غيض
غ - ي - ض
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 10 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Emer
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR991 harfباب الغين والضاد
غ ي ض، غ ض و، غ ض ي، ض غ و، ض غ ي مستعملات غيض: غاضَ الماءُ غَيْضاً ومَغاضاً.
والمَغْيضُ: الموضعُ الذي يَغْيضُ فيه الماء، قال:
فلا ناكر يجري ولا هو غائِضُ
وغِيضَ ماء البحرِ، وهو مَغيضٌ.
وغِضتُهُ: فجرته إلى مَغيضِ أي مَجْرَى يَجري فيه الماء إلى موضع.
وإنغاضُ الماء، حِجازيةٌ.
وغاضَ ثَمَنُ السِّلعةِ، وغِضْتُه أي نَقَصْتُه.
والغَيْضَةُ: الأجَمةُ، وجمعها غِياض.
غضو: الإِغْضاءُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR506 harfغاضَ الماءُ يَغيضُ غَيْضاً، أي قَلَّ ونضب. وانْغاضَ مثله. وغيضَ الماء: فُعِلَ به ذلك. وغاضَهُ الله، يتعدى ولا يتعدى. وأغاضَهُ الله أيضاً. وغاضَ ثمنُ السِلعةِ، أي نقص. وغِضْتُهُ أنا. وقوله تعالى: "وما تغيضُ الأرحامُ"، وقال الأخفش: أي وما تَنْقُصُ. وغَيَّضْتُ الدمعَ: نقصته وحبسته. ويقال: غاضَ الكرام، أي قَلُّوا. وغاضَ اللثامُ، أي كثروا. وقولهم: أعطاه غَيْضاً من فيضٍ، أي قليلاً من كثير. والغَيْضَةُ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.061 harfباب الغين والضاد
غيض ، غضا ، ضغو : مستعملة .
غيض : قال الليث : غاضَ الماءُ ، وهو يغيضُ غيْضاً ومغاضاً .
قال : والمَغيضُ : المكانُ الذي يغيضُ فيه ، ويقال : غيضَ ماءُ البحرِ فهوَ مغيضٌ ، مفعولٌ به ويقال غِضْتُه : أيْ : فَجَّرْتُه إلى مَغيضٍ ، والغَيضَة : الأجَمَةُ ، وجمْعها : غِياضٌ .
أبو عبيد عن الكسائي : غاضَ ثمنُ السِّلعة يَغيضُ : إذا نَقصَ ، وغضْتُه أنا في باب فعل الشيء وفعلْتُه .
ثعلبٌ عن ابن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.257 harfMadde başı: *غيض(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR185 harfغ ي ض
غاض ماء الركيّة وغاضه الله " وغيض الماء ".
وغيض دمعه فانهل وهو مغيض الماء.
ومن المجاز: غاض الكرام غيضاً وفاض اللئام فيضاً.
وأعطاه غيضاً من فيض أي قليلاً من كثير.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.289 harfغاضَ الماءُ يَغِيضُ غَيْضاً ومَغِيضاً ومَغاضاً وانْغاضَ: نقَص أَو غارَ فذهبَ، وفي الصحاح: قَلَّ فنضَب. وفي حديث سَطيح: وغاضَت بُحَيْرةُ ساوَةَ أَي غارَ ماؤها وذهَب. وفي حديث خُزيمة في ذكر السَّنة: وغاضَت لها الدِّرّة أَي نقصَ اللَّبنُ. وفي حديث عائشة تَصِف أَباها، رضي اللّه عنهما: وغاضَ نَبْعَ الرِّدَّةِ أَي أَذْهَب ما نَبَع منها وظَهر. وغاضَه هو وغَيَّضَه وأَغاضَه، يتعدّى ولا يتعدّى، وقال بعضهم:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR381 harf* غ ي ض * * غَاضَ * الماء قَلَّ ونضب وبابه باع و * انْغَاضَ * مثله و * غِيضَ * الماء فعل به ذلك و * غاضَهُ * الله يتعدى ويلزم و * أغَاضَه * الله أيضا وقوله تعالى ﴿وما تغيض الأرحام﴾ أي ما تنقص و * غَيَّضَ * الدمع * تَغْييضا * نقصه وحبسه ويقال * غَاضَ * الكرام أي قلوا وفاض اللئام أي كثروا و * الغَيْضةُ * بالفتح الأجمة وهي مغيض ماء يجتمع فينبت فيه الشجر والجمع * غياض * و * أغْياض
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.035 harfغاض الماء يغيض غيضا ومغاضا ،: ومغيضا: قل ونقص ، أو غار فذهب. وفي الصحاح: قل فنصب. وفي حديث سطيح: وغاضت بحيرة ساوة أي غار ماؤها فذهب. وفي حديث خزيمة وذكر السنة وغاضت لها الدرة أي نقص اللبن، كانغاض ، لغة حجازية، قال رؤبة:
يمده فيض من الأفياض
ليس إذا خضخض بالمنغاض غاض ثمن السلعة ، أي نقص ، نقله الجوهري. غاض الماء وثمن السلعة يغيضها غيضا، أي نقصهما ، إشارة إلى أنه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.905 harfغَاضَ
1 غَاضَ ذ , aor. يَغِيضُ, inf. n. غَيْضٌ (S, A, Msb, K) and مَغَاضٌ (Msb, K) and مَغِيضٌ, (TA,) It (water) became scanty, or little in quantity, and sank into the earth, or disappeared in the earth: (S, and so in some copies of the K:) or became scanty, or little in quantity, and decreased, or diminished, or became deficient: (A, and so in some copies of the K:) or sank into the earth, and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR632 harfغَاضَ
غَاضَ ( y ) I ( n. ac. غَيْض 1 , مَغَاض [ 17A ] ),
a. Lessened, diminished, decreased; subsided; fell ( price ).
b. Lessened, made to decrease, diminished.
غَيَّضَ
غَيَّضَ II ,
a. see I (b) .
b. Frequented the jungle ( lion ).
أَغْيَضَ
أَغْيَضَ IV ,
a. see I (b) .
تَغَيَّضَ
تَغَيَّضَ V , اِنْغَيَضَ VII ,
a. see I (a) .
غَيْض
غَيْض 1 ,
a. Diminution, decrease; scarcity.
b.
Mücavir kökler22 mücavir (25 toplam)
- بلع
1 ortak ayet · Akan suyun kaybolduğu kumluk yer, delik, boğaz
- قلع
1 ortak ayet · Suyu tut
- جود
1 ortak ayet · Cûdi
- أنث
1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- حمل
1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- قضي
1 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- زيد
1 ortak ayet · Zade : Azık demektir
- موه
1 ortak ayet · Su
- سوي
1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- عند
1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
Geçtiği ayetler(2)
اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ
EmerAllah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غيض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi ya) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نضب, غور, نقص |
| Zıt Kök | فاض |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının zemin veya gövde tarafından emilerek içe çekilmesi, suyun yüzeyden kaybolup noksanlaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzündeki tufan suyunun ya da rahimdeki biyolojik sıvının ve sürenin emilip eksiltilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Birikmiş ve taşmış olan potansiyelin içe doğru emilim mekanizmasıyla sönümlenerek dengeye kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak yok oluş zannederek suyun ya da rahimdeki potansiyelin iç dinamiklerce massedilişini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | Görünür alandan uzaklaşma, perdelenme, içe kapanma veya yön değiştirme; غيب gözden kaybolmayı, غيث buluttan inen bereketi, غير başkalaşmayı ve غيظ içte kabaran öfkeyi gösterir | ض | İçe çekilme ve gizlenme hareketinin, akışkan bir maddenin zemin baskısıyla emilmesi, yutulması ve hacminin noksanlaşması şeklinde somutlaşması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinden türetme; perdelenme, görme yetisinin bulanıklaşması ve örtülme | Harekete yön veren algının açık alandan çekilerek gizli ve örtük bir tabakaya yönelmesi |
| ي | El ve kol; uzanma, yönelme, tutma ve yapma eylemi | İçe çekilmenin aktif bir yöneliş ve emilim hattı boyunca gerçekleşmesi |
| ض | Sıkıştırma ve baskı aletinden türetme; ezilme, zemin baskısı ve daralma | Sıvının veya varlığın zemindeki gözeneklerin basıncıyla emilip daralarak noksanlaşması |
| غيض | Açık alandaki akışkanın içe doğru yönelen bir baskı ve emilimle zemin tarafından yutulup görünmez kılınması | Suyun ya da hacimli birikimin yüzeyden dip tabakaya emilerek gözden kaybolması ve seviyenin alçalması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun toprağa sızıp çekilmesi, göl veya kuyudaki suyun dipteki çatlaklar tarafından emilerek seviyesinin düşmesi ve devenin memesindeki sütün noksanlaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde suyun akması ile yere batması karşıtlığında kullanılır: فلا ناكر يجري ولا هو غائِضُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Âişe'nin babası Hz. Ebû Bekir'in fitneyi yatıştırmasını anlatırken söylediği rivayette kök mecazen kullanılır: وغاض نبع الردة |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, es-Sıhâh, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça غيض kökü, Sami dillerinin hidrolojik ve morfolojik söz varlığı içinde suyun zemin tarafından yutulması, batması ve hacimce noksanlaşması alanında özelleşmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik denkliğe sahip yaygın bir kök bulunmamakla birlikte, kökün taşıdığı semantik matris, yer altı yarıklarının suyu emmesi ve akışkanın içe göçmesi anlamını veren Sami köklerle kavramsal olarak örtüşür. İç Arapçada kök, suyun buharlaşarak değil, taban tabakası tarafından çekilip massedilmesi (inğiyâd / mağîd) ve böylece yüzeydeki birikimin eksilmesi ekseninde billurlaşmıştır. Kökün türevleri arasında sazlık ve bataklık anlamına gelen el-gayda sözcüğünün bulunması, suyun toprak ve bitki örtüsü tarafından emilip tutulduğu nemli çöküntü alanlarını doğrudan bu köke bağlar.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غيض fiili, غاض ve مغيض türevleri | Suyun yere batması, çekilmesi, gölün suyunu yitirmesi ve fiyatın düşürülmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami su çekilme ve bataklık semantiği | Sıvının zemin katmanlarınca emilerek yüzey seviyesinin alçalması ve sazlık alan oluşumu | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غيض | Anlamlı | Suyun çekilmesi, emilme | Akışkanın zemin tarafından yutulup eksilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غضي | Anlamlı | Göz kısmak, katlanmak | Göz kapaklarını birbirine yaklaştırarak bakışı örtmek veya sert odunlu ağaç | Kur'an'da geçmez |
| يغض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| يضغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| ضغي | Anlamlı | İnlemek, sızlanmak | Zayıflık ve acı sebebiyle ses çıkarmak, bükülmek | Kur'an'da geçmez |
| ضيغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غيض | Merkez | Emilme, içe çekilme | Sıvının zemin veya hazne tarafından massedilerek seviyesinin düşmesi | Yüzeydeki fazlalığın emilerek noksanlaştırılması |
| نضب | Komşu | Kuruma, tükenme | Kaynağın tamamen bitip suyun dipten dahi çıkmaz oluşu | Suyun geri dönmeyecek biçimde tükenip yok olması |
| غور | Komşu | Derine batma | Suyun yerin çok derinlerine inerek ulaşılamaz hale gelmesi | Suyun varlığını koruyup sadece erişim mesafesinin dışına kaçması |
| نقص | Komşu | Eksilme, azalma | Bir bütünün niceliksel veya hacimsel olarak eksilmesi | Sıvı şartı aramaksızın her türlü eksilmeyi ifade eden genel kavram |
| فاض | Zıt | Taşma, kabarma | Suyun ya da sıvının kabından veya yatağından dışarı taşması | Birikimin yüzeyi ve sınırları aşarak dışarı yayılması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غيض | Suyun emilip çekilmesi | Akışkanın içe doğru massedilerek seviyesinin düşürülmesi | Kesin |
| Latince | residere, dehaurire | Geri çekilmek, içine çekmek | Suyun alçalması ve zeminin suyu yutması hareketini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to subside, to recede, to absorb | Çekilmek, alçalmak, emilmek | Sel sularının geri çekilmesini ve hacmin içe doğru azalmasını ifade eder | Kesin |
| Almanca | versickern, abnehmen | Sızarak çekilmek, azalmak | Sıvının gözeneklerden sızarak görünmez olması ve hacim kaybetmesi | Güçlü |
| Fransızca | s'infiltrer, décroître, se résorber | Sızmak, azalmak, içe çekilmek | Taşkın sıvının doku veya zemin tarafından geri emilip seviyesinin düşmesi | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَغِيضُ | Rahimlerin noksanlaştırması, cenin suyunun veya sürenin eksilmesi | Yaratılış, ilahi ilmin her gizliyi kuşatması ve biyolojik süreçler bağlamı (Ra'd 13:8) |
| وَغِيضَ | Tufan sularının toprak tarafından emilip geri çekilmesi | Kozmik azabın sona ermesi ve yeryüzünün sükûnete kavuşması bağlamı (Hûd 11:44) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve takdir | Tufanın sona ermesinde suyun emilmesinin doğrudan ilahi irade ve emirle gerçekleşmesi | Tabiat kanunlarının mutlak ilahi emre boyun eğerek sönümlenmesi |
| Fıkıh | Gebelik ve iddet hükümleri | Rahimlerin noksanlaştırması ifadesinden hareketle asgari ve azami gebelik sürelerinin tayini | Biyolojik süreçteki zaman ve hacim eksilmesinin hukuki süreye etkisi |
| Tefsir | Kozmik ve biyolojik noksanlık | Hûd suresinde yerin suyu yutması, Ra'd suresinde rahimlerin süreyi veya sıvıyı eksiltmesi | Açıkta olanın gizli haznelere çekilerek dengelenmesi |
| Hadis | Fitnenin söndürülmesi | Fitne ve helak alametlerinin suyun çekilmesi veya memesindeki sütün çekilmesi mecazıyla anlatılması | Coşkun taşkınlığın dindirilerek sönümlenmesi ve kurutulması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi cezanın sonlandırılması | Merhamet ve denge eşiği | Yıkıcı taşkınlığı emerek hayat alanını yeniden açmak | İlahî gazap sularının emilmesiyle varlığa tanınan yeni imkân | Güçlü |
| İlmi | Biyoloji ve hidroloji | Absorpsiyon ve infiltrasyon | Yüzeydeki sıvının zemin gözeneklerince massedilmesi | Rahimdeki sıvının veya yerdeki suyun kılcal kanallarla geri çekilmesi | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve isyan | Krizin sönümlendirilmesi | Yıkıcı toplumsal taşkınlığı kurumsal kanallarla emmek | Fitne dalgasının sert müdahale yerine iç dinamiklerle soğurulması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasadaki aşırı likidite | Likidite sterilizasyonu | Enflasyonist fazla paranın emilerek noksanlaştırılması | Piyasadaki fazlalığın hazine veya merkez mekanizmasıyla çekilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kılcal emilim ve sönümlenme (damped oscillation) | Bir dalganın ya da akışkan hacminin dirençli bir ortam tarafından emilerek enerjisini ve genliğini yitirmesi süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal gerilimin absorbsiyonu | Toplumda aşırı biriken infial ve çatışma enerjisinin kurumsal tamponlar ve arabuluculukla yatıştırılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir su eksilmesi veya suyun kuruyup buharlaşması olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yalnızca suyun değil, rahim içi gelişim süreçlerinin, sürenin, potansiyelin ve her türlü taşkın gücün zemin/hazne tarafından emilip dengelenmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nuh kıssasında suyun nereye gittiğini kavrayamamak ve rahimlerin işleyişindeki biyolojik geri emilim ve eksiltme mekanizmalarını yok saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın taşkınlık anlarında ilahi iradenin yok ederek değil, zemin ve hazneye emdirerek dengeyi nasıl kurduğunu gösteren anahtar bir fiildir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nuh tufanının nihayete erişini anlatan kozmik nizam ayetlerinde ve rahimlerin yaratılış mucizesini ele alan ilahi ilim ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tufan suyunun göğe çekildiğini veya birdenbire buharlaştığını zanneden algıyı düzeltir; yerin emiş kanallarıyla suyun noksanlaştırıldığını açıklar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun çatlaklar, gözenekler veya zemin tarafından emilerek açık alandan içeri çekilmesi, seviyesinin ve hacminin noksanlaşması.
- Soyut anlamTaşkın, baskın veya aşırı hale gelmiş bir enerjinin, iç mekanizmalarca massedilerek sönümlenmesi ve denge durumuna indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkAçık sistemde aşırı biriken entropik yükün, tamponlayıcı bir rezervuar tarafından emilerek sistemik istikrarın yeniden kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yüzeydeki akışkanın veya birikimin hacmini, zamanı, hacmin birim zamandaki değişim hızını temsil eder. Negatif işaret () eksilmeyi ve noksanlaşmayı, zeminin veya dokunun emilim katsayısını, temas eden emici yüzey alanını, ise yüzey basıncı ile emici hazne arasındaki basınç gradyanını gösterir. Hacim, yüzeyin emiş kapasitesi ve basınç farkı doğrultusunda içe çekilerek sönümlenir.