غمر
غ - م - ر
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
Ğamr, Derin su demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğamr, Derin su demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.658 harfباب الغين والراء والميم معهما
م ر غ، م غ ر، غ م ر، ر غ م، غ ر م مستعملات مرغ: المَرْغُ: الأشباعُ بالدهن، ورجلٌ أمْرَغُ.
وَمَرِغَ عِرْضُه: دنس.
والأمراغ مُجاوز من فِعله.
ومَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ. وبلغني قوله: فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ أي: لم أبالِ.
ومَراغُ الإبلِ: مُتَمَرَّغُها.
والمَراغةُ: الأتانُ التي لا تَمْتَنِعُ من الفُحُول، قال:
يا ابنَ المَراغَةِ أينَ خالُك إننـي خالي حبيش ذو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.612 harfالغَمْرُ: الماء الكثير. وقد غَمَرَه الماء يَغْمُرُهُ، أي علاه. ومنه قيل للرجل: غَمَرَهُ القومُ، إذا علوْه شرفاً. والغَمْرُ: الفرس الجواد. ورجلٌ غَمْرُ الخلق وغمرُ الرداء، إذا كان سخيًّا بيِّن الغُمورَةِ، من قوم غِمارٍ وغُمورٍ. قال كثير:
غَمْرُ الرداء إذا تبسَّم ضاحِكا غلِقَتْ لضِحكته رقابُ المال
وبحرٌ غَمْرٌ، وبحارٌ غِمارٌ وغُمورٌ أيضاً. يقال: ما أشدَّ غُمورَةَ هذا النهر. والغَمْرَةُ: الشدة،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.562 harfغ ر م
مرغ ، مغر ، غمر ، غرم ، رغم ، رمغ : مستعملات .
مرغ : عمرو عن أبيه : المَرْغةُ : الرَّوْضَةُ ، والعرب تقول : تمَرَّغْنا : أي تَنَزَّهْنا .
وقال الليث : المَرْغُ : الإشْباعُ بالدُّهْن ، رجُلٌ أَمْرَغُ ، وقد مَرِغ عِرْضُه : والمُجاوِزُ من فعْله الإمراغ ، وشعرٌ مَرِغٌ : ذو قَبول للدُّهْن ، والْمُتمرِّغ : الذي يصنع نفسه بالادِّهان والتَّزَلُّقِ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَرْغُ : اللُّعابُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.354 harf(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.293 harfغ م ر
غمّر إبله: سقاها قليلاً من الماء فتغمّرت.
وفلان إذا شرب تغمر: من الغمر وهو القدح الصغير.
قال: ويروى شربه الغمر وتقول: اكتف من العسّ بالغمر ولا تجعل وجهك منديل الغمر.
ويدي من اللحم غمرة.
وفلان غمر ومغمر.
غير مجرّبٍ وهم أغمار وفيه غمارة وغرارة.
ودخلت في غمار الناس أي في زحمتهم.
وفي قلبه غمر.
واغتمر في الماء: اغتمس فيه.
ومن المجاز: فرس غمر كما قيل:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.558 harfالغَمْرُ: الماء الكثير. ابن سيده وغيره: ماء غَمْر كثيرٌ مُغَرِّقٌ بيّن الغُمورةِ، وجمعه غِمار وغُمور. وفي الحديث: مَثَلُ الصلوات الخَمْسِ كمَثَلِ نهْرٍ غَمْر؛ الغَمْرُ، بفتح الغين وسكون الميم: الكثيرُ، أَي يَغْمُر مَنْ دخله ويُغطِّيه. وفي الحديث: أَعوذ بك من مَوْتِ الغَمْر أَي الغرَق. ورجل غَمْرُ الرِّداء وغَمْرُ الخُلُقِ أَي واسع الخلُق كثير المعروف سخيّ، وإِن كان رداؤه صغيراً، وهو بيّن الغُمورة
الغَمْرُ: الماء الكثير. ابن سيده وغيره: ماء غَمْر كثيرٌ مُغَرِّقٌ بيّن الغُمورةِ، وجمعه غِمار وغُمور. وفي الحديث: مَثَلُ الصلوات الخَمْسِ كمَثَلِ نهْرٍ غَمْر؛ الغَمْرُ، بفتح الغين وسكون الميم: الكثيرُ، أَي يَغْمُر مَنْ دخله ويُغطِّيه. وفي الحديث: أَعوذ بك من مَوْتِ الغَمْر أَي الغرَق. ورجل غَمْرُ الرِّداء وغَمْرُ الخُلُقِ أَي واسع الخلُق كثير المعروف سخيّ، وإِن كان رداؤه صغيراً، وهو بيّن الغُمورة من قوم غِمارٍ وغُمورٍ؛ قال كثيِّر: غَمْر الرِّداء، إِذا تبَسَّمَ ضاحِكاً غَلِقَتْ لِضَحْكَتِه رِقابُ المالِ وكله على المثل، وبَحْر غَمْر. يقال: ما أَشدّ غُمورةَ هذا النهر وبحار غِمارٌ وغُمورٌ. وغَمْرُ البحر: معظمه، وجمعه غِمارٌ وغُمورٌ؛ وقد غَمُرَ الماءُ (* قوله« وقد غمر الماء» ضبط في الأصل بضم الميم وعبارة القاموس وشرحه «وغمر الماء» يغمر من حد نصر كما في سائر النسخ ووجد في بعض أمهات اللغة مضبوطاً بضم الميم) .غَمارةً وغُمورةً، وكذلك الخلُق. وغَمَره الماء يَغْمُرُه غَمْراً واغْتَمَره: عَلاه وغَطّاه؛ ومنه قيل للرجل: غَمَرَه القومُ يَغْمُرونه إِذا عَلَوْه شرفاً. وجيش يَغْتَمرُ كلَّ شيء: يُغطِّيه ويستغرقه، على المثل. والمَغْمورُ من الرجال: الذي ليس بمشهور. ونخل مُغْتَمِر: يشرب في الغَمْرة؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد قول لبيد في صفة نخل: يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادِرةٍ فكلُّها كارِعٌ، في الماء، مُغْتَمِرُ وفي حديث معاوية: ولا خُضْتُ برجل غَمْرةً إِلاَّ قَطَعْتُها عَرْضاً؛ الغَمْرة: الماء الكثير؛ فضربه مثلا لقوّة رأْيه عند الشدائد، فإِن من خاضَ الماءَ فقطَعَه عرضاً ليس كمن ضَعُفَ واتَّبَع الجِرْيةَ حتى يخرج بعيداً من الموضع الذي دخل فيه. أَبو زيد: يقال للشيء إِذا كثر: هذا كثير غَميرٌ. والغَمْرُ: الفرس الجواد. وفرس غَمْرٌ: جواد كثير العَدْو واسع الجَرْي؛ قال العجاج: غَمْرَ الأَجارِيِّ مِسَحًّا مِهْرَجا والغَمْرةُ: الشدة. وغَمْرةُ كل شيء: مُنْهَمَكه وشدَّتُه كغَمْرةِ الهمّ والموت ونحوهما. وغَمَراتُ الحَرْب والموت وغِمارُها: شدائدها؛ قال:وفارِس في غِمارِ المَوْتِ مُنْغَمِس، إِذا تَأَلَّى على مَكْروهةٍ صَدَقا وجمع الغَمْرة غُمَرٌ مثل نَوْبة ونُوَب؛ قال القطامي يصف سفينة نوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، ويذكر قصته مع قومه ويذكر الطوفان: ونادى صاحبُ التَّنُّورِ نوحٌ، وصُبَّ عليهمُ منه البَوارُ وضَجُّوا عند جَيْئَتِه وفَرُّوا، ولا يُنْجِي من القدَرِ الحِذارُ وجاشَ الماءُ مُنْهَمِراً إِليهم، كأَن غُثاءه خِرَقٌ تُسارُ وعامَتْ، وهي قاصِدةٌ، بإِذْنٍ، ولولا اللّه جارَ بها الجَوارُ إِلى الجوديّ حتى صارَ حِجْراً، وحانَ لِتَالِكَ الغُمَرِ انْحِسارُ فهذا فيه مَوْعِظةٌ وحكْم، ولكنِّي امرؤٌ فيَّ افْتِخارُ الحِجْر: الممنوع الذي له حاجز، قال ابن سيده: وجمع السلامة أَكثر. وشجاع مُغامِرٌ: يَغْشَى غَمَراتِ الموت. وهو في غَمْرةٍ من لَهْوٍ وشَبِيبة وسُكْرٍ، كله على المثل. وقوله تعالى: وذَرْهُم في غَمْرَتِهم حتى حِين؛ قال الفراء أَي في جهلهم. وقال الزجاج: وقرئ في غَمَراتِهم أَي في عَمايَتِهم وحَيْرتِهم؛ وكذلك قوله تعالى: بل قلوبُهم في غَمْرة مِنْ هذا؛ يقول: بل قلوب هؤلاء في عَمايةٍ من هذا. وقال القتيبي: أَي في غطاء وغفلة. والغَمْرةُ: حَِيْرةُ الكفّار. وقال الليث: الغَمْرةُ مُنْهَمَك الباطل، ومُرْتَكضُ الهولِ غَمْرةُ الحَرْب. ويقال: هو يضرب في غَمْرَةِ اللَّهْو ويَتَسَكَّع في غمرة الفتنة، وغَمْرةُ الموت: شدّة همومِه؛ قال ذو الرمة:كأَنَّني ضاربٌ في غَمْرةٍ لَعِبُ أَي سابح في ماء كثير. وفي حديث القيامة: فيقذِفُهم في غَمَراتِ جهنَّم أَي المواضع التي تكثر فيها النار. وفي حديث أَبي طالب: وجَدْتُه في غَمَراتٍ من النار، واحدتها غَمْرةٌ. والمُغامِرُ والمُغَمِّرُ: المُلْقي بنفسه في الغَمَراتِ. والغَمْرة: الزَّحْمةُ من الناس والماء، والجمع غِمارٌ. وفي حديث أُويس: أَكُون في غِمارِ الناس أَي جَمْعِهم المتكاثف. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: أَمّا صاحِبُكم فقد غامَرَ أَي خاصَم غيرَه، ومعناه دخل في غَمْرةِ الخصومة وهي معظمها. والمُغامِرُ: الذي رمى بنفسه في الأُمور المُهْلكة، وقيل: هو من الغِمْر، بالكسر، وهو الحِقْد، أَي حاقد غيره؛ وفي حديث خيبر: شاكي السِّلاحِ بَطَلٌ مُغامِرُ أَي مُخاصِمٌ أَو مُحاقِدٌ. وفي حديث الشهادة: ولا ذي غِمْرٍ على أخيه أَي ضِغْنٍ وحقد. وغَمْرةُ الناس والماء وغَمْرُهم وغُمارُهم وغِمارهم: جماعتهم ولَفيفُهم وزحمتهم. ودخلت في غُمارِ الناس وغَمارِهم، يضم ويفتح، وخُمارِهم وخَمارِهم وغَمَرِهم وخَمَرِهم أَي في زحمتهم وكثرتهم. واغْتَمَر في الشيء: اغْتَمَس. والاغْتِمارُ: الاغْتِماسُ. والانْغِمارُ: الانْغِماسُ في الماء. وطعامٌ مُغْتَمِرٌ إِذا كان بقشره. والغَمِيرُ: شيء يخرج في البُهْمَى في أَول المطر رطباً في يابس، ولا يعرف الغَميرُ في غير البهمي. قال أَبو حنيفة: الغَميرُ حبُّ البهمى الساقط من سنبله حين يَيْبَس، وقيل: الغَميرُ ما كان في الأَرض من خُضْرة قليلاً إِمَّا ريحةً وإِمَّا نباتاً، وقيل: الغَميرُ النبت ينبت في أَصل النبت حتى يَغْمُره الأَول، وقيل: هو الأَخضر الذي غَمَرَه اليبيس يذهبون إِلى اشتقاقه، وليس بقويّ، والجمع أَغْمِراء. أَبو عبيدة: الغَميرة الرَّطْبة والقتُّ اليابس والشعير تعلفه الخيل عند تضميرها. الجوهري: الغَميرُ نبات قد غَمَره اليَبِيس؛ قال زهير يصف وحشاً: ثَلاثٌ كأَقْواسِ السَّراءِ وناشِطٌ، قد اخْضَرَّ من لَسِّ الغَمير جَحافِلُهْ وفي حديث عمرو بن حُرَيْثٍ: أَصابَنا مطرٌ ظهر منه الغَميرُ، بفتح الغين وكسر الميم، هو نبت البقل عن المطر بعد اليُبْس، وقيل: هو نبات أَخْضَر قد غَمَرَ ما قبله من اليَبِيس. وفي حديث قُسٍّ: وغَميرُ حَوْذانٍ، وقيل: هو المستور بالحَوْذان لكثرة نباته. وتَغَمَّرت الماشيةُ: أَكلت الغَمير. وغَمَرَه: علاه بفضله وغطّاه. ورجل مَغْمورٌ: خامل. وفي حديث صفته: إذا جاء مع القوم غَمَرَهم أَي كان فوق كلِّ مَنْ معه؛ وفي حديث حُجَيْر: إِنِّي لمَغْمورٌ فيهم أَي لست بمشهور كأَنّهم قد غَمَرُوه؛ وفي حديث الخندق: حتى أَغْمَزَ بَطْنَه أَي وارَى التُّرابُ جِلْدَه وستَره؛ وفي حديث مَرَضِه: أَنه اشتدّ به حتى غُمِرَ عليه أَي أُغْمِيَ عليه حتى كأَنه غُطِّي على عقله وسُتِر. والغِمْرُ، بالكسر: العطش؛ قال العجاج: حتى إذا ما بَلَّت الأَغْمارا والغُمَرُ: قَدَحٌ صغير يَتصافَنُ به القومُ في السفر إِذا لم يكن معهم من الماء إلا يسيرٌ على حصاة يُلْقونها في إِناء ثم يصبّ فيه من الماء قدر ما يَغْمُر الحصاة فيعطاها كلُّ رجل منهم. وفي الحديث: أَنه كان في سَفَرٍ فشُكِيَ إِليه العَطَشُ، فقال: أَطْلقوا لي غُمَرِي أَي ائتوني به، وقيل: الغُمَرُ أَصغر الأَقداح؛ قال أَعشى باهلة يرثي أَخاه المُنتَشِر بن وهب الباهلي: يَكْفِيه حُزّةُ فِلْذٍ، إن أَلَمَّ بها، من الشِّواءِ ، ويُرْوِي شُرْبَه الغُمَرُ وقيل: الغُمَر القَعْبُ الصغير. وفي الحديث: لا تجعلوني كغُمَرِ الراكب، صَلُّوا عليَّ أَوّلَ الدعاء وأَوْسَطَه وآخرَه؛ الغُمَرُ، بضم الغين وفتح الميم: القدح الصغير؛ أَراد أَن الراكب يحمل رَحْلَه وأَزوادَه ويترك قَعْبَه إلى آخر تَرْحالِه ثم يعلّقه على رحله كالعِلاوة فليس عنده بمُهمٍّ، فنهاهم أَن يجعلوا الصلاة عليه كالغُمَرِ الذي لا يُقدَّم في المُهامّ ويجعل تبعاً. ابن شميل: الغُمَرُ يأْخذ كَيْلَجَتيْنِ أَو ثلاثاً، والقَعْب أَعظمُ منه وهو يُرْوي الرجلَ، وجمع الغُمَرِ أَغْمارٌ. وتَغَمّرْت أَي شربت قليلاً من الماء؛ قال العجاج: حتى إذا ما بَلّت الأَغْمارا رِيٍّا ولمَّا، يَقْصَعِ الاصْرارا وفي الحديث: أَمَّا الخيلُ فغَمِّروها وأَما الرجالُ فأَرْوُوهم؛ وقال الكميت: بها نَقْعُ المُغَمَّرِ والعَذُوبِ المُغَمَّر: الذي يشرب في الغُمَر إذا ضاق الماء. والتَّغَمُّر الشرب بالغُمَرِ، وقيل: التَّغَمُّر أَقل الشُّرْب دون الريّ، وهو منه. ويقال: تَغَمَّرْت، من الغُمَرِ، وهو القَدَح الصغير. وتغَمَّر البعيرُ: لم يَرْوَ من الماء، وكذلك العَيْر، وقد غَمَّرَه الشُّرْب؛ قال: ولست بصادِرٍ عن بَيْت جارِي، صُدورَ العَيْر غَمَّرَه الوُرودُ قال ابن سيده: وحكى ابن الأَعرابي غَمَّره أَصْحُناً سقاه إِياها، فعدَّاه إِلى مفعولين. وقال أَبو حنيفة: الغامِرةُ النخلُ التي لا تحتاج إِلى السقي، قال: ولم أَجد هذا القول معروفاً. وصبيّ غُمْرٌ وغَمْرٌ وغَمَرٌ وغَمِرٌ ومُغَمَّر: لم يُجرِّب الأُمور بيّنُ الغمارة من قوم أَغْمارٍ، وقد غَمُر، بالضم، يَغْمُر غَمارةً؛ وكذلك المُغَمَّر من الرجال إِذا استجهله الناس، وقد غُمِّرَ تَغْميراً. وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: أَن اليهود قالوا للنبي، صلى الله عليه وسلم: لا يَغُرّك أَن قَتَلْتَ نَفَراً من قُريش أَغْماراً؛ الأَغْمارُ جمع غُمْر، بالضم، وهو الجاهل الغِرُّ الذي لم يُجَرِّب الأُمور؛ قال ابن سيده: ويُقْتاس من ذلك لكل من لا غَناء عنده ولا رَأْي. ورجل غُمْر وغَمِر: لا تجربة له بحرب ولا أَمر ولم تحنِّكه التَّجارب؛ وقد روي بيت الشماخ: لا تَحْسَبَنّي ، وإِن كُنْتُ امْرأً غَمِراً، كحيّة الماء بين الصَّخْرِ والشِّيدِ قال ابن سيده: فلا أَدري أَهو إِتباع أَم لغة؛ وهم الأَغمار. وامرأَة غَمِرَةٌ: غِرٌّ. وغامَرَه أَي باطَشَه وقاتَلَه ولم يبال الموت. قال أَبو عمرو: رجل مُغامِرٌ إذا كان يقتحم المهالك. والغُمْرة: تَطْلى به العروس يتخذ من الورس. قال أَبو العميثل: الغُمْرة والغُمْنة واحد. قال أَبو سعيد: هو تمر ولبن يطلى به وجه المرأَة ويداها حتى ترِقَّ بشرتها، وجمعها الغُمَر والغُمَنُ؛ وقال ابن سيده في موضع آخر: والغُمْرة والغُمْرُ الزعفران، وقيل: الورس، وقيل: الجِصّ، وقيل: الكُرْكُم. وثوب مُغَمَّرُ: مصبوغ بالزعفران. وجارية مُغَمَّرةٌ: مطلية. ومغْتَمِرة ومُتَغَمِّرة: مُتَطلّية. وقد غَمَّرت المرأَةُ وجهها تَغْمِيراً أَي طلت به وجهها ليَصْفُو لونها، وتَغَمَّرَت مثله؛ وغَمَّر فلانٌ جاريته. والغَمَرُ، بالتحريك: السَّهَكُ وريحُ اللحم وما يَعْلَق باليد من دَسَمِه. وقد غَمِرَت يدُه من اللحم غَمَراً، فهي غَمِرةٌ أَي زَهِمةٌ، كما تقول من السَّهَك: سَهِكةٌ؛ ومنه منديل الغَمَر، ويقال لمنديل الغَمَرِ: المَشُوش. وفي الحديث: مَنْ باتَ وفي يده غَمَرٌ؛ هو الدسم، بالتحريك، وهو الزهومة من اللحم كالوَضَرِ من السَّمْن. والغِمْرُ والغَمَرُ: الحقد والغلّ، والجمع غُمورٌ. وقد غَمِرَصدرُه عليّ، بالكسر، يَغْمَرُ غِمْراً وغَمَراً. والغامر من الأَرض والدور: خلافُ العامِر. وقال أَبو حنيفة: الغامِرُ من الأَرض كلِّها ما لم يستخرج حتى يصلح للزرع والغرس، وقيل: الغامِرُ من الأَرض ما لم يزرع مما يحتمل الزراعة، وإنما قيل له غامِرٌ لأَن الماء يبلغه فيَغْمُره، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول، كقولهم: سرٌّ كاتمٌ وماءٌ دافقٌ، وإنما بني على فاعِلٍ ليقاَبل به العامر، وما لا يبلغه الماء من موات الأَرض لا يقال له غامِرٌ. قال أَبو عبيد: المعروف في الغامِر المعاشُ الذي أَهله بخير، قال: والذي يقول الناسُ إِن الغامِرَ الأَرض التي تُعْمَر، لا أَدري ما هو، قال: وقد سأَلت عنه فلم يبينه لي أَحد؛ يريد قولهم العامِر والغامِر. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه مَسَحَ السَّوادَ عامِرَه وغامِرَه، فقيل: إنه أَراد عامِرَه وخرابه. وفي حديث آخر: أَنه جعل على كلِّ جَرِيبٍ عامِرٍ أَو غامِرٍ دِرْهماً وقفيزاً، وإنما فعل عمر، رضي ا عنه، ذلك لئلا يُقَصِّرَ الناسُ في المُزارعةِ. قال أَبو منصور: قيل للخراب غامِرٌ لأَن الماء قد غَمَرَه فلا تمكن زراعتُه أَو كَبَسَه الرمل والتراب، أَو غَلب عليه النَّزُّ فنبت فيه الأَباءُ والبَرْدِيّ فلا ينبت شيئاً، وقيل له غامِرٌ لأَنه ذو غَمْرٍ من الماء وغيره للذي غَمَره، كما يقال: همٌّ ناصبٌ أَي ذو نصَب؛ قال ذو الرمة: تَرَى قُورَها يَغْرَقْن في الآلِ مَرَّةً، وآوِنةً يَخْرُجْنَ من غامِرٍ ضَحْلِ أي من سراب قد غَمَرَها وعلاها. والغَمْرُ وذات الغَمْر وذو الغَمْر: مواضع، وكذلك الغُمَيرْ؛ قال: هَجَرْتُك أَيّاماً بذي الغَمْرِ، إنَّني على هَجْرِ أَيّامٍ بذي الغَمْرِ نادِمُ وقال امرؤ القيس: كأَثْلٍ منَ الأَعْراضِ من دون بِئْشةٍ ودُون الغُمَيرِ عامِدات لِغَضْوَرا وغَمْرٌ وغُمَيْرٌ وغامِرٌ: أَسماء. وغَمْرة: موضع بطريق مكة؛ قال الأزهري: هو منزل من مَناهِل طريق مكة، شرفها الله تعالى، وهو فَصْلُ ما بين نجد وتهامة. وفي الحديث ذكر غَمْر، بفتح الغين وسكون الميم، بئر قديمة بمكة حفرها بنو سَهْمٍ. والمَغْمورُ: المقهورُ.والمَغْمورُ: المَمْطورُ. وليل غَمرٌ: شديد الظلمة؛ قال الراجز يصف إبلاً: يَجتَبْنَ أَثْناءَ بَهيِمٍ غَمْرِ، داجي الرِّواقَيْنِ غُدافِ السِّتْرِ وثوب غَمْرٌ إذا كان ساتراً.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR691 harf* غ م ر * * الغَمْرُ * بوزن الجمر الكثير وقد * غَمَرَهُ * الماء أي علاه وبابه نصر و * الغَمْرةُ * بوزن الجمرة الشِدة والجمع * غُمَرٌ * بفتح الميم كنوبة ونُوب و * غَمَرات * الموت شدائده ورجل * غُمُرٌ * بسكون الميم وضمها أي لم يُجرِّب الأمور وبابه ظرُف والأُنثى * غُمْرَةٌ * بوزن عُمرة و * الغُمْرةُ * أيضا طلاء يُتخذ من الورس وقد * غَمَّرَت * المرأة وجهها * تَغْمِيرا * أي طلت وجهها ليصفو لونها و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR27.732 harfالغور، بالفتح: القعر من كل شيء وعمقه وبعده. ورجل بعيد الغور: أي قعير الرأي جيده. وفي الحديث أنه سمع ناسا يذكرون في القدر فقال: إنكم قد أخذتم في شعبين بعيدي الغور، أي يبعد أن تدركوا حقيقة علمه، كالماء الغائر الذي لا يقدر عليه. ومنه حديث: ومن أبعد غورا في الباطل مني? كالغوري، كسكرى، ومنه حديث طهفة بن أبي زهير النهدي، رضي الله عنه: أتيناك يا رسول الله من غورى تهامة بأكوار الميس، ترتمي بنا العيس.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.205 harfغَمُرَ
1 غَمُرَ ذ , as in some lexicons, or غَمَرَ, aor. غَمُرَ , accord. to all the copies of the K [consulted by SM], (TA,) or غَمِرَ, [aor. غَمَرَ ,] (as in the CK and my MS. copy of the K,) inf. n. غَمَارَةٌ and غُمُورَةٌ, [agreeably with analogy if غَمُرَ be the form of the verb, which is therefore most probably correct,] (K,) It (water) was, or became, much in quantity, abundant, copious,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.799 harfغَمَرَ
غَمَرَ U ( n. ac. غَمْر 1 ),
a. Covered entirely, overflowed, submerged ( water ).
b. [ acc. & Bi ], Overwhelmed with.
c. Surpassed, excelled.
d. [ coll. ], Embraced; clasped, hugged.
e. see ( غَمُرَ ) ( b ).
غَمِرَ
غَمِرَ A ( n. ac. غِمْر 2 , غَمَر 4 )
a. [ 'Ala ], Bore, concealed hatred, enmity against ( bosom ).
b. ( n. ac. غَمَر 4 ), Was soiled, greasy ( hand ).
c. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok34.159 harfغمر
غَمَرَ - يَغْمُرُ- غَمْرَة - غَمَرات
غَمَرَ - يَغْمُرُ + المكانُ أو الشيءُ: يمتلأ حتي يغمر ويغطي كل ما فيه، فيحجبه ويعزله عن صوت وضياء ما حوله
غَمَرَ - يَغْمُرُ + شيءٌ + كائتاً أو شيئا: يغطيه من جميع جوانبه فيحجبه ويعزله عن صوت وضياء ما حوله: يغمره الماء أو الفكرة أو الخوف
غَمْرَة: على وزن " فـَعلة" اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من " غَمَرَ
Mücavir kökler30 mücavir (49 toplam)
- سهو
1 ortak ayet · Hatadan farkı ihmal ve umursamazlık sebebiyle hata yapmaktır
- بسط
1 ortak ayet · Bisat kilim demektir
- هون
1 ortak ayet · Düzlük demektir
- حين
1 ortak ayet · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- فري
1 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak
- وحي
1 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
- جزي
1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- يدي
1 ortak ayet · El ve kol demektir
- دون
1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- موت
1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- غير
1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
Geçtiği ayetler(4)
بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هَذَا وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِنْ دُونِ ذَلِكَ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ
DalgınlıkHayır, onların kalbleri bundan habersizdir. Onların bundan başka da yapageldikleri işler vardır.
الَّذِينَ هُمْ فِي غَمْرَةٍ سَاهُونَ
DalgınlıkKi onlar; koyu bir cehalet içerisinde kalmış gafillerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غمر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غشي, غرق, غفل |
| Zıt Kök | صحو |
| Çekirdek Özet 1 | Bol ve derin suyun bir nesneyi bütünüyle örtmesi, kuşatıp altına alması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın idrak ve basiretini bütünüyle örten, hakikati görmeyi engelleyen koyu gaflet, dalgınlık ve can çekişme şiddeti |
| Çekirdek Özet 3 | Bireyin veya toplumun algı düzeyinde kuşatıcı bir kapalılık içine düşerek gerçeklikle bağının kopması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici bir zihin dağınıklığı sanmak; kuşatıcı, batırıcı ve algıyı boğucu ontolojik körlük boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غم | Bir şeyin üzerini bütünüyle kapatmak, örtmek, boğucu ve daraltıcı bir kapalılık hali oluşturmak; nitekim aynı çekirdeği paylaşan غمم kökünde göğü kaplayan bulut ve içe çöken keder, غمض kökünde gözü kapama, غمز kökünde ise gizli işaret ve baskı anlamı öne çıkar | ر | Çekirdekteki genel örtme ve kapatma anlamına baş, tepe ve akış dinamiği eklenerek; örtünün nesnenin başından aşması, nesneyi derin bir suyun veya şiddetli bir halin bütünüyle yutması ve kuşatması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinden türetme; perdeleme, görüşün buğulanması ve kararma | İdrak ve görme yetisinin önüne çekilen perdeyi, görünmezliği ve karanlık kapalılığı temsil eder |
| م | Su dalgası; akış, derinlik, yoğunluk ve kuşatma | Hacimli bir sıvının, yoğun bir kütlenin veya selin her yanı kaplayan akışkan ağırlığını simgeler |
| ر | İnsan başı; tepe, üst, zirve ve hareket merkezi | Kuşatmanın nesnenin tepe noktasına, baş seviyesinin üstüne çıkarak varlığı tamamen altına almasını ifade eder |
| غمر | Görüşü kapatan yoğun bir akışkanın baş seviyesini aşarak varlığı bütünüyle örtmesi | Algıyı, şuuru ve nesneyi tepeden tırnağa yutan, hakikatle görsel ve zihinsel teması bütünüyle kesen kuşatıcı batış hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyu aşan, içine düşen veya altına giren her şeyi bütünüyle örten ve görünmez kılan bol ve derin su; ayrıca bir kabın içine atılan taşı örtecek kadar doldurulan su miktarı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Kuseyyir ‘Azze, cömertliği boyu aşan ve insanı ihsanıyla bütünüyle kuşatan kişiyi nitelemek üzere şöyle der: غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحِكاً / غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça غمر kökü, Sami dil ailesinde örtme, batırma, su altında bırakma ve derinlik bildiren kök katmanlarıyla ilişkilidir. İbranicede aynı kök ailesiyle fonetik ve anlamsal açıdan yakınlık gösteren ve bir şeyi sarmak, bağlamak, demet haline getirerek örtmek anlamı taşıyan ‘āmar (עָמַר) biçimi mevcuttur. Süryanicede ‘mar (ܥܡܪ) kökünde yerleşmek, örtünmek ve kuşatılmak eksenli semantik nüanslar takip edilebilir. Kökün Afro-Asyatik zeminindeki ilksel çekirdeği, akışkan veya yoğun bir maddenin bir varlığın başını aşacak biçimde üzerine yığılmasıdır. Arapçada bu anlam alanı, hem derin suyun nesneyi batırması hem de insan bilincini çepeçevre saran derin dalgınlık, sarhoşluk, ölüm sarhoşluğu ve cehalet gibi soyut boğulma durumlarını ifade edecek şekilde genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غم çekirdeğinden türeyen غمر | Kapalı kalma ve örtülme anlamının, başı aşan derin su metaforu üzerinden zihinsel ve fiziksel boğulmaya evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ‘āmar ve Süryanice ‘mar kökleri | Bir şeyi yığarak, toplayarak veya örterek kuşatma ortak semantik tabanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve örtü kökleri | Sıvı veya toz ile yüzeyi kaplama ve görünmez kılma ilişkisi | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غمر | Anlamlı | Suyun başı aşması, örtme, dalgınlık | Nesneyi veya bilinci tamamen yutan derinlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غرم | Anlamlı | Borçlanma, zorunlu yükümlülük, tazminat | Kişiyi çepeçevre sarıp boynuna binen ve bırakmayan bağlayıcı ağırlık | Ortak kuşatma ve yakayı bırakmama çekirdeği; Kur'an'da geçer |
| مغر | Anlamlı | Kızıl renk, kırmızıya çalma, hızla koşma | Toprağın veya sütun renginin değişmesi, kızıla bürünmesi | Kur'an'da geçmez |
| مرغ | Anlamlı | Yağa veya toprağa bulanma, sürtünme | Bir maddenin yüzeye sıvanarak onu kaplaması ve kirletmesi | Kur'an'da geçmez |
| رغم | Anlamlı | Burnun toprağa sürtülmesi, boyun eğme, zillet | Kişinin istemediği bir duruma mahkûm olup ezilmesi | Kur'an'da geçer |
| رمغ | Anlamlı | Nemlenme, ıslanma, yumuşama | Sıvının nesneye sirayet ederek dokusunu yumuşatması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غمر | Merkez | Kuşatıcı kapalılık, boğucu derinlik | Suyun başı aşması gibi bilincin veya varlığın bütünüyle örtülüp batması | Hem fiziki hem zihni derin girdabı ve sekeratı ifade eder |
| غشي | Komşu | Bir şeyin üzerini örtüp kaplama | Yüzeyden gelip üzerini kapatır ancak mutlaka boğucu derinlik gerektirmez | Gece veya baygınlık gibi dıştan sarıcı örtü |
| غرق | Komşu | Sıvı içinde batıp dibe gitme | Doğrudan nefessiz kalma ve helak olma neticesine odaklanır | Suyun içinde kaybolup can verme hali |
| غفل | Komşu | Dikkatsizlik, önemsememe | Zihinsel yönelişin eksikliğidir; içinde boğucu bir girdap şiddeti barındırmaz | Bilgi varken ilgisiz kalıp unutma durumu |
| صحو | Zıt | Açılma, ayılma, perdenin kalkması | Göğün buluttan, zihnin sarhoşluktan ve dalgınlıktan arınarak berraklaşması | Bilincin ve ortamın net, açık ve aydınlık hale gelmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غمر | Derin suyun örtmesi, idrak kapalılığı | Varlığın veya aklın başını aşan kuşatıcı girdap | Kesin |
| Latince | Immergo, inundatio | Batırmak, su altında bırakmak, taşma | Maddi su baskınını ve dalmayı karşılar; cehalet girdabı boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Submersion, stupor, engulfment | Yutulma, derin dalgınlık, içine çekilme | Submersion fiziksel batmayı, stupor ise zihni uyuşmayı verir; kökün ikisini birleştiren yapısını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Überflutung, Betäubung | Su basması, sersemlik, uyuşukluk | Fiziksel taşma ile algısal kapanmayı ayrı ayrı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Engloutissement, torpeur | Yutulma, batma, derin uyuşukluk | Varlığın felç edici bir derinlik içinde kaybolması halini kısmen verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَمَرَاتِ | Ölümün kuşatıcı şiddeti ve sekeratı | Zalimlerin can çekişme anında üzerlerine çöken ve onları çepeçevre boğan dayanılmaz sıkıntı ve dehşet bağlamı (En'âm 6:93) |
| غَمْرَتِهِمْ | İnadına batılmış koyu dalgınlık ve saplantı | Müminlerin ve elçilerin uyarısına kulak asmayıp kendi batıl dünyalarında boğulanların hali bağlamı (Mü'minûn 23:54) |
| غَمْرَةٍ | Hakikati örten kuşatıcı cehalet ve gaflet | Kalpleri ilahi mesajdan tamamen perdelenmiş, derin bir yanılgı gölüne batmış inkârcıların hali bağlamı (Mü'minûn 23:63) |
| غَمْرَةٍ | Gerçeklerden koparan kör zan ve kuruntu | Ahireti ve hesabı yalanlayanların, içinde yüzdükleri dipsiz bilgisizlik ve kayıtsızlık bağlamı (Zâriyât 51:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet, delalet ve kalbin mühürlenmesi | İnkârcının hakikati göremeyişinin basit bir bilgisizlik mi yoksa basireti yutan kuşatıcı bir körlük mü olduğu meselesi | Algıyı tamamen körleştiren ontolojik dalgınlık ve inkâr girdabı |
| Fıkıh | Ehliyet arızaları ve ölüm sarhoşluğu | Sekerat halinde olan kişinin irade beyanı, tasarrufları ve ibadet yükümlülüğünün düşme sınırı | Bilinci ve temyiz kudretini ortadan kaldıran zihni örtünme |
| Tefsir | Mecaz ve istiare tahlilleri | Ayetlerde geçen غمرة kelimesinin cehalet ve ölüm dehşetini derin sulara teşbih eden belağî boyutu | İnsanı içine çekip nefessiz bırakan azap ve cehalet seli |
| Hadis | İbadetlerin arındırıcılığı ve ölüm duaları | Günde beş vakit namazın kapı önünden akan gür bir ırmağa benzetilmesi ve boğulmaktan sığınma duaları | Her şeyi temizleyen bol ve arı su; aksi halde helak edici akıntı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve basiret hali | İdrak tutulması | Hakikatin mesajını içeri almayan koruyucu/boğucu duvar | Vahyin aydınlığına karşı bilincin kendi ürettiği zifiri karanlığa gömülmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik durum | Koyu cehalet ve dogmatizm | Doğrulama mekanizmalarını felç eden zihni kuşatma | Kişinin bildiğini sanarak bilmediğinin derinliğinde boğulması ve araştırmayı terk etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kitle psikolojisi | Kolektif illüzyon ve sarhoşluk | Toplumu gerçek krizlerden uzaklaştıran sahte gündem girdabı | Kitlelerin manipülatif söylemlerle sarılarak hakikatten koparılması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tüketim çılgınlığı | Spekülatif sarhoşluk ve batık | Üretim ve hakkaniyet bağını koparan sanal zenginleşme yanılgısı | Bireylerin borç ve borçlanma seli altında kalarak iflasa sürüklenmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde tam batma ve hidrodinamik yutulma | Bir kütlenin kendisini çevreleyen akışkanın hacmi altına girerek dış ortamla doğrudan temasının kesilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojide dissosiyatif füg veya derin bilişsel kapanma | Bireyin yoğun stres, inkâr veya travma altında bilinç düzeyini dış gerçekliğe bütünüyle kapatması hali | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca anlık bir dalgınlık, basit bir unutkanlık veya hafif bir dikkatsizlik olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın tüm varlığını, basiretini ve muhakemesini baş seviyesinin üstünden aşarak yutan, onu hakikatten bütünüyle koparan dipsiz bir cehalet, inkâr ve sekerat girdabı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkârcıların veya zalimlerin durumunun masum bir yanılma olduğu zannına kapılmak; ayetlerdeki boğucu ve helak edici sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inkârı ve sapkınlığı sadece fikirsel bir ret olarak değil; insanı çepeçevre kuşatan, nefessiz bırakan ve algı kanallarını tıkayan bir boğulma felaketi olarak tasvir ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ölüm anındaki yüzleşmeyi (En'âm 6:93), elçilerin uyarılarına karşı toplumların içine düştüğü kibirli körlüğü (Mü'minûn 23:54, 23:63) ve ahireti inkâr edenlerin zihinsel sefaletini (Zâriyât 51:11) anlatan ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın basit bir bilgi eksikliği olduğu varsayımını yıkar; inkârın, nefsi ve aklı yutan aktif bir bataklık ve idrak felci olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoyu aşan, içine düşen nesneyi bütünüyle örten, dibe çeken ve görünmez kılan bol, taşkın ve derin su.
- Soyut anlamİnsan bilincini, basiretini ve temyiz gücünü tamamen perdeleyerek onu dış gerçeklikten ve hidayetten koparan kuşatıcı gaflet, sarhoşluk ve sekerat hali.
- Sistematik karşılıkBilgi ve hidayet sisteminde algı kanallarının derin bir kapalılık girdabı tarafından yutulması; varlığın hakikatle bilgi alışverişinin sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki özneyi veya bilinci, öznenin üzerine yığılan örtücü/boğucu ortamın seviyesini, ise baş seviyesini (kritik eşiği) simgeler. Kuşatıcı ortam kritik eşiği aştığında (), öznenin idrak fonksiyonu sınırda boş kümeye () yaklaşarak dış gerçeklikle irtibatını tamamen kaybeder ve mutlak kapalılık gerçekleşir.