لفي
ل - ف - ي
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 4 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Bulduk
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لفى
Notlarım
Sözlükler(4)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR113 harfMadde başı: لفى- ألفيت: وجدت. قال الله: ﴿قالوا بل نتبع ما ألفينا عليه آباءنا﴾ [البقرة/ 170]، ﴿وألفيا سيدها لدى الباب﴾ [يوسف/25].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR148 harfل ف ي
ألفيته كاذباً " ما ألفينا عليه آباءنا " وتلافيت التّقصير.
وهذا أمر لا يتلافى.
وتقول: جاء بالعمل المتنافي ثم لم يتعقبه بالتلافي.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR182 harf* ل ف ا * * اللَّفَاءُ * بالفتح الخسيس من اشيء وكل شيء يسير حقيرا فهو لَفَاء يقال رضِي فلان من الوَفَاء باللَّفاء أي من حقه الوافر بالقليل و * ألْفَاهُ * وجده و * تَلاَفَاهُ * تداركه
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR364 harfلَفَى
لَفَى I ( n. ac. لِفَاْيَة 23t )
a. [ Ila ] [ coll. ], Returned to, frequented.
لَفَّيَ
لَفَّيَ II ,
a. Invited.
أَلْفَيَ
أَلْفَيَ IV ,
a. Found.
تَلَاْفَيَ
تَلَاْفَيَ VI ,
a. Mended, repaired; replaced.
مَلْفًى
مَلْفًى [ 17 ]
a. [ coll. ], Rendez-vous; tryst; resort, haunt.
لِفَايَة
لِفَايَة [ 23t ]
a. [ coll. ], Strangers; floating population.
Mücavir kökler24 mücavir (35 toplam)
- أبو
2 ortak ayet · Bab kapı demektir
- قدد
1 ortak ayet · Sırım demektir
- قمص
1 ortak ayet · Gömlek demektir
- سود
1 ortak ayet · Kararan
- سجن
1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
- لدي
1 ortak ayet · Onların yanı
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- سبق
1 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
- دبر
1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- عقل
1 ortak ayet · Akledersiniz
- ألم
1 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- جزي
1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
Geçtiği ayetler(3)
إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ
BuldularDoğrusu onlar, babalarını sapıklar olarak bulmuşlardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لفي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وجد, صادف, لقي |
| Zıt Kök | فقد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyle beklenmedik anda karşılaşmak, bir durumu önceden hazır ve yerleşik vaziyette bulmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sorgulamaksızın içinde bulduğu atalar geleneği ve aniden yüzleşilen somut durumlar |
| Çekirdek Özet 3 | Verili/hazır bulunan gerçekliğin sorgulanmadan mutlaklaştırılmasının eleştirisi |
| Kritik Hata Riski | Kökün bilinçli bir araştırma veya arama sonucu bulma sanılarak وجد köküyle bütünüyle bir tutulması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لف | Sarmak, bir şeyi bürümek, içine almak ve çevrelemek; لفف (sarılıp birbirine girmek), لفت (yüzünü bir yöne çevirip bakmak), لفح (sıcağın aniden çarpması/bürümesi), لفظ (ağızdan aniden dışarı atmak) | ي | Çevreleyen ve hazır bulunan durumla temas etme, arayış olmaksızın o duruma çarparak onu yerinde ve hazır bulma nüansı kazanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne sevk edilme, yönelme ve bağlanma hareketini başlatır. |
| ف | Ağız | Açıklık, temas yüzeyi, aniden bir açıklıkla veya sınırla yüz yüze gelme hareketini temsil eder. |
| ي | El ve kol | Dokunma, erişme, yakalama ve mevcudu kabullenme eylemini tamamlar. |
| لفي | Yönelme ve sevk edilmeyle bir açıklığa/duruma ulaşıp elle temas ederek onu hazır bulma | Kişinin bir istikamette ilerlerken birdenbire bir olgu veya kişiyle karşılaşarak onu verili halde tespit etmesi hareketini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde veya yolda yürürken özel bir kast ve arama olmaksızın bir nesneye, mekana ya da kişiye rast gelmek, bir şeyi olduğu gibi hazır bulmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairleri tarafından bir mekana varıldığında orada kalan izlerin veya kişilerin tesadüfen yerinde bulunması bağlamında شَهِدَ veya وَجَدَ anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde kusuru veya eksikliği yetişip gidermek anlamında telâfî (تلافي) ve beklenmedik anda yüz yüze gelinen durumlar için أَلْفَى fiili kullanılmıştır. |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab ve Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde لفي kökü, çevreleme ve sarma bildiren ikili kök çekirdeği ile temas ve tesadüf bildiren fiillerle kesişir. Arapçada if‘âl kalıbında (أَلْفَى) yerleşikleşen anlam, bir şeyin arama kastı olmaksızın doğrudan karşısına çıkması, kişinin bir durumu hazır vaziyette bulmasıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan birincil kök olarak yaygın bir türevi bulunmamakla birlikte, Arapça içerisinde kavramsal özelleşme göstererek verili şartlarla ansızın karşılaşma eylemini karşılamıştır. Süryanice ve İbranicede bu anlam alanı daha çok genel bulma ve karşılaşma kökleriyle taşınırken, Arapçada kök bir şeyi telafi etme, yetişme ve hazır bulma nüanslarıyla bağımsızlaşmıştır.
Güven Muhtemel
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Tâcü’l-Arûs, Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لف ikili kökünden türeme | Bir durumun içine girmek, hazır ve kuşatıcı bir olguya rast gelmek suretiyle bulma anlamı gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Karşılaşma ve yetişme anlam katmanı | Sami dillerinde genel karşılaşma kökleriyle örtüşmekle birlikte Arapçada özelleşmiş bir nâkıs formdur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik düzlemde güvenilir doğrudan karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lane's Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لفي | Anlamlı | Bulmak, rastlamak | Arayışsız rastlamak, hazır vaziyette bulmak, telafi etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ليف | Anlamlı | Lif, hurma lifi | Ağaç lifi ve sert bitkisel doku. | Kur'an'da geçmez. |
| فلي | Anlamlı | Ayıklamak, incelemek | Saçı veya elbiseyi bitten ayıklamak; bir şeyi titizlikle tetkik etmek. | Kur'an'da geçmez. |
| فيل | Anlamlı | Fil; görüşte zayıflık | Bilinen iri cüsseli hayvan; re'y zayıflığı ve yanılma. | Kur'an'da geçer. |
| يلف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip. | Mühmel. |
| يفل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip. | Mühmel. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لفي | Merkez | Karşılaşma ve bulma | Arayış olmaksızın bir durumu veya kişiyi hazır, verili halde bulmak. | İnsanın içine doğduğu hazır şartlara çarpması. |
| وجد | Komşu | Bulma ve idrak | Arama neticesinde veya genel bilinç/idrak düzeyinde varlığa erişmek. | Daha genel, zihni ve iradi bir buluşu ifade eder. |
| صادف | Komşu | Rastlantı | İki unsurun birbirine denk gelmesi, tesadüfen kesişmesi. | İki hareketin birbiriyle karşılaşma rastlantısıdır. |
| لقي | Komşu | Kavuşma ve karşılaşma | İki tarafın yüz yüze gelmesi, doğrudan buluşması. | Karşılıklı yüzleşme ve bir araya gelme esastır. |
| فقد | Zıt | Yitirme ve yoksunluk | Mevcut olan bir şeyi kaybetmek, yokluğunu hissetmek. | Bulmanın ve hazır vaziyette erişmenin tam zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لفي | Hazır bulmak, rastlamak | Bir durumu önceden hazır ve verili halde bulma fiilidir. | Kesin |
| Latince | invenire, reperire | Bulmak, rast gelmek | Karşılaşmak ve keşfetmek anlamını verir; ancak verili gelenek baskısını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to find, to come upon | Karşılaşmak, hazır bulmak | Arama yapmaksızın rast gelmeyi ve önceden var olan durumu bulmayı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | vorfinden, antreffen | Hazır vaziyette bulmak | Önceden var olan bir durumu veya kişiyi yerinde bulma nüansını tam karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | trouver, rencontrer | Rastlamak, bulmak | Genel bulma ve karşılaşma eylemini aktarır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Wehr Arabic-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلْفَيْنَا / أَلْفَوْا | Ataların yerleşik inancını sorgulamadan hazır bulma | Taklitçi toplumların vahiy karşısında atalarından devraldıkları verili inanç sistemini mazeret göstermesi bağlamı (Bakara 2:170, Sâffât 37:69). |
| أَلْفَيَا | Bir mekan eşiğinde aniden bir kimseyle yüz yüze gelme | Kapı açıldığında kapı eşiğinde hazır bekleyen kişiyle beklenmedik şekilde karşılaşma bağlamı (Yûsuf 12:25). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Taklit ve tahkik meselesi | Ataları sapıklık üzere hazır bulmanın bir delil veya mazeret teşkil edip etmeyeceği tartışması. | Verili olanın akli sorgulamadan geçirilmeden benimsenmesinin yerilmesi. |
| Fıkıh | Hükümde telafi (تلافي) ve lügate (لقطة) | Kusurlu bir eylemin sonradan telafi edilmesi ya da sahipsiz bulunan bir malın hukuki statüsü. | Eksikliği giderme ve hazır bulunan nesnenin hukuki sorumluluğu. |
| Tefsir | Âdet ve gelenek eleştirisi | İnsanın içine doğduğu kültürel çevreyi sorgulamaksızın mutlak hakikat sayması yanılgısı. | Hazır bulunan sosyolojik mirasın akıl ve vahiy karşısındaki yetersizliği. |
| Hadis | Aniden karşılaşma ve telafi | Aniden bir durumla karşılaşma ya da kaçırılan bir ameli sonradan kaza/telafi etme rivayetleri. | Durumun olduğu gibi tespiti ve telafisi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve taklit | Verili inanç mirası | Eleştirel süzgeç | Dinin, hazır bulunan atalar mirası değil, bilinçli ve delile dayalı tahkik olmasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Önyargısız veri tespiti | Şüphe ve tahkik | Araştırmacının hazır bulduğu öncülleri mutlak doğru saymayıp teste tabi tutması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve rejim | Müesses nizam | Meşruiyet denetimi | Yönetimi devralanların hazır buldukları yerleşik kuralları adalet ölçüsüne göre ıslah etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve sermaye | Devralınan sermaye | Kaynak tashihi | Piyasada hazır bulunan şartların ve atıl mirasın üretime ve hakka uygun telafi edilmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşulları (Initial conditions) | Bir dinamik sistemin gözlemcinin iradesi dışında, ölçüm anında belirli bir durumda hazır bulunması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik habitus ve kültürel miras | Bireyin içine doğduğu, üretmediği fakat hazır bularak içselleştirdiği toplumsal kodlar ve pratikler. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece basit ve nötr bir arayıp bulma (to find) olarak tercüme edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir araştırma çabası olmadan, kişinin karşısında yerleşik, tamamlanmış ve kurulu vaziyette bulduğu olgular bütünü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin atalarının yolunu bilinçli bir arayış neticesinde bulup seçtikleri zannı doğar; oysa kastedilen, sorgulamadan devralınan hazır kültürel mirastır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın taklitçilik eleştirisindeki psikolojik ve epistemolojik zemini gösterir; insanın içine doğduğu gelenekle yüzleşmesini sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Atalar dinini savunan müşriklerin psikolojisini anlatan ayetlerde ve anlık yüzleşme sahnelerinde (Bakara 2:170, Yûsuf 12:25, Sâffât 37:69). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin hazır bulunmuşlukla veya geçmişten devralınmış olmakla eşdeğer olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir mekanda veya yolda ilerlerken arayış olmaksızın bir durumla, nesneyle ya da kişiyle ansızın yüz yüze gelip onu hazır vaziyette bulmak.
- Soyut anlamBireyin kendi iradesi dışında oluşan verili şartları, kültürel mirası ve toplumsal habitusu sorgulamaksızın hazır bir gerçeklik olarak devralması.
- Sistematik karşılıkEpistemolojik ve teolojik düzlemde hazır verinin tahkik edilmeden norm haline getirilmesini reddeden eleştirel yüzleşme ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , öznenin bir durumla karşılaşma eylemini; , öznenin iradesi dışında önceden var olan verili/hazır durumları; , öznenin bu hazır şartı tecrübe edip bulmasını; ise bu hazır durumun hakikat değerini temsil eder. Bağıntı, bir şeyin sırf hazır bulunmuş olmasının () onun geçerliliğini ve hakikatini () doğrudan temin etmeyeceğini simgeler.