قوب
ق - و - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kiriş demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kiriş demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harfالقاف والباء و"وايء" معهما
ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات.
قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت.
وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال:
به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه
والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR982 harfقُبْتُ الأرضَ أقوبها، إذا حفرت فيها حُفرةً مُقَوَّرَةً، فانقابت هي. وقَوَّبْتُ الأرضَ تقويباً مثله. وتَقَوَّبَ الشيء، إذا انقلع من أصله. وقابَ الطائرُ بيضَتَه، أي فلقها؛ فانقابت البيضة وتَقَوَّبَتْ بمعنًى. وتَقَوَّبَ من رأسه مواضعُ، أي تَقَشَّرَ. والأسود المُتَقَوِّبُ، هو الذي سَلَخَ جلدَه من الحيّات. وقولهم في المثل: بَرِئَتْ قائبةٌ من قوبٍ. فالقائبة: البيضة؛ والقوبُ، بالضم: الفَرخ. قال أعرابيٌّ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.223 harfباب القاف والباء
قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق .
قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك .
قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ،
أي : رَفَعْتُه .
قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة .
قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR508 harfق و ب
هو مني قاب قوسٍ.
وقوّب جلده الجرب: ترك فيه آثاراً.
وقوّب النازلون الأرض.
أثّروا فيها.
وفي جلده ورأسه قوبٌ وفي الأرض قوبٌ.
قال: به عرصات الحيّ قوّبن متنه وقال: من عرصات الدار أمست قوبا وتقوّب المكان: صارت فيه القوب: الخفر ومن ذلك: القوباء والقوابي.
وانقابت البيضة وتقوّبت: تفلّقت وقابتها الدجاجة وقوّبتها.
ومن المجاز: في مثل " برئت قائبة من قوب ":
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.966 harfالقَوْبُ: أَن تُقَوِّبَ أَرْضاً أَو حُفْرةً شِـبْهَ التَّقْوير. قُبْتُ الأَرضَ أَقُوبُها إِذا حَفَرْتَ فيها حُفْرة مُقَوَّرة، فانْقَابَتْ هي. ابن سيده: قابَ الأَرضَ قَوْباً، وقَوَّبَها تَقْويباً: حَفَر فيها شِـبْهَ التَّقْويرِ. وقد انْقَابَتْ، وتَقَوَّبَتْ، وتَقَوَّبَ من رأْسه مواضعُ أَي تَقَشَّرَ. والأَسْوَدُ الـمُتَقَوِّبُ: هو الذي سَلخَ جِلْدَه من الـحَيَّات. الليث: الجَرَبُ يُقَوِّبُ جِلْدَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR303 harf* ق و ب * القُوَباءُ * بفتح الواو والمد داء معروف وهي مؤنثة لا تنصرف وجمعها * قُوَبٌ * بوزن علب وقد تسكن واوها استثقالا للحركة على الواو فإن سكنتها ذكرت وصرفت وتقول بينهما * قابُ * قوس أي قدر قوس و * القَابُ * ما بين المقبض والسية ولكل قوس قابان وقيل في قوله تعالى ﴿فكان قاب قوسين﴾ أراد قابي قوس فقلبه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.828 harfالقوب: حفر الأرض شبه التقوير كالتقويب. قبت الأرض أقوبها، إذا حفرت فيها حفرة مقورة، فانقابت هي. ابن سيده: قاب الأرض قوبا، وقوبها تقويبا: حفر فيها شبه التقوير. وقد انقابت، وتقوبت. القوب: فلق الطير بيضه قاب فانقابت. والقوب: بالضم: الفرخ، ومنه القوبى، كما سيأتي، كالقائبة والقابة، ج أقواب. من المجاز في المثل: برئت، أي: تخلصت، قائبة من قوب، أو: قابة من قوب، كصرد كما قيده الصاغاني، أي: بيضة من فرخ، قاله
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.716 harfقَابَ الأَرْضَ
1 قَابَ الأَرْضَ ذ , aor. يَقُوبُهَا, (S, O,) inf. n. قَوْبٌ; (K;) and ↓ قوّبها, (S, O,) inf. n. تَقْوِيبٌ; (S, O, K;) He dug, or made a hollow in, the ground: (K:) or he dug a round hollow in the ground; (S, O, TA;) thus both phrases are expl. by ISd. (TA.) ― -b2- And قاب بَيْضَهُ, (S, O,) inf. n. as above, (K,) It (a bird) broke asunder its eggs. (S, O, K.) -A2- قاب is also
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.202 harfقَابَ
قَابَ ( w ) U ( n. ac. قَوْب 1 ),
a. Dug, hollowed out.
b. Cracked, broke ( egg: bird ).
c. Became marked, pitted ( skin ).
d. Approached.
e. Fled.
قَوَّبَ
قَوَّبَ II ,
a. see I (a) .
b. Marked, made traces upon ( ground ); pitted ( skin ).
c. Uprooted, eradicated.
d. [ pass. ], [ Min ], Was sullied by.
تَقَوَّبَ
تَقَوَّبَ V ,
a. see VII (a) .
b. Was cracked, broken (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.801 harfقوب
قَابَ - يَقُوْبُ - قاب
قَابَ - يَقُوْبُ + كائن + شيئاً: يقولبه: يجعله قالباً لأمثاله: يفصل الشيء عن قالبه ثم يستخدمه لتقدير نموذج مثله: يستخرج الشيء من حفرة كانت تشكِّل وتكوَّن له قالباً، ثم يكون هذا المستخرج قالباً ومقياساً لقياس ما يماثل القالب الذي نزع منه، وهو بذلك يمثل وحدة القياس للشكل الفراغي
ومنه القوباء: المرض الجلدي الذي تتشكل
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى
Aralıkİki yay kadar yahut daha da yakın oldu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قوس, قرب, قدر, مدد |
| Zıt Kök | بعد |
| Çekirdek Özet 1 | Yuvarlak biçimde oyma, kazıma, kabuk veya yüzeyden dairesel bir parça çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | İki nokta veya yay kavisleri arasındaki ölçülebilir yakınlık ve temas aralığı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık mertebeleri ve boyutlar arası temas sınırının geometrik ve boyutsal tespiti |
| Kritik Hata Riski | Ayette geçen ölçü ifadesini cismani ve maddesel bir bitişme veya mekânsal birleşme sanmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Bir merkez etrafında toplanma, bükülme, güç ve kavis oluşturma; قوس, قوت, قوم, قوي köklerinde görüldüğü üzere güç toplama veya dairesel gerilim kurma | ب | Toplanan kavisi veya gerilimi bir yüzeyde sınırlayarak içe doğru oyma, yüzeyi dairesel olarak ayırma veya kavis sınırını ölçülebilir bir aralık ve temas noktası kılma |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir sınır hattının çizilmesi, dairesel odaklanma ve toplanma hareketi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirlenen sınırın iki ucunu birbirine raptetme, bağlama ve kavis oluşturma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kavisin çevrelediği iç alan, oyuk, hazne veya sınırlandırılmış iç mekân |
| قوب | Kavisli sınırın bir iç alan oluşturacak biçimde bağlanması ve oyulması | Bir yüzeyin dairesel oyularak kavisli iki uç veya sınır aralığı meydana getirmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerin dairesel şekilde oyulması veya kazılması; yumurtanın civciv tarafından dairesel olarak çatlatılıp kırılması; deride yuvarlak döküntü oluşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin derisindeki dairesel döküntüyü ve kavisli izleri anlatmak için kullanılmıştır: به عرصات الحي قوّبن متنه / وجرد أثباج الجراثيم حاطبه |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lisan kullanımında yayın kabzası ile kirişin takıldığı uç (siye) arasındaki kavisli mesafe veya yayın boyu ölçüsü olarak yer almıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde قوب kökü, dairesel oyuk oluşturma, kabuk soyma, çukurlaştırma ve kavisli bir yay parçasıyla sınırlama semantik çekirdeğine dayanır. Akraba Sami dillerinde kök, kavisli kap, oyuk nesne ve kubbe biçimli örtü anlamlarıyla süreklilik gösterir. İbranicede kavisli çadır veya kubbe benzeri örtüyü ifade eden קֻבָּה ve kadeh ya da oyuk kap anlamına gelen קֻבַּעַת biçimleri bu dairesel oyuk ve kavis çekirdeğiyle fonetik ve anlamsal açıdan örtüşür. Süryanicede qūbətā kavisli tonoz veya örtülü oda manasını korurken, Arapçada kök hem fiziksel kazıma ve dairesel açılma (takvîr) hem de kavisli yayın iki ucu veya kabzası arasındaki mesafe (kāb) anlamına özelleşmiştir. Arapça, kökün ilksel somut eylemi olan dairesel parçalamayı ölçü birimine ve geometrik yay aralığına dönüştürerek muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dairesel oyma ve kabuk çatlatma eyleminden yay aralığına geçiş | Zemini yuvarlak kazmak veya yumurtayı delmek anlamındaki kök, kavisli yayın iki ucu arasındaki açıklığı ifade eden ölçü ismine dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קבה ve Süryanice qūbətā biçimleriyle akrabalık | Kavis, oyuk kap, kubbe ve çukur semantik ekseninde ortak Sami kök mirası mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çukur ve kavis kökleri | Kavisli nesneler, çanak ve örtü yapıları üzerinden Afro-Asyatik düzeyde izler barındırır | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوب | Anlamlı | Dairesel oyma, yay aralığı | Yeri yuvarlak kazmak, yayın kabzası ile ucu arasındaki mesafe | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قبو | Anlamlı | Kubbe yapmak, toplamak | Bir yapıyı kubbe gibi kavisli örtmek, parmak uçlarını birleştirmek | Kur'an'da geçmez; kavis ve örtme ilişkisi |
| وقب | Anlamlı | Çukura girmek, çökmek | Göz yuvası gibi tabii çukurlar; karanlığın çöküp her yanı sarması | Kur'an'da geçer; çukur ve girinti ilişkisi |
| وبق | Anlamlı | Helak olmak, hapsolmak | Yok oluş çukuruna düşmek, çıkışsız bir yerde hapsolup kalmak | Kur'an'da geçer; kapanma ve çöküş ilişkisi |
| بقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök dizilişi klasik sözlüklerde terk edilmiştir |
| بوق | Anlamlı | Boru, boşluk, haksızlık | İçi boş kavisli boru çalmak; aniden ortaya çıkan boş ve haksız iddia | Kur'an'da geçmez; boşluk ve içi oyuk boru ilişkisi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوب | Merkez | Kavis aralığı ve dairesel ölçüm | İki kavisli yay veya iki nokta arasındaki son derece yakın ölçülebilir aralık | Geometrik sınır ve teğet yakınlığı |
| قوس | Komşu | Eğrilik ve yay aleti | Yayın bizzat kendisini ve gerilim kavisini ifade eder; aralık ölçüsü değil alettir | Biçimsel ve mekanik eğrilik |
| قرب | Komşu | Mesafe azlığı ve yakınlaşma | Genel mekânsal, zamansal veya manevi yakınlığı anlatır; geometrik sınır içermez | Mutlak yakınlık hali |
| قدر | Komşu | Miktar ve tayin edilmiş ölçü | Bir nesnenin hacim, sınır veya değer bakımından biçilmiş tam miktarını belirler | Sistematik ölçülendirme |
| مدد | Komşu | Uzama ve doğrusal mesafe | Doğrusal bir hat boyunca çekilme ve uzamayı belirtir; kavisli sınırlama taşımaz | Doğrusal yayılma |
| بعد | Zıt | Uzaklık ve aralık büyüklüğü | İki nokta veya varlık arasındaki temasın ve erişimin tamamen kopması | Sınırların ayrışması ve mesafe |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوب | Kavisli yay aralığı, oyuk mesafe | Bir yayın iki ucu veya kabzası ile ucu arasındaki yakınlık ölçüsü | Kesin |
| Latince | spatium arcus, intervallum | Yay aralığı, ölçülebilir yakın mesafe | İki kavis noktası arasındaki boşluğu karşılar; dairesel oyma kökünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | bow-length, span of a bow | Yayın uzunluğu veya iki yay mesafesi | İki yay boyu veya yayın kiriş aralığını verir; biyolojik/somut kabuk soyma anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Bogenlänge, Spanne zweier Bogen | Yay boyu mesafesi, kavis aralığı | Geometrik yay mesafesini iyi karşılar; teqvîr (dairesel kazma) yönünü kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | portée d'un arc, empan | İki yay aralığı veya boyutu | Kavisli iki uç arasındaki yakınlığı ifade eder; kökün dairesel çukur açma boyutunu vermez | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَابَ | İki yayın uzunluğu veya yayın iki ucu arası mesafe | Vahiy elçisi ile peygamber arasındaki azami yakınlık ve boyut temasının tasviri; Necm 53:9 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve mirac bağlamında tenzih meselesi | Necm suresindeki yakınlığın Allah ile kul arasında mekânsal bir bitişme mi yoksa Cebrail ile Peygamber arasındaki tecelli ve temas mesafesi mi olduğu | Bitişme (ittisâl) ve hulûl tehlikesine karşı tenzihin korunması; mesafenin izafiyeti |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Fıkhi hükümlerde doğrudan bir ıstılah veya müstakil ahkâm terimi olarak yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Necm suresi 9. ayetin dilsel analizi | İbarenin iki yayın bizzat uzunluğunu mu yoksa tek bir yayın kabzası ile uçları arasındaki mesafeyi mi ifade ettiği tartışması | Temsilî ve geometrik bir yakınlık tasviri olarak ölçünün netleştirilmesi |
| Hadis | Mirac ve vahiy nüzulü rivayetleri | Vahiy meleğinin peygambere yaklaşma anındaki heybet ve mahiyetinin sınırlarını bildiren rivayetler | Cismani olmayan fakat idrak edilen bir ara temas sınırının ifadesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet irtibatı | Nihai temas eşiği | Yüce âlem ile beşeri âlem arasındaki bilgi aktarım sınırını belirleme | İki ayrı ontolojik mertebenin birbiri içine erimeden tam bir yakınlık kurması | Kesin |
| İlmi | Geometrik ve boyutsal sınır | Kavisli aralık / teğet noktası | İki farklı eğrinin temas etme veya teğet geçme mesafesini tanımlama | Boyutlar arası arayüzün ölçülebilir ve tanımlanabilir bir sınır düzlemine kavuşması | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşik ve diplomatik temas | Doğrudan yetki eşiği | Karar merkezi ile uygulayıcı merci arasındaki aracısız temsil yakınlığı | Aracı otoritenin kaynak otoriteye azami bağlılık ve vekâlet düzeyi | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | İktisadi sistem kapsamında özelleşmiş bir kavramsal rolü bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Teğet asimptot ve limit komşuluğu (-komşuluğu) | İki eğrinin veya fonksiyonun birbirine sonsuzca yaklaşması ancak tamamen özdeşleşmeyip aralarındaki mesafenin sıfıra yaklaşan bir alt sınırda kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet çemberi ve kişilerarası temas arayüzü | Sosyal psikolojide iki öznenin özerkliklerini kaybetmeden kurabilecekleri en ileri derecedeki duyusal ve zihinsel yakınlık sınırı | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İbareyi yalnızca somut bir okçuluk ölçüsü sayıp tarihsel ve donuk bir mekanik anlatıya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Varlık mertebelerinin (gayb ve şehadet) birbirine hulûl etmeksizin kurduğu kusursuz temas, aralık ve vahiy aktarım hassasiyeti |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ ile peygamber arasında mekânsal bir yerleşim, bitişme veya cismani bir mesafenin varlığı vehmine kapılmak; tenzih ilkesini zedelemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin kaynağı ile muhatabı arasındaki en üst temas anını, tenzih sınırlarını ihlal etmeksizin kavisli bir geometrik aralıkla ifade eden tekil bir anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gayb âleminin müşahedesi, melekî irtibat ve vahyin iniş keyfiyetini anlatan Necm suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin bir hayal veya içsel bir fısıltı olduğu iddiasını çürüterek, iki ayrı irade ve varlık arasındaki son derece nesnel, kesin ve ölçülebilir bir buluşma aralığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYerin dairesel şekilde oyulması, kabuğun kırılması ve yayın kabzası ile iki ucu arasındaki kavisli açıklık.
- Soyut anlamİki farklı varlık düzleminin veya sınır hattının birbirine karışmaksızın erişebileceği nihai teğet yakınlığı ve temas aralığı.
- Sistematik karşılıkOntolojik ayrışmanın korunduğu, fakat bilgi ve tecelli akışının kesintisiz gerçekleştiği sınır arayüzü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde aşkın/gaybî varlık alanını, ise beşerî/şehadet alanını simgeler. ifadesi iki alanın birbirine karışmadığını, hulûl ve ittihadın olmadığını gösterir. eşitsizliği ise iki alan arasındaki mesafenin sıfıra yaklaşan son derece dar, ölçülebilir bir aralığında teğetleştiğini ve vahiy temasının bu hassas sınırda gerçekleştiğini modeller.