كبت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ب-ت3 sîga, 14 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رسلقطعهونألهيَكْبِتَهُمْكبتخيبعذبكفرقبلحددقلببين

KökSîga 3Ayet 2Sure 2Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

كبت

ك - ب - ت

KÖK
  • 3 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

“Kebed” ciğer demektir. “Kibad” ciğerdeki hastalık demektir. Bu hastalık dışarıya sarılık veya bitkinlik şeklinde vurur. “De” “be”ye dönüşmüş “kebet” olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Kebed” ciğer demektir. “Kibad” ciğerdeki hastalık demektir. Bu hastalık dışarıya sarılık veya bitkinlik şeklinde vurur. “De” “be”ye dönüşmüş “kebet” olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.172 harf
الكاف والتاء والباء معهما ك ت ب، ك ب ت، ب ك ت، ت ب ك، ب ت ك مستعملات كتب: الكَتْبُ: خرز الشيء بسير، والكُتْبةُ: الخرزة التي ضم السير كلا وجهيها. والناقة إذا ظئرت على ولد غيرها كُتِبَ منخراها بخيط لئلا تشم البول والرأم. قال ذو الرمة. وفراء غرفيةٍ أثأى خوارزُها مشلشلٌ ضيعته بينها الكُتَبُ والكَتْبُ: الخرزُ بسيرين، قال: لا تأمننَّ فزاريا خلوت بـه على قلوصك واكْتُبْها بأسيار والكِتابُ الكتابة:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR98 harf
الكَبْتُ: الصرف والإذلال. يقال: كَبَتَ الله العدوَّ، أي صَرَفَهُ وأذلَّه. وكَبَتَه لوجهه، أي صرعه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.717 harf
ك ت ب كتب ، كبت ، بتك ، بكت ، تبك : مُستعملةٌ . كتب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمُتُمْ فِيهِمْ خَيْراً ) ( النور : 33 ) معنى الكتاب والمكاتبة أن يكاتب الرجل عبده أو أمته على مال ينجمه عليه ، ويكتبَ عليه أَنّه إِذا أدَّى نجومه وكل نجم كذا وكذا فهو حُرٌّ فإذا وَفَّرَ على مولاه جميع نجومه التي كاتبه عليه عَتَقَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.840 harf
(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ
Maddenin bağlantısı

(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ اللَّحمُ: تغيَّرَ وأرْوَحَ. قال: أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد كَبِثَا([1])(كبح) الكاف والباء والحاء كلمة. يقال: كَبَحْت الفرس بلجامه أكْبَحُه. (كبد) الكاف والباء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّة في شيء وقُوّة. من ذلك الكَبَد، وهي المشقّة. يقال: لَقِيَ فلانٌ من هذا الأمر كَبَداً، أي مشَقة. قال تعالى: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في كَبَدٍ﴾ [البلد 4]. وكابدتُ الأمر: قاسيتُه في مشقّة. ومن الباب الكَبِد، وهي معروفة، سمِّيت كَبِداً لتكبُّدِها. والأكبد: الذي نَهَدَ موضعُ كَبِده. وكَبَدْتُ الرّجُل: أصبتُ كَبِدَه. وكَبِدُ القوسِ: مستعارٌ من كَبِد الإنسان، وهو مَقْبِضُها. وقوسٌ كَبْداء: إذا مَلأ مَقْبِضُها الكفّ. ومن الاستعارة: كَبِد السَّماء: وسطها. ويقولون: كُبَيْدَاء السَّماء، كأنَّهُم صغّروها، وجمعوها على كُبَيدات([2]). ويقال: تكبَّدَتِ الشّمس، إذا صارت في كَبِد السماء. والكُبَادُ: وجَعُ الكَبِد. وتَكَبَّدَ اللَّبنُ: غَلُظَ وخَثُر. (كبر) الكاف والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِلاف الصِّغَر. يقال: هو كَبيرٌ، وكُبَار، وكُبَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً﴾ [نوح 22]. والكِبْرُ: مُعظَم الأمر، قولـه عزّ وعلاَ: ﴿والَّذِي تَوَلّى كِبْرَهُ﴾ [النور 11]، أي مُعظَم أمرِه. ويقولون: كِبْرُ سياسةِ القوم في المال. فأمَّا الكُبْر بضم الكاف فهو القُعدد. يقال: الوَلاء للكُبْر، يراد به أقْعَد القَوم في النَّسَب، وهو الأقربُ إلى الأب الأكبر. ومن الباب الكِبَر، وهو الهَرَم. والكِبْر: العظَمة، وكذلك الكِبرياء. ويقال: وَرِثُوا المجدَ كابِراً عن كابر، أي كبيراً عن كبيرٍ في الشَّرفِ والعِزّ. وعلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ، إذا كَبِر. ويقال: أكبَرْتُ الشّيءَ: استعظمتُه. (كبس) الكاف والباء والسين أصلٌ صحيح، وهو من الشَّيء يُعْلَى بالشَّيء الرَّزين، ثم يقاس على هذا ما يكونُ في معناه. من ذلك الكَبْس: طَمُّك الحُفَيرةَ بالتُّراب. والتُّراب كِبْسٌ. ثمَّ يتَّسعون فيقولون: كَبَس فلانٌ رأسَه في ثوبه، إذا أدخَلَه فيه. والأرنبةُ الكابسة، هي المقبلةُ على الجَبْهة في غِلَظٍ وارتفاع. يقال منه كَبَسَتْ. ومن الباب الكِباسَة: العِذْق التامُّ الحمل. [و] الكبيس: التمرُ يُكبَس. والكابوس: ما يَقَع على الإنسان باللَّيل. قال ابن دريد([3]): أحسبه مولَّداً. والكَبِيس: حَلْيٌ يُصاغ مجوَّفاً* ثمَ يُحشَى طيناً. والكُباس والأكبَس: العظيم الرَّأس. (كبش) الكاف والباء والشين كلمةٌ واحدة، وهي الكَبْش، وهو معروف. وكبْشُ الكتيبةِ: عظيمُها ورئيسُها. قال:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(كبع) الكاف والباء والعين. قالوا - والله أعلم بصحَّته- إنَّ الكَبْع: نقد الدِّرهم والدِّينار. قال: قالوا لِيَ اكْبَعْ قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(كبل) الكاف والباء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَبْسٍ ومنع. من ذلك الكَِبْل: القَيد الضَّخم. يقال: كَبَلْتُ الأسيرَ وكَبَّلتُه. ويقولون: إنَّ الكابول: حِبالةُ الصَّائد. فأمَّا المكابَلة فهو من هذا أيضاً، وهو التَّأخير في الدَّين، يقال: كَبَلتُك دينَك، وذلك من الحبس أيضاً. ومن الباب أيضاً المكابَلة: أن تُباعَ الدَّارُ إلى جنب دارِك وأنت محتاجٌ إليها فتؤخر شراءها ليشتريَها غيرُك ثم تأخذَها بالشُّفعة. وقد كُرِه ذلك. (كبن) الكاف والباء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على قَبْضٍ وتقبُّض. يقال للبخيل: الكُبُـنَّة: وقد اكبَأَنَّ، إذا تَقبَّض حين سئل. ويقال: كبَن الدَّلوَ، إذا ثَنَى فَمَها وخَرزَه ويقال له الكَبْن. ومن الباب كَبَن عن الشيء: عَدَل، وكَنَب أيضاً. والمكبون من الخيل: القصير القوائم. ومما قيس على هذا قولُهم: تَكبَّن([6])، إذا سَمِن. ولا يكون ذلك إلاَّ في تجمُّع لحم. ويقولون: كَبَن كُبُوناً، إذا عَدا في لِينٍ واسترسالٍ. (كبو) الكاف والباء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوطٍ وتزيُّل. يقال: كبا لوجهه يَكبُو، وهو كابٍ، إذا سَقَط. قال: فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])ويقال: كبا الزّندُ يكبُو، إذا لم يُخرِجْ نارَه. ويقال: كَبَوْتُ الكُوزَ وغيرَه، إذا صبَبْتَ ما فيه. والتُّراب الكابي: الذي لا يستقرُّ على وَجْه الأرض. ويقال: هو كابِي الرَّماد، أي عظيمُه، ينهال. ومن الباب الكِبا([8]): الكُنَاسة؛ والجمع الأكباء. ومما شذَّ من هذا الأصل الكِبَاء ممدود، وهو ضربٌ من العُود. يقال كَبُّوا ثيابَكم، أي بَخِّروها. قال: * ورنداً ولُبْنَى والكِباءَ المُقَتَّرَا([9]) * --------------ـــ ([1]) الرجز لأبي زرارة النصري، كما سبق في حواشي (أبث). ([2]) الحق أن هذه جمع "كبيدة" تصغير كبد. ([3]) الجمهرة (1: 287). ([4]) للأعشى في ديوانه 160 برواية: "ثم ما كاءوا". ([5]) الرجز في اللسان (كبع). ([6]) في الأصل "كمن"، وأثبت ما في المجمل على أن الكلمة لم ترد في اللسان أو القاموس. ([7]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 15) واللسان (كبا، ترز) والمفضليات (2: 227). ([8]) وكذا في اللسان. وفي اللسان أيضاً: "الكبا: الكناسة والزبل، يكون مكسوراً ومضموماً، فالمكسور: جمع كبة -أي بالكسر- والمضموم جمع كبة- أي بالضم". ([9]) لامرئ القيس في ديوانه 94 واللسان (كبا). وصدره: * وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR158 harf
- الكبت: الرد بعنف وتذليل. قال تعالى: ﴿كبتوا كما كبت الذين من قبلهم﴾ [المجادلة/5]، وقال: ﴿ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين﴾ [آل عمران/127].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR191 harf
ك ب ت كبت الله عدوّك‏:‏ كبّه وأهلكه وتوقل‏:‏ لازال خصمك مبكوتاً وعدوّك مكبوتاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يكبت غيظه في جوفه‏:‏ لا يخرجه‏.‏ وتقول‏:‏ من كبت غيظه في جوفه كبت الله عدوّه من خوفه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.132 harf
الكَبْتُ: الصَّرْعُ؛ كَبَتَه يَكْبِتُه كَبْتاً، فانْكَبَتَ؛ وقيل: الكَبْتُ صَرْعُ الشيء لوجهه. وفي الحديث: أَن الله كَبَتَ الكافرَ أَي صَرَعَه وخَيَّبَه. وكَبَتَه اللهُ لوجْهه كَبْتاً أَي صَرَعَه اللهُ لوجهه، فلم يَظْفَرْ. وفي التنزيل العزيز: كُبِتُوا كما كُبِتَ الذين من قبلهم؛ وفيه: أَو يَكْبِتَهُمْ فيَنْقَلِبُوا خائبين؛ قال أَبو إِسحق: معنى كُبِتُوا أُذِلُّوا وأُخِذُوا بالعذاب بأَن غُلِبُوا،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR109 harf
* ك ب ت * * الكَبْتث * الصرف والإذلال يقال * كَبَتَ * الله العدو أي صرفه وأذله من باب ضرب وكبته لوجهه أي صرعه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.597 harf
كبته يكبته كبتا من حد ضرب : صرعه فانكبت، وقيل: كبت الشيء: صرعه لوجهه، وأصل الكبت: الكب، وهو الإلقاء على الوجه، وقد استعملوه في غير ذلك على الإبدال، قال شيخنا: وفي الحديث إن الله كبت الكافر أي صرعه وخيبه. وكبته الله لوجهه، أي صرعه فلم يظفر كبته: أخزاه كبته: صرفه كبته: كسره . كبت: رد العدو بغيظه . في الصحاح: الكبت: الصرف والإذلال، يقال: كبت الله العدو، أي صرفه و أذله . وفي التنزيل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.577 harf
كَبَتَهُ 1 كَبَتَهُ ذ , aor. كَبِتَ , (inf. n. كَبْتٌ, TA,) He threw him down prostrate; (K;) as also كَبَتَهُ لِوَجْهِهِ: (S:) he threw him, or it, down upon his, or its face; like كَبَّهُ: this is the primary signification. (TA.) ― -b2- كَبَتَهُ اللّٰهُ لِوَجْهِهِ May God prostrate him, so that he may not succeed in his enterprise, or may not gain the victory! (TA.) ― -b3- كَبَتَ الكَافِرَ He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR613 harf
كَبَتَ كَبَتَ I ( n. ac. كَبْت 1 ), a. Overthrew, prostrated; humbled. b. [ acc. & La ], Cast down upon ( his face ). c. Repelled; routed. d. [ acc. & Fī ], Restrained in ( his bosom : rage ). e. Smote, hurt the liver of. f. Broke. اِنْكَبَتَ اِنْكَبَتَ VII , a. Was thrown down, fell prone. كَبْت كَبْت 1 , a. Liver. b. Rage, wrath; grief, sorrow. كِبْت كِبْت 2 , كَبِت 5 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.329 harf
كبت كَبَتَ - يَكْبِتُ كَبَتَ - يَكْبِتُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمرً: يوقفه عن الحركة والفعل ويجعله يهمد ويسكن مرغماً بالقوة والقهر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلبة وقهر إرادة آخر وتطويعه وتسييره حسب أمر الغالب"، وهي: هَزَمَ - يَهْزِمُ، ظَفِرَ - يَظْفَرُ، غَلَبَ - يَغْلِبُ، كَبَتَ - يَكْبِتُ، دَرَسَ - يَدْرُسُ، رَاضَ - يَروْضُ كبت
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خيب

    1 ortak ayet · Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan…

  2. كفر

    2 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  3. طرف

    1 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  4. حدد

    1 ortak ayet · Hadid demir demektir

  5. هون

    1 ortak ayet · Düzlük demektir

  6. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  7. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  8. نزل

    1 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  9. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  10. عذب

    1 ortak ayet · Su yosunudur

  11. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

  12. بين

    1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَقَدْ أَنْزَلْنَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

    AlçaltıldıAllah’a ve Rasulüne muhalefet edenler; kendilerinden öncekiler nasıl alçaltıldı ise öyle alçaltılacaklardır. Halbuki Biz, apaçık ayetler indirmişizdir. Ve küfredenlere horlayıcı bir azab vardır.

Sîga sayfası: يَكْبِتَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكبت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبب, خزي, ذلل, قهر
Zıt Kökظفر
Çekirdek Özet 1Bir şeyi şiddetle yüzüstü yere çarpmak, devirmek ve yere sererek hareketini engellemek
Çekirdek Özet 2İlahi iradeye başkaldıranların hedeflerine ulaşamadan kahredilip rezil ve rüsvay olarak hüsrana uğratılması
Çekirdek Özet 3Şiddetli bir yenilgiyle dışsal gücün kırılması ve bu çaresizliğin içsel bir kahır ve öfkeye dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir üzüntü veya psikolojik içe atma olarak daraltıp ayetlerdeki fiili hezimet ve zelil edilme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كبBir nesneyi veya şahsı yüzüstü çevirmek, devirmek, baş aşağı yıkmak ve kapamak (ör. كبب, كبكب, كبد)تDevrilme ve yüzüstü serilme fiilini kesin bir sonlanma, şiddetli bir engelleme ve hasmın elindeki tüm imkânları tüketerek yere çakılma noktasına ulaştırma yönünde daraltır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaHasmı veya nesneyi avuç içine alıp baskılayarak eğme ve hâkimiyet altına alma payını temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaUygulanan baskının varlığın kendi iç bünyesine nüfuz etmesini ve onu bir sınıra hapsetmesini anlatır
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonHareketin sınırlandığını, hasmın ilerleyişine kesin bir set çekilip nihai bir son verildiğini gösterir
كبتHasmı kavrayıp yere eğerek içsel bir çaresizliğe hapsetme ve hareket alanını kesin bir sınırla sonlandırma eylemidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir varlığı sertçe itip yüzüstü yere çalmak, devirmek ve baş aşağı yere vurarak hareket imkânını yok etmek
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımErken rivayetlerde ve sözlük aktarımlarında hasmın hedefine ulaşamadan yüzüstü düşürülmesi anlamında أَنَّ اللَّهَ كَبَتَ الْكَافِرَ ve derin bir kahırla boynu bükülen kimse için حَزِينًا مَكْبُوتًا ibareleri kayıtlıdır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça كبت kökü, Sami dillerinde sert bir darbeyle bastırma, eğme ve yere çarpma eylemlerini ifade eden fonetik köklerle akrabadır. İkili كب tabanı, İbranicede kabaş (כָּבַשׁ - çiğnemek, bastırmak, boyun eğdirmek) ve Süryanicede kvaş (ܟܒܫ - sıkıştırmak, sindirmek) formlarıyla fonetik ve semantik bir matris oluşturur. Kökün sonundaki harf değişimiyle Arapça içinde كبد (ciğer, şiddetli sancı, kahır ve meşakkat) ile güçlü bir semantik alışveriş oluşmuş; düşmanın öfkesinden ciğerinin yanması veya yüzüstü çakılarak nefesinin kesilmesi tasavvuru gelişmiştir. Klasik dilciler de bu kökteki son harfin كبد kökündeki dal harfinden dönüşmüş olabileceğini ve şiddetli kahrın ciğere işlemesi durumunu yansıttığını kaydetmişlerdir. Arapçada bu kök hem fiziksel olarak yüzüstü yere çarpılmayı hem de hedefine varamamanın doğurduğu onur kırıcı hüsranı içine alacak şekilde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكب çekirdeğinden türeme ve كبد köküyle harf değişimi ilişkisiBir şeyi yüzüstü yere çarpmak anlamındaki çekirdeğe, öfke ve kahrın ciğere vurmasını anlatan anlam tabakasının eklenmesiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice כָּבַשׁ (bastırmak, boyun eğdirmek) ve Süryanice ܟܒܫ (sindirmek, ezmek)Düşmanı veya muhatabı fiziki güç kullanarak baskılama, yere çalma ve sindirme ortak semantik paydasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كبتAnlamlıYüzüstü yere çalmak, kahretmekHasmı hedefine ulaşmaktan alıkoyup zelil ederek yere sermekHedef kök; Kur'an'da geçer
كتبAnlamlıDikmek, bir araya getirmek, yazmakİki parçayı kayışla birbirine tutturmak, harfleri ve hükümleri bir araya toplamakKur'an'da geçer
بكتAnlamlıSopayla veya kılıçla vurmak, susturmakMuhatabı sert bir darbeyle veya kesin delille aciz bırakıp azarlamakKur'an'da geçmez; hedef kökle susturma ve kahretme bağı vardır
بتكAnlamlıKökünden kesip koparmakTüy, kıl veya kulağı kökünden çekip koparmakKur'an'da geçer
تكبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilmiştir
تبكAnlamlıBir yere girmek, yer adı olmakSu kaynağına yönelmek; Medine ile Şam arasındaki meşhur mevki adıKur'an'da isim olarak dolaylı bağlam taşır, kök fiil olarak geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كبتMerkezYüzüstü serilerek kahredilmekHasmın fiziksel olarak yere çarpılmasıyla birlikte içsel olarak hüsran ve kahrın içine hapsedilmesiDışsal yenilgi ile içsel hezimetin birleşimi
كببKomşuYüzüstü kapaklanmakDoğrudan fiziksel olarak baş aşağı düşmeyi ifade eder, içsel kahır şart değildirEylemin salt mekanik devrilme boyutudur
خزيKomşuRüsvay olmak, mahcup düşmekRezillik, utanılacak duruma düşme ve toplum içinde onur kaybı ön plandadırManevi ve toplumsal aşağılanma vurgulanır
ذللKomşuBoyun eğmek, alçalmakGücün ve direncin kırılarak başkasının emri veya tahakkümü altına girmesiİradesizleşme ve itaat durumudur
قهرKomşuÜstün gelip ezmekGalibin mutlak kudretle hasmı baskı altına alması ve çaresiz bırakmasıHâkim gücün uyguladığı fiili üstünlüktür
ظفرZıtAmaca ulaşmak, zafer kazanmakMücadelenin sonunda hedeflenen sonuca erişip üstünlük ve kurtuluş elde etmekكبت kökünün zıddı olarak tam başarı ve üstünlüktür

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكبتYüzüstü yere çalmak, kahretmekHasmı hedefine ulaşamadan alaşağı edip derin bir keder ve zillet içinde bırakmakKesin
LatinceProfligare, deicereYere sermek, bozguna uğratmakBir gücü yere çalmayı ve çökertmeyi karşılar; içsel ciğer yangını ve öfke boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizceTo confound, to overthrow, to humiliateBozguna uğratmak, yere sermek, küçük düşürmekHem dışsal yenilgiyi hem de rüsvaylığı içerir; yüzüstü devrilme somutluğunu tam yansıtmazGüçlü
AlmancaNiederschlagen, demütigenYere çalmak, zelil etmekHasmın direncini kırıp onu yere sermeyi ifade eder; kökün içe tıkanan öfke nüansını dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaConfondre, terrasserYere sermek, altüst etmekYere çalarak etkisiz hale getirme anlamını verir; içsel kahır hissi tali kalırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Gesenius, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُبِتَ / كُبِتُواTarihsel olarak zelil edilip kahredilmekAllah'a ve elçisine sınır çizmeye ve başkaldırmaya kalkışanların geçmiş topluluklar gibi hezimete uğratılıp alçaltılması (Mücâdele 58:5)
يَكْبِتَهُمْSavaşta hezimete uğratılıp eli boş çevrilmekİnkâr edenlerin askeri gücünün kırılması, hedeflerine ulaşamadan hüsran ve kahır içinde geri püskürtülmesi (Âl-i İmrân 3:127)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi vaad ve vaîdAllah’ın dini ile savaşanların dünyada ve ahirette kaçınılmaz olarak zillet ve hezimete mahkûm oluşuİlahî iradenin tarihsel planda inkârcıları mutlak hüsrana uğratma yasası
FıkıhHarp hukuku ve cihadDüşmanın saldırganlığının kırılması, bozguna uğratılması ve fitnenin bertaraf edilmesi gayesiHasmın caydırılması ve askeri gücünün çökertilmesi
TefsirBedir ve Hendek bağlamıÂyetlerde geçen kadrin kırılması, Bedir'de esir ve maktul düşme veya Hendek'te öfkeyle geri dönme sahneleriDüşmanın hem fiili yenilgiye hem de içsel bir kahr ve kedere boğulması
HadisAhlak ve manevi hallerÖfkesini veya kederini dışa vuramayıp içinde kahrolan ya da zelil düşen kimselerin durumuDışsal yenilginin veya içsel baskılanmanın ruhta açtığı derin tahribat

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHak-bâtıl mücadelesiBâtılın mutlak hezimetiİlahî adaletin tecellisiHakka karşı direnç gösteren yapıların kaçınılmaz şekilde yere serilip zelil kılınmasıKesin
İlmiYanlış önermelerin çöküşüFikri hezimetYanılgının açığa çıkmasıTemelsiz iddiaların ve bâtıl teorilerin deliller karşısında tutunamayıp rüsvay olmasıGüçlü
SiyasiOtorite ve hâkimiyet çatışmasıRejimin alaşağı edilmesiMeşruiyetini yitiren gücün tasfiyesiDespotik ve saldırgan odakların askeri ve idari olarak bozguna uğratılıp sindirilmesiGüçlü
İktisadiHaksız sermaye ve tekelcilikİktisadi çöküş ve iflasHaksız düzenin kırılmasıHaksız kazanç ve sömürüye dayalı tekelci mekanizmaların krizle sıfırlanıp çökmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDamping (sönümlenme) ve vektörel çarpışma sonucu sıfırlanmaİlerleyen bir kinetik kuvvetin ani ve sert bir karşı kuvvetle yüz yüze gelerek ters yönde sönümlenmesi ve potansiyel enerjisini hüsranla tüketmesiGüçlü
Beşeri bilimlerTravmatik hezimet ve statü çöküşüToplumsal veya siyasi bir aktörün büyük iddialarla çıktığı yolda maruz kaldığı ani mağlubiyetin doğurduğu psikososyal felçKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel psikolojide öfkenin veya duygunun bastırılması anlamına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHasmın fiziksel olarak yere çalınması, planlarının bozulması, toplumsal ve askeri planda rüsvay edilip hedefine ulaşmaktan alıkonulması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerdeki ilahî müdahalenin ve toplumsal düzeydeki tarihsel zafer/yenilgi yasasının göz ardı edilerek bağlamın dar bir bireysel duygu durumuna hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Allah'a ve elçisine karşı düşmanlık edenlerin akıbetini, yalnızca ahiretteki azapla değil, dünyadaki kaçınılmaz zillet, hezimet ve kahırla tasvir eden temel bir tarih felsefesi kavramı olduğu için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mücadele ve savaş bağlamlarını işleyen, inkârcıların askeri ve siyasi planlarının boşa çıkarıldığını bildiren Medine dönemi ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:127 ve Mücâdele 58:5)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zulmün ve bâtılın nihai bir üstünlük kurabileceği zannını yıkar; karşı gücün ne kadar organize olursa olsun ilahî yasa gereği yüzüstü yere serilmeye mahkûm olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir şahsı veya nesneyi şiddetle itip yüzüstü yere çarpmak, baş aşağı düşürerek hareket edemez hale getirmek.
  • Soyut anlamBüyük iddialarla harekete geçen hasmın hedefine ulaşamadan ezilmesi, rüsvay edilmesi ve bu hezimetin içinde derin bir kahır ve kederle kıvranması.
  • Sistematik karşılıkİlahî nizama karşı geliştirilen her türlü organize saldırının, karşı konulamaz bir hakikat darbesiyle sıfırlanıp geri püskürtülmesi süreci.
  • LaTeX modeliK(F)=−F⋅δ(t−t0)  ⟹  lim⁡t→t0+v(t)=0∧ΔH<0
  • LaTeX açıklamasıModelde F, ilahi sınırlara meydan okuyan bâtıl gücün ileri yönlü hareket vektörünü; δ(t−t0), çatışma anında uygulanan ani ve mutlak ilahi müdahale fonksiyonunu; v(t), hasmın ilerleme hızını; ΔH ise hasmın şeref, onur ve hedefe ulaşma düzeyindeki negatif değişimi (zillet ve hüsranı) temsil eder. Ani müdahale hasmın hızını sıfıra indirir ve onu mutlak bir statü kaybı ve kahır içinde yere serer.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك