قطط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ط-ط1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قولرببقططعجلقِطَّنَاحسبيوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

قطط

ق - ط - ط

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Payımız

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.530 harf
القاف مع الطاء ق ط، ط ق مستعملان قط: قَطْ، خفيفة، هي بمنزلة حسب، يقال: قَطْكَ هذا الشيء أي حسبكه، قال: امتلأ الحوض وقال قَطْني وقَدْ وقَطْ لغتان في حسب، لم يتمكنا في التصريف، فإذا أضفتهما إلى نفسك قويتا بالنون فقلت: قَدْني وقَطْني كما قَوَّوا عَنّي ومني ولَدُنّي بنونٍ أخرى. قال أهل الكوفة: معنى قَطْني كَفاني، النون في موضع النصب مثل نون كفاني؛ لأنك تقول: قَطْ عبد الله درهم. وقال أهل البصرة:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR999 harf
قَطَطْتُ الشيء أقُطُّهُ، إذا قطعتَه عَرْضاً. ومنه قَطُّ القلمِ. والمِقَطَّةُ: ما يُقَطُّ عليه القلمُ. والقَطَّاطُ: الخرَّاطُ الذي يعمل الحُقَقَ. والقَطُّ: فَصْلُ الشيء عرضاً. وقَطُّ معناها الزمانُ، يقال ما رأيته قَطُّ. هذا إذا كانت بمعنى الدهر، فأما إذا كانت بمعنى حَسْبُ وهو الاكتفاءُ، فهي مفتوحةٌ ساكنةُ الطاء. تقول: ما رأيته إلا مرةً واحدةً فَقَطْ. فإذا أضفتَ قلت قَطْكَ هذا الشيء، أي حَسْبُكَ،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR509 harf
ق ط ط قطّ القلم على المقطّ والمقطّة‏.‏ وهات قطةً من البطّيخ وغيره وهي الشّقيقة منه‏.‏ وقطّ البيطار حافر الدابّة إذا نحته وسوّاه وهذه خيل قطّت حوافرها وحافر فرسك غير مقطوط‏.‏ وأخذوا القطوط‏:‏ خطوط الجوائز‏.‏ وخذ قطاً من العامل وهو خطّ الحساب‏.‏ وقطّ السعر‏:‏ غلا وسعر قاط‏.‏ قال أبو وجزة‏:‏ أشكو إلى الله العزيز الجبّار ثم إليك اليوم بعد المستار ومن المجاز‏:‏ لي قطّ من ذلك‏:‏ نصيب وأخذ فلان
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.562 harf
القَطُّ: القطْعُ عامَّة، وقيل: هو قَطعُ الشيء الصُّلب كالحُقَّة ونحوها تَقُطُّها على حَذْو مَسْبُورٍ كما يَقُطُّ الإِنسان قَصَبة على عظم، وقيل: هو القطْعُ عَرْضاً، قَطَّه يقُطُّه قَطّاً: قَطَعه عَرْضاً، واقْتَطَّه فانْقَطَّ واقْتَطَّ ومنه قَطُّ القلم. والمِقَطَّةُ والمِقَطُّ: ما يُقَطُّ عليه القلم. وفي التهذيب: المِقطةُ عُظَيم يكون مع الورّاقِين يقطون عليه أَطراف الأَقلام. وروي عن علي، رضوان
Maddenin bağlantısı

القَطُّ: القطْعُ عامَّة، وقيل: هو قَطعُ الشيء الصُّلب كالحُقَّة ونحوها تَقُطُّها على حَذْو مَسْبُورٍ كما يَقُطُّ الإِنسان قَصَبة على عظم، وقيل: هو القطْعُ عَرْضاً، قَطَّه يقُطُّه قَطّاً: قَطَعه عَرْضاً، واقْتَطَّه فانْقَطَّ واقْتَطَّ ومنه قَطُّ القلم. والمِقَطَّةُ والمِقَطُّ: ما يُقَطُّ عليه القلم. وفي التهذيب: المِقطةُ عُظَيم يكون مع الورّاقِين يقطون عليه أَطراف الأَقلام. وروي عن علي، رضوان اللّه عليه: أَنه كان إِذا عَلا قَدَّ وإِذا توسّط قَطَّ؛ يقول إِذا علا قِرْنَه بالسيف قَدَّه بنِصْفَين طُولاً كما يُقَدّ السير، وإِذا أَصاب وسَطه قَطعَه عرضاً نصفين وأَبانه. ومَقَطُّ الفرس: مُنْقَطَعُ أَضْلاعه. ابن سيده: والمَقط من الفرس منقطع الشَّراسِيفِ؛ قال النابغة الجَعْديّ: كأَنَّ مَقَطَّ شَراسِيفهِ، إِلى طَرَفِ القُنْبِ فالمَنْقَبِ، لُطِمْنَ بِتُرْسٍ شَديدِ الصِّفا قِ، مِن خَشَبِ الجَوْزِ، لم يُثْقَبِ والقِطاطُ: حرْف الجبل والصخرة كأَنما قُطَّ قَطَّاً، والجمع أَقِطَّةٌ؛ وقال أبُو زيد: هو أَعلى حافة الكهف وهي ثلاثة أَقطَّة. أَبو زيد: القَطِيطةُ حافةُ أَعلى الكهفِ، والقِطاطُ: المِثالُ الذي يَحْذُو عليه الحاذِي ويَقْطعُ النعل؛ قال رؤبة: يا أَيُّها الحاذِي على القِطاطِ والقِطاطُ: مَدار حافر الدابَّةِ لأَنه كأَنه قُطَّ أَي قُطِعَ وسُوِّيَ؛ قال: يَرْدي بِسُمْرٍ صُلْبةِ القِطاطِ والقَطَطُ: شعر الزّنْجِيّ. يقال: رَجل قَطَطٌ وشعر قَطَطٌ وامرأَة قَطَطٌ، والجمع قَطَطُونَ وقَطَطاتٌ، وشعر قَطٌّ وقطَطٌ: جَعْد قصير، قَطَّ يَقَطُّ قَطَطاً وقَطاطةً وقَطِطَ، بإِظهار التضعيف، قَطّاً، وهو طَرِيفٌ. وجَعْدٌ قَطَطٌ أَي شدِيدُ الجُعودةِ. وقد قَطِطَ شعره، بالكسر، وهو أَحد ما جاء على الأَصل بإِظهار التضعيف، ورَجل قَطُّ الشعر وقَطَطُه بمعنى، والجمع قَطُّون وقَطَطُون وأَقْطاطٌ وقِطاطٌ؛ قال الهذلي: يُمشَّى بَيْننا حانوتُ خَمْرٍ، من الخُرْس الصَّراصِرةِ القِطاطِ (* قوله «يمشي» كذا هو بالياء هنا وفي مادة خرص، وبالتاء الفوقية في مادة حنت.) والأُنثى قطّةٌ وقَطَطٌ، بغير هاء. وفي حديث المُلاعَنة: إِن جاءتْ به جَعْداً قَطَطاً فهو لفلان؛ والقَطَطُ: الشديدُ الجعُودةِ، وقيل: الحسَنُ الجعُودةِ. الفراء: الأَقَطُّ الذي انْسَحَقت أَسنانه حتى ظهرت دَرادِرُها، وقيل: الأَقطُّ الذي سقطت أَسنانه. ابن سيده: ورجل أَقَطُّ وامرأَة قَطَّاء إِذا أَكلا على أَسْنانِهما حتى تَنْسحِقَ؛ حكاه ثعلب. والقَطَّاطُ: الخَرَّاطُ الذي يعمل الحُقَق؛ وأَنشد ابن بَري لرؤبة يصف أُتُناً وحماراً: سَوَّى، مَساحِيهنَّ، تَقطِيطَ الحُقَقْ، تَقْلِيلُ ما قارَعْنَ مِن سُمِّ الطُّرَق (* قوله «سم الطرق» كذا هو بالسين المهملة في الموضعين ولعله شم أَو صم.)أَراد بالمساحِي حَوافرَهن لأَنها تَسْحِي الأَرض أَي تَقْشُرها، ونصَب تقطيطَ الحقق على المصدر المشبه به لأَن معنى سَوّى وقطَّط واحد، والتقْطِيطُ: قطع الشيء، وأَراد تقطيع حُقَق الطِّيب وتَسْويتَها، وتقْليلُ فاعل سَوّى أَي سَوّى مَساحِيَهنَّ تكسيرُ ما قارَعَتْ من سُمّ الطُّرَق، والطُّرَقُ جمع طُرْقَة وهي حجارة بعضها فوق بعض. وحديث قتل ابن أَبي الحُقَيْق: فتحامل عليه بسيفه في بطنه حتى أَنْفَذَه فجعل يقول: قَطْني قَطْني (* قوله: وحديث قتل ابن أَبي الحقيق، إِلى قوله قطني، هكذا في الأَصل. ولعلّ موضع هذه الجملة هو مع الكلام على قطني.).وقَطَّ السِّعْرُ يَقِطُّ، بالكسر، قَطّاً وقُطُوطاً، فهو قاطٌّ ومَقْطُوطٌ بمعنى فاعِل: غَلا. ويقال: وردْنا أَرضاً قَطّاً سِعْرُها؛ قال أَبو وجْزَة السَّعْدِيّ: أَشْكُو إِلى اللّهِ العَزِيز الجَبّارْ، ثُمَّ إِلَيْكَ اليَوْمَ بُعْدَ المُسْتارْ، وحاجةَ الحَيِّ وقَطَّ الأَسْعارْ وقال شمر: قَطَّ السِّعْرُ، إِذا غَلا، خَطأ عندي إِنما هو بمعنى فَتَر، وقال الأَزهري: وَهِمَ شمر فيما قال. وروي عن الفراء أَنه قال: حَطَّ السِّعْرُ حُطُوطاً وانْحَطَّ انْحِطاطاً وكسَر وانكسر إِذا فَتَر، وقال: سِعْرٌ مَقْطُوطٌ وقد قَطَّ إِذا غَلا، وقد قَطَّه اللّه. ابن الأَعرابي: القاطِطُ السِّعْر الغالي. الليث: قَطْ خفِيفة بمعنى حَسْب، تقول: قَطْكَ الشيء أَي حَسْبُك، قال: ومثله قد، قال وهما لم يتمكنا في التصريف، فإِذا أَضفتهما إِلى نفسك قُوّيَتا بالنون قلت: قَطْني وقَدْني كما قَوَّوا عنِّي ومني ولَدُنِّي بنون أُخرى، قال: وقال أَهل الكوفة معنى قطني كفاني فالنون في موضع نصب مثل نون كفاني، لأَنك تقول قَطْ عبدَ اللّهِ دِرهمٌ، وقال أَهل البصرة: الصواب فيه الخفض على معنى حَسْبُ زيدٍ وكَفْيُ زيدٍ درهمٌ، وهذه النون عماد، ومَنَعَهم أَن يقولوا حَسْبُني أََن الباء متحركة والطاء من قط ساكنة فكرهوا تغييرها عن الإِسكان، وجعلوا النون الثانية من لدنّي عماداً للياء. وفي الحديث في ذكر النار: إِنَّ النارَ تقول لربها إِنك وعَدْتَنِي مِلْئي، فيَضَع فيها قدَمَه، وفي رواية: حتى يضع الجبَّارُ فيها قَدَمه فتقول: قَطْ قَطْ بمعنى حَسْب، وتكرارها للتأْكيد، وهي ساكنة الطاء، ورواه بعضهم قَطْني أَي حَسْبِي. قال الليث: وأَما قَطُّ فإِنه هو الأَبَدُ الماضي، تقول: ما رأَيت مثله قَطُّ، وهو رفع لأَنه مثل قبلُ وبعدُ، قال: وأَما القَطُّ الذي في موضع ما أَعطيته إِلا عشرين قَطِّ فإِنه مجرور فرقاً بين الزمان والعَددِ، وقَطُّ معناها الزمان؛ قال ابن سيده: ما رأَيته قَطُّ وقُطُّ وقُطُ، مرفوعة خفيفة محذوفة منها، إِذا كانت بمعنى الدهر ففيها ثلاث لغات وإِذا كانت في معنى حَسْب فهي مفتوحة القاف ساكنة الطاء، قال بعض النحويين: أَمّا قولهم قَطُّ، بالتشديد، فإِنما كانت قَطُطُ وكان ينبغي لها أَن تسكن، فلما سكن الحرف الثاني جعل الآخِر متحركاً إِلى إِعرابه، ولو قيل فيه بالخفض والنصب لكان وجهاً في العربية، وأَما الذين رفعوا أَوَّله وآخره فهو كقولك مُدُّ يا هذا، وأَما الذين خففوه فإِنهم جعلوه أَداة ثم بَنَوْه على أَصله فأَثبتوا الرَّفْعة التي كانت تكون في قط وهي مشددة، وكان أَجود من ذلك أَن يجزموا فيقولوا ما رأَيته قُطْ، مجزومة ساكنة الطاء، وجهة رفعه كقولهم لم أَره مُذُ يومان، وهي قليلة، كله تعليل كوفي ولذلك لفظ الإِعراب موضع لفظ البناء هذا إِذا كانت بمعنى الدهْر، وأَما إِذا كانت بمعنى حسب، وهو الاكتفاء، قال سيبويه: قط ساكنة الطاء معناها الاكتفاء، وقد يقال قَطٍ وقَطِي، وقال: قَطُ معناها الانتهاء وبنيت على الضم كحَسْبُ. وحكى ابن الأَعرابي: ما رأَيته قَطِّ، مكسورة مشددة، وقال بعضهم: قَطْ زيداً دِرْهَمٌ أَي كفاه، وزادوا النون في قَطْ فقالوا قَطْني، لم يريدوا أَن يكسروا الطاء لئلا يجعلوها بمنزلة الأَسماء المتمكنة نحو يَدِي وهَنِي. وقال بعضهم: قطني كلمة موضوعة لا زيادة فيها كحسبي؛ قال الراجز: امتَلأَ الحوْضُ وقال: قَطْنِي، سَلا رُوَيْداً، قد ملأْتَ بَطْنِي (* قوله «سلا» كذا هو بالأصل وشرح القاموس، قال: ورواية الجوهري مهلاً أ هـ. ولعل الاولى ملأّ.) وإِنما دخلت النون ليسلم السكون الذي يبنى الاسم عليه، وهذه النون لا تدخل الأَسماء، وإِنما تدخل الفعل الماضي إِذا دخلته ياء المتكلم كقولك ضربني وكلمني لتسلم الفتحة التي بني الفعل عليها ولتكون وقاية للفعل من الجرّ، وإِنما أَدخلوها في أَسماء مخصوصة قليلة نحو قَطْنِي وقَدْني وعَنِّي ومنِّي ولَدُنِّي لا يقاس عليها، فلو كانت النون من أَصل الكلمة لقالوا قَطْنُكَ وهذا غير معلوم. وقال ابن بري: عني ومني وقطني ولدني على القياس لأَن نون الوقاية تدخل الأَفعال لِتقيَها الجرّ وتبقي على فتحها، وكذلك هذه التي تقدمت دخلت النون عليها لتقيها الجرّ فتبقي على سكونها، وقد يُنصب بقَطْ، ومنهم من يخفض بقط مجزومة، ومنهم من يبنيها على الضم ويخفض بها ما بعدها، وكلُّ هذا إِذا سمي به ثم حقّر قيل قطيط لأَنه إِذا ثُقِّل فقد كُفِيت، وإِذا خفف فأَصله التثقيل لأَنه من القَطّ الذي هو القَطْعُ. وحكى اللحياني: ما زال هذا مذ قُطُّ يا فتى، بضم القاف والتثقيل،قال: وقد يقال ما لَه إِلا عشرة قَطْ يا فتى، بالتخفيف والجزم، وقَطِّ يا فتى، بالتثقيل والخفض. وقَطاطِ: مبنية مثل قَطام أَي حسبي؛ قال عمرو بن مَعْدِيكَرِب: أَطَلْتُ فِراطَهم، حتى إِذا ما قَتلْتُ سَراتَهمْ قالتْ: قَطاطِ أَي قطْني وحسْبي؛ قال ابن بري: صواب إِنشاده أَطلت فِراطَكم وقتلت سَراتَكم بكاف الخطاب، والفِراطُ: التقَدُّم؛ يقول: أَطلت التقدُّم بوَعِيدي لكم لتخرجوا من حقِّي فلم تفعلوا. والقِطُّ: النَّصِيبُ. والقِطُّ: الصَّكُّ بالجائزةِ. والقِطُّ: الكتاب، وقيل: هو كتاب المُحاسَبةِ؛ وأَنشد ابن بري لأُمَيَّةَ بن أَبي الصلت: قَوْم لهم ساحةُ العِرا قِ جَميعاً، والقِطُّ والقَلَمُ وفي التنزيل العزيز: عَجِّلْ لنا قِطَّنا قبل يوم الحساب، والجمع قُطوطٌ؛ قال الأَعشى: ولا المَلِكُ النُّعْمانُ، يوم لَقِيتُه بغِبْطَته، يُعْطِي القُطوطَ ويأْفِقُ قوله: يأْفِقُ يُفَضِّلُ، قال أَهل التفسير مجاهد وقتادة والحسن قالوا: عجِّل لنا قِطَّنا، أَي نَصِيبنا من العذاب. وقال سعيد بن جبير: ذُكرت الجنة فاشْتَهوْا ما فيها فقالوا: ربنا عجِّل لنا قطنا، أَي نصيبنا. وقال الفراء: القِطّ الصحيفة المكتوبة، وإِنما قالوا ذلك حين نزل: فأَمَّا مَن أُوتيَ كتابه بيمينه، فاستهزؤُوا بذلك وقالوا: عجل لنا هذا الكتاب قبل يوم الحِساب. والقِطُّ في كلام العرب: الصَّكُّ وهو الحظ. والقِطُّ: النصيب، وأَصله الصحيفة للإِنسان بصلة يوصل بها، قال: وأَصل القِطّ من قطَطْتُ. وروي عن زيد ابن ثابت وابن عمر أَنَّهما كانا لا يَريانِ ببيع القُطوطِ إِذا خرجت بأْساً، ولكن لا يحل لمن ابتاعَها أَن يبيعها حتى يَقْبِضَها. قال الأَزهري: القُطوطُ ههنا جمع قِطّ وهو الكتاب. والقِطُّ: النصيب، وأَراد بها الجوائز والأَرْزاقَ، سميت قُطوطاً لأَنها كانت تخرج مكتوبة في رِقاع وصِكاكٍ مقطوعة، وبيعُها عند الفقهاء غير جائز ما لم يَتحصَّل ما فيها في مِلْك من كُتِبت له معلومة مقبوضة. الليث: القِطَّةُ السِّنَّوْرُ، نعت لها دون الذكر. ابن سيده: القِطُّ السنور، والجمع قِطاطٌ وقِطَطة، والأُنثى قِطَّة، وقال كراع: لا يقال قِطَّة؛ قال ابن دريد: لا أَحسبها عربية؛ قال الأَخطل: أَكَلْتَ القِطاطَ فأَفْنَيْتَها، فهل في الخَنانِيصِ من مَغْمَزِ؟ ومضَى قِطٌّ من الليل أَي ساعة؛ حكي عن ثعلب. والقِطْقِطُ، بالكسر: المطَر الصِّغار الذي كأَنه شَذْر، وقيل: هو صغار البَرَدِ، وقد قَطْقَطت السماء فهي مُقَطْقِطةٌ، ثم الرَّذاذُ وهو فوق القِطْقِط، ثم الطَّشُّ وهو فوق الرّذاذِ، ثم البَغْشُ وهو فوق الطشّ، ثم الغَبْيةُ وهو فوق البَغْشةِ، وكذلك الحَلْبةُ والشَّجْذةُ والخَفْشةُ والحَكْشةُ مثل الغَبْيةِ. وقال الليث: القِطْقِطُ المطر المتفرّق المُتتابِعُ المُتحاتِنُ. أَبو زيد: أَصغر المطر القِطْقِطُ. ويقال: جاءت الخيلُ قَطائطَ، قَطيعاً قَطِيعاً؛ قال هِمْيانُ: بالخيْلِ تَتْرَى زِيَماً قَطائطا وقال عَلْقَمةُ بن عَبْدة: ونحنُ جَلَبْنا مِن ضَرِيّةَ خَيْلَنا، نُكَلِّفُها حَدَّ الإِكامِ قَطائطا قال أَبو عمرو: أَي نُكَلِّفُها أَن تقْطَع حدّ الإِكامِ فتقْطَعَها بحوافرها؛ قال: وواحد القَطائطِ قَطُوطٌ مثل جَدُودٍ وجَدائدَ، وقال غيره: قَطائطاً رِعالاً وجَماعاتٍ في تَفْرِقة. ويقال: تَقَطْقَطَت الدَّلْو إِلى البئر أَي انْحَدَرَت؛ قال ذو الرمة يصف سُفْرةً دَلاَّها في البئر: بمَعْقُودة في نِسْعِ رَحْلٍ تَقَطْقَطَتْ إِلى الماء، حتى انْقَدَّ عنها طَحالِبُهْ ابن شميل: في بطن الفرس مَقاطُّه ومَخِيطُه، فأَما مِقَطُّه فطرفه في القَصِّ وطرفه في العانة. وفي حدجيث أُبَيّ وسأَل زِرَّ بن حُبَيْش عن عدد سورة الأَحزاب فقال: إِمّا ثلاثاً وسبعين أَو أَربعاً وسبعين، فقال: أَقَطْ؟ بأَلف الاستفهام أَي أَحَسْبُ؟ وفي حديث حَيْوةَ بن شُرَيْح: لقِيتُ عُقْبةَ بن مُسْلِم فقلت له: بلَغني أَنك حدَّثْتَ عن عبدِ اللّه بن عمرو بن العاص أَن رسول اللّه، صلّى اللّ عليه وسلّم، كان يقول إِذا دخل المسجد: أَعوذ باللّه العظيم وبوجهه الكريم وسُلْطانه القديم من الشيطان الرجيم، قال: أَقَطْ؟ قلت: نعم. وقَطْقَطَتِ القَطاةُ والحَجلة: صَوَّتت وحدها. وتَقَطْقَطَ الرجلُ: رَكِبَ رأْسَه. ودَلَجٌ قَطْقاطٌ: سَريع؛ عن ثعلب؛ وأَنشد: يَسِيحُ بعد الدَّلَجِ القَطْقاطِ، وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ (* قوله «يسيح» كذا بالأصل هنا، وتقدم في مادة شرط: يصبح.) وقُطَيْطِ: اسم أَرض، وقيل: موضع؛ قال القُطامِي: أَبَتِ الخُرُوجَ من العِراقِ، ولَيْتَها رَفَعَت لنا بقُطَيْقِط أَظْعانا ودارةُ قُطْقُطٍ؛ عن كراع. والقُطْقُطانةُ، بالضم: موضع، وقيل: موضع بقُرب الكوفة؛ قال الشاعر: مَن كان يَسأَلُ عَنّا أَيْنَ مَنْزِلُنا؟ فالقُطْقُطانةُ مِنّا مَنْزِلٌ قَمِنُ (* هذا البيت لعمر بن ابي ربيعة، وفي ديوانه: الأقحوانة بدل القطقطانة.)

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR521 harf
* ق ط ط * * قَطَّ * الشيء قطعه عرضا وبابه رد ومنه قط القلم و * المِقَطَّةُ * ما يقط عليه القلم و * قَطُّ * معناه الزمان الماضي يقال ما رأيته قط ولا يجوز جخولها على المستقبل فلا تقول ما أقارقه قط ذكره في عوض و * قَطْ * مخفف الطاء لغة فيه مع فتح القاف وضمها هذا إذا كانت بمعنى الدهر وأما إذا كانت بمعنى حسب وهو الاكتفاء فهي مفتوحة ساكنة الطاء تقول رأيته مرة واحدة فقط و * القِطُّ * بالكسر الضيون وهو
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.546 harf
القط: القطع عامة، كما في المحكم، أو القط: القطع عرضا كما في العباب، وهو قول الخليل، قال: ومنه: قط القلم. وفي الحديث: كانت ضربات علي رضي الله عنه، أبكارا، إذا اعتلى قد، وإذا اعترض قط قلت: ويروي: وإذا توسط قط، يقول: إذا علا قرنه بالسيف بنصفين طولا، كما يقد السير، وإذا أصاب وسطه قطعه عرضا نصفين وأبانه. أو القط: قطع شيء صلب كالحقة ونحوها يقط على حذو مستو، كما يقط الإنسان قصبة على عظم، قاله الليث،
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.734 harf
قَطَّ قَطَّ U ( n. ac. قَطّ 1 ), a. Cut; shaped, fashioned; pared; nibbed ( pen ). b. I , U ( n. ac. قَطّ 1 , قُطُوْط 27 ) [& pass. ], Was high, dear; rose ( price ). c. Raised ( price ). d. U ( n. ac. قَطّ 1 ), see infra. e. [ coll. ] [ 'An ], Desisted from. f. A ( n. ac. قَطَط 4 , قَطَاْطَة 22t ), Curled, was short, crisp, frizzled ( hair ). قَطَّطَ قَطَّطَ II , a. Cut, cut
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.562 harf
قطط قَطَّ - يَقُطُّ - قِطّ قَطَّ - يَقُطُّ + كائن + شيئاً: يقطعه عرضاً حتى يفصله عن أصله قِطّ: على وزن " فِعل" اسم فعل " قَطَّ - يَقُطُّ ": القطع والبت الكامل والنهائي: وهي كذلك بمعنى مفعول: ما يقطع عن أصله ﴿وقالوا ربنا عجل لنا قطنا قبل يوم الحساب﴾: وقِطنا: أي حظّنا، ونصيبنا المقطوع لنا . واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عجل

    1 ortak ayet · Buzağı demektir

  2. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  3. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  4. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  5. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  6. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ

    PayımızVe dediler ki: Rabbımız; hesab gününden önce bizim payımızı çabuklaştırıver.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقطط
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerقطع, فصل, قسم, حسب
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1Sert bir nesneyi enlemesine kesip ayırma, kalemin ucunu veya tırnağı düzleyerek kesme
Çekirdek Özet 2Hesabı, yazıyı veya tayin edilmiş payı kesin bir sınırla belirleyip kayda geçirme
Çekirdek Özet 3İlahi taksimatın, yazılı hükmün ve hesap günündeki kesin payın değiştirilemezliği
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki tekil kullanımını soyut bir alay sözü sanıp yazılı pay ve belge anlamını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قطBir şeyi sınırlandırmak, ayırmak, kesmek ve sonlandırmak; nitekim قطع (tamamen koparmak), قطف (meyveyi koparmak), قطر (damla damla ayırmak) ve قطن (bir yerde sınırlanıp ikamet etmek) köklerinde de bu sınırlama ve ayrılma mevcuttur.طÇekirdeğin kesme eylemi katlanarak pekişmiş; enlemesine sert, pürüzsüz ve kesin bir hat çekerek kesme, yazıyı veya hesabı kesinleştirip son sınırını tayin etme anlamı kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırVarlığın sınırını belirleme, odaklanma ve toplanma hareketini başlatır.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaSınırlandırılan alanı kuşatarak enlemesine ve derli toplu bir hat çizer.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaKuşatma ve sabitleme hareketini yineleyerek kesme ve netleştirme eylemini pekiştirir.
قططOdaklanıp sınırlanan bir nesneyi kesin bir kuşatma ve enlemesine vuruşla nihai sınırına kavuşturma, pürüzsüzce kesip ayırma hareketidir.Bütüncül hareket; bir şeyin üzerine son noktayı koymayı, onu net bir sınırla diğerlerinden ayırarak müstakil bir parça veya yazılı belge haline getirmeyi temsil eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert bir cismi, kamış kalemi veya tırnağı enlemesine düzgünce kesip tıraşlamak; boyuna kesme olan قد eyleminin aksine enine kesme eylemidir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Nâbiğa el-Ca'dî atın böğür ve kaburga kemiklerinin enlemesine kesildiği bitim yerini anlatırken bu kökü kullanır: كأن مقط شراسيفه / إلى طرف القنب فالمنقب
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin kılıç darbesini niteleyen rivayette kılıcı boyuna vurduğunda ikiye yarması, enine vurduğunda ise gövdeyi ortadan kesip ayırması için kullanılır: إذا علا قد وإذا توسط قط

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde قطط kökü, temel olarak kesmek, çentik atmak, sınırlamak ve bir parçayı bütünden ayırmak kök eylemine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede benzer ikili çekirdek içeren kökler küçük parçalara ayırma, biçme ve son verme fiillerinde görülür. Arapçada kökün mükerrer formu, eylemin fiziksel nesneler üzerindeki pürüzsüzleştirici enine kesme hareketinden, idari ve hukuki alanda pay defteri, mükâfat mektubu veya yazılı hesap belgesi anlamlarına genişlemesini sağlamıştır. Böylece somut düzlemdeki kalemin ucunu enine kesme (قط القلم) veya tırnak tıraşlama eylemi, soyut düzlemde yazılı belge, nasip ve miktar tayinine dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Semitic Roots Database.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert nesneleri enlemesine kesme eyleminden yazı, hesap ve belge anlamına genişlemeKalemin ucunun kesilmesi ve divan kâtiplerinin yazılı kâğıtları kesip vermesi üzerinden anlam belgelenmiş paya dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek düzeyinde kesme, ayırma ve pay etmeİbranice ve Aramicede benzer kesme ve biçme kökleriyle semantik ortaklık taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış alıntı tespit edilmediAfro-Asyatik katmanda kök bütünüyle Sami iç ses ve türetim dinamiklerine uygundur.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قططAnlamlıEnlemesine kesmek, pay, yazılı senetHedef köktür; kalemi enine kesmek, hesap belgesi ve muayyen pay.Kur'an'da geçer
طقطAnlamlıSes çıkarmak, tıkırdamakKuru nesnelerin birbirine çarpmasından doğan ses (طقطقة); yansıma köklüdür.Kur'an'da geçmez
ططقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik diziliş Arap dilinde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قططMerkezKesme, sınırlandırma, yazılı paySert bir şeyi enlemesine kesip ayırarak tayin edilen kesin yazılı nasipKalemin ucu veya kâğıdın kesilmesiyle resmiyet kazanan payı ifade eder.
قطعKomşuKoparma, sonlandırmaGenel ve mutlak anlamda bağlantıyı koparıp ayırmaقطط kökündeki gibi yazılı belge veya enlemesine düzleme şartı içermez.
فصلKomşuİki şeyin arasını ayırmaBirbirine bitişik şeylerin arasına sınır koyarak farkı ortaya çıkarmaİki durum veya hüküm arasındaki mesafeyi belirlemeyi hedefler.
قسمKomşuPaylaştırma, hisseBir bütünü parçalara bölerek hak sahiplerine dağıtmaPaylaştırma sürecini anlatır; قطط ise somutlaşmış ve yazılmış payın kendisidir.
حسبKomşuSayma, hesap etme, yetmeMiktarı tespit etme veya sınırlayarak yeterli bulmaSayısal tespiti gösterir; قطط bu sayımın neticesinde kesilip verilen senettir.
وصلZıtBirleştirme, eklemeİki ayrı parçayı birbirine bağlayıp bütünlemeقطط kökünün temsil ettiği kesip ayırma ve müstakil kılmanın tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقططEnlemesine kesmek, pay, yazılı senetNesneyi enine kesip ayırma ve yazılı hesap veya nasip kâğıdı vermeKesin
LatincePortio, scriptumPay, yazılı belgeHukuki ve miktar bakımından ayrılmış hisseyi ifade eder; fiziksel enine kesme nüansını taşımaz.Güçlü
İngilizcePortion, share, written decreePay, hisse, yazılı hükümAyrılmış payı ve yazılı kararı karşılar; kökün enlemesine yontma/kesme somutluğunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaAnteil, Zuweisung, SchriftstückPay, tayin edilmiş hisse, yazılı senetBireye düşen nasibi ve yazılı senedi belirtir; Arapçadaki kalemi kesme ve tırnak düzeltme çağrışımı yoktur.Güçlü
FransızcaLot, part, éditPay, kura/hisse, fermanHukuki veya kaderi taksimatı karşılar; somut kesim hareketinden yalıtılmıştır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قِطّYazılı pay, dünyalık ceza payı veya hesap defteriMüşriklerin alay yollu azabı ve paylarını hesap gününden önce acele istemeleri bağlamında geçer (Sâd 38:16).
قَطْ / قَطُّYeterlilik ve zaman sınırı (edatlaşmış sîga)Kur'an metninde geçmez; klasik Arapçada kâfi gelme ve geçmiş zamanın son sınırını belirtme yüzüdür.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstihza ve istical bağlamıİnkârcıların azap ve hesabı küçümseyerek dünyada peşin pay olarak talep etmelerinin itikadi boyutuİlahi adaletin tehir hikmeti ve tayin edilmiş payın kaçınılmazlığı
FıkıhHazine belgeleri ve pay senetleriBeytülmâlden verilen tayın, mükâfat veya maaş senetlerinin (صكوك الجوائز) hukuki geçerliliğiYazılı senetle belgelenmiş kesin hak ve pay
TefsirSâd suresindeki lafzi tahlilKelimenin pay, kitap, amel defteri veya azap senedi olarak yorumlanmasıAmel defterinde kaydedilmiş ilahi pay ve ceza hükmü
HadisRivayet dili ve miktarAzlık, yeterlik veya yetinme bildiren ifadelerde (قطني) ve geçmiş zaman sınırında kullanımıKesin sınır ve yeterlilik eşiği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adalet ve uhrevi hesapKesinleşmiş amel karşılığıAmellerin karşılığını kayda bağlamaİnsana verilecek mükafat veya cezanın sınırları çizilmiş kesin nasip oluşuKesin
İlmiYazı aletleri ve kayıt epistemolojisiKalem ucu düzeltme ve sınır çekmeBilginin ve metnin sınırını netleştirmeKalemin düzgün kesilmesi (قط القلم) sayesinde kaydın tahriften uzak, okunaklı ve kesin hale gelmesiGüçlü
SiyasiDevlet idaresi ve fermanResmi hüküm ve tayin fermanıOtoritenin tasarrufunu resmileştirmeYöneticinin tebaaya tanıdığı hakkı yazılı vesika (صك) ile teyit etmesiGüçlü
İktisadiGelir dağılımı ve beytülmâlBütçe payı, tahsisat senediKamusal gelirin hak sahiplerine dağıtımıŞahıslara ayrılan payın kesilip yazılı bir senetle kendilerine teslim edilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık fonksiyonlarda kesme eşiği (truncation)Sürekli bir akışı belirli bir noktada enlemesine keserek sonlandırma ve sonlu bir paya dönüştürme işlemiGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki senetleşme ve tasfiye payıOrtaklıklarda veya miras tasfiyesinde hak sahibine düşen payın resmi bir vesikayla kesinleştirilip ayrılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece soyut bir kader payı veya alelade bir hisse sanıp kökün kâğıt, divan, yazılı senet ve kazaen kesilip verilmiş vesika anlamını unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamSâd 38:16'da kâfirlerin talebinin, sadece genel bir nasipten ibaret olmayıp amel defterinde veya ilahi hükümde kendilerine yazılmış olan payın fermanını isteme cüretini yansıtması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki inkârcı cüretin, kâtiplerin tanzim ettiği resmi senet ve hesap defteri ironisinden koparılarak basit bir azap isteme duasına indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hesap gününü, insanların dünyada iyi bildiği divan kâtipliği, yazılı senet ve pay defteri gibi somut hukuki ve idari kurumlar üzerinden canlandırdığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların hesabı ve ahireti alaya aldıkları, ilahi vaadin hemen gerçekleşmesini küstahça talep ettikleri ayetlerde (özellikle Sâd 38:16) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayetteki sözün belirsiz bir talep değil, tam aksine mahkemedeki sicil veya divandaki pay belgesi gibi tevsik edilmiş kesin pay manasına geldiğini ortaya koyarak lafzın edebî ve hukuki gücünü gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir cismi, kamış kalemi veya tırnağı enlemesine düzgün bir hat boyunca kesip ayırmak, yazı kâğıdını keserek müstakil bir senet haline getirmek.
  • Soyut anlamBir bütünden ayrılan, sınırları kesin olarak belirlenmiş, yazılı veya takdir edilmiş pay, nasip, hesap sonucu ve son sınır.
  • Sistematik karşılıkİlahi divanda her muhatap için kesilip kesinleştirilmiş hesap fermanı, miktar tahsisi ve kaçınılmaz akıbet senedi.
  • LaTeX modeliS(t)=∫0td(x) dx  ⟹  P=S(t)∣t=T
  • LaTeX açıklamasıModelde d(x) amellerin veya olayların zamana bağlı dağılım fonksiyonunu, S(t) bu dağılımın zaman içindeki toplam birikimini temsil eder. … ∣t=T operatörü akışın enlemesine ve kesin bir T anında kesilmesini (kökün enlemesine kesme eylemi olan قط hareketini) ifade eder. Elde edilen P değeri ise bu kesinti anında ayrıklaşan, mühürlenen ve yazılı hale gelen nihai payı (قِطّ) sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق