لات

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ا-ت2 sîga, 8 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَلَاتَعززهلكلاتنوصحينندوقبل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

لات

ل - ا - ت

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 4 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Değildir

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(4)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR18.277 harf
باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR72.082 harf
باب لفيف حرف اللام لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها : لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها : لام الملك كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو . ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.330 harf
- اللات والعزى صنمان، وأصل اللآت اللاه، فحذفوا منه الهاء، وأدخلوا التاء فيه، وأنثوه تنبيها على قصوره عن الله تعالى، وجعلوه مختصا بما يتقرب به إلى الله تعالى في زعمهم، وقوله تعالى: ﴿ولات حين مناص﴾ [ص/ 3] قال الفراء (ليس هذا قول الفراء، وإنما قال الفراء: ليس بحين فرار، والكلام أن ينصب بها لأنها في معنى ليس. انظر: معاني [استدراك] القرآن 2/397. وهذا القول الذي نسبه للفراء هو قول أبي عبيد. انظر:
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.591 harf
أَبو زيد في قوله: لاتَ حِينَ مَناصٍ، قال: التاء فيها صِلةٌ والعرب تَصِلُ هذه التاء في كلامها وتَنْزِعُها؛ وأَنشد: طَلَبُوا صُلْحَنا ولات أَوانٍ، فأَجَبْنا أَنْ لَيسَ حِينَ بَقاءِ قال: والأَصل فيها لا، والمعنى فيها لَيْسَ، والعرب تقول ما أَسْتَطِيعُ وما أَسْطِيعُ، ويقولون ثُمَّتَ في موضع ثُمَّ، ورُبَّتَ في موضع رُبَّ، ويا وَيْلَتنا ويا وَيْلَنا. وذكر أَبو الهيثم عن نَصْرٍ الرازي أَنه قال في قولهم
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler8 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نوص

    1 ortak ayet · Kaçıp kurtulmak

  2. حين

    1 ortak ayet · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir

  3. قرن

    1 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  4. ندو

    1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir

  5. هلك

    1 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  6. عزز

    1 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır

  7. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  8. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

Geçtiği ayetler(2)

  1. أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى

    LatGördünüz mü Lat ve Uzza’yı?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلات
YapıEdat ve işlev sözü
Özel Durumİlletli ve edat yapısı; olumsuzluk bildiren لا edatına tekit te'sinin bitişmesi
Bağlamsal Yakın Köklerليس, ما, ان
Zıt Kökنعم
Çekirdek Özet 1Vaktin ve fırsatın bittiğini bildiren zamana özgü olumsuzlama
Çekirdek Özet 2Kaçırılan imkân anı karşısındaki çaresizlik ve sahte ilahlığın hükümsüzlüğü
Çekirdek Özet 3Zamanın geri döndürülemezliği ve batıl yetkelerin ontolojik yokluğu
Kritik Hata RiskiKelimenin sıradan bir olumsuzluk edatı sayılarak zamansal daralma ve pişmanlık vurgusunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لاVarlığı reddetme, menetme, yokluk ve mutlak olumsuzlama çekirdeğidir; لو ve لن gibi temel edatlarda da aynı olumsuzluk veya şart tabanı mevcuttur.تOlumsuzluk anlamını zamana tahsis eder; hükme tekit ve kesinlik kazandırarak kurtuluş anının tükendiğini ve fırsatın elden çıktığını belirtir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHükmü nihai bir sınıra sevk etme, bağlama ve çerçeveleme payını taşır.
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçHükmün yalın gücünü, baştaki mutlak iradeyi ve olumsuzlama tavrını simgeler.
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonVaktin sona erdiğini, sınırın çizildiğini ve imkân kapısının kapandığını imler.
لاتNihai yöneltme ve mutlak olumsuzluk iradesinin zaman üzerine kesin bir bitiş çizgisi ve sınır işareti koyması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKaçırılmış bir anın ardından kurtuluş veya kaçış kapısının kapandığını bildiren zamansal olumsuzluk; ikinci olarak kavrulmuş arpa ununu yağla karıştırma eylemiyle ilişkili türetim.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirlerinde barış veya kaçış vaktinin geçtiğini bildirmek üzere kullanılmıştır: طَلَبُوا صُلْحَنا ولاتَ أَوانٍ / تَذَكَّر حُبَّ لَيْلى لاتَ حِينا
Erken Arapça kullanımHicaz ve çevre kabilelerin lehçelerinde genellikle zaman bildiren zarfların başına dahil edilerek fırsatın tükendiği ve nedametin fayda vermediği anları nitelemek üzere işlev görmüştür.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça لات formu, Afro-Asyatik dil ailesi ve Sami kolunun ortak olumsuzluk morfemi olan لا sesine, dişil veya tekit işlevli ت morfeminin eklenmesiyle türetilmiş bir edattır. Akkadca lâ, İbranice lo ve Aramice lā biçimleriyle ortak bir kökten gelen bu olumsuzluk tabanı, Arap dilinde zaman bildiren kelimelerin önüne gelerek özelleşmiş bir yapı sergiler. Öte yandan put adı olarak geçen form, Sami panteonunda yer alan ve Nebatî-Aramî kitabelerinde Allāt şeklinde belgelenen dişil tanrıça adıyla örtüşür; bu kullanım ilah kökünün dişil türevi kabul edildiği gibi ritüelistik yoğurma eylemiyle de sesdeşlik gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönلا ve ت birleşimiGenel olumsuzluk bildiren edatın zaman isimleriyle amel eden tekitli bir edata dönüşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice lo ve Aramice lāMerkezi ve Batı Sami dillerindeki kadim olumsuzlama çekirdeğinin morfolojik bir uzantısıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiNebatî ve Palmira kitabelerindeki Allāt adıCahiliye dönemi put isminin erken Sami panteonundaki dişil ilah adıyla tarihsel paralelliğiGüçlü

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لاتAnlamlıZamansal olumsuzluk ve put adıKaçış vaktinin kalmadığını bildirir veya cahiliye putunu adlandırırKur'an'da geçer, hedef kök
لتاKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada müstakil kök olarak kurulmamıştır, Kur'an'da geçmez
ألتAnlamlıEksiltmek ve azaltmakHak edilen karşılığın eksiltilmesi veya haktan kısılması anlamını taşırKur'an'da geçer
أتلAnlamlıAğır hareket etmek ve toplanmakAğırlıkla yürümek veya bir nesnenin birikmesi anlamında kullanılırKur'an'da geçer
تلاAnlamlıArdından gitmek ve okumakBir şeyin peşi sıra gelmesi veya metnin lafzen takip edilmesiKur'an'da geçer
تالKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMüstakil üçlü kök düzeninde işlenmemiştir, Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لاتMerkezZamana özgü olumsuzlukYalnızca vakit bildiren durumlarda fırsatın tükendiğini gösterirKaçış ve kurtuluş anının geri dönülmez biçimde kapandığını bildirir
ليسKomşuVarlıksal olumsuzlukZamana bağlı kalmaksızın genel bir durumun veya hükmün yokluğunu ifade ederZamansal daralma şartı olmaksızın olumsuzlama yapar
ماKomşuGenel olumsuzlukŞimdiki zamanı veya mutlak olgusal durumu olumsuzlarZamana özgü bitiş veya daralma vurgusu taşımaz
انKomşuŞarta bağlı olumsuzlukGenellikle istisna veya tahdit bağlamında olumsuzluk kurarKapsamı daraltılmış olumsuzluktur, kaçırılan vakit vurgusu yoktur
نعمZıtOnay ve ikrarHükmün gerçekleştiğini, imkânın varlığını ve onayı temsil ederVarlığı, kabulü ve imkân alanının devam ettiğini bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلاتZamansal olumsuzlukVaktin geçtiğini ve fırsatın bittiğini bildiren edatKesin
Latincenon iam, nimis seroArtık değil, çok geçZamanın aşıldığını ve imkânın tükendiğini karşılarGüçlü
İngilizceno longer, it is no time forArtık vakti değilBelirli bir eylemin vaktinin elden çıktığını ifade ederGüçlü
Almancanicht mehr, keine Zeit mehrArtık değil, vakit yokKaçırılmış zaman eşiğini ve olumsuzluğu bildirirGüçlü
Fransızcail n'est plus temps, plus maintenantArtık vakti geçtiZamanın geriye işletilemeyeceğini anlatan yapıdırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَلَاتَZamansal nefy (artık kaçış vaktinin tükenmiş olması)Helak anı geldiğinde inkârcıların feryat etmesi fakat sığınacak vaktin kalmaması bağlamı; Sâd 38:3
اللَّاتَMüşriklerin put adı (sahte ilahlık iddiası)Şirkin temelsiz isimlerden ibaret olduğunu ve dişil uluhiyet yakıştırmasını reddetme bağlamı; Necm 53:19

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ve şirk analiziSahte tanrıların varlıksal dayanağının bulunmayışı ve ölüm anında tövbe kapısının kapanmasıUluhiyetin tekliği ve geçersiz mazeretlerin reddi
FıkıhVeri bulunamadıBu kökten türeyen lafızlar üzerinden doğrudan fer'î fıkhî hüküm inşa edilmemiştirVeri bulunamadı
Tefsirİrab ve anlam tahliliEdatın amel durumu, mahzuf mübtedanın takdiri ve tekit te'sinin kelimeye bitişme biçimiVaktin darlığını ve kurtuluşun imkânsızlığını vurgulama
HadisPutların imhasıMekke'nin fethi ve Taif seferi sonrasında putun fiziki varlığının ortadan kaldırılmasıŞirkin somut simgelerinin ilga edilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid akidesiSahte ilahın ilgasıPutperest uluhiyet algısını hükümsüz kılmaİlahlık isnat edilen nesnelerin hiçbir hakikatinin olmadığını gösterirKesin
İlmiZaman felsefesiGeri döndürülemez eşikSürecin tek yönlü işleyişini tescil etmeKaçırılan anın bir daha geri getirilemeyeceği ilkesini kurarGüçlü
SiyasiOtorite kriziMeşruiyetin ve sürenin bitişiZalim iktidarların kaçış imkânını sıfırlamaÇöküş anında hiçbir siyasi sığınağın sonuç vermeyeceğini bildirirGüçlü
İktisadiİflas durumuTelafi edilemez kayıpKarar alma eşiğinin kapanmasıKriz anında zamanında adım atmayanın iflasla yüzleşmesini ifade ederMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik zaman oku ve geri döndürülemezlikSistemde entropinin artmasıyla birlikte durumun bir daha başlangıç noktasına dönememesi ilkesiyle örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta hak düşürücü süreBelirli bir sürenin dolmasıyla birlikte talep veya itiraz hakkının tamamen ortadan kalkması yapısıyla örtüşürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLafzın basit bir olumsuzluk edatı sayılarak her türlü nefy ile eşdeğer görülmesi
Kur'an içi daha geniş anlamİnkârcıların feryadının tam helak anına denk geldiğini ve o anın artık kaçışa imkân tanımayan ontolojik bir duvar olduğunu anlatması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHelak ayetlerindeki zamansal çaresizliğin ve pişmanlığın derinliğinin anlaşılamaması; ayetin alelade bir haber cümlesine indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vaktin sınırlılığını, ilahi uyarılara karşı zamanında tedbir almanın zorunluluğunu ve batıl ilahların temelsizliğini tek bir dilsel yapıda gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helak sahnelerini tasvir eden ve şirkin bâtıl isimlerden ibaret olduğunu bildiren ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tövbenin veya kaçışın her an geçerli olabileceği yanılgısını düzeltir; ilahi ceza indiğinde fırsat zamanının tükendiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamZamanın daralarak kaçış veya kurtuluş imkânını tamamen tüketmesi ve bu sınıra toslama durumu.
  • Soyut anlamVaktin geri döndürülemezliği karşısında pişmanlığın fayda vermeyişi ve sahte otoritelerin yokluğu.
  • Sistematik karşılıkSürecin kritik eşiği aşmasıyla birlikte eylem kümesinin sıfırlanması ve hak düşürücü sınırın kesinleşmesi.
  • LaTeX modelit>tc  ⟹  S(t)=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde t içinde bulunulan zamanı, tc kaçış veya tövbe için tanınan kritik eşik anını, S(t) ise o andaki kurtuluş veya çözüm kümesini gösterir; kritik eşik aşıldığında çözüm kümesi boş kümeye dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل