قيض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ي-ض2 sîga, 18 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حقققبلخسررحمقيضقرنجننعشوخلفنُقَيِّضْزينأنسأممذكر

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 18

▶ Ağı aç (3B)

قيض

ق - ي - ض

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kırılmış yumurta kabuğudur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kırılmış yumurta kabuğudur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.186 harf
القاف والضاد و"وايء" معهما ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم. وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى. وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال: تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR692 harf
قال أبو زيد: انْقاضَ الجدارُ انْقِياضاً، أي تصدَّع من غير أن يسقط. فإن سقط قيل: تَقَيَّضَ تَقَيُّضاً. وتَقَيَّضَتِ البيضةُ تَقَيُّضاً، إذا انكسرتْ فِلَقاً. قال: فإن تصدَّعتْ ولم تنفلق قيل إنقاضت: فهي مُنْقاضَةٌ. قال: والقارورةُ مثله. وقِضْتُها أنا فانْقاضَتْ. قال الأصمعيّ: انْقاضَتِ الرَكِيَّةُ، وانْقاضَت السِنُّ، أي تَشَقَّقَتْ طولاً. وأنشد لأبي ذؤيب: فِراقٌ كَقَيْضِ السِنِّ فالصَبْرَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.938 harf
ق ض ( وايء ) قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى . قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب . قال ثعلب : هو بالقاف . قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) . قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم . قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه
Maddenin bağlantısı

ق ض ( وايء ) قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى . قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب . قال ثعلب : هو بالقاف . قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) . قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم . قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه قوله جل وعزّ : ( ثُمَّ قَضَى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أَجَلاً ) ( الأنعام : 2 ) ، معناه : ثم حَتَم بذلك وأتمَّه . ومنه الأمر ، وهو قوله : ( وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِلاَّ إِيَّاهُ ) ( الإسراء : 23 ) ، معناه : أمر ، لأنّه أَمرٌ قاطع حَتْم . ومنه الإعلام ، وهو قوله : ( وَقَضَيْنَآ إِلَى بَنِى إِسْرَاءِيلَ فِى الْكِتَابِ ) ( الإسراء : 4 ) ، أي : أعلمناهم إعلاماً قاطعاً . ومنه القضاء الفَصْلُ في الحكم ، وهو قوله جلّ وعز : ( بَيْنَهُمْ وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى لَّقُضِىَ ) ( الشورى : 14 ) ، أي : لفُصِل الحكم بينهم . ومثل ذلك قولهم : قد قَضَى القاضي بين الخُصوم ، أي : قد قَطع بينهم في الحكم . قال : ومِن ذلك قد قَضَى فلانٌ دَيْنَه ، تأويله قد قَطَع بالعَزيمة عليه وأدَّاه إليه ، وقَطع ما بينه وبينَه . وكلُّ ما أُحكِم فقد قُضِيَ . تقول : قد قضيتُ هذا الثوبَ ، وقد قضيتُ هذه الدارَ : إذا عَمِلْتَها وأحكمت عملها . قال أبو ذؤيب : وعليهما مسرودتان قضاهما داودُ أو صَنَعُ السَّوابغِ تُبَّعُ ومنه قوله جلّ وعزّ : ( طَآئِعِينَ فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِى يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِى كُلِّ سَمَآءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَآءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظاً ذَلِكَ ) ( فصلت 12 ) ، أي : فَخَلَقهن وعَملهنَّ وصَنَعهنَّ . قال الليث : تقول : قضى الله عهداً ، معناه : الوصيّة . وبه يفسَّر : وقضينا إلى بني إسرائيل . قال : وقضى ، أي : حكم ، وقضَى فلانٌ صلاته ، أي : فرغ منها . وقضى عبرتَه ، أي : أخرجَ كلّ ما في رأسه . وقال أوس : أم هل كبير بكى لم يقضِ عَبرتَه إثر الأحبّةِ يومَ البينِ معذورُ أي : لم يخرج كل ما في رأسه . وقال أبو بكر : قال أهل الحجاز : القاضي في اللغة معناه : القاطع للأمور المحكم لها . قال الله : فقضاهنَّ سبع سمواتٍ في يومين ، أراد فقطعهنَّ وأحكم خلقهنَّ . قال : والقضاء بمعنى العمل . قال الله تعالى : ( فَاقْضِ مَآ أَنتَ قَاضٍ ) ( طه : 72 ) معناه : فاعملْ ما أنت عامل . والقضاء : الحكم . والقضاء : الأمر . قال الله تعالى : ( وَقَضَى رَبُّكَ ) ( الإسراء : 23 ) ، أي : أمر ربك . وقال الليث في قوله : ( عِبَادِىَ الشَّكُورُ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّةُ الاَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن ) ( سبأ : 14 ) ، أي : أتى عليه . قال : والانقضاء : ذَهاب الشيء وفَناؤه ، وكذلك التَقضِّي . وأما قوله جل وعز : ( ثُمَّ اقْضُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِلَىَّ وَلاَ تُنظِرُونَ ) ( يونس : 71 ) . فإن أبا إسحاق قال : ثم افعلوا ما تريدون . وقال الفراء في قوله : ( ثُمَّ اقْضُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِلَىَّ ( ، معناه : ثم امضوا إليّ ، كما يقال قد قَضَى فلانٌ يراد قد مات ومَضَى . وقال أبو إسحاق : هذا مِثل قوله في سورة هود ( 55 ) . قال هودٌ لقومه : ( فَكِيدُونِى جَمِيعًا ثُمَّ لاَ تُنظِرُونِ ( . يقول اجهَدوا جهدَكم في مكايدتي والتألُّبِ عليّ . ولا تنظروني ، أي : لا تمهِلوني . قال : وهذا من أقوى آيات النبوّة : أن يقول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لقومه وهم متعاوِنون عليه : افعلوا بي ما شئتم . وقال أبو عبيد : القَضَّاء من الدُّرُوع : التي قد فُرِغ مِنْ عَمَلها وأحكِمتْ . وقال أبو ذُؤيب : وعليهما مَسْرُودتان قضاهما داودُ أو صَنَعُ السَّوابغِ تُبَّعُ قال : والفِعل من القَضَّاء : قَضَيتها . قلت : جعل القَضَّاء فَعَّالاً مِنْ قَضَى . وغيرُه : تُجعل القضّاء فَعْلاء مِن قَضَّ يَقَضُّ وهي الجديدُ الخَشِنة ، مِن إقضاض المَضْجَع . ويقال : تقاضَيتُه حَقِّي فقضانيه ، أي : تَجَازيْتُه فَجزَانِيه . ويقال : اقتضيتُ مالِي عليه ، أي : قبضتْهُ وأخذتُه . واستُقضِيَ فلانٌ ، أي : جُعل قاضياً يَحْكم بين الناس . والقاضية من الإبل : ما يكون جائزاً في الدِّيَةِ والفريضةِ التي تجب في الصَّدَقة . وقال ابن أحمر : لَعَمْرُكَ ما أَعانَ أبو حَكِيم بقاضيةٍ ولا بَكْر نجيبِ ويقال : اقتَتَل القومُ فقَضَّوا بينهم قَواضِي وهي المَنايا . قال زُهَير : فقَضَّوا مَنَايا بينهمْ ثم أصدَرُوا ويقال : قَضَى بينهم قضيّةً وقَضايا . والقَضايا : الأحكام ، واحدتها قضِيّة . وقال الليث : القاضية : المنيّة التي تقضِي وَحِيّاً . أبو عبيد عن الأصمعي : مِن نبات السَّهْل الرِّمْث والقِضَة . وقال ابن السكيت : يجمع القِضَة قِضِينَ ، وأنشد : بساقَينِ ساقَيْ ذي قِضينَ تحُشُّه بأعواد رَنْدٍ أو ألاويةً شُقْرا قوض : قال الله جلَّ وعزَّ : ( جِدَاراً يُرِيدُ أَن يَنقَضَّ ) ( الكهف : 77 ) ، وقرىء : ( ينقاضَ ) و ( ينقاصَ ) بالضاد والصاد . فأما ينقصُّ فيَسقُط بسرعةٍ ، من انقضاض الطير ، وهذا مِن المضاعَفِ . وأمَّا ينقاضُ فإِنَّ المنذريَّ أخبرني عن الحراني عن ابن السكِّيت أنه قال : قال عمرو : انقاضَ وانقاضَّ واحد ، أي : انشقَّ طُولاً . قال : وقال الأصمعيَّ : المُنْقَاضُ : المُنْقَعِر من أصلِه . والْمُنْقاضُّ : المنشقُّ طولاً . يقال : انقاضَت الرَّكِيَّةُ وانقاضَت السِنُّ . أبو عبيد عن أبي زيد : انقضَّ الجدار انقضاضاً وانْقاضَ انقياضاً ، كلاهما إذا تَصدَّع من غير أن يَسقُط ، فإِن سَقَط قيل : تقيَّضَ تقيُّضاً وتقوَّضَ تقوُّضاً ، وأنا قَوَّضْتُه . حدثنا السعدي قال : حدثنا العطاردي قال : حدثنا أبو معاوية عن أبي إسحاق الشيباني عن الحسن بن سعد عن عبد الرحمن بن مسعود عن أبيه قال : كنَّا مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سفر فنزلنا منزلاً فيه قرية نمل ، فأحرقناها فقال لنا : ( لا تعذِّبوا بالنار فإنه لا يُعذِّب بالنار إلاّ ربُّها ) . قال : ومررنا بشجرة فيها فرخَا حُمَّرةٍ فأخذناهما فجاءت الحمرةُ إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وهي تقَوِّضُ ، فقال : ( مَن فَجَعَ هذه بفرخيها ؟ ) قال : فقلنا : نحن . فقال : ( ردّوهما ) . قال : فرددناهما إلى موضعهما . قال الأزهري : قوله : ( تقوَّضُ ) ، أي : تجيء وتذهب ولا تقَرَّ . قال : وتقيّضَت البيضة تقيُّضاً : إذا تكسَّرتْ فِلَقاً ، فإِذا تَصَدَّعتْ ولم تُفَلَّق قيل : انقاضتْ فهي مُنْقَاضَة . قال : والقارُورة مِثْلُه . والقَيْض : ما تَفلَّق من قُشور البَيْض . الليث : قوَّضْتُ البناءَ : إذا نَقَضْتَه من هَدْم . وقَوَّضَ القومُ صُفُوفَهم ، وتقوَّضَت الصُّفوف وانقاضَ الحائط : إذا انهَدَم مكانَه من غير هَدْم ، فأمَّا إذا دُهْوِرَ فسَقَط فلا يقال إلاّ انقضَّ انقضاضاً . قال : والقيْض : البَيْض الذي قد خرج فَرْخُه وماؤه كلُّه . وقد قاضَها الفَرْخُ وقاضَها الطائر ، أي : شقَّها عن الفرخ فانقاضَتْ ، أي : انشقّت . وأنشد : إذا شئتَ أن تَلقىَ مَقِيضاً بقَفْرَةٍ مفلَّقةٍ خِرشاؤها عن جَنِينِها وبئر مَقِيضة : كثيرة الماء . وقد قِيضَتْ عن الجَبْلة . أبو عبيد عن الأمويّ : انقاضَت البئر : انهارتْ . وقال غيره : انقاضت : تكسَّرت . أبو تراب عن مصعبٍ الضِّبابي : تقوَّزَ البيضُ وتَقَوَّضَ : إذا انهدَم ، سواءٌ كانَ بيتَ مَدَرٍ أو شَعَر . حدثنا السعدي قال : حدثنا ابن قهزاذ قال : أخبرنا ابن شميل عن عوف عن أبي المنْهال عن شهر بن حَوْشَب عن ابن عبّاس قال : إذا كان يوم القيامة مُدَّت الأرض مَدَّ الأَدِيم وزِيدَ في سَعَتِها ، وجُمع الخَلْقُ إنْسُهم وجِنُّهم في صعيدٍ واحد ، فإذا كان ذلك قِيضَتْ هذه السَّماءُ الدنيا عن أهلها فنُثِرُوا على وجه الأرض ، ثم تُقاضُ السمواتُ سماءً فسَماءً ، كلَّما قِيضَتْ سَماءٌ كان أهلها على ضِعف مَنْ تحتها حتى تقَاضَ السابعةُ . في حديث طويل . قال شمر : قِيضَتِ السماءُ ، أي : نُقِضَتْ ، يقال : قُضْتُ البِناءَ فانقاضَ . وقال رؤبة : أَفرَخَ قَيضُ بَيْضها المُنقاضِ قيض : ومن ذوات الياء ، قال أبو عبيد هما قَيْضان ، أي : مِثلان . وقايضْتُ الرجلَ مقايضة : إذا عاوَضتَه بمتاع . وقيَّض الله فلاناً لفلان : جاء به . قال الله : ( لِلْمُتَّقِينَ وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَانِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ) ( الزخرف : 36 ) . قال أبو إسحاق : أي : نسبِّبْ له شيطاناً يجعل الله ذلك جزاءه . قال : ومعنى قوله جلَّ وعزَّ : ( الْمُعْتَبِينَ وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَآءَ فَزَيَّنُواْ لَهُم مَّا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَحَقَّ ) ( فصلت : 25 ) ، أي : سبَّبْنَا لهم من حيث لم يَحتَسبوه . أبو عبيد عن أبي زيد : تَقَيّضَ فلانٌ أباه تَقَيّلَه تَقَيضاً وتَقَيُّلاً : إذا نزع إليه الشَّبَه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَيْض : العِوَض القَيْض : التمثيل . يقال قاضَ يَقِيضُ : إذا عاضَه . والمقايضة في البيع شبه المبادلة ، مأخوذ من القيض ، وهو العوض . وهما قيضانِ ، أي : مثلان . قال : وقَيّضَ إبِلَه : إذا وَسَمَها بالقَيِّض ، وهو حَجَر يُحْمَى . وقال ابن شميل : زعموا أنَّ أبا الخطاب قال : القَيِّضة : حُجَيرٌ يُكوَى به نُقْرةُ الغَنَم . قال ابن شميل : يقال : لسانُه قَيِّضَةٌ ، الياء شديدة . قضأ : قال أبو عبيد عن الأمويِّ : قضِئتُ الشيء أقضؤه : إذا قَضئتْ عينُه تَقْضأُ قَضأً ، وذلك إذا قَرِحَتْ وفَسَدَتْ ، وكذلك يقال للقِرْبة إذا فَسَدتْ أو عَفِنَتْ . القُضْأَة الاسم . ويقال للرجل إذا نَكَحَ في غير كَفاءة : نَكَح في قُضْأة . ويقال : ما عليك في قُضْأَة ، أي : ضَعَة . وقال ابنُ بزرج : يقال : إنهم ليتقَضَّؤون منه أن يزوّجوه . يقول : يَسْتَخِسُّون حَسَبه ، مِن القُضْأَة . ضقي : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ضَقَى الرجل : إذا افتقر . وقَضَى : إذا مات . وقَضَى : إذا أَمَرَ . ضيق : قال الليث : تقول : ضاقَ الأمرُ وهو يَضيق ضِيقاً ، وهو أمر ضَيِّق . وفلانٌ مِن أمرِه في ضِيق ، أي : في أمرٍ ضَيِّق ، والاسم ضَيْق . وضَيْقة : منزل للقَمَر بِلِزْق الثُّريّا ممّا يلي الدَّبَران ، تَزعمُ العَرَب أنّه نَحْسٌ . قلت : وأمَّا قول الشاعر : بضَيقةَ بينَ النجمِ والدَّبَرَانِ فإنه جعل ضيقةَ معرفة ، لأنه جعله اسماً علماً لذلك الموضع ، ولذلك لم يَصْرفه . الحرَّاني عن ابن السكيت : يقال : في صدر فلان ضِيقٌ وضَيْق ، ومكانٌ ضيِّق وضَيْق . والضَّيْق : المصدر . والضَّيَق بفتح الياء : الشَّكّ . والضِّيقة مثل الضيق . وأنشد : بضيْقَةِ بَين النَّجمِ والدَّبَرَانِ بكسر الهاء جَعله ضيِّقاً ولم يجعله اسماً لموضعٍ ، أراد بضيْقِ ما بين النَّجم والدبَرَان . قلت : وقال أبو عمرو : الضَّيَق محركة الياء : الشكّ . والضَّيْق بهذا المعنى أكثر وأفشى . وقال الفراءُ في قول الله : ( وَلاَ تَكُ فِى ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ ) ( النحل : 127 ) . قال : الضّيْق : ما ضاق عنه صدرُك ، والضِّيقُ : ما يكون في الذي يتَّسع ويضيق ، مِثل الدار والثوب . قال : وإذا رأيتَ الضَّيْق قد وقَع في موضع الضِّيق كان على أمرين : أحدهما : أن يكون جَمْعاً للضَّيْقة ، كما قال الأعشى : كشَفَ الضَّيْقَة عَنَّا وفَسَحَ والوجه الآخر : أن يراد به شيءٌ ضَيِّق فيكون ضَيْقاً مُخَفَّفاً ، وأصله التشديد ، ومثله هَينٌ لَينٌ . ويقال : أضاقَ الرجلُ فهو مُضِيق : إذا ضاقَ عليه مَعاشُه . وقالت امرأة لضرّتها وهي تُسامِيها : ما أنتِ بالخُورَى ولا الضُّوقى حِرَا الضُّوقى : فُعْلَى من الضِّيق ، وهي في الأصل الضِّيقَى فقُلبت الياء واواً من أجل الضمّة ، والخُورَى : فُعْلى مِن الخير ، وكذلك الكُوسَى فُعلَى مِن الكَيْس . والمَضايق : جمعُ المضيق . والمُضايقة : مُفاعلةٌ من الضِّيق .

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR165 harf
- قال تعالى: ﴿وقيضنا لهم قرناء﴾ [فصلت/25]، وقوله: ﴿ومن يعش عن ذكر الرحمن نقيض له شيطانا﴾ [الزخرف/36] أي: نتح، ليستولي عليه استيلاء القيض على البيض، وهو القشر الأعلى.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR404 harf
ق ي ض قيّض الله له قرين سوء‏.‏ وقايضته بكذا‏:‏ عاوضته‏.‏ وهما قيضان‏:‏ مثلان يصلح كلّ واعحد منهما أن يكون عوضاً من الآخر‏.‏ ومحّ البيض خير من القيض‏.‏ وقاض الطائر البيضة فانقاضت وقاضها الفرخ فخرج وبيضة مقيضة ومنقاضة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ما أقايض بك أحداً‏.‏ قال الشمّاخ‏:‏ رجالاً مضوا عنّي فلست مقايضاً بهم أبداً من سائر الناس معشراً وعن معاوية‏:‏ لو أعطيت ملء الدهناء رجالاً قياضاً بيزيد ما
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.390 harf
القَيْضُ: قِشرةُ البَيْضة العُلْيا اليابسةُ، وقيل: هي التي خرج فرْخُها أَو ماؤها كلُّه، والمَقِيضُ موضِعُها. وتَقَيَّضَتِ البيضةُ تَقَيُّضاً إِذا تكسرت فصارت فِلَقاً، وانْقاضَت فهي مُنْقاضةٌ: تَصدَّعَت وتشقَّقت ولم تَفَلَّقْ، وقاضَها الفرْخُ قَيضاً: شقها، وقاضَها الطائرُ أَي شقها عن الفرخ فانقاضت أَي انشقّت؛ وأَنشد: إِذا شِئت أَن تَلْقَى مَقِيضاً بقَفْرةٍ، مُفَلَّقةٍ خِرْشاؤها عن جَنِينِها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR248 harf
* ق ي ض * * انْقاضَ * الجدار * انِقياضاً * تصدع من غير أن يسقط قلت ومنه قرئ ﴿يريد أن ينقاض﴾ على ما بيناه في ق ي ص و * قايَضَهُ مُقايَضهةً * عارضه بمتاع و * قَيَّضَ * الله تعالى فلانا لفلان أي جاءه به وأتاحه له ومنه قوله تعالى ﴿وقيضنا لهم قرناء﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.838 harf
القيض: القشرة العليا اليابسة على البيضة. قال أوس بن حجر يصف بري قوس: فمالك بالليط الذي تحت قشـرهـا كغرقئ بيض كنه القيض من عل وفي الصحاح: القيض: ما تفرق من قشور البيض الأعلى. قال ابن بري: صوابه من قشر البيض الأعلى، بإفراد القشر، لأنه قد وصفه بالأعلى، وفي حديث علي، رضي الله عنه: لا تكونوا كقيض بيض في أداح يكون كسرها وزرا، ويخرج ضغانها شرا . أو هي التي خرج ما فيها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.313 harf
قَاضَ 1 قَاضَ ذ , (A, TA,) [aor, يَقِيضَ,] inf. n. قَيْضٌ, (K,) He clave, or broke or rent asunder. (A, * K, TA.) You say, قَاضَ البَيْضَةَ He (a young bird) clave, or broke asunder, the egg: and he (a bird) clave, or broke asunder, the egg from over the young one. (Lth, A, * TA.) And it is said in a trad, respecting the day of resurrection, فَاـِذَا كَانَ كَذٰلِكَ قِيضَتْ هٰذِهِ السَّمَآءُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.726 harf
قَاضَ قَاضَ ( y ) ( n. ac. قَيْض 1 ), a. Broke; cracked; clave, burst asunder. b. Was broken &c.; broke, cracked, burst asunder; was dissolved. c. Fell out ( tooth ). d. Hollowed out ( well ). e. [ acc. & Bi ], Likened, assimilated to. f. see III (b) . g. [ pass. قِيْضَ قِيْضَ ], a. Was dug; was full ( well ). قَيَّضَ قَيَّضَ II a. [ La & acc. ], Ordained, appointed, prepared
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.306 harf
قيض قَاضَ - يَقِيْضُ - قَيَّضَ - يُقَيِّض قاضَ - يَقِيْضُ + كائن + لكائن+ شيئاً: هيأه وأتاحه له: يهيأ ويُعِد الشيءَ لأجل الكائن، ثم يجعله تحت أمره وفي طاعته وخدمته قَيَّضَ - يُقَيِّض: على وزن " فـَعّل" من " قَاضَ - يَقِيْضُ ": يجعله " يَقِيْضُ " له على وجه التكرار والشدة: يخصص له شيئاً دون غيره، ثم يقربه إليه بشدة وحرص، ليكون في طاعته وخدمته
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler18 mücavir (28 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرن

    2 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  2. عشو

    1 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  3. خلو

    1 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır

  4. زين

    1 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. خسر

    1 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  6. شطن

    1 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  7. أمم

    1 ortak ayet · Emam ön demektir

  8. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  9. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

  10. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. حقق

    1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  12. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ

    Çevresini sardırırızKim, Rahman’ın zikrinigörmezlikten gelirse; Biz, ona şeytanı musallat ederiz.

Sîga sayfası: وَقَيَّضْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقيض
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli ي)
Bağlamsal Yakın Köklerقرن, حوط, سلط
Zıt Kökفصل
Çekirdek Özet 1Yumurtayı çepeçevre kuşatan sert dış kabuk ve kabuğun içindekini sarıp bırakmaması
Çekirdek Özet 2Haktan sapan kimseye ilahi yasa gereği tam denk gelen ve onu kuşatan ayrılmaz bir yoldaşın musallat edilmesi
Çekirdek Özet 3Amelin niteliğine tam denk gelen ontolojik kılıf, kuşatıcı belirlenim ve takas dengesi
Kritik Hata RiskiAnlamı keyfî ve sebepsiz bir ceza sanarak, yönelişin zorunlu sonucu olan kabuklaşma ve denklenme hakikatini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قيBir sınıra dayanma, toplanma, ölçü ve durak oluşturma; nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan قيل kökünde gün ortasında durup dinlenme ve sınır belirleme manası esastır.ضSıkıştırma, yakalama ve kuşatma boyutu eklenerek bir şeyi dışarıdan kabuk gibi çepeçevre sarıp denkleşme ve bırakmama manası kesinlik kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇepeçevre toplayan, sınırlayan ve bir odak oluşturan çerçevenin başlangıcını temsil eder.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaÇerçevenin durağan kalmayıp etkin biçimde kavrayışını ve eylemsel sarılmayı ifade eder.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص imgesi temelinde, ses farkının kattığı yoğunlaşma ile türetme)Kuşatılan nesneyi sımsıkı tutma, ayrılmasına izin vermeme ve baskılayarak yapışma payını taşır.
قيضSınırlandıran bir çerçevenin eylemsel olarak nesneyi yakalayıp kabuk gibi sarmasıHarflerin bileşimi, bir varlığın dış yüzeyini tam bir denklikle örten, onu çepeçevre kuşatıp içine hapseden sert bir zırh veya kılıf hareketini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYumurtanın içini hava ve dış etkenlerden koruyan, civciv çıktıktan sonra arkada kalan veya çatlayan kuru, sert dış kabuktur. Buradan hareketle bir şeyi dıştan tam örten kabuk ve bir mala tam denk düşen bedel manası türemiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh bin Dırâr bir beytinde bu kökü denk getirme ve takas anlamında şöyle kullanır: رجالاً مضوا عنّي فلست مقايضاً / بهم أبداً من سائر الناس معشراً
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin sözünde yumurtanın dış kabuğu kastedilerek şöyle buyrulur: لا تكونوا كقَيْض بَيْضٍ في أَداحٍ يكون كسْرُها وِزْراً

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça kök قيض, yumurtanın dış kabuğu, bir şeyi bütünüyle kuşatan kılıf ve iki denk nesnenin birbiriyle değiştirilmesi (mukāyada) ekseninde şekillenir. Sami dilleri genelinde kök, daralma, sıkıştırma ve kaplama alanındaki fonetik varyantlarla kesişir. İbranice ve Süryanicede doğrudan bu harf dizilimiyle birebir kabuk kavramı sınırlı olmakla birlikte, nesneyi çevreleyen sınır veya kabuklaşma eylemleriyle akraba kökler üzerinden semantik bir paralellik kurulabilir. Arapçada kökün asıl özgünleşmesi, yumurta kabuğunun (el-kayd) yumurtayı hiçbir boşluk bırakmaksızın tam kavramasından mülhem olarak, bir kimseye yakasını kurtaramayacağı bir arkadaşın veya cezanın tam denk getirilmesi biçimindeki zihinsel sıçramadır.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYumurta kabuğu, çatlama ve mübadeleKabuğun içini örtmesi gibi bir şahsın veya durumun bir başkasına musallat ve denk kılınmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuşatma ve daraltıcı örtü dairesiÇevreleme ve yapışma semantiğini taşıyan fonetik varyantlarla ortak bağlamMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış halka izi tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قيضAnlamlıKabuk, sarma, takasBir şeyi kabuk gibi kuşatıp ona denk yoldaş kılmaKur’an’da geçer (hedef kök)
قضيAnlamlıHüküm, bitirme, icraBir işi kesin karara bağlayıp tamamlamaKur’an’da geçer, ortak çekirdek türevidir
يقضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
يضقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ضقيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ضيقAnlamlıDarlık, sıkışmaAlanın veya imkânın daralmasıKur’an’da geçer, kalb ve zıtlık ilişkisi taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قيضMerkezKuşatma ve eşleştirmeBir kimseye ameline tam denk gelen bir kılıf ve ayrılmaz yoldaş tahsis etmeDıştan sarıp içine alan kabuk gibi ayrılmaz bağ
قرنKomşuYakınlık ve birliktelikİki şeyi birbirine bağlayıp yan yana getirmeقيض kökünün sonucunda oluşan kalıcı refakat durumu
حوطKomşuÇevreleme ve korumaBir nesneyi dışarıdan daire şeklinde kuşatmaحوط koruma amaçlı da olabilirken, قيض kaçınılmaz nüfuzdur
سلطKomşuBaskı ve egemenlikBir güç veya otoriteyi başkası üzerine baskın kılmaسلط zorla boyun eğdirir, قيض ise içselleşen bir kılıf olur
فصلZıtAyırma ve koparmaBitişik veya sarılı olan iki şeyi birbirinden uzaklaştırmaKabuğun veya musallat olan yoldaşın tamamen ayrılması hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقيضKabuk kılmak, musallat etmek, takas etmekBir kimseyi saracak ayrılmaz bir karşılığı ona denk getirmeKesin
Latinceassignare, circumdareTahsis etmek, çevrelemekBir amaca veya kişiye bir unsuru bağlama manasını verir, kabuk nüansını içermezGüçlü
İngilizceto assign to, to encase, to match inextricablyAyrılmaz şekilde atamak, kuşatmakDenklik ve kaçınılmaz birliktelik boyutunu karşılar, somut yumurta kabuğu imgesini dışarıda bırakırGüçlü
Almancazuteilen, umhüllen, verhängenBaşına sarmak, tahsis etmekCeza veya yoldaş olarak başa musallat etmeyi karşılarGüçlü
Fransızcaassigner, assujettir, envelopperMusallat etmek, sarmakKuşatıcı ve bağımlı kılıcı ilişkiyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُقَيِّضْZikirden körleşene şeytanı ayrılmaz bir kılıf ve yoldaş yapmaRahmân'ın uyarısından yüz çevirmenin psikolojik ve ontolojik cezası bağlamı (Zuhruf 43:36)
وَقَيَّضْنَاHaktan sapanlara amellerini süsleyen kötü çevre ve rehberler tahsis etmeFıtratı bozulmuş inkârcıların etrafını saran yanıltıcı sosyal ve zihinsel kuşatma bağlamı (Fussilet 41:25)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve adalet, hızlan ve ceza yasasıKötü yoldaşın musallat edilmesinin kulun iradesini yok edip etmediği, fiilin kulun yönelişine ilahi bir karşılık olup olmadığıKulun tercihine denk düşen ilahi takdir ve kuşatıcı yaptırım
FıkıhMukāyada akdi (trampa/takas hukuku)Malın para olmaksızın başka bir malla birebir denk tutularak değiştirilmesi şartlarıİki mal arasındaki değer denkleşmesi ve değiş tokuş
TefsirKarîn (ayrılmaz dost) kavramının tefsiriAyetlerdeki قيض lafzının kabuğun yumurtayı sarması gibi kuşatıcı bir tahsis içerdiği vurgusuAyrılması imkânsız hale gelen bilişsel ve ahlaki kozalak
HadisAhir zaman fitneleri ve kötü arkadaş ikazıİnsanın saptığı zaman çevresine kümelenen ve onu kuşatan şer odaklarıKoruyucu kalkanın kırılarak yerine şer kabuğunun geçmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki yöneliş ve ilahi yasaHakikati dışlayan bilince şeytanın musallat oluşuTeşhiri tamamlama ve mühürlemeİnsan ışıktan kaçtığında karanlık onun ayrılmaz zırhı haline gelirKesin
İlmiBilişsel körleşme ve yankı odasıYanıltıcı verilerin zihni tam bir kabuk gibi kaplamasıDış girdilere kapanmaZihin kendi kurduğu yanlış öncüllerin içinde hapsolarak kabuk bağlarGüçlü
SiyasiYanıltıcı danışman ve vesayet mekanizmasıİktidarın etrafını saran dalkavuk ve yönlendirici çevreYöneticinin gerçekle irtibatını kesmeGüç sahibinin etrafına örülen ve hakikati engelleyen kurumsal kozaGüçlü
İktisadiTrampa (mal mübadelesi) ve zorunlu denklikPara aracılığı olmadan iki malın birbirine denk kılınmasıEşdeğer değişimMukāyada akdiyle iki metanın birbirinin yerini alacak şekilde kaim kılınmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyolojik enkapsülasyon ve sınır katmanı dinamiğiBir hücrenin veya patojenin etrafında dış etkiyi sabitleyen sert bir zarın (kapsülün) oluşarak içeriği bütünüyle koşullandırmasıGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik bilişsel kapanma ve sosyolojik gettolaşmaBireyin veya grubun kendi yanılsamasını doğrulayan bir çevreyle sarılarak eleştirel düşünceye tamamen geçirimsiz hale gelmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca dışarıdan gelen keyfî bir musallat olma veya metafizik bir şeytan saldırısı zannederek mekanik bir zorlama olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın kendi iradesiyle zikirden yüz çevirmesi neticesinde oluşan ahlaki boşluğun, tam denk gelen bir şer kılıfıyla örtülmesi ve nedensellik yasası gereği ayrılmaz bir çevreye dönüşmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKulun kendi seçiminden doğan ontolojik sonucu ilahi adalete aykırı bir zorlama gibi görmek; insanın kendi inşa ettiği kabuğun sorumluluğunu üstlenmemesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiyden yüz çevirmenin sadece nötr bir bilgisizlik bırakmadığını, boşalan bilincin derhal kuşatıcı bir saptırıcı sistemle kaplandığını gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zikirden gafil olmanın akıbetini, inkârcıların amellerini süsleyen kötü çevrelerin psikolojisini ve ceza-amel uygunluğunu anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sapmanın tesadüfi olduğunu veya insanın hem haktan yüz çevirip hem de ahlaken bağımsız kalabileceği zannını düzeltir; hak terk edildiğinde batılın kabuk bağlayacağını bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYumurtanın dışını örten, onu çepeçevre sararak içindekiyle ayrılmaz bir bütünlük teşkil eden sert kabuk.
  • Soyut anlamBir yönelişin bedeli ve dengi olarak varlığı çepeçevre kuşatan, onun algı ve davranışını belirleyen ayrılmaz kılıf.
  • Sistematik karşılıkİrade ile sonuç arasındaki nedensel denklik; zikirden kopuşun bizzat kendi kılıfını üreterek bireyi içine hapsetmesi.
  • LaTeX modelif:X→Yo¨yle kiY=C(X)  ⟹  X∩Y=X
  • LaTeX açıklamasıModelde X öznenin fıtrattan veya zikirden sapma yönelişini, C bu yönelişi tam bir denklikle saran kabuklaşma ve tahsis fonksiyonunu, Y ise öznenin etrafına örülen ayrılmaz yoldaş veya sistemi temsil eder. Sonuçta X bütünüyle Y sisteminin içine gömülerek onun tarafından kuşatılmış olur.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق