لك
ل - ك
KÖK- 439 geçiş
- 376 ayet
- 11 sîga
- 3 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Size
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Notlarım
Sözlükler(3)
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.186 harfباب الكاف واللام
كل ، لك : مستعملان .
كل : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الكَلُّ : الصَّنَم .
والكَلُّ : الثقيل الروح من الناس .
والكَلُّ : اليتيم .
والكَلُّ : الوكيل .
وكَلَّ الرجُل : إذا أُتعِبَ . وكَلَّ : إذا تَوكَّلَ .
وقال الليث : الكَلّ : الرجل الذي لا وَلد له ولا والد ، وقد كلَّ يَكلُّ كلالةً .
والكَلُّ : اليتيم .
وأنشد :
أكولٌ لمالِ الكَلِّ قبلَ شَبابه
إذا كان عَظمُ الكَلِّ غيرَ شديدِ
قال
باب الكاف واللام كل ، لك : مستعملان . كل : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الكَلُّ : الصَّنَم . والكَلُّ : الثقيل الروح من الناس . والكَلُّ : اليتيم . والكَلُّ : الوكيل . وكَلَّ الرجُل : إذا أُتعِبَ . وكَلَّ : إذا تَوكَّلَ . وقال الليث : الكَلّ : الرجل الذي لا وَلد له ولا والد ، وقد كلَّ يَكلُّ كلالةً . والكَلُّ : اليتيم . وأنشد : أكولٌ لمالِ الكَلِّ قبلَ شَبابه إذا كان عَظمُ الكَلِّ غيرَ شديدِ قال : والكَلّ : الذي هو عِيالٌ وثِقْل على صاحبه . قال الله جل وعز : ( وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلاهُ ) ( النمل : 76 ) ، أي : عِيال . قلت : والذي أراد ابنُ الأعرابيّ بقوله : الكَلُّ : الصَّنم . قول الله جلّ وعزّ : ( ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْدًا مَّمْلُوكًا ) ( النحل : 75 ) ، ضَرَبه مَثلاً للصَّنم الذي عَبَدُوه ، وهو لا يقدر على شيء ، فهو كلٌّ على مولاه ، لأنه يَحمله إذا ظعَن ويحوِّله من مكانٍ إلى مكانٍ إذا تحوَّلَ فقال الله : هل يَستوي هذا الصنم الكَلّ ومَن يأمر بالعَدْل ؟ استفهامٌ معناه التوبيخ ؛ كأَنه قال : لا تُسَوُّوا بين الصَّنم الكَلِّ وبين الخالق جل جلاله . وجاء في الحديث : ( نُهي عن تقصيص القبور وتكليلها ) ، رواه الدَّبَريّ عن عبد الرزاق عن يحيى بن العلاء عن الأحوص بن حكيم عن راشد بن سعد . قال الدَّبَريّ : حكى عن البجليّ أنه قال : التكليل : رفعها ببناءٍ مثل الكِلَل ، وهي الصوامع والقِباب التي تبنَى على القبور . وقال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَو امْرَأَةٌ ) ( النساء : 12 ) ، الآية . وقد اختلف أهل العربية في تفسير الكلالَة فأخبرني المنذرُ عن الحُسَين بن فَهم عن سَلَمة عن أبي عبيدة أنه قال : الكلالة كلُّ مَن لم يَرِثْه ولدٌ أو أبٌ أو أَخٌ ونحو ذلك قال الأخفش . وأخبرني المنذريّ عن أبي طالب عن أبيه عن الفراء أنه قال : الكلالةَ : ما خلا الوالد والولد . قال : وسمعتُ أبا العباس يقول : الكلالة من القَرابة : ما خلا الوالد والولَد ، سُمُّوا كلالةً لاستدارتهم بنَسَب الميِّت الأقرَب فالأقرب مِن تكلّله النّسَبُ : إذا استدارَ به . قال : وسمعتُه مرةً يقول : الكلالة مَن سَقَط عنه طرفاه ، وهما أبوه وولدُه ، فصار كَلاًّ وكلالةً ، أي : عِيالاً على الأصل . يقول : سقَطَ من الطَّرَفين فصار عِيالاً عليهم . قال : كتبتُه حِفظاً عنه . قلتُ : وحديثُ جابر يفسِّر لك الكلالةَ وأنه الوارث ، لأنه يقول : مَرِضتُ مرضاً أشفيت منه على الموت ، فأتيتُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقلتُ : إني رجلٌ ليس يَرثُني إلاّ كلالَة ، أراد أنه لا والد له ولا وَلَد . وذكَر الله جل وعزّ : الكلالةَ في سورة النساء في موضعين : أحدهما : قوله تعالى : ( وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَو امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ ) ( النساء : 12 ) . فقوله : ( يُورَثُ مِن وُرِث يُورَثُ لا من أُورثَ يُورَثُ . ونَصَب ( كلالةً ) على الحال ، المعنى : وإن مات رجلٌ في حال تَكلُّلِه نسَب ورثَته ، أي : لا والد له ولا وَلد ، وله أخٌ أو أختٌ من أمَ ، فلكُلّ واحد منهما السُّدُس ، فجعل الميِّت ها هنا كلالةً ، وهو المورِّث ، وهو في حديث جابرٍ الوارث . فكلُّ من مات ولا والدَ له ولا ولد ، فهو كلالةُ وَرَثَتِه . وكلُّ وارثٍ وليس بوالد لميّتٍ ولا ولدٍ له فهو كلالةُ مَوْرُوثِه . وهذا مستوٍ من جهة العربيّة ، موافقٌ للتنزيل والسنة ، ويجب على أهل العلم معرفتُه لئلا يلتبس عليهم ما يحتاجون إليه منه . والموضع الثاني : مِن كتاب الله جلَّ وعزَّ في الكَلالة قوله : يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِى الْكَلَالَةِ إِن امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ) ( النساء : 176 ) ، الآية ، فجَعَل الكلالة هنا الأخت للأب والأُمّ ، والإخوة للأب والأمّ ؛ فجعل للأخت الواحدةِ نصفَ ما تَرَك الميْت ، وللأختين الثلثين ، وللإِخوة والأخوات جميعَ المال بينهم للذكر مثل حَظِّ الأُنثيين ، وجَعَل للأخ والأخت من الأمّ في الآية الأولى الثُّلُث ، لكل واحد منهما السُّدُس ، فبيَّنَ سياقُ الآيتين أنّ الكَلالة تشتمل على الأخوة للأُمّ مرَّة ومرَّة على الإخوة والأخوات للأب والأمِّ . ودَلَّ قولُ الشاعر أنَّ الأبَ ، ليس من الكَلالة ، وأنَّ سائر الأولياء مِن العَصَبةِ بَعد الوَلَد كَلالة ، هو قولُه : فإنّ أبا المرء أحْمَى له ومَوْلَى الكَلالَة لا يَغضَبُ أراد أنّ أبا المرء أغضَبُ له إذا ظُلم ، ومَوالي الكلالة ، وهم الإخوة والأعمام وبنو الأعمام وسائر القرابات ، لا يغضبون للمرء غَضَب الأب . أبو عبيد عن أبي الجرّاح قال : إذا لم يكنْ ابن العَمِّ لَحّاً ، وكان رجلاً مِن العشيرة قالوا : هو ابنُ عَمِّي الكلالةُ ، وابن عَمَ كلاَلةً وابنَ عمِّي كلالةً . قلت : وهذا يَدلُّ على أن العَصَبة وإن بَعُدوا يُسَمَّوْن كلالة ، فافهمْه . وقد فسّرتُ لك مِن آيتَي الكلالة وإعرابهما ما تشتفي به ويزيل اللبس عنك فتدبره تجده كذلك إِن شاء الله . قال الليث : الكليل : السيف الذي لا حدّ له ، ولسان كليل : ذو كلة وكلالة ، الكال : المعيي ، وقد كل يَكِلّ كلالاً وكلالةً . وقال أبو عبيد : الكلة من السُّتُور : ما خِيط فصارَ كالبيت . وأنشد للبيد : من كلِّ محفوفٍ يُظِلّ عصيّه زوجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها ثعلب عن ابن الأعرابي : الكلّة أيضاً : حالُ الإنسان ، وهي البِكْلة ؛ يقال : باتَ فلان بِكلَّة سَوْء أي بحال سَوْءِ . والكِلّة : مَصدَرُ قولك : سيفٌ كَلِيلُ بيِّن الكِلّة . ويقال : ثقُل سَمعه وكلَّ بَصرُه وذَرا سِنُّه . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنّه قال : يقال : إنَّ الأسد يُهَلِّل أو يُكَلل ، وإنَّ النَّمِر يُكَلِّل ولا يُهَلِّل . قال : والمكلِّل : الذي يَحمِل فلا يرجع حتّى يَقع بِقرنه . والمهلِّل : الذي يَحْمِلُ على قِرْنه ثم يُحجِم فيرجع . قال الجعديُّ : بَكَرَتْ تلومُ وأمس ماكلّلتها ولقد ضللت كذاك أيَّ ضلالِ ( ما ) صلةٌ . كلّلتها ، أي : عصَيتها . يقال : كلّل فلانٌ فلاناً ، أي : لم يطعْه . وأصبحَ فلانٌ مُكِلاًّ : إذا صار ذوو قرابته كلاًّ عليه ، أي : عيالاً . وكللتُه بالحجارة ، أي : علوته بها ، قال : وفرجُه بحصَى المَعْزاء مكلولُ والكِلّة : الصُّوقعة ، وهي صُوفةٌ حمراء في رأس الهودج . وقال الأصمعي : انكلّتْ المرأة فهي تَنكَلُّ انكَلالاً : إذا تبسَّمَتْ . وانْكَلَّ السحابُ بالبَرق : إذا تَبسَّم بالبرق . أبو عبيد عن أبي عمرو : الغمام المكَلَّلُ : السحابة تكون حَولَها قِطَعٌ مِن السَّحاب ، فهي مكلَّلة بهنَّ . وأنشد غيره لامرىء القيس : أَصاحِ تَرَى بَرْقاً أريكَ ومَيضَه كلَمْعِ اليَدَيْن في حَبِّي مكلل قلت : ويقال : تأكلَ السَّيف تأكلاً وتأكل ، البرق تأكُّلاً : إذا تلألأ . وليس من هذا الباب . وقال الليث : الإكليل : شِبه عِصابة مزيَّنة بالجواهر . قال : والإكليل : منزلٌ من منازل القمر . قلت : الإكليل : رأسُ بُرج العقرب . ورَقيبُ الثريّا من الأنواءِ هو الإكليل ، لأنه يطلُع بغُيوبها . وقال الليث : كلَّل الرجلُ : إذا ذهبَ وتركَ عيالَه بمَضْيَعَة . قال : وأما كُلٌّ فإِنّه اسمٌ يجمع الأجزاء . ويقال في قولهم : كِلاَ الرَّجُلين ، إن اشتقاقَه من كَلَّ القوم ، ولكِنَّهم فرقوا بين التثنية والجميع بالتخفيف والتثقيل . قلت : وقال غيره من النحويِّين : كلا وكلتا ليستا من باب كَلَّ . وأنا مفسِّر كلا وكلتا في الثلاثيِّ المعتلِّ من هذا الكتاب إن شاء الله تعالى . وقال أبو الهيثم فيما أفادني عنه المنذريُّ : يقع كَلٌّ على اسم منكور موحَّد ، فيؤدِّي معنى الجماعة ، كقولهم : ما كل بيضاء شَحمةً ولا كل سوداء تمرةً ، وتمرةٌ جائزة أيضاً إذا كرَّرت ما في الإضمار . وسئل أحمد بن يحيى عن قول الله عزّ وجل : ( للهفَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ ) ( الحجر : 30 ) ، وعن توكيده بكلّهم ثم بأجمعين فقال : لما كانت كلهم تحتمل شيئين : مرةً اسماً ومرة توكيداً ، جاء بالتوكيد الذي لا يكون إلا توكيداً حَسْبُ . وسئل المبرد عنها فقال : لو جاءت فسجد الملائكةُ احتمل أن يكون سجد بعضُهم ، فجاء بقوله : ( كلُّهم لإحاطة الأجزاء . فقيل له : فأجمعون ؟ . فقال : لو جاءت كلُّهم لاحتمل أن يكونوا سجدوا كلُّهم في أوقات مختلفاتٍ ، فجاءت أجمعون لتدلَّ أن السجود كان منهم كلِّهم في وقت واحد ، فدخلت كلُّهم للإِحاطة ودخلت أجمعون لسُرعة الطاعة . وقال أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا كان الرجلُ فيه قِصَرٌ وغِلَظ مع شدة قيل : رجلٌ كُلكُلٌ وكُلاكِل وكَوَأْلَلٌ . وأما الكَلْكَل فهو الصدر . وقال الليث : الكلاكل : هي الجماعات كالكَراكر . وأنشد قول العجاج : حتى يحُلُّون الرُّبا الكلاكلا وروي عن الأصمعيّ أنه قال : الكِلَّة : الصَّوقَعة ، وهي صُوفة حمراء في رأس الهودج . سلمة عن الفراء : الكُلَّة : التأخير . والكَلَّة : الشَّفرة . والكِلّة : الحالُ حالُ الرجل . ويقال : ذئب كليل : لا يَعدو على أحد . وباتَ بِكلّة سَوءٍ ، أي : بحال سَوء . لك : قال الليث : اللَّكُّ : صِبغٌ أحمرُ يُصبَغ به جلودُ المِعْزَى للخِفاف ، وهو مُعَرَّب . قال : واللُّكّ : ما يُنحت من الجلد الملكوك فتُشدُّ به السَّكاكين في نُصُبها ، وهو مُعَرَّبٌ أيضاً . أبو عبيد : اللَّكالِك من الجمال : العظيم ، حكاه عن الفراء . وأنشد غيره : أرسلتُ فيها مُقرَماً لُكالِكا من الذَّريحيَّات جعداً آركا أبو عبيد عن الأصمعي : اللَّكيك : الصلب من اللحم ، والدَّخيس مثلُه . وقال الليث : اللَّكيك : المكتنز . يقال : فرسٌ لكيك الخَلْق واللحم ، وعسكرٌ لكيك . وقد التكَّتْ جماعتهم لِكاكاً ، أي : ازدحمت ازدحاماً . وقال غيره : ناقةٌ لُكِّيَّة : شديدة اللحم وقد لُكَّ لحمُها لَكاً فهو ملكوك . وأنشد : إلى عُجَايات له ملكوكة في دُخُس دُرم الكُعوبِ آثْنان والْتَكّ الوِردُ التكاكاً ، إذا ازدحَمَ . واللَّكُّ : الضغط ، يقال لكه لَكّاً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.661 harf(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
(لم) اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال:
* ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) *
ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR164 harfلكَّهُ
1 لكَّهُ ذ He pushed him, or thrust him; like دَكَّهُ and صَكَّهُ. (As, TA in art. دك.)
لِكَاكٌ
لِكَاكٌ ذ A pressing, or crowding: see an ex. voce عَكَّهٌ.
Mücavir kökler384 mücavir (766 toplam)
- أله
192 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حلل
18 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- نصح
9 ortak ayet · Dikiş demektir
- جعل
49 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- خير
34 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- غير
30 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- عدو
23 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- بين
60 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- ليس
19 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- قول
124 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- سكن
16 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- أكل
20 ortak ayet · Ekel pas demektir
Geçtiği ayetler(376)
Bu kök 376 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
… مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
SizeO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
SizeYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.
… أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ …
SizeAllah: Ey Adem, onları`adları ile kendilerine bildir, dedi. Adem, adlarını söyleyince; Size demedim mi ki ben, göklerin de, yerin de gizliliklerini muhakkak bilirim. Ve sizlerin neyi açıklayıp neyi gizler olduğunuzu da bilirim, buyurdu.
… الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
SizeHani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
SizeHani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik
… هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ …
SizeHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
SizeOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ
SizeGöklerin ve yerin mülkünün gerçekten Allah’a ait olduğunu ve sizin için Allah’dan başka bir sahib ve yardımcı olmadığını bilmez misiniz?
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
SizeEy insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.
… تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
SizeSayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لك |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | Kur'an'da tahsis ve istihkak bildiren edat ile muhatap zamirinin kaynaşması; sözlükte ikili/katlamalı asıl |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علي, عند, مع |
| Zıt Kök | علي |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel düzeyde bir nesnenin diğerine kenetlenmesi, etin kemiğe yapışması ve iç içe geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da hitap edilen özneye doğrudan yönelmiş lehte mülkiyet, yetki, hak ediş ve tahsis |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yükümlülük, lütuf veya sorumluluğun doğrudan muhatabın zimmetine ve varlık alanına bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Formun birleşik işlev yapısını gözden kaçırıp muhataba sağlanan imkânı mutlak bir keyfiyet veya hesapsız mülkiyet zannetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لك | Nesnelerin birbirine kenetlenmesi, yapışması ve bir varlığın bir alana sıkıca dahil olması | ل | Kök Kur'an'da bağımsız türemiş fiil olarak değil, yönelme ve tahsis edatı ل ile muhatap zamiri ك birleşimi olarak işlev görür; lehte aidiyet ve tahsis anlamını kurar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe yöneltme, raptetme, otorite kurma ve tahsis etme eğilimi |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Doğrudan yüz yüze bulunulan nesneyi kavrama, sınırlandırma ve muhatap alma hareketi |
| لك | Yönlendirici değneğin kavrayıcı avuca erişmesi | Yöneltilen hakkın, hükmün veya faydanın doğrudan muhatabın tasarruf alanına kenetlenmesi ve teslim edilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Lügat düzeyinde etin kemiğe sıkıca kenetlenmesi ve dolgunlaşması; insanların birbirine geçecek derecede izdiham oluşturması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, etin kemiğe kenetlenmiş sıkı ve dolgun halini nitelemek üzere bu kökü kullanmıştır: فظل صحابي يشتوون بنعمة / يصفون غارا باللكيك الموشق |
| Erken Arapça kullanım | Yöneltme ve aidiyet bildiren edat ile ikinci şahıs zamirinin kaynaşarak muhatabın lehine olan hak ve yetkileri ifade eden en temel hitap yapısına dönüşmesi |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn ve Dîvân-ı İmriü'l-Kays.
Sami etimolojik katman
Arapça bünyede لك yapısı çift katmanlı bir tabiat sergiler. Saf sözlük katmanında katlamalı biçimlerle (لكك) akraba olup fiziki sıkılık, kenetlenme ve et dolgunluğu anlamı taşırken, Kur'an'daki yaygın ve fiili kullanımında yönelme, mülkiyet ve tahsis edatı olan lām harfi ile ikinci şahıs hitap zamiri olan kāf harfinin morfosentaktik bileşimidir. Bu iki harfli işlevsel yapı, Batı ve Doğu Sami dillerinde de harfiyen korunmuştur; İbranice ve Aramice/Süryanice yapılarda da yönelme edatı (l-) ile ikinci şahıs erillik eki (-ḵā) birleşerek muhataba ait kılma, fayda veya mülkiyet aktarma işlevini aynı sentaktik mantıkla yerine getirir. Erken Sami katmanında l- tabanı hedef gösterme ve tahsis, -k- tabanı ise muhatabın işaretlenmesi işlevine dayanır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ل edatı ve ك zamirinin birleşimi; sözlükte لكك ile fiziki kenetlenme | Tahsis edatının doğrudan muhataba bağlanmasıyla lehine hüküm tesis eden işlevsel form | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice l- ve -k morfofonolojik dizilimi | Sami dillerinde hedef gösterme ve ikinci şahsa yönelik mülkiyet/aidiyet bildiren ortak morfosentaktik yapı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelme ve işaret kökleri | Birinci yönelim edatının işaret zamiriyle kaynaşarak zamirsel nesne kurması | Güçlü |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لك | Anlamlı | Birbirine geçme, kenetlenme; muhataba tahsis | Sözlükte sıkı doku ve izdiham; kullanımda muhatap lehine aidiyet | Hedef kök |
| كل | Anlamlı | Kuşatma, tamamlama, bütünleme, yorulma | Parçaları içine alıp birleştiren bütünlük; zayıflık ve başkasına bağımlılık | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لك | Merkez | Lehte tahsis ve mülkiyet | Hakkın veya faydanın doğrudan muhataba tanındığını bildirir | Muhatabın zimmetine tahsis |
| علي | Komşu | Yükümlülük ve baskınlık | Muhatabın aleyhine olan borç, mecburiyet ve üstten kuşatmayı bildirir | Sorumluluk ve aleyhtelik |
| عند | Komşu | Yanında bulunma ve nezdiyet | Hükmün veya nesnenin muhatabın yanında, katında olduğunu bildirir | Mekânsal veya itibarî yakınlık |
| مع | Komşu | Beraberlik ve eşlik | Hükmün muhatapla birlikte gerçekleştiğini bildirir | Birliktelik ve maiyyet |
| علي | Zıt | Aleyhte olma ve borç yükleme | لك muhatabın lehine fayda ve yetki tanımlarken, علي muhatabın aleyhine sorumluluk ve borç yükler | Lehte ve aleyhte olma karşıtlığı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لك | Sana, size, sizin için | Muhataba tahsis edilmiş hak, fayda veya mülkiyet | Kesin |
| Latince | tibi, vobis / pro te, pro vobis | Sana, size / senin için, sizin için | Yönelme ve yararlanma hali; muhatabın lehine olanı karşılar | Kesin |
| İngilizce | to you, for you | Sana, sizin için | Yönelme ve tahsis bildirir; aidiyet ve fayda bağlamını aktarır | Kesin |
| Almanca | dir, euch / für dich, für euch | Sana, size / senin için, sizin için | Dativ yönelme ve lehine olma işlevini eksiksiz ifade eder | Kesin |
| Fransızca | à toi, à vous / pour toi, pour vous | Sana, size / senin için, sizin için | Muhatabın zimmetine aktarılan yetki ve kazanımı karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mülkiyet ve istifade hakkı | Varlıkların insanın hizmetine sunulması | İnsana bağışlanan nimetlerin ve yeryüzü imkânlarının tahsisi; Bakara 2:22 |
| Yetki ve teşrîî izin | Meşru kılma ve serbest bırakma | Helal kılınan fiiller ve hukuki muafiyetlerin bildirilmesi; Bakara 2:187 |
| Hüccet ve ilzam | Muhatabın aleyhine delil ikamesi | Sorumluluktan kaçamayacak şekilde açık delillerin muhataba yöneltilmesi; Âl-i İmrân 3:183 |
| Sorumluluğun muhataba bırakılması | Karşılığın ayrışması ve bağımsızlık | İnanç ve amelde herkesin kendi sonucuna sahip olması; Kâfirûn 109:6 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hitap ve teklif | İnsana yöneltilen emirlerin onun menfaatine mi yoksa sırf ilahi iradeye mi dayandığı meselesi | Maslahat ve hak ediş |
| Fıkıh | İbaha ve mülkiyet hükümleri | Hitaptaki lām harfinin mülkiyet, intifa veya salt ibaha ifade edip etmediği tartışması | Hukuki yetki ve tasarruf hakkı |
| Tefsir | Hitap kipleri ve muhatap tayini | Genel hitapların müşriklere mi yoksa müminlere mi tahsis edildiğinin tespiti | Tahsis ve delalet alanı |
| Hadis | Nebevi irşad ve ruhsatlar | Ümmet lehine getirilen kolaylıkların ve bağışlanan hakların sınırları | Ruhsat ve kolaylık |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hitabın muhatabı | Teklif ve emanet ehliyeti | İnsanı doğrudan sorumlu ve alıcı kılma | İlahi mesajın genel değil doğrudan muhatabın benliğine tevdi edilmesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi aktarımı | İdrak ve kavrayış yetkisi | Delilin muhatapta karşılık bulması | Bilginin nesnel olmaktan çıkıp öznenin zihnine mal edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki muhataplık | Vatandaşlık hakkı ve meşruiyet | Bireye kamusal alan ve hak tanıma | Yönetilenlerin siyasi iradeye ve hak talebine muhatap kılınması | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği | Mülkiyet ve kullanım hakkı | İktisadi değerin zimmete tahsisi | Kaynakların atıl kalmayıp doğrudan bireyin istifadesine açılması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yönelim ve hedef ataması | Bir büyüklüğün belirli bir koordinat noktasına yönlendirilip o noktaya değer olarak atanması () | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak ve yetki devri | Hukuk düzeninde bir ehliyetin veya mülkiyetin doğrudan muhatap şahsın zimmetine tescil edilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi yalnızca sıradan bir hitap veya dolgu sözcüğü sayıp taşıdığı lehte tahsis ve mülkiyet gücünü göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Muhataba tanınan hakkın aynı zamanda ona ilahi bir emanet ve hesap sorumluluğu yüklediğini içeren kapsamlı teklif yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nimeti karşılıksız ve sorumsuz bir mülkiyet sanarak, علي ile dengelenen mükellefiyet boyutunu iptal etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı pasif bir seyirci değil, doğrudan teklifin, nimetin ve hukukun muhatabı kıldığını gösteren anahtar sentaktik merkezdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış nimetlerinin sayıldığı ayetlerde, teşri ve ibaha bildiren hüküm ayetlerinde ve inanç ayrışmasını ilan eden hitaplarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insana sadece yük bindiren bir emirler manzumesi olduğu zannını yıkar; hükümlerin insanın lehine tesis edildiğini kanıtlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki unsurun birbirine sıkıca kenetlenmesi ve bir hedefin kavranarak tutulması.
- Soyut anlamBir hükmün, mülkiyetin veya faydanın doğrudan muhatap öznenin lehine tahsis edilmesi.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki düzende hakkın ve yetkinin muhatabın zimmetine bağlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kaynağı veya lütuf/teklif alanını, yönelme ve tahsis işlecini, ise hükmün veya faydanın lehine bağlandığı pozitif muhatap zimmetini temsil eder; bağıntısı kaynağın doğrudan muhatabın yararına tahsis edilmesini simgeler.