غسق
غ - س - ق
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Ğasak, Kanlı irin demektir. Akşam karanlığının çökmesine ğasak denmektedir. Hilkat yaratılış, felak oluşma, ğasak ise bozulmadır. Kainatta bir taraftan gelişme var, diğer taraftan ise yaşlanma ve çökme vardır. Bir taraftan kainat genişleyerek doğmakta, bu arada bölünen maddeler bir birlerini etkileyerek yeni oluşumlar olmaktadır. Diğer tarafta yıldızların hidrojenleri tükenmekte ve kainat ölüme gitmektedir. İnsan bu akış içinde kendisini şerlerden koruyarak hayra doğru yol alabilmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğasak, Kanlı irin demektir. Akşam karanlığının çökmesine ğasak denmektedir. Hilkat yaratılış, felak oluşma, ğasak ise bozulmadır. Kainatta bir taraftan gelişme var, diğer taraftan ise yaşlanma ve çökme vardır. Bir taraftan kainat genişleyerek doğmakta, bu arada bölünen maddeler bir birlerini etkileyerek yeni oluşumlar olmaktadır. Diğer tarafta yıldızların hidrojenleri tükenmekte ve kainat ölüme gitmektedir. İnsan bu akış içinde kendisini şerlerden koruyarak hayra doğru yol alabilmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR272 harfباب الغين والقاف والسين معهما
غ س ق يستعمل فقط غسق: الغاسِقُ: الليلُ إذا غاب الشَّفَقُ. وغَسَقَتْ عينه تَغسِقُ غُسُوقاً وغَسْقاً وغَسَقاناً، قال:
فالعين مطروفةٌ لبـينـهـمُ تَغْسِقُ ما في دموعها سَرَعُُ
أخبر أنه فاسدُ العين.
وقوله تعالى: "إلا حميماً وغَسّاقا" أي منتناً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR349 harfالغَسَقُ: أول ظلمة الليل. وقد غسَق الليل يَغْسِقُ، أي أظلم. والغاسقُ: الليلُ إذا غاب الشفق. وقوله تعالى: "ومن شرِّ غاسِقٍ إذا وَقَبَ" قال الحسن: الليل إذا دخل، ويقال إنه القمر. وغَسَقَتْ عينه غَسْقاً: أظلمت. وغَسَقَ الجرح غَسَقاناً، إذا سال منه ماء أصفر. وأغْسَقَ المؤذن، أي أخَّر المغرب إلى غَسَقِ الليل. والغَسَّاقُ: البارد المَنْتِنُ، يخفف ويشدد.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.928 harfباب الغين والقاف مع السين
غسق
استعمل من وجوهه :
غسق : قال الفَرَّاءُ في قولِ الله جلّ وعزّ : ( ( الْمِهَادُ هَاذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ ) ( ص : 57 ) .
قَالَ : رُفِعَتِ : الحَمِيمُ والغَسَّاقُ بِ ( هذا ) ، مُقَدَّماً ومُؤخَّراً ، والمعنى : هذا حميمٌ ، وَغَسَّاقُ ، فَلْيَذوقُوهُ .
قَال الغَسَّاقُ : تشدّد سينُهُ ، وَتُخَفَّفُ . ثَقَّلَها يَحيَ بنُ وَثَّابٍ ، وعامةُ أصحاب عبدِ الله ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.758 harf(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR259 harf- غسق الليل: شدة ظلمته. قال تعالى: ﴿إلى غسق الليل﴾ [الإسراء/78]، والغاسق: الليل المظلم. قال: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3]، وذلك عبارة عن النائبة بالليل كالطارق، وقيل: القمر إذا كسف فاسود. والغساق: ما يقطر من جلود أهل النار، قال: ﴿إلا حميما وغساقا﴾ [عم/25].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR631 harfغ س ق
يقولون: من الغسق إلى الفلق.
وهو دخول أول الليل حين يختلط الظلام وقد غسق الليل يغسق غسقاً وغسوقاً.
وبنو تميم على أغسق.
قال ابن قيس: إن هذا الليل قد غسقا واشتكيت الهمّ والأرقا وقال جسّاس: ونحوهما: دجا الليل وأدجى.
وغسق القمر: أظلم بالخسوف وأغسقنا: دخلنا في الغسق.
وكان الربيع بن خيثم يقول لمؤذّنه يوم الغيم: أغسق أغسق أي ادخل في الغسق ثم أذّن أو أغسق بالأذان
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.541 harfغَسَقَتْ عينه تَغْسِقُ غَسْقاً وغَسَقاناً: دمعت، وقيل: انصبَّت، وقيل: أَظلمت. والغَسَقان: الانصباب. وغَسَق اللبنُ غَسْقاً: انصب من الضَّرْع. وغَسَقت السماء تَغْسِق غَسْقاً وغَسَقاناً: انصبَّت وأَرَشَّتْ؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه: حين غَسَق الليل على الظِّراب أي انصب الليل على الجبال. وغَسَق الجرحُ غَسْقاً وغَسَقاناً أي سال منه ماء أَصفر؛ وأَنشد شمر في الغاسق بمعنى السائل:
أَبْكِي لفَقْدِهُم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR282 harf* غ س ق * * الغَسَقُ * أول ظلمة الليل وقد * غَسَقَ * الليل أظلم وبابه جلس و * الغَاسِقُ * الليل إذا غاب الشَّفقُ وقوله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ قال الحسن هو الليل إذا دخل وقيل إنه القمر و * الغَسَّاقُ * البارد المُنتِن يُخفف ويُشدد وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿إلا حميما وغَسَّاقا﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.610 harfالغسق، محركة: ظلمة أول الليل. وقوله تعالى: )الى غسق الليل( قال الفراء: هو أول ظلمته. وقال ابن شميل، دخول أوله، وقيل: حين يطخطخ بين العشاءين، وذلك حين يعتكر ويسد المناظر. وقال الأخفش: غسق الليل: ظلمته. وقال غيره: إذا غاب الشفق. والغسق: شيء من قماش الطعام، كالزؤان ونحوه. قال الفراء: يقال في الطعام: زوان وزوان وزؤان، بالهمز، وفيه غسق وغفا، مقصور، وكعابير ومريراء وقصل، كله من قماش الطعام. وغسقت عينه،
الغسق، محركة: ظلمة أول الليل. وقوله تعالى: )الى غسق الليل( قال الفراء: هو أول ظلمته. وقال ابن شميل، دخول أوله، وقيل: حين يطخطخ بين العشاءين، وذلك حين يعتكر ويسد المناظر. وقال الأخفش: غسق الليل: ظلمته. وقال غيره: إذا غاب الشفق. والغسق: شيء من قماش الطعام، كالزؤان ونحوه. قال الفراء: يقال في الطعام: زوان وزوان وزؤان، بالهمز، وفيه غسق وغفا، مقصور، وكعابير ومريراء وقصل، كله من قماش الطعام. وغسقت عينه، كضرب وسمع تغسق غسقا، بالفتح، وغسوقا كقعود وغسقانا، محركة: أظلمت، أو دمعت أو انصبت، وهو مجاز. وغسق الجرح غسقا وغسقانا: سال منه ماء أصفر. وأنشد شمر في الغاسق بمعنى السائل: أبكي لفقدهم بـعـين ثـرة تجري مساربها بعين غاسق أي: سائل، وليس من الظلمة في شيء. وقال أبو زيد: غسقت العين تغسق غسقا، وهو هملان العين بالعمش والماء. وغسقت السماء تغسق من حد ضرب غسقا بالفتح وغسقانا محركة: انصبت وأرشت. وغسق اللبنغسقا: انصب من الضرع. وغسق الليل من حد ضرب غسقا بالفتح، ويحرك، وغسقانا بالتحريك، وأغسق عن ثعلب، قال الزمخشري: هي لغة بني تميم، ومثله: دجا الليل، وأدجى، أي: انصب واشتدت ظلمته ومنه قول ابن قيس الرقيات: إن هذا الليل قد غسقا واشتكيت الهم والأرقا
وفي حديث عمر - رضي الله عنه -: حين غسق الليل على الظراب أي: انصب على الجبال الصغار، وغشى عليها بظلمته. والغسقان، محركة: الانصباب عن ثعلب. والغاسق: القمر إذا كسف فاسود، وبه فسرت الآية، كما سيأتي. وقال ابن قتيبة: سمي القمر غاسقا لأنه يكسف فيغسق، أي: يذهب ضوؤه ويسود ويظلم، غسق يغسق غسوقا: إذا أظلم. أو الليل المظلم، وذلك إذا غاب الشفق. واختلف في قوله تعالى: )ومن شر غاسق إذا وقب( فقال الحسن: أي الليل إذا دخل، نقله الجوهري. زاد غيره: في كل شيء. وروى عن الحسن أيضا أن الغاسق أول الليل. وقال الزجاج: يعني بالغاسق الليل. وقيل له ذلك لأنه أبرد من النهار. والغاسق: البارد. وقال الجوهري. ويقال: إنه القمر. قال ثعلب: وفي الحديث: أن عائشة رضي الله عنها قالت: أخذ رسول الله صلى الله عليه وسلم بيدي لما طلع القمر ونظر إليه فقال: هذا الغاسق إذا وقب، فتعوذي بالله من شره أي: إذا كسف. أو معناه الثريا إذا سقطت، روى ذلك، عن أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعا، لكثرة الطواعين والأسقام عند سقوطها وارتفاعها عند طلوعها، لما ورد في الحديث: إذا طلع النجم ارتفعت العاهات. قال السهيلي، وابن العربي، وقال الإمام ترجمان القرآن الحبر ابن عباس رضي الله عنهما وجماعة من المفسرين: أي من شر الذكر إذا قام وهو غريب، وتقدم للمصنف في و ق ب نقله عن الإمام أبيحامد الغزالي، وغيره كالإمام التيفاشي، وجماعة عن ابن عباس. ومجموع ما ذكر هنا من الأقوال في الغاسق ثلاثة: الليل، والثريا، والذكر. وسبق له أولا تفسيره بمعنى القمر أيضا كما أشرنا إليه، وهو المفهوم من حديث السيدة عائشة رضي الله عنها. وقيل: الشمس إذا غربت، أو النهار إذا دخل في الليل، أو الأسود من الحيات. ووقبه: ضربه، أو انقلابه، أو إبليس، ووقبه: وسوسته، نقله ابن جزي عن السهيلي، فصار الجميع ثمانية أقوال، وقد سردناها في و ق ب فراجعه، فإن المصنف قد ذكر بعض الأقوال هنا وأعرض عن بعض، وذكر هناك بعضها وأعرض عن بعض مع تكراره في القول الغريب المحكي عن ابن عباس، فتأمل. والغسوق بالضم والإغساق: الإظلام، وقد غسق الليل غسوقا، وأغسق، وهذا فيه تكرار، غير أنه لم يذكر في مصادر غسق الليل الغسوق، وقد ذكره الزمخشري وغيره. وأما الإغساق فقد تقدم عن ثعلب، وأنه لغة بني تميم. والغساق، كسحاب، وشداد: ما يغسق من جلود أهل النار من الصديد والقيح، أي: يسيل ويقطر. وقيل: من غسالتهم. وقيل: من دموعهم. وفي التنزيل: )هذا فليذوقوه حميم وغساق(. قرأه أبو عمرو بالتخفيف وقرأه الكسائي بالتشديد. ثقلها يحيى بن وثاب، وعامة أصحاب عبد الله، وخففها الناس بعد. واختار أبو حاتم التخفيف. وقرأ حفص وحمزة والكسائي. وغساق بالتشديد، ومثله في )عم يتساءلون(. وقرأ الباقون: وغساقا خفيفا في السورتين. وروي عن ابن عباس وابن مسعود أنهما قرآ بالتشديد، وفسراه بالزمهرير. وقيل: إذا شددت السين فالمراد به ما يقطر من الصديد، وإذا خففت فهو البارد الشديد البرد الذي يحرق من برده كإحراق الحميم. وقال الليث: الغساق: المنتن، ودل على ذلك قول النبي صلى الله عليه وسلم: )لو أن دلوا من غساق يهراق في الدنيا لأنتن أهل الدنيا(. وأغسق: إذا دخل في الغسق أي: في أول الظلمة. ومنه حديث عامر بن فهيرة: فكان يروح بالغنم عليهما مغسقا أي: في الغار. وأغسق المؤذن: إذا أخر المغرب الى غسق الليل كأبرد بالظهر. وفي حديث الربيع بن خثيم أنه قال لمؤذنه يوم الغيم: أغسق أغسق أي: أخر المغرب حتى يغسق الليل، وهو
إظلامه. وقال ابن الأثير: لم نسمع ذلك في غير هذا الحديث. ومما يستدرك عليه: الغاسق: البارد. والأسود من الحيات. وإبليس. والغساق كالغاسق، وكلاهما صفة غالبة. والغسيقات: الشديدات الحمرة، وبه فسر السكري قول أبي صخر الهذلي:امه. وقال ابن الأثير: لم نسمع ذلك في غير هذا الحديث. ومما يستدرك عليه: الغاسق: البارد. والأسود من الحيات. وإبليس. والغساق كالغاسق، وكلاهما صفة غالبة. والغسيقات: الشديدات الحمرة، وبه فسر السكري قول أبي صخر الهذلي: هجان فلا في اللون شام يشـينـه ولا مهق يغشى الغسيقات مغرب وقال صاحب المفردات في تفسير قوله تعالى: )ومن شر غاسق إذا وقب( عبارة عن النائبة بالليل كالطارق. ويزاد هذا على ما ذكر، فتصير الوجوه تسعة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.268 harfغَسَقَ
1 غَسَقَ ذ , said of the night, aor. غَسِقَ , (S, O, K,) inf. n. غُسُوقٌ (O, K, * TA) and غَسْقٌ and غَسَقٌ and غَسَقَانٌ, (K,) It became dark; (S, O;) as also ↓ اغسق, (Th, O,) said by Z to be of the dial. of the Benoo-Temeem: (TA:) or both signify it became intensely dark. (K.) Hence, in a trad., غَسَقَ اللَّيْلُ عَلَى الظِّرَابِ i. e. The night poured down upon the small mountains and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR459 harfغَسَقَ
غَسَقَ I ( n. ac. غَسْق 1 , غَسَق 4 , غَسَقَاْن 36 ),
a. Was dark, gloomy.
b. Rained, drizzled.
c. ( n. ac. غُسُوْق 27 , غَسَقَاْن 36 ), Was dimmed with tears ( eye ).
غَسِقَ
غَسِقَ A ( n. ac. غَسَقَاْن 36 ),
a. see I (c) .
أَغْسَقَ
أَغْسَقَ IV ,
a. Was dark, gloomy.
غَسَق
غَسَق 4 ,
a. Darkness, gloom; nightfall.
غَاْسِق
غَاْسِق 21 ,
a. see 4 .
غَسَاْق
غَسَاْق 22 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.004 harfغسق
غَسَقَ - يَغْسِقُ - غَسَق - غَاسِق - غَسّاق
غَسَقَ - يَغْسِقُ + الكائن أو المكان أو الشيء: يعتم: يقل نوره بشكل كبير، ويصير مائلاً للسواد بسبب ظلمته ونقص ضيائه الشديد
غَسَق: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل " غَسَقَ - يَغْسِقُ ": الإظلام والعتمة والسواد: أول ظلمة الليل: وهو بمعنى اسم آلة أو زمان منه: ما يجعل الأشياء مظلمة معتمة، من وقت أو أمر
Mücavir kökler13 mücavir (18 toplam)
- حمم
2 ortak ayet · Hümem kömür demektir
- دلك
1 ortak ayet · Duluk hayvanların otlayıp otlarını bitirdiği yer demektir
- وقب
1 ortak ayet · “Vekab”, dar ve derin çukur demektir
- فجر
1 ortak ayet · Fecr Yarık demektir
- شرر
1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir
- شمس
1 ortak ayet · Güneş demektir
- ذوق
1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- قرأ
1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- صلو
1 ortak ayet · Namaz
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(4)
وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ
AlacakaranlıkBastırdığı zaman, karanlığın şerrinden,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غسق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ظلم, دجو, صدد |
| Zıt Kök | فلق |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının (irin, gözyaşı, süt) sızıp dökülmesi ve şafağın batmasıyla koyu karanlığın çökmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Işığın çekilip kesif karanlığın yayılması ve cehennem ehlinin bedeninden sızan kokuşmuş soğuk akıntı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık nizamında ışık, ısı ve enerjinin çekilmesiyle meydana gelen organik ve kozmik çözülme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir gece vakti sayarak bünyesindeki sızma, akma, çürüme ve kokuşma dinamizmini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غس | Sıvı ile temas, akıtma, dökülme ve ıslanma; nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan غسل kökünde de su ile kiri akıtıp giderme anlamı esastır. | ق | ق harfinin getirdiği sınırlandırma, toplanma ve kesafet etkisiyle akış hareketi salt temizleyici bir sudan ziyade; koyulaşma, sızma, çökelme, kesif bir karanlığın veya kokuşmuş bir ifrazatın birikip yayılması yönünde daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz, örtülü kaynak; Proto-Sinaik ikizi ع imgesinden türetilip boğazdaki hırıltı ile yoğunlaştırılmıştır | Görüşün perdelenmesi, derinlerdeki kaynağın bulanması ve ışığın örtülmesi payını taşır. |
| س | Diken, destek | Tutunma, yayılma, batma ve yavaş yavaş nüfuz eden süreklilik hareketini simgeler. |
| ق | Ufuktaki güneş, toplanma, sınır, iğne deliği | Sınır boyuna ulaşma, yoğunlaşarak birikme ve kesafet kazanma etkisini katar. |
| غسق | Örtücü bir unsurun yayılarak sınırları kaplaması | Işığın kaybolup koyu bir karanlığın her yeri sarması yahut biriken ifrazatın sızarak etrafı kaplaması hareketini türetir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Gözden yaşın veya yaradan sarı suyun ve cerahatin sızması (غسقت عينه / غسق الجرح) ile şafağın kayboluşunun ardından koyu gecenin akarcasına çökmesi (انصباب الليل). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Göz pınarlarından yaşların durmaksızın sızışını tasvir eden erken dönem kullanımında yer alır: فالعين مطروفة لبينهم / تغسق ما في دموعها سرع |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'r-Rukayyât'ın Emevî döneminde gecenin çöküşünü tasvir ettiği beyti: إن هذا الليل قد غسقا / واشتكيت الهم والأرقا; ayrıca Hz. Ömer'in gecenin tepeleri kaplayışını niteleyen sözü: حين غسق الليل على الظراب |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça غسق kökü, Sami dil ailesi içinde hem görmeyi engelleyen koyu kesafeti hem de sıvının yavaşça sızıp akması (effusion, secretion) semantik matrisini bünyesinde cemeden köklerdendir. Akraba Sami dillerinde doğrudan غ-س-ق üçlüsü düzenli ses denkliğiyle korunmamış olmakla birlikte; akışkanlık, sızıntı, kokuşma ve ışığın sönmesi semantiği Süryanice ve İbranicedeki yakın morfemlerle temas halindedir. Klasik Arapçada bu kök, gündüz aydınlığının batmasıyla gecenin yoğunlaşıp inmesi (غسق الليل) ile yara ve organlardan kokuşmuş sarı su veya dondurucu irinin akması (غساق) arasında semantik bir bağ kurmuştur. Bu iki yön birbirine zıt olmayıp, "yoğunlaşmış bir akışkanlığın yayılarak mevcudu kaplaması" çekirdeğinde birleşir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvının sızması ve gecenin çökmesi | Yaranın irin akıtması (غسق الجرح) ile gecenin koyu karanlıkla basması (غسق الليل) arasındaki akışkan yayılma ortaklığı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıvı sızıntısı ve koyu buğu/karanlık semantiği | Süryanice ve Batı Sami kollarındaki sızıntı ve ışık sönmesi bildiren morfemlerle kavramsal paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غسق | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, irinli sıvının akması | Gecenin koyulaşması ve cerahatin sızması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غقس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| سغق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| سقغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| قغس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| قسغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غسق | Merkez | Koyu karanlığın çökmesi ve ifrazat | Hem ışığın çekilip koyu karanlığın yayılmasını hem de kokuşmuş sıvının sızmasını ifade eder | Gece karanlığı ve cehennem irini |
| ظلم | Komşu | Genel karanlık ve haksızlık | ظلم ışığın bütünüyle yokluğunu veya şeyin yerinden sapmasını bildirirken, غسق şafaktan sonraki akıcı ve koyu çöküş anıdır | Mutlak veya genel ışıksızlık |
| دجو | Komşu | Gecenin kaplaması ve sakinleşmesi | دجو gecenin sükûnetle her tarafı örtmesini anlatırken, غسق ışığın batışını izleyen kesifleşme ve dökülme evresidir | Sakin ve örtücü gece |
| صدد | Komşu | Cerahat ve akıntı | صدد yaranın yüzeyindeki irini ve engeli bildirirken, غسق dondurucu, kokuşmuş ve süzülen ifrazattır | İrin ve iltihap akıntısı |
| فلق | Zıt | Yarma, çatlama, tan yerinin ağarması | فلق karanlığı yarıp ortaya çıkan ilk aydınlığı simgelerken, غسق aydınlığın çekilip koyu karanlığın çöküşünü simgeler | Şafak, yarılma ve sabah aydınlığı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غسق | Koyu karanlığın basması, irinli akıntı | Hem şafak sonrası zifiri karanlığı hem de cerahatli ifrazatı kapsar | Kesin |
| Latince | crepusculum, pus | Alacakaranlık, cerahat | Crepusculum akşam alacakaranlığını verir ancak ifrazat boyutunu dışarıda bırakır; pus ise cerahati karşılar | Güçlü |
| İngilizce | dusk, murky darkness, purulent discharge | Alacakaranlık, koyu karanlık, irinli akıntı | Dusk akşam vaktini anlatır fakat kökün cehennem azabındaki kokuşmuş sıvı boyutunu yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Dämmerung, Dunkelheit, Eiterfluss | Alacakaranlık, koyu karanlık, irin akıntısı | Dämmerung ışığın kayboluşunu ifade eder; organik bozulma anlamı için Eiter sözcüğü gerekir | Güçlü |
| Fransızca | crépuscule, ténèbres, pus | Alacakaranlık, koyu karanlık, irin | Crépuscule akşam karanlığının inişini karşılar; sıvının sızıp akması anlamını içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَسَقِ (İsim) | Gecenin koyu karanlığının basması | Namaz vakitlerinin sınırları bağlamında gün batımından sonraki koyu gece karanlığı; İsrâ 17:78 |
| غَاسِقٍ (İsm-i fâil) | Karanlığı çöken gece veya tutulan ay | Gizli şerlerden Allah'a sığınma bağlamında karanlığıyla her yeri bürüyen gece; Felak 113:3 |
| غَسَّاقٌ / غَسَّاقًا (Mübalağalı isim) | Cehennem ehlinin yaralarından sızan kokuşmuş ve dondurucu irin | Ahiret azabı bağlamında kaynar suyun (hamîm) mukabili olarak sunulan dondurucu ve kokuşmuş içecek; Sâd 38:57, Nebe 78:25 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabının hissi mahiyeti | Cehennem azabının sadece yakıcı ateşten ibaret olmayıp dondurucu soğuk ve kokuşmuş ifrazatla (zemherir ve ğassâk) bedenî ızdırabı tamamlaması | Maddi azabın dehşeti ve bedensel hissin çeşitliliği |
| Fıkıh | Namaz vakitlerinin tespiti | Akşam ve yatsı namazlarının hududu; İsrâ 17:78 ayetindeki ifadenin şafağın kayboluşu mu yoksa gecenin bütünüyle kararması mı olduğu tartışması | Astronomik ve optik vakit sınırları |
| Tefsir | غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ve غَسَّاق kelimelerinin semantik tahlili | Gece karanlığının çöküşü, ay tutulması veya zararlı mahlukatın yayılması ile cehennemdeki sıvının aşırı soğukluğu ya da kokuşmuşluğu | Hakikat ve mecaz dengesi |
| Hadis | Gece karanlığında sığınma ve vakit uygulamaları | Hz. Peygamber'in gece bastırdığında şerlerin yayılmasına karşı istiaze tavsiyesi ve akşam vakti uygulamaları | Şerden korunma ve ibadet disiplini |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nurun perdelenmesi ve istiaze | Manevi kararma karşısında ilahi himayeye sığınma | Görünmez tehlikelere karşı kalbi koruma | Işığın çekildiği anlarda insanın mutlak aczini idrak edip sığınması | Güçlü |
| İlmi | Entropi ve biyolojik çürüme | Işık ve ısının tükenmesi, dokularda nekroz | Fiziksel ve biyolojik çözülmenin tespiti | Sistemde enerjinin azalmasıyla maddede soğuma ve irinleşme süreçlerinin izlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun zayıflaması ve anarşi | Şeffaflığın yok oluşu ve gizli odakların yayılması | Kamu güvenliğinin zaafa uğraması | Hukuk aydınlığının çekildiği ortamlarda suç ve kaosun karanlıkta serpilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa kararması ve batık varlıklar | Şeffaf dolaşımın durması ve toksik sermaye birikimi | Ekonomik akışın kokuşması ve tıkanması | Bilgi asimetrisinin derinleşmesiyle piyasanın atıl ve zararlı ifrazata boğulması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve nekroz | Sistemin kullanılabilir enerjisinin tükenip soğuması ve biyolojik dokunun sıvılaşarak kokuşması hali kökün karanlık ve irin ikiliğine yapıca denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve suçun gizlenerek yayılması | Hukuki ve ahlaki denetimin (aydınlığın) çekildiği toplumsal zeminlerde kriminolojik sapmaların hızla yayılması kökün yapısını karşılar. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir akşam zaman dilimi olarak görmek yahut cehennemdeki غساق lafzını somut karşılığı olmayan soyut bir azap tabiri sanmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Işık, ısı ve yaşam nizamının çekildiği, organik yahut kozmik yapının çözülüp toksik unsurların açığa çıktığı kapsamlı bir bozulma ve çöküş hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Felak Suresi'ndeki sığınmayı basit bir gece korkusuna indirgemek; cehennem azabının yalnızca alevden ibaret olduğunu sanıp dondurucu ve kokuşmuş azap boyutunu kavramamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık nizamındaki zıtlıkları (aydınlık-karanlık, sıcak-soğuk, diriliş-çözülme) somut kök dinamikleriyle nasıl inşa ettiğini gösterir; ibadet vakti tayininden kozmik sığınmaya ve cehennem tasvirine kadar kavramsal tutarlılığı kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet vakitlerini düzenleyen fıkhi ayetlerde (İsrâ 17:78), şerlerden sığınmayı konu edinen muavvizeteyn ayetlerinde (Felak 113:3) ve eskatolojik ceza tasvirlerinde (Sâd 38:57, Nebe 78:25) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karanlığı durağan ve pasif bir durum zanneden anlayışı düzeltir; kök, karanlığın tıpkı cerahat gibi sızarak yayılan dinamik bir çöküş olduğunu ortaya koyar ve cehennem azabını tekdüze ateş algısından kurtarır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıvının (gözyaşı, süt, irin) sızıp dökülmesi ve gün batımı ardından zifiri karanlığın göğü kaplaması.
- Soyut anlamAydınlığın, ısının ve düzenin çekilmesi neticesinde ortaya çıkan kesafet, organik çözülme ve enerjisizleşme.
- Sistematik karşılıkTermodinamik ve toplumsal sistemlerde enerjinin ve denetimin tükenmesiyle açığa çıkan entropik çöküş ve toksik tortu birikimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde entropi artışını ve sistemik düzenin çözülmesini ifade eder. ışık ve yaşam enerjisi parametresidir; ışık ve ısının çekilmesini gösterir. ışık fonksiyonunun sıfıra yaklaşması neticesinde beliren durumu temsil eder. Bu durum (koyu karanlığın çöküşü) ile (kokuşmuş irin ve bozulmuş sıvıların sızıntısı) kümelerinin birleşiminden oluşur; böylece kökün hem optik/kozmik hem de biyolojik/eskatolojik iki ana anlam yüzü tek bir sembolik ifadede birleşir.