَ
اِنْغَزَلَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.713 harfغزل
غَزَل - يَغْزِلُ - غَزْل
غَزَل - يَغْزِلُ + كائن + شيئاً: يحبك الخيوط من القطن أو الصوف على شكل غشاء أو ثوب
غَزْل: اسم فعل " غَزَل - يَغْزِلُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " غَزَل - يَغْزِلُ ": الغزل المغزول: النسيج الذي حبك من القطن أو الصوف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقوية وزيادة التماسك وخاصة بالنسج أو بالبرم وفتل وغزل الحبل أو الخيط
Sîgalar(1)
Mücavir kökler16 mücavir (25 toplam)
- نكث
1 ortak ayet · Bozulmuş iptir
- نقض
1 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- ربو
1 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- بلو
1 ortak ayet · Biley taşı
- يمن
1 ortak ayet · Sağ yandır
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- دخل
1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- خلف
1 ortak ayet · Half : Ense demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ …
Onun ipliğiİpliğini iyice eğirip katladıktan sonra, söküp bozan kadın gibi olmayın. Bir ümmetin diğerinden daha çok olmasından ötürü yeminlerinizi aranızda aldatma vasıtası yapıyorsunuz. Allah, onunla sizi imtihan eder. Kıyamet günü ihtilaf ettiğiniz şeyleri elbette size beyan edecektir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غزل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فتل, نسج, عقد |
| Zıt Kök | نقض |
| Çekirdek Özet 1 | Lifleri bükerek, döndürerek ve uzatarak dayanıklı ve bütünlüklü bir ip haline getirme |
| Çekirdek Özet 2 | Emek, dikkat ve ahitle örülen toplumsal ve ahlaki bağların korunması; sabırla inşa edilen hukuki ve ahlaki bütünlüğün dağıtılmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalı ve dağınık unsurların kasıtlı bir emekle işlevsel bir birliğe dönüştürülmesi ve bu birliğin keyfi biçimde bozulmasının doğuracağı ontolojik ve toplumsal çözülme |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil kullanımını yalnızca kadınların ev içi dokuma uğraşına indirgeyip, ahitleri ve kurumsal yapıları ayakta tutan kolektif irade ve emek boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غز | Bir hedefe yönelme, yoğunlaşma, çekip çıkarma veya odaklanmış bir hareketle bir şeyi talep etme; nitekim غزو kökünde belirli bir hedefe yönelerek sefere çıkma ve kastetme anlamı, غزز kökünde ise sertleşme ve sıkılaşma anlamı görülür. | ل | Çekirdeğin taşıdığı hedefe yönelme ve yoğunlaşma hareketine süreklilik, esneklik ve birbirine dolayarak uzatma boyutu katar; böylece dağınık liflerin dairesel bir dönüşle bükülüp kesintisiz bir iplik haline getirilmesi anlamı özelleşir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz / kaynak perdelenmesi, derinlik; proto-harf ع imgesinin hırıltılı sesle yoğunlaşmış türevidir | Görünmeyen, dağınık veya saklı liflerin bir araya toplanıp derine doğru yönlendirilmesi ve işlenmesi hareketini imler. |
| ز | Kesici alet, kama; hareket, sıçrama, keskin temas | Liflerin iğ ve kirman ekseninde hızlı, ritmik ve dönel bir hareketle bükülmesini, keskin bir çevrilmeyle gerilmesini sağlar. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, bağlama, bir hedefe iletme | Dağınık lif parçalarının tek bir hat üzerinde toplanıp kesintisiz bir bağ ve hat haline getirilmesini temsil eder. |
| غزل | Dağınık ve gevşek liflerin ritmik bir dönüş ve yönlendirici bir bağ ile kesintisiz bir ipliğe dönüştürülmesi | Ayrık parçaların sürekli ve disiplinli bir döndürme hareketiyle tutarlı, sağlam ve işlevsel bir yapıya kavuşturulması hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yün, pamuk veya keten liflerini kirman (iğ) yardımıyla döndürüp bükerek tek parça dayanıklı iplik haline getirmek; bükülmüş iplik. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cendel b. el-Müsennâ el-Hârisî, çöldeki beyaz kum veya bitki kalıntılarını kadınların büktüğü yumuşak pamuğa benzeterek kökü doğrudan fiziksel iplik bükme anlamında kullanmıştır: كأَنه، بالصَّحْصَحانِ الأَنْجَلِ، / قُطْنٌ سُخامٌ بأَيادي غُزَّلِ |
| Erken Arapça kullanım | İyâs b. Sehm el-Hüzelî şiirinde kökten türeyen iğ aletini (mığzel) benzetme unsuru olarak anmış; ayrıca erken dönemde güneşin doğup ışınlarını iplik iplik yaydığı kuşluk vaktine «gazâle» denilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça غزل kökü, Sami dillerinin genelinde bükmek, eğirmek, dairesel hareketle iplik yapmak anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede nadir ve geç dönemlerde görülen benzer kökler bükülme ve kıvrılma hareketine işaret ederken, Süryanicede iplik bükme ve dokuma bağlamındaki eylemlerle anlamsal örtüşme bulunur. Arapçada bu kök bir yandan somut olarak liflerin bükülüp iplik haline getirilmesini ifade ederken, diğer yandan mecazi olarak av köpeğinin ceylanın peşinden koşup yetiştiğinde oyalanması ve gençlerin duygusal-zarif sohbetleri (gazel) gibi anlam dallanmalarına uğramıştır. Arapçadaki bu genişleme, kökün bükme ve bağlama ana aksından ayrılmaksızın, karşılıklı çekim ve sözün inceltilerek uzatılması metaforu üzerinden gelişmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Liflerin bükülmesi, döndürülmesi ve uzatılması | Birincil fiziksel anlam iğ ile iplik eğirmektir; buradan kadınlarla incelikli ve çekici sözleşme (gazel) ve sabah güneşi (gazâle) anlamları türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice bükme, dönme ve iplik oluşturma kökleri | Güney ve Orta Sami kollarında eğirme ve bükme eylemiyle fonetik ve semantik paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrudan doğrulanabilir bir kökensel bağ tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lane's Lexicon ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غزل | Anlamlı | İplik eğirmek, bükmek; iltifat etmek | Dağınık lifleri döndürerek sağlam iplik yapmak; sevgi ve arzu sözleri söylemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غلز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, dile ait bir kök olarak kaydedilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa kaydıyla mühmeldir. |
| زغل | Anlamlı | Akıtmak, püskürtmek, az az vermek | Kırbadan suyun fışkırması, kuşun yavrusuna ağzından azar azar yem vermesi. | Kur'an'da geçmez. |
| زلغ | Anlamlı | Çatlamak, sıyrılmak | Derinin soyulması veya elin soğuktan çatlaması. | Kur'an'da geçmez. |
| لغز | Anlamlı | Dolambaçlı hale getirmek, gizlemek | Sözü üstü kapalı ve bilmece gibi söylemek; köstebek yuvasının dolambaçlı dehlizleri. | Dairesel ve dolambaçlı bükülme bakımından hedef kökle semantik akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| لزغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük geleneğinde kullanılmayan terkip olarak kaydedilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa kaydıyla mühmeldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غزل | Merkez | İplik eğirme, bükerek bütünleme | Dağınık lifleri iğ üzerinde büküp gererek tek ve dayanıklı bir iplik haline getirme eylemidir. | Emekle oluşturulan ilk aşama yapısal bütünlük. |
| فتل | Komşu | Bükme, çevirme | فتل iki veya daha fazla ipi ya da cismi birbirine dolamakken, غزل ham liflerden sıfırdan iplik imal etmektir. | İpi burma ve kuvvetlendirme hareketi. |
| نسج | Komşu | Dokuma, örme | نسج hazır iplikleri atkı ve çözgü sistemiyle birleştirip kumaş yapma eylemidir; غزل ise bu kumaşın hammaddesi olan ipliği üretmektir. | Dokuma düzlemindeki ileri aşama. |
| عقد | Komşu | Düğümleme, bağlama | عقد iki ucu birbirine bağlayıp çözülmez kılma eylemidir; غزل liflerin kendi içinde homojen bir hat oluşturmasıdır. | Hukuki ve fiziki bağ kurma. |
| نقض | Zıt | Bozma, çözme, dağıtma | نقض örülmüş, bükülmüş veya kurulmuş bir yapıyı zorlayarak ya da gevşeterek parçalarına ayırmak ve hükümsüz kılmaktır. | غزل kökünün zıddı olarak Kur'an'da eşleşir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غزل | İplik eğirme, büklüm | Liflerin bükülüp sağlamlaştırılması ve bundan doğan bağ. | Kesin |
| Latince | nere, filare | İplik eğirmek, bükmek | Ham elyaftan bükerek iplik çekme eylemini tam karşılar; mecazi duygusal alanı dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | spinning, spun yarn | Eğirme, bükülmüş iplik | Liflerin iplik haline getirilme sürecini ve elde edilen ürünü karşılar; kökün ahit metaforundaki emeği yansıtır. | Kesin |
| Almanca | spinnen, Gespinst | Eğirmek, örüntü / iplik | Hem iplik eğirme ameliyesini hem de zihinsel örgü/kurgu anlamını karşılayabilen yakın bir eşdeğerdir. | Güçlü |
| Fransızca | filer, filage | İplik eğirmek, çekmek | Lifleri bükerek uzatma hareketini tam verir; sabırla inşa edilen yapı boyutunu aktarır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَزْل (İsim / Masdar) | Sabır ve emekle bükülüp sağlamlaştırılmış iplik; ahit ve akitlerin mecazi timsali | Toplumsal sözleşmelerin, yeminlerin ve antlaşmaların bozulmasını yasaklayan uyarı bağlamı; Nahl 16:92. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahde vefa ve ilahi adaletin sürekliliği | İmanın ve kulluk ahdinin kazanıldıktan sonra fısk veya irtidat ile sıfırlanmasının doğurduğu ontolojik iflas. | Kazanılmış salih amelin ve itikadi bütünlüğün heder edilmesi. |
| Fıkıh | Akitler hukuku (Ukûd) | Kurulmuş bir hukuki sözleşmenin (nikâh, ticaret, sulh) tek taraflı, meşru sebep olmaksızın feshedilmesinin haramlığı. | Akitlerin bağlayıcılığı ve tek taraflı keyfi feshin hukuki batıllığı. |
| Tefsir | Temsilî anlatım ve mesel tahlili | Mekke'de eğirdiği ipliği sonra söküp bozan kadının (Rayta bint Sa'd) kıssası üzerinden toplumsal güvenin yıkımı. | Somut iplik eğirme eyleminden soyut toplumsal sadakat ilkesine intikal. |
| Hadis | Ahlak ve sadakat | Verilen sözden dönmenin ve münafıklık alameti olan ahdi bozmanın yerilmesi. | İkili ve toplumsal ilişkilerde güven zeminini koruma zorunluluğu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı arasındaki misak | İbadet ve amellerle bükülen manevi bağ | İnancın sürekliliğini ve ahlaki bütünlüğü muhafaza etme | Dini hayat, tek tek amellerin sabırla bükülüp sağlam bir takva bağına dönüştürülmesidir; günahla bu bağın sökülmesi yasaklanır. | Kesin |
| İlmi | Kümülatif bilgi inşası | Tutarlı önermelerin birbirine bağlanması | Bilimsel metodolojinin ve tutarlılığın korunması | Dağınık verilerin yöntemli akıl yürütmeyle bükülerek bir teoriye dönüştürülmesi; keyfi inkârla bilginin dağıtılmaması. | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası ve toplumsal antlaşmalar | Toplumsal sözleşme ve anayasal mutabakat | Devlette istikrarı, barışı ve kamu düzenini sağlama | Menfaat değiştiğinde siyasi paktları veya barış antlaşmalarını bozmak, toplumu anarşi ve güvensizliğe sürükler. | Kesin |
| İktisadi | Emek-sermaye süreçleri ve üretim | Katma değerli üretim ve güvene dayalı piyasa | İktisadi birikimin ve sermaye güvenliğinin korunması | Ham maddeden emekle mamul ürün elde etmek; ticari güveni hileyle bozup ekonomik değeri sıfırlamamak. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Polimerizasyon ve entropi | Monomerlerin (tekil liflerin) kimyasal bağlarla dayanıklı polimer zincirlerine (iplik) dönüşmesi; sistemin dağıtılmasıyla termodinamik düzensizliğin (entropi) artması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ve kurumsallaşma | Toplumdaki bireysel iradelerin ortak normlar ve kurumlar etrafında örülmesi; normların çiğnenmesiyle sosyal sermayenin ve hukuki dokunun çökmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İlgili ayetteki (غزل) ifadesini sadece ilkel bir dokuma ameliyesi ya da folklorik bir kadın davranışı olarak okuyup, meselin işaret ettiği evrensel hukuk normunu görememek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da tek bir ayette geçmesine rağmen, tüm Kur'ani ahlakın temeli olan ahit, emanet, toplumsal mutabakat ve kolektif emeğin korunması ilkesinin somut modeli olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayeti tarihte yaşamış meczup bir kadının münferit kıssası sanarak, devletler arası antlaşmaların çiğnenmesini, siyasi ilkesizlikleri ve modern bürokratik çözülmeleri ayetin eleştiri kapsamı dışında bırakmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın soyut toplumsal ilkeleri, ahlaki kuralları ve siyasi yükümlülükleri bedevi ve yerleşik zihnin en iyi bildiği somut emek süreçleriyle nasıl kristalize ettiğini gösteren zirve bir örnektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeminlerin kefaleti, ahitlerin yerine getirilmesi, uluslararası ilişkilerde güvenilirlik ve toplumsal sözleşmelerin bağlayıcılığını konu edinen Nahl suresi ve benzeri hukuk-ahlak ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çıkara dayalı stratejik ittifakların, daha güçlü bir topluluk bulunduğunda eski antlaşmaları hiçe sayarak bozulabileceği yönündeki oportünist ve pragmatist siyaset anlayışını mahkûm eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık liflerin iğ üzerinde dairesel hareketle bükülerek, gerilerek ve uzatılarak dayanıklı tek parça iplik haline getirilmesi.
- Soyut anlamSabır, irade ve emekle oluşturulmuş ahlaki, hukuki ve toplumsal bağların sürekliliğinin sağlanması; sistemli bir emeğin ürünü olan düzenin korunması.
- Sistematik karşılıkDağınık elemanların yapısal bir entegrasyonla düzenli ve mukavim bir bütüne evrilmesi; bu bağların koparılmasıyla entropinin maksimuma çıkması ve sistemin sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bağımsız, dağınık lif elemanlarını temsil eder. operatörü bu elemanların bir araya toplanmasını, dönme ve bükme işlemcisini (iğ ile eğirme emeğini) gösterir. Bu işlem sonucunda mukavim, bütünlüklü iplik (veya ahit yapısı) oluşur. Modelin ikinci kısmında yer alan ise bozucu, çözücü ve kasıtlı dış müdahaleyi (nakz eylemini) simgeler; bu müdahale sonucu oluşan yapı sıfırlanarak () başlangıçtaki parçalanmış, anlamsız ve işlevsiz lif yığınına geri döner.