محو
م - ح - و
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Hemen sildik
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.590 harfباب الحاء والميم و واي معهما
ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات
حمو:
حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها.
وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.612 harf(باب الميم والحاء وما يثلثهما)
(محز) الميم والحاء والزاء ليس بشيء، على أنهم يقولون: المَحْز: النِّكاح، ومَحَزَها مَحْزاً.
(محش) الميم والحاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إحراق النار شيئاً حتى ينسحِجَ جِلدُه. يقال: مَحَشَت النارُ الشيءَ تَمْحَشُه. وامتَحَشَ الخبزُ: احتَرق. وروى ابنُ السِّكِّيت: أمْحَشَهُ الحَرُّ. ويقال: امتحَشَ، إذا غَضِب؛ ومعناه أنَّ الغضبَ لحرارته بَلَغَ ذلك المبلغ، كأنّه أحرَق.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR119 harf- المحو: إزالة الأثر، ومنه قيل للشمال: محوة؛ لأنها تمحو السحاب والأثر. قال تعالى: ﴿يمحو الله ما يشاء ويثبت﴾ [الرعد/39].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR430 harfم ح و
كتاب ممحوق وماحٍ: ذو محوٍ.
ومحوته فانمحى وتقول: وحاه ثم محاه.
ومن المجاز: محت الريح السحاب والمطر الجدب والصبح الليل والإحسان يمحو الإساءة.
وهبت محوة وهي الشمال لأنها تمحو السحاب.
قال: قد بكرت محوة بالعجاج فدمرت بقية الرجاج وأصابت الأرض محوة: مطرة تمحو الجدب.
وتركت الأرض محوةً واحدةً إذا طبقها الغيث.
ويقال: تمحّ منهم يا فلان تحلّل أي اطلب منهم أن يمحوا عنك ما
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.685 harf: ( و ( *!مَحاه *!يَمْحُو *!ويَمْحاه ) *!مَحْواً فيهما : ( أَذْهَبَ أَثَرَهُ فمَحَى هو ) ، لازِمٌ متعدَ ؛ ( *!وامَّحَى ، كادَّعَى ، *!وامْتَحَى ) لُغَةٌ فيه ( قَلِيلةٌ ) ؛ ) وفي الصِّحاح : ضَعيفَةٌ .
( *!والمَحْوُ : السَّوادُ في القَمَرِ ) . ) يقالُ : إنَّه أَثَرُ مَسْحةِ سَيِّدنا جِبْرِيلِ عليه السّلام .
( و ) مِن المجازِ : ( *!المَحْوَةُ المَطْرَةُ ) التي ( *!تَمْحُو الجَدْبَ ) ؛ ) عن ابنِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR564 harfمَحَاهُ
1 مَحَاهُ ذ He effaced, erased, rased, obliterated, or cancelled, it; removed, or did away with, its impression or trace. (K.) ― -b2- مَحَتِ الرِّيحُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ The wind made to pass away, or dispelled, the clouds. (TA.) ― -b3- مَحَا الصُّبْحُ اللَّيْلَ Daybreak dispelled the night. (TA.) ― -b4- مَحَااللّٰهُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ [God removed from him
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR142 harfمَحَا
مَحَا A , U ( n. ac. مَحْو 1 ),
a. Was effaced; vanished, disappeared; perished.
b. Effaced, blotted out; pardoned, forgave ( sin ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR7.113 harfمحو
مَحَا - يَمْحُو
مَحَا - يَمْحُو + كائن + شيئاً: ضد " أثبت - يثبت": يزيل الشيء القائم من الوجود تماماً ولا يترك شيئاً منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إحداث أثر ضار في كائن يجعله يقل وينقص أو يزول وجوده وأثره وخاصة نفعه وخيره وبركته"، وهي:
مَحَا - يَمْحُو، مَحَق - يَمْحَقُ، مَرَتَ - يَمْرِتُ، شَأَمَ - يَشْأَمُ، شَتَا - يَشْتُوْ، طَارَ -
محو مَحَا - يَمْحُو مَحَا - يَمْحُو + كائن + شيئاً: ضد " أثبت - يثبت": يزيل الشيء القائم من الوجود تماماً ولا يترك شيئاً منه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إحداث أثر ضار في كائن يجعله يقل وينقص أو يزول وجوده وأثره وخاصة نفعه وخيره وبركته"، وهي: مَحَا - يَمْحُو، مَحَق - يَمْحَقُ، مَرَتَ - يَمْرِتُ، شَأَمَ - يَشْأَمُ، شَتَا - يَشْتُوْ، طَارَ - يَطِيَرُ (المتعدي)
يمحو ﴿يمحوا الله ما يشاء ويثبت وعنده أم الكتاب(39)﴾ الرعد ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى ﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرة لتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء مختار الصحاح ● [مح] م ح: مَحَا لوحه من باب عدا ورمى ويمحاه أيضا مَحْيًا فهو مَمْحُوٌّ و مَمْحِيٌّ و امَّحَى انفعل منه و امْتَحَى لغة فيه ضعيفة الراغب محو - المحو: إزالة الأثر، ومنه قيل للشمال: محوة؛ لأنها تمحو السحاب والأثر. قال تعالى: }يمحو الله ما يشاء ويثبت{ [الرعد/39]. ملخص اللسان: 1. مَحا الشيءَ يَمْحُوه ويَمْحاه مَحْواً ومَحْياً: أَذْهَبَ أَثَرَه. المَحْوُ لكل شيء يذهب أَثرُه، تقول: أَنا أَمْحُوه وأَمْحاه، وطيِّء تقول مَحَيْتُه مَحْياً ومَحْواً. وامَّحى الشيءُ يَمَّحِي امِّحاءً، انْفَعَلَ، وكذلك امتَحى إِذا ذهب أَثرُه 2. والماحي: من أَسماء سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، مَحا الله به الكفرَ وآثارَه، وقيل: لأَنه يَمحُو الكفرَ ويُعَفِّي آثارَه بإِذن الله 3. والمَحْوُ: السواد الذي في القمر كأَن ذلك كان نَيِّراً فمُحِي. 4. والمَحْوة: المَطْرة تمحُو الجَدْبَ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَصبحت الأَرض مَحْوةً واحدة إِذا تَغَطَّى وجْهُها بالماء حتى كأَنها مُحِيَتْ 5. ومَحْوة: ريح الشَّمَال لأَنها تَذْهَبُ بالسحاب، لسان العرب ● - محا: مَحا الشيءَ يَمْحُوه ويَمْحاه مَحْواً ومَحْياً: أَذْهَبَ أَثَرَه. الأَزهري: المَحْوُ لكل شيء يذهب أَثرُه، تقول: أَنا أَمْحُوه وأَمْحاه، وطيِّء تقول مَحَيْتُه مَحْياً ومَحْواً. وامَّحى الشيءُ يَمَّحِي امِّحاءً، انْفَعَلَ، وكذلك امتَحى إِذا ذهب أَثرُه، وكره بعضهم امْتَحى، والأَجود امَّحى، والأَصل فيه انْمَحى، وأَما امْتَحى فلغة رديئة. ومحَا لَوْحَه يَمْحُوه مَحْواً ويَمْحِيه مَحْياً، فهو مَمْحُوٌّ ومَمْحِيٌّ، صارت الواو ياء لكسرة ما قلبها فأُدغمت في الياء التي هي لام الفعل؛ وأَنشد الأَصمعي: كما رأَيتَ الوَرَقَ المَمْحِيَّا قال الجوهري: وامْتَحى لغة ضعيفة. والماحي: من أَسماء سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، مَحا الله به الكفرَ وآثارَه، وقيل: لأَنه يَمحُو الكفرَ ويُعَفِّي آثارَه بإِذن الله.والمَحْوُ: السواد الذي في القمر كأَن ذلك كان نَيِّراً فمُحِي. والمَحْوة: المَطْرة تمحُو الجَدْبَ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَصبحت الأَرض مَحْوةً واحدة إِذا تَغَطَّى وجْهُها بالماء حتى كأَنها مُحِيَتْ. وتركتُ الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ، وفي المحكم: إِذا جِيدَتْ كلُّها، كانت فيها غُدْرانٌ أَو لم تكن. أَبو زيد: تَرَكْتِ السماءُ الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ. ومَحوَة: الدَّبُورُ لأَنها تمحو السحابَ معرفة، فإِن قلت: إِنَّ الأَعلام أَكثر وقوعها في كلامهم إِنما هو على الأَعيان المرئِيَّاتِ، فالريح وإِن لم تكن مرئية فإِنها على كل حال جسم، أَلا ترى أَنها تُصادِمُ الأَجرام، وكلُّ ما صادَمَ الجِرْم جِرْمٌ لا مَحالة، فإِن قيل: ولم قَلَّتِ الأَعلام في المعاني وكثرت في الأَعيان نحو زيد وجعفر وجميع ما علق عليه علم وهو شخص؟ قيل: لأَن الأَعيان أَظهر للحاسة وأَبدى إِلى المشاهدة فكانت أَشبه بالعَلَمِية مما لا يُرى ولا يشاهد حسّاً، وإِنما يعلم تأَمُّلاً واستدلالاً، وليست من معلوم الضرورة للمشاهدة، وقيل: مَحْوةُ اسم للدَّبُور لأَنها تَمْحُو الأَثَرَ؛ وقال الشاعر: سَحابات مَحَتْهُنَّ الدَّبُورُ وقيل: هي الشَّمال. قال الأَصمعي وغيره: من أَسماء الشَّمال مَحْوةُ، غير مصروفة. قال ابن السكيت: هَبَّتْ مَحْوةُ اسمُ الشَّمال مَعْرِفة؛ وأَنشد: قَدْ بكَرَتْ مَحْوةُ بالعَجَاجِ، فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِ وقيل: هو الجَنوب، وقال غيره: سُمِّيت الشَّمالُ مَحْوةَ لأَنها تَمْحُو السحابَ وتَذْهَبُ بها. ومَحْوة: ريح الشَّمَال لأَنها تَذْهَبُ بالسحاب، وهي معرفة لا تنصرف ولا تدخلها أَلف ولام؛ قال ابن بري: أَنكر علي بن حمزة اختصاص مَحْوَة بالشَّمال لكونها تَقْشَعُ السحابَ وتَذْهَب به، قال: وهذا موجود في الجَنوب؛ وأَنشد للأَعشى: ثمَّ فاؤوا على الكَريهَةِ والصَّبْـ رِ، كما تَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهاما ومَحْوٌ: اسم موضع بغير أَلف ولام. وفي المحكم: والمَحْوُ اسم بلد؛ قالت الخنساء: لِتَجْرِ الحَوادِثُ بَعْدَ الفَتَى الْـ ـمُغَادَرِ، بالمَحْو، أَذْلالهَا والأَذْلالُ: جمع ذِلّ، وهي المسالك والطُّرُق. يقال: أُمورُ الله تَجْري على أَذْلالها أَي على مجَاريها وطُرُقِها. والمِمْحاةُ: خِرْقة يزال بها المَنيُّ ونحوه. مقاييس اللغة: (محو) الميم والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الذَّهاب بالشيء. ومَحَتِ الرِّيحُ السحابَ: ذهبَتْ به. وتسمَّى الشّمالُ مَحْوَة، لأنّها تَمحو السَّحاب. ومَحَوْت الكتابَ([12]) أَمْحُوه مَحْواً. وامَّحَى الشّيءُ: ذهب أثرُه، كذلك امْتَحَى. القاموس المحيط: و مَحاه يَمْحُوه ويَمْحاه أذْهَبَ أثَرَهُ، فَمَحا هو وامَّحَى، كادَّعَى، وامْتَحَى قليلةٌ. والمَحْوُ السوادُ في القمرِ. والمَحْوَةُ المَطْرَةُ تَمْحُو الجَدْبَ، والعارُ، والساعةُ، وبلا لامٍ اسمُ الدَّبورِ، و ع. والماحِي: النبيُّ صلى اللّه عليه وسلم، يَمْحُو اللّهُ به الكُفْرَ. والمِمْحاةُ، بالكسرِ: خِرْقَةٌ يُزالُ بها المَنِيُّ ونحوهُ. - ي مَحاه يَمْحيه ويَمْحاه مَحْياً أذْهَبَ أثَرَهُ، فهو مَمْحِيٌّ ومِمْحُوٌّ. تاج العروس: ( ومحاه يمحوه ويمحاه ) محوا فيهما ( أذهب أثره فمحى هو ) لازم متعد ( وامحى كادعى وامتحى ) لغة فيه ( قليلة ) وفى الصحاح ضعيفة ( والمحو السواد في القمر ) يقال انه أثر مسحة سيدنا جبريل عليه السلام ( و ) من المجاز ( المحوة المطرة ) التى ( تمحو الجدب ) عن ابن الاعرابي يقال أصاب الارض محوة وقد محت الجدب ( و ) المحوه ( العارو ) أيضا ( الساعة و ) من المجاز مجوة ( بلالام اسم الدبور ) غير مصروفة وفى الصحاح ومحوة ريح الشمال لانها تذهب السحاب وهى معرفة لا تنصرف ولا يدخلها ألف ولام قال الراجز : قد بكرت محوة بالعجاج * فدمرت بقية الرجاج وفى المحكم وهبت محوة اسم للشمال معرفة سميت لانها تمحوا السحاب وتذهب بها وكونه اسما للشمال لا الدبور هو الذى صرح به ابن السكيت في الاصلاح وبه جزم التبريزي في تهذيبه للاصلاح ومثله أيضا في كفاية المتحفظ وغيره وقال ابن برى أنكر على بن حمزة اختصاص محوة بالشمال لكونها تقشع السحاب وتذهب به قال وهذا موجود في الجنوب وأنشد للاعشى ثم فاؤا على الكريهة والصبر * كما يقشع الجنوب الجهاما ( و ) محوة ( ع ) هكذا مقتضى سياقه والصواب محو بلاهاء كما هو نص الصحاح والمحكم قال يعقوب وأنشدني أبو عمرو للخنساء : لتجرى المنية بعد الفتى * المغادر بالمحواذ لالها ( والماحي ) من أسماء ( النبي صلى الله عليه وسلم ) سمى به لانه ( يمحو الله به الكفر ) ويعفى آثاره كذا في النهاية وفى التهذيب محا الله به الكفر وآثاره وفى المحكم لانه يمحو الكفر باذن الله تعالى ( والممحاة بالكسر خرقة يزال بها المنى ونحوه ) وفى بعض نسخ الصاح وغيره * ومما يستدرك عليه انمحى انفعل من المحو نقله الجوهرى ويقال تركت الارض محوة واحدة إذا طبقها المطر وفى التهذيب أصبحت الارض محوة واحدة إذا تغطى وجهها بالماء وكتاب ماح ذو محوو محت الريح السحاب أذهبته ومحا الصبح الليل كذلك ومنه قوله تعالى فمحونا آية الليل والاحسان يمحو الاساءة والمحو ما يرقى به المعيون والمصاب لغة يمانية وربما محى بالماء فيسقاه ولذلك سمى ويقال تمح منهم يا فلان أي تحلل أي اطلب منهم أن يمحوا عنك ما جنيت عليهم وهو مجاز نقله الزمخشري - ( ى محاه يمحيه ويمحاه محيا ) فيهما الاخيرة لغة طيئ ( أذهب أثره فهو ممحى وممحو ) قال الجوهرى صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها فأدغمت في الياء التى هي لام الفعل وأنشد الاصمعي * كما رأيت الورق الممحيا * ( ى تمحيت منه تبرأت وتحرجت ) نقله الجوهرى
Mücavir kökler29 mücavir (35 toplam)
- شيأ
3 ortak ayet · Şey
- ختم
1 ortak ayet · Ve mühürledi
- ثبت
1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- سنه
1 ortak ayet · Seneler
- بطل
1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- فصل
1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- صدر
1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir
- عدد
1 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- فري
1 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- علم
2 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
Geçtiği ayetler(3)
وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا …
Hemen sildikBiz, geceyi ve gündüzü iki ayet kıldık. Rabbınızdan lutuf dileyesiniz ve yılların hesabını, sayısını bilesiniz diye gece ayetini silip gündüz ayetini aydınlık kıldık. Ve her şeyi uzun uzadıya açıkladık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | محو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طمس, عفو, نسخ |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yüzeydeki izini, kaydını veya somut varlığını kazıyıp süpürerek bütünüyle gidermek ve silmek. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî iradeyle kozmik belirtilerin, bâtıl iddiaların veya kader ve kaza kayıtlarının yürürlükten ve görünürlükten kaldırılması. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve hüküm nizamının dinamikliği; silinmenin mutlak yokluktan ziyade tescilin, etkinin ve bağlayıcılığın iptali olması. |
| Kritik Hata Riski | Mahv kavramını ontolojik mutlak yok oluş zannederek ilahî kaderdeki dinamizmi veya şeriatlardaki af ve nesh mekanizmasını statik bir kader anlayışıyla hükümsüz saymak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مح | Bir şeyin dış yüzeyini aşındırarak, ovarak yahut tüketerek lekesini veya varlığını giderme hareketidir. Nitekim محص kusur ve lekelerden arındırmayı, محق bir şeyin bereketini veya varlığını eksiltip tüketmeyi, محل toprağın suyunu ve gücünü çekip kurutmayı (kıtlığı), محن ise sınayarak sahte kabuğu soymayı ifade eder. | و | İlletli üçüncü harfin kattığı akıcılık ve genişleme boyutu, aşınma hareketini bir yüzeyden veya kayıttan izin bütünüyle akıp gitmesi, silinip kaldırılması ve geride iz kalmaması yönünde özelleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Maddenin, sıvının veya silici bir amilin yüzey üzerinden akıp geçmesini ve yüzeyi bütünüyle kaplamasını simgeler. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış bir sahayı, ayrılmış bir yüzeyi veya var olan bir kaydı çevreleyen sınırı temsil eder. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin bir zemine veya nesneye bağlanarak akıcı biçimde devam etmesini sağlar. |
| محو | Sınırları belirli bir yüzey üzerinde akıcı bir müdahaleyle izin ortadan kaldırılıp alanın temizlenmesi hareketi | Bir yüzeyde daha önce mevcut olan ve sınırları belirlenmiş iz veya nakşın, süpürücü bir güçle bütünüyle sökülüp silinmesi ve yüzeyin önceki yalın haline döndürülmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl rüzgârının yerdeki ayak izlerini yahut gökyüzündeki bulutları süpürüp gidermesi; deri veya sahife üzerindeki yazının kazınarak yahut suyla silinerek ortadan kaldırılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şiddetli esen ve tozu süpüren kuzey rüzgârı bu kökle anılır; rüzgârın kalıntıları ve tozu süpürmesi hakkında şu beyit şahittir: قد بكرت محوة بالعجاج / فدمرت بقية الرجاج |
| Erken Arapça kullanım | Yağmurun kuraklık izini silmesi, sabah aydınlığının gece karanlığını gidermesi ve yapılan bir iyiliğin kötülüğü örtüp yok etmesi anlamında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça محو kökü, Sami dillerinde bir yüzeyin kazınması, sıvazlanması, izin silinmesi ve kaydın iptal edilmesi anlam alanını karşılayan kök katmanına aittir. İbranicede m-ḥ-h (מָחָה) fiili doğrudan "silmek, kazımak, yok etmek, sıvazlayarak temizlemek" anlamındadır; metinlerde günahların kayıttan silinmesi yahut bir kavmin anısının yeryüzünden kazınması bağlamında Arapçadaki semantik yönelimle birebir örtüşür. Süryanicede m-ḥ-y (ܡܚܐ) kökü "çarpmak, vurmak, darbeyle gidermek, süpürmek" anlamlarını taşırken, Arapçada kök özellikle fiziksel veya manevi bir izin yüzeyden tamamen kaldırılması yönünde durulmuştur. Kökün biliteral çekirdeği olan m-ḥ, Sami dillerinde sürtünme ve aşındırma ile iz giderme işlevini yüklenen arkaik bir yapıya dayanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | محو kökünün iz giderme ve süpürme anlamı | Rüzgârın bulutları, aydınlığın karanlığı veya suyun yazıyı silmesi üzerinden fiziki izin bütünüyle ortadan kaldırılması manası gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice māḥāh, Süryanice m-ḥ-ā | Yazının silinmesi, günahın tescilden düşürülmesi veya varlığın kazınarak giderilmesi şeklinde ortak bir semantik çekirdek paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik m-ḥ paralellikleri | Bazı Doğu Çad ve kadim Mısır dillerinde kazıma ve yüzey temizleme bildiren ses dizilimleriyle muhtemel uzak köken akrabalığı tartışılmıştır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| محو | Anlamlı | İzi gidermek, silmek | Yüzeydeki yazıyı veya varlığı bütünüyle ortadan kaldırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| موح | Anlamlı | Kuyu dibinden su çekmek, yayılmak | Kuyuda su azaldığında derine inip kovayı doldurmak veya ihsanda bulunmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
| حمو | Anlamlı | Koruma, hısımlık, sıcaklık | Kişinin nikâh bağıyla çevrelenip korunması, kayın hısımlığı | Kur'an'da geçer; çevreleme ve sınır çekme boyutu taşır |
| حوم | Anlamlı | Etrafında dönmek | Bir hedefin veya suyun çevresinde daireler çizerek dolanmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |
| ومح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| وحم | Anlamlı | Aşermek, şiddetli arzu duymak | Hamile kadının veya hayvanın bir nesneye şiddetle meyil ve iştah göstermesi | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| محو | Merkez | İzi bütünüyle gidermek | Yüzeydeki izin veya tescilin tamamen kaldırılması | Bir kaydı veya varlığı geride iz bırakmayacak biçimde silip yok etmek |
| طمس | Komşu | Belirsizleştirmek, bozmak | İzin şeklini ve belirginliğini yok etmek | محو izi bütünüyle kaldırırken طمس izin yüzeydeki ayırt edici hatlarını bozar ve tanınmaz kılar |
| عفو | Komşu | Örtmek, fazlalığı bırakmak | Üzerine toprak veya zaman örtüsü çekilmesiyle izin kaybolması | محو doğrudan kazıyarak silerken عفو terk edilme ve örtülme neticesinde izin silinmesidir |
| نسخ | Komşu | Hükmü kaldırmak, nakletmek | Bir kaydın yerine diğerini ikame etmek | محو yalın bir silme ve iptal iken نسخ bir metnin veya hükmün yerine başkasını getirmeyi içerir |
| ثبت | Zıt | Sabit kılmak, perçinlemek | İzi veya hükmü yerinde muhkem kılmak | محو izin silinip yürürlükten kalkması iken ثبت izin kalıcı, köklü ve değişmez kılınmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | محو | İzi gidermek, silmek | Somut ve soyut düzeyde var olan bir kaydı bütünüyle ortadan kaldırma eylemini karşılar. | Kesin |
| Latince | delere, obliterare | Silmek, yok etmek, harfleri ortadan kaldırmak | "Obliterare" doğrudan yazılı izin veya harfin kaybolmasını ifade ederek kökün iz giderme yönünü tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to erase, to efface, to obliterate | Silmek, izini gidermek | "Erase" mekanik silmeyi karşılarken, "efface" yüzeydeki etkinin yok edilmesini, "obliterate" ise iz bırakmaksızın hükümsüz kılınmasını verir. | Güçlü |
| Almanca | auslöschen, tilgen, verwischen | Silmek, yok etmek, kaydı düşürmek | "Tilgen" borcu veya kaydı defterden düşürme boyutunu, "auslöschen" bir aydınlığın veya izin söndürülmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | effacer, rayer, oblitérer | Silmek, üstünü çizmek | "Effacer" yüzeydeki izin ve etkinin kaybolmasını tam karşılarken manevi af ve arınma bağlamlarına da doğrudan uyar. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَمَحَوْنَا | Kozmik bir alametin ve aydınlığın giderilmesi | Gece alametinin ışığının giderilip gündüz alametinin aydınlatıcı kılınmasıyla zamanın tespiti bağlamı (İsrâ 17:12). |
| يَمْحُو | İlahî kader, kaza ve tescillerin yürürlükten kaldırılması | Ana kitaba bağlı olarak ilahî iradenin dilediği kaydı, eceli veya hükmü silip dilediğini sabit kılması bağlamı (Ra'd 13:39). |
| وَيَمْحُ | Bâtılın, iftiranın ve sahte iddiaların hükümsüz kılınması | Allah'ın hak ile bâtıl arasındaki mücadelede bâtılı bütünüyle hükümsüz kılıp hakkı kelimeleriyle gerçekleştirmesi bağlamı (Şûrâ 42:24). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza, kader ve bedâ meselesi | Ra'd 13:39 ayetinde geçen mahv ve isbâtın ezeli ilimle mi yoksa meleklerin sayfalarındaki muallak kazayla mı ilgili olduğu; ilahî ilimde değişiklik (bedâ) iddiasının nefyedilmesi. | İlahî ilmin değişmezliği ile yaratılmışların amel ve ecellerine dair kayıtların değişkenliği arasındaki tefrik. |
| Fıkıh | Hükmün neshi ve borcun ıskatı | Nesh nazariyesinde önceki şer'î bir hükmün bağlayıcılığının kaldırılması ve ibra yoluyla borcun zimmetten düşürülmesi. | Hukukî yükümlülüğün veya metnin bağlayıcılığının yürürlükten kaldırılması yönünde daralma. |
| Tefsir | Kozmik alametler ve levh kayıtları | Gece ayetinin silinmesi (İsrâ 17:12) ile Ümmü'l-Kitâb karşısındaki levh kayıtlarının mahviyeti üzerine yapılan tahliller. | Maddi ayetlerin fiziksel dönüşümü ile semavi tescilin dinamik dengesi üzerinde yoğunlaşma. |
| Hadis | Günahların silinmesi ve amel defteri | Güzel amellerin, namazların ve tövbenin hataları silip süpürmesini bildiren nebevî beyanlar. | Ahlakî ve uhrevî arınma, amel defterindeki menfi kayıtların düşürülmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tövbe, mağfiret ve nesh mekanizması | Günahın kayıttan düşürülmesi ve şer'î hükmün güncellenmesi | Manevi kirliliği ortadan kaldırarak insanı fıtrata ve yeni başlangıçlara hazır hale getirme | Tövbe kulun amel defterindeki menfi kaydı bütünüyle siler; nesh ise dini hükümlerin toplumsal maslahata göre yenilenmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yanlışlanabilirlik | Hatalı hipotezin ayıklanması veya geçersiz paradigmanın terki | İlmi birikimi bâtıl veya yanlış kayıtlardan arındırarak hakikati tespit etme | Bilimsel süreçte yanlışlanan önermelerin tasfiye edilmesi ile doğrulanmış bilginin sabit kılınması eşzamanlı yürür. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni, anayasal değişim ve af | Yürürlükten kaldırma (ilga) ve adli sicil affı | Toplumsal tıkanıklıkları aşmak için miadını doldurmuş kanunları lağvetme ve barışı tesis etme | Devlet düzeninde geçersizleşen nizamların yürürlükten kaldırılması ve af mekanizmalarıyla toplumsal gerilimin sıfırlanmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç tasfiyesi, ibra ve amortisman | Borcun defterden silinmesi ve bilançonun zarardan arındırılması | İktisadi tıkanıklıkları gidermek için ödenemez borçların düşürülmesi ve likidite kazandırma | Karşılıksız kalan veya iflasla neticelenen mali yükümlülüklerin defter kayıtlarından düşürülmesi iktisadi akışı yeniden başlatır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfırlama (resetleme), bellek silme ve entropi tasfiyesi | Bilişimde bir hafıza adresindeki bilginin temizlenmesi, matematikte terimlerin birbirini sıfırlaması veya sistemdeki gürültünün giderilmesi süreciyle yapısal özdeşlik taşır. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Af hukuku, kurumsal unutma ve psikolojik arınma | Hukukta mülga kanunlar ve adli sicil silinmesi, sosyolojide toplumsal çatışma izlerinin nötrlenmesi ve psikolojide suçluluk izlerinin sağaltılması sürecidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mahv kavramını yalnızca kâğıt üzerindeki yazının silgiyle silinmesi gibi salt mekanik bir işleme indirgemek veya kader bağlamında Allah'ın ilminde cehalet sonrası bir fikir değişikliği gibi tasavvur etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mahv, yalnızca fiziki yazının değil; kozmik işaretlerin (gece-gündüz dengesi), bâtıl felsefi ve siyasi iddiaların ve kaza defterlerindeki muallak kayıtların ilahî iradeyle hükümsüz kılınmasını içeren evrensel bir tasarruftur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi mutlak ve katı bir mekanik determinizm sanarak duanın, tövbenin ve amelin kaderin seyrindeki dinamik etkisini inkâr etmek veya tersine ilahî ilmin ezeli olmadığını varsayarak itikadi sapmaya düşmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve kader nizamının durağan değil dinamik olduğunu; ilahî iradenin hem kâinatta hem tarihte hem de insani amellerde sürekli bir arındırma, güncelleme ve hükümsüz kılma tasarrufuna (mahv ve isbât) sahip olduğunu gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kader ve Levh-i Mahfuz ayetlerinde (Ra'd 13:39), kozmik nizam ve gece-gündüz ayetlerinde (İsrâ 17:12) ve hakkın bâtılı tasfiye etmesini bildiren tevhidi mücadele ayetlerinde (Şûrâ 42:24) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gece ve gündüzün tesadüfi oluştuğu fikrini tashih eder; kaderin kulun iradesini ve tövbesini dışlayan kör bir yazgı olduğu zannını yıkar; bâtılın tarihte kalıcı ve mutlak bir hâkimiyet kurabileceği vehmini bertaraf eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir yüzeyde, maddede veya atmosferde bulunan izin, nakşın veya varlığın süpürülerek, kazınarak yahut akıtılarak bütünüyle giderilmesi.
- Soyut anlamBir hükmün, kaydın, kozmik alametin veya bâtıl iddianın varlık alanından ve bağlayıcılıktan kaldırılarak etkisiz ve görünmez kılınması.
- Sistematik karşılıkDinamik varlık nizamında gereksizleşen, vadesi dolan veya arındırılması gereken unsurların ilahî tasarrufla tasfiyesi ve sistemin isbât ile dengelenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemin veya yüzeyin belirli bir anındaki tüm kayıt ve unsurlar kümesini; , sistem içinde yer alan münferit bir kaydı, kozmik belirtiyi, ameli veya bâtıl iddiayı; fonksiyonu, ilahî irade veya nizamın mezkûr unsura tanıdığı geçerlilik ve meşruiyet katsayısını temsil eder. Değeri sıfıra düşen () unsurların kümeden fark işlemiyle () bütünüyle çıkarılması mahv eylemini, geriye kalan ve değeri korunan unsurların yeni durumdaki () mevcudiyeti ise isbât ilkesini sembolize eder. Model kelime veya sözel etiket içermeksizin yalın matematiksel mantıkla kurulmuştur.