مرد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ر-د5 sîga, 34 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جدلمَرَدُوامَرِيدٍسوقحفظمردأنثشطنمُمَرَّدٌصرححولمَرِيدًامَارِدٍرددسليمانكشف

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 34

▶ Ağı aç (3B)

مرد

م - ر - د

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç demektir. Marid kurutan demektir. Sakalların olmaması da mariddir. Türkçeye uğursuz şey anlamında meret olarak girmiştir. İyilikten soyulmuş anlamına da gelir. İnat eden anlamı da vardır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç demektir. Marid kurutan demektir. Sakalların olmaması da mariddir. Türkçeye uğursuz şey anlamında meret olarak girmiştir. İyilikten soyulmuş anlamına da gelir. İnat eden anlamı da vardır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.478 harf
باب الدال والراء والميم معهما د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات درم: الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ. ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال: ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال: من البِيض، لا دَرّامةٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR631 harf
المَرْدُ: ثمر الأراك الغضُّ منه. ورملة مَرْداءُ: لا نبتَ فيها. وغُصن أمْرَدُ: لا ورق عليه. وفرسٌ أمْرَدُ: لا شعر على ثُنَّتِهِ. وغلامٌ أمْرَدُ بيِّنُ المَرَد بالتحريك، ولا يقال جارية مرْداء. قال الأصمعي: يقال تَمَرَّدَ فلانٌ زماناً ثم خرج وجهه، وذلك أن يَبْقى أمْرَدَ حيناً. وتَمريدُ البناء: تمليسه. وتَمريدُ الغصن تجريده من الورق. ومَرَدَ الخبز يَمْرُدُهُ مَرْداً، أي ماثَهُ حتَّى يلين. والمَريدُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.532 harf
د ر م دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات . درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال : ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ العَنَزِيّ
Maddenin bağlantısı

د ر م دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات . درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال : ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ العَنَزِيّ فصار مَثَلاً لكلِّ مَن فُقِد ، وقال الليث : بنو دَارِم حيٌّ مِنْ بني تميم فيه بيتُها وشَرَفُها ، وقال غيره : سمي دارماً لأنه حَمَلَ إلى أبيه شيئاً يَدْرِمُ به أي يُقارِبُ خُطاه في مَشْيِه ، عمرو عن أبيه الدَّرُوم من النوق الحَسَنَةُ المِشية . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الدَّرِيم الغُلام الفُرْهُدُ النَّاعمُ . الليث : الدَّرَّامة من أسماء القُنْفُذ والأرانب ، والدَّرامة من نَعْتِ المرأةِ القصيرة ، قال : والدَّرَمَانُ مِشْيَةُ الأَرنب والفأرةِ والقُنْفُذِ وما أشبهه ، والفعْلُ دَرَمَ يَدْرِم . أبو عبيد عن الأصمعي : الدَّرْماءُ من نبات السّهل ، وكذلك الطَّحْماء والحَرْشَاءُ والصَّفراءُ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا أَثْنَى الفَرَسُ أَلْقَى رَوَاضِعه فيقال : أَثْنَى وَأَدْرَمَ للإثْناء ثم هو ربَاعٌ . ويقال : أَهْضَم للإِرباع . وقال ابن شميل : الإدرام أن يَسْقُطَ سِنُّ البعيرِ لسِنَ نَبَتَتْ . يقال : أَدْرَمَ للإثْناء ، وأَدرم للإِرْباع ، وأَدْرَمَ للإِسداس . ولا يقال : أَدْرَمَ لِلْبُزُول لأن البازِل لا ينبت إلا في مكان لم تكن فيه سنّ قبله ، ومكانٌ أَدْرَمُ مستوٍ . أبو عُبيد عن أبي زيد : دَرَمَتْ الدّابةُ تَدْرِمُ دَرْماً إذا دَبَّتْ دَبِيباً . شمر : المُدَرَّمَةُ من الدُّروع اللّينة المستَوية وأنشد فقال : هَاتِيكَ تَحْمِلُني وتَحملُ شِكَّتِي ومُفاضَةٌ تَغْشَى البَنانُ مُدَرَّمَهْ ردم : الليث : الرَّدْمُ سَدُّك باباً كُلَّه أو ثُلْمَةً أَوْ مَدْخلاً ونحو ذلك يقال : رَدَمتُه رَدْماً والاسم الرَّدْم وجمعه رُدُومٌ وثوب مُرَدَّمٌ ومُلَدَّم إذا رُقِّعَ . وقال عنترة : هل غادر الشُّعراء مِنْ مُتَرَدَّمِ أي مُرَقَّع مُسْتَصْلَح ، وقال غيره : هل ترك الشعراء مقالاً لقائل . أبو عبيد عن الأصمعيّ : المرَدَّم والملَدَّم والمرقّع ، وقال غيره : ثوبٌ رَديمٌ خَلْقٌ وثيابٌ رُدُمٌ . وقال ساعدة الهذليُّ : يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفَارِ مُبْتَدِراً يَرْفُلْنَ بَعْدَ ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأرْدَمُ الملاَّحُ والجميع الأرْدَمُونَ وأنشد في صفة ناقة فقال : وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ كما أَقْحمَ القَادِسَ الأَرْدَمونا المَيْلَعُ المضطرب هكذا وهكذا ، والمَيْلَعُ الخفيف . أبو عبيد عن الأصمعي وسلمة عن الفراء : أَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى إذا لم تُفارِقْه . وقال أبو الهيثم : الرُّدَامُ ضُراط الحِمار وقد رَدَم يَرْدُم إذا ضَرِط . مرد : ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرَدُ الثَّرِيدُ . أبو عبيد عن الأصمعي : مَرَد فلان الخبزَ في الماء ومَرَثَهُ . شمر يُقال : مَرَدَ الطعام إذا ماثَه حتى يَلينَ فقد مَردَه ، وتَمْرٌ مريدٌ ، وقال النابغة : فلَمَّا أَبى أَنْ يَنْزَعَ القَوْدُ لحمَهُ نزعنا المرِيذ والمريدَ لِيَضْمَرا ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المرَدُ نَقَاءُ الخدَّين من الشعر ، ونقاء الغُصْن من الورق ، والمَرَد التَّمْلِيسُ ، ومَرَدْتُ الشيءَ وَمَرَّدْتُهُ لَيَّنْتُهُ وصَقلْتُه ، وغلام أَمْردُ ، ولا يقال : جارية مَرْداء ، ويقال : شجرة مَرْداء ، ولا يقال : غُصْنٌ أَمْردُ . أبو عبيد عن الأصمعي : أَرْضٌ مَرْداءُ وجمعها مَرَادَى وهي رمال مُتَسَطِّحة لا يُنْبَتُ فيها ، ومنها قيل للغلام : أمرد ، قال : والبَرِيرُ ثمر الأراك ، فالغَضُّ منه المرْدُ ، والنَّضِيجُ الكَباثُ ، قال وقال الكسائي : شجرة مَرْداءُ ، وغصن أَمْرَدُ لا ورق عليها . أبو عبيد المُمَرَّد بناء طويل ، قلت : ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن ) ( النمل : 44 ) . وقيل : المُمَرَّدُ : المُمَلَّسُ ، وأمّا قول الله جلّ وعزّ : ( وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ ) ( التوبة : 101 ) . قال الفراء : يريد مَرَنوا عليه وَجَرَنوا كقولك : تمرَّدوا . وقال ابن الأعرابيّ : المَرْدُ التَّطاوُل بالكبْر والمعاصي ومنه قوله : مَرَدوا على النفاق أي تطاولوا . وقال الليث : المَرْدُ دَفْعُكَ السَّفينة بالمُرْوِيِّ ، وهي خشبةٌ يدفعُ بها الملاَّحُ ، والفعل يَمْرُدُ . قال : ومُرادٌ حي ، هم اليوم في اليمن ، ويقال : إن نسبهم في الأصل من نِزَار . قال : المرادَةُ مَصدر المارِدِ ، والمَرِيدُ من شياطين الإنس والجن وقد تمرَّدَ علينا أي عتا واستعصى وَمَرَدَ على الشَّرِّ تَمَرّد أي عتا وطغى . قال : والتِّمرادُ بيتٌ صغير يجعل في بيت الحمامِ لِمَبيضِه ، فإذا جُعِلتْ نَسقاً بعضُها فوق بعض فهي التَّماريدُ وقد مرَّدها صاحبها تمْرِيداً وتِمْراداً . والتِّمْرادُ الاسم بكسر التاء قال : والتمريدُ : التمليس والتطيين ، والأَمْرَدُ الشابُّ الذي بلغ خروج لحيته ، وطُرَّ شاربه ولمَّا تبْدُ لحيتُه ، وقد تمرَّدَ فلان زماناً ثم خرج وجهه ذلك أن يبقى أَمْرَدُ ، قال : وامرأة مَرْدَاءُ لم يُخلَق لها إسْبٌ وهي شِعْرَتُها . وفي الحديث : ( أهل الجنة جُرْدٌ مُرْدٌ ) . وقال أبو تراب : سمعتُ الْخُصَيْبي يقول : مَرَدَه وَهَرَدَه إذا قَطَعَه وَهَرَطَ عِرْضَه وَهَدَدَه ، ومن أمثالهم : تمرَّدَ مارِدٌ وعَزَّ الأَبْلَقُ ، وهما حِصْنان في بلاد العرب غزتهما الزَّبَّاء فامتنعا عليها فقالت هذه المقالة وصارت مثلاً لِكل عزيز مُمتنع ، والمَرِّيد الخبيث . التمرد وكذلك المارد والمريد والمُتَمَرِّد الشرير . رمد : الحراني عن ابن السكِّيت : الرَّمْدُ الهلاك ، يقال : رَمَدَت الغنمُ إذا هلكتْ من بَرْدٍ أو صقيعٍ ، قال أبو وَجْرة السّعدي في شعره : صَبَبتُ عليكم حاصِبي فتَركتُكُم كَأَصْرَامِ عادٍ حين جَلَّلها الرّمْدُ قال : والرّمْدُ في العين ، وَقَد رَمِدَت تَرْمَد رَمداً . وقال شمر في تفسيره عام الرَّمَادة يقال : أَرْمد القومُ إذا جُهِدوا . قال : سميت عام الرَّمادة بذلك قال ويقال : رَمَد عيشهم إذا هلكوا ، وهو الرَّمْد . يقال : أصابهم الرَّمد إذا هلكوا ، قال : وقال : القاسم : رَمَدَ القومُ وأَرْمَد إذا هلكوا والرَّمادَةُ الهلكَةُ ، قلت : وقد أخبرني ابن هاجك عن ابن جَبَلة عن أبي عبيد أنه قال : رَمِد القوم بكسر الميم وارْمَدُّوا بتشديد الدال والصحيح ما رواه شمر : رَمَدُوا ، وأَرْمدُوا كذلك . قال ابن السكيت : قال شمر ، وقال ابن شميل : يقال للشيء الهالك من الثياب خُلُوقةً : قد رَمَدَ وهَمَد وباد ، والرَّامِد البالي الذي ليس فيه مَهَاةٌ : أي خَير وبقِيَّةٌ ، وقد رَمَد يَرمُد رُمودَةً . وأقرأني الإياديُّ لأبي عبيد عن أبي زيد : الرَّمْد الهلاك وقد رَمَدَهم يَرْمِدهم فجعله متعَدياً . وقال الليث : يقال عَيْنٌ رَمْداءُ ورجل أَرْمدُ . وقد رَمِدتْ عينُه وأَرْمدت ، والرَّمادُ دُقاقُ الفحم من حُراقَةِ النار ، وصار الرَّمادُ رِمْدِداً ، إذا هَبا ، وصار أدقَّ ما يكون ، والمُرَمَّد من اللحم المشوِيُّ الذي مُلَّ في الجَمْر ، وقد رَمَّدت الناقة تَرْميداً إذا أَنْزَلَتْ شيئاً قليلاً من اللبن عند النَّتاج . أبو عبيد عن أَبي زياد : إذا استبان حملُ الشاةِ من المعز والضأن ، وَعظُم ضرعُها . قيل : رَمَّدتْ تَرْمِيداً وأضرعتْ . وقال ابن الأعرابيّ : العرب تقول : رَمَّدتِ الضأن فَرَبِّقْ رَبِّقْ ورَمّدَت المعزى فَرَنِّقْ رَنِّقْ ، وقد مر تفسير التَّرْنيق والتربيق في كتاب القاف . وقال الكسائي : ناقة مُرْمِدٌ ومُرِدٌّ إذا أَضْرَعَتْ . وروي عن قتادة أنه قال : يتوضأ الرجلُ بالماء الرَّمِدِ والماءِ الطَّرِدِ ، فالطَّرِدُ الذي خاضَتْه الدّوابُ ، والرّمِدُ الكَدِر . قلت : وبالشَّواجين ماءٌ يقال له : الرَّمادَةُ ، وشرِبْتُ من مائها فوجدتُه عَذباً فُراتاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : ارْقَدّ البعيرُ ارْقِداداً ، وارْمَدّ ارْمِدَاداً ، وهو شدة العَدْوِ . وقال الأصمعيّ : ارْقدَّ وارْمَدّ إذا مضى على وجهه وأسرع ، وثيابٌ رُمْدٌ وهي الغُبْرُ فيها كُدُورَةٌ مأخوذٌ من الرّماد ، ومن هذا قيل لِضَرْبٍ من البعوض : رُمْدٌ ، وقال أبو وَجْرَة : تبيتُ جارتَه الأفْعى وسامرُه رُمْدٌ به عَاذِرٌ منهن كالجَربِ يصف الصائد ، ومن أمثالهم : شَوَى أَخُوكَ حتى إذا أَنْضَجَ رَمّدَ ، يُضْرَبُ مَثَلاً للرجل يَعُود بالفَساد على ما كان أَصْلَحَهُ . مدر : قال الليث : المَدر قِطَعُ الطين اليابِس ، الواحدةُ مَدَرةٌ ، والمَدْر تطيينُك وَجْهَ الحوض بالطِّين الحُرِّ لئلا يَنْشَفَ ، والمَمْدَرَةُ موضعٌ فيه طِين حُرٌّ ، وقد مَدَرتُ الحوضَ أَمْدُرُه . وفي حديث إبراهيم للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه يَأْتيهِ أبوه يوم القيامة فيسأَلُه أن يشفعَ له فيَلتفِتُ إليه فإذا هو بِضِبعَانٍ أَمْدَرَ ، فيقول : ما أنت بأَبي . قال أبو عبيد : الأمْدَرُ المنتفخُ الجَنْبيْنِ العظيم البطن . قال الراعي يصف إبلاً لها قيم فقال : وقَيِّمٍ أَمْدَرِ الجَنْبَيْنِ مُنْخَرِقٍ عَنْهُ العَبَاءَةُ قَوَّامٌ على الهَملِ قوله : أَمْدَرُ الجَنْبَين أي عِظَمِهما . قال : ويقال : الأمْدَرُ الذي قد تَتَرَبَّ جَنْباهُ من المَدَرِ ، يذهب به إلى التراب أي أَصاب جَسَدَهُ التراب . قال أبو عبيد : وقال بعضهم : الأمْدَرُ الكثيرُ الترجيع الذي لا يَقْدِر عَلَى حَبْسِه . قال : ويستقيم أَن يَكون المعْنَيان جميعاً في ذلك الضِّبْعَانِ . شمر عن ابن شميل : المِدْرَاء من الضِّبَاع التي لَصِقَ بها بَوْلها ويَبِسَ خَراؤها ، ويقال للرجُل : أَمْدَرُ وهو الذي لا يَمْتَسِحُ بالماء ولا بالحجر ، وَمَدَرَتْ الضَّبُعُ إذا سَلَحَتْ . وقال شمر : سمعت أحمد بن هانىء يقول : سمعت خالد بن كلثوم يروِي بيتَ عمرو بن كلثوم : ولا تُبْقِي خُمُورَ الأَمْدَرِينَا بالميم قال : الأمْدَرُ الأقْلَفُ ، والعربُ تسمي القرية المبنية بالطين وَاللَّبِن المَدَرَةَ ، وكذلك المدينة الضخمة يقال لها : المَدَرَةُ . دمر : في الحديث : مَن نَظَرَ من صِيرِ باب فقد دَمَر . قال أبو عبيد وغيره : دَمَر أي دَخَل بغير إذْنٍ ، وَهو الدُّمور ، وقد دَمَرَ يَدْمُر دُموراً ، ودَمَقَ دَمْقاً ودُمُوقاً . وقال الليث : الدَّمار استئصال الهلاك ، يقال : دَمَر القومُ يَدْمُرون دَماراً : أي هلكوا ، ودَمَرَهم مَقَتَهم ودَمّرهم الله تَدْميراً . قال الله جلّ وعزّ : ( فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيراً ) ( الفرقان : 36 ) يعني به فرعون وقومه الذين مُسِخُوا قِرَدَةً وخَنازير . أبو عبيد : المُدَمِّر بالدال الصَّائدُ يُدَخِّن في قُتْرَته للصيد بأَوْبَار الإبل ، لكَيْلا يجدَ الوحشُ ريحَه ، وقال أوسُ بنُ حُجْر : فلاقى عليها مِن صَباح مُدَمِّراً لِنا مُوسِهِ مِن الصَّفيحِ سَقَائِفُ وقال الليث : تَدْمرُ اسم مدينة بالشام . قال : والتُّدْمُرِي من اليرابيع ضربٌ لئيم الخِلقة عَلْبُ اللحم . يقال : هو من مِعْزى اليرابيع وأما ضَأْنها فهو شُفَارِيُّها ، وعلامةُ الضأن فيها أن له في وسط ساقه ظُفْراً في مَوضع صِيصَة الدِّيك ، ووُصف الرجل اللئيم بالتَّدْمِري . وقال اللحياني : يقال : فلان خاسرٌ دامِر دابِرٌ ، وخَسِرٌ دَمِرٌ دبِرٌ ، وما رأيت من خسارته ودَمارته ودَبارته . الفراء عن الدُّبيريَّة يقال : ما في الدار عَيْنٌ ولا عَيِّنٌ ولا تَدْمُرِيٌ ولا تامُورِيٌ ولا دُبِّيٌ ولا دِبِّيٌ بمعنى واحد والله أعلم .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.602 harf
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.226 harf
- قال الله تعالى: ﴿وحفظنا من كل شيطان مارد﴾ [الصافات/7] والمارد والمريد من شياطين الجن والإنس: المتعري من الخيرات. من قولهم: شجر أمرد: إذا تعرى من الورق، ومنه قيل: رملة مرداء: لم تنبت شيئا، ومنه: الأمرد لتجرده عن الشعر. وروي: (أهل الجنة مرد) (عن معاذ بن جبل أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (يدخل أهل الجنة الجنة جردا مردا مكحلين، أبناء ثلاثين أو ثلاث وثلاثين سنة، أخرجه الترمذي وقال: حسن غريب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR686 harf
م ر د هو مارد من المرّاد ومتمرّد وشيطان مريد ومرّيد وقد مرد يمرد مروداً ومرد مرادة وتمرّد عليّ‏.‏ ومرّد البناء‏:‏ طوّله وملسه وصرح ممرّد‏.‏ ويقال‏:‏ مرد على جرد‏.‏ وشاب أمرد‏.‏ وقالت امرأة لزوجها‏:‏ يا شيخ فقال لها من ‏"‏ أين لي لك أميردٌ ‏"‏ فسار مثلاً‏:‏ ومرد يمرد مرودةً ومردةً وتمرّد زماناً ثم خرج وجهه وعن معاوية‏:‏ تمرّدت عشرين وجمعت عشرين ونتفت عشرين وخضبت عشرين فأنا ابن ثمانين‏.‏ وبني
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.850 harf
المارِدُ: العاتي. مَرُدَ على الأَمرِ، بالضم، يَمْرُدُ مُروُداً ومَرادةً، فهو ماردٌ ومَريدٌ، وتَمَرَّدَ: أَقْبَلَ وعَتا؛ وتأْويلُ الْمُروُد أَن يبلغ الغاية التي تخرج من جملة ما عليه ذلك الصِّنْف. والْمِرِّيدُ: الشديدُ الْمَرادةِ مثل الخِمِّير والسِّكِّير. وفي حديث العِرْباض: وكان صاحبُ خيبر رجُلاً مارِداً مُنْكراً؛ الماردُ من الرجال: العاتي الشديد، وأَصله من مَرَدة الجن والشياطين؛ ومنه حديث رمضان:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR344 harf
* م ر د * غلام * أمْرَدٌ * بيِّن * المَرَدِ * بفتحتين ولا يُقال جارية * مَرْدَاءُ * ويُقال رملة مَرْداء للتي لا نبت فيها وغُصن * أمْرَدُ * لا ورق عليه و * تَمْرِيدُ * البناء تمليسه و * المُرُودُ * على الشيء المُرُون عليه وبابه دخل و * المارِدُ * العاتي وبابه ظرُف فهو * ماردٌ * و * مَرِيدٌ * و * المِرِّيدُ * بوزن السِكِّيت الشديد * المَرَادَةِ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.660 harf
مرد على الأمر كنصر وكرم يمرد مردا ومرودة. بضمهما ومرادة، بالفتح. فهو مارد ومريد، وتمرد فهو متمرد: أقدم، وفي اللسان: أقبل وعتا عتوا، وقال ابن القطاع في الأفعال: مرد الإنسان والسلطان أي كنصر مرادة: عتا وعصى، ومرد أيضا كذلك، وفي الأساس: المارد: هو العاتي وهو مارد من المراد، وتمرد، وشيطان مريد ومريد ونقل شيخنا عن بعض أئمة اللغة مرد، كخبث وزنا ومعنى، أو هو أي المرود تأويله: أن يبلغ الغاية التي يخرج
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.604 harf
مَرَدَ 1 مَرَدَ ذ , (aor. مَرُدَ , inf. n. مَرْدٌ, S, L,) He steeped bread, (S, L, K,) or corn, (Msb,) in water, and mashed it with his hand, so as to soften it: (S, L, Msb, K:) or he soaked bread in water; (M, L;) and so مَرَثَ, and مَرَذَ, with the dotted ذ; or he softened bread in water, and crumbled it with his fingers. (As, L.) ― -b2- مَرَدَهُ He rubbed it (a thing) in water. (TA.) ― -b3-
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.973 harf
مَرَدَ مَرَدَ U ( n. ac. مَرْد 1 , مُرُوْد 27 ), a. Was bold, audacious; was insolent, rebellious. b. [ 'Ala ], Became accustomed, inured to; practised; was bold over. c. ( n. ac. مَرْد 1 ), Steeped, soaked, sopped in water; softened; crumbled. d. Smoothed, polished. e. Cut. f. Pushed, propelled ( boat ). g. Sucked; mumbled ( child ). مَرِدَ مَرِدَ A ( n. ac. مَرَد 4 , مُرُوْدَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.967 harf
مرد مَرَدَ - يَمْرُدُ - مَرَّدَ - يُمَرِّدُ - مُمَرَّد مَرَدَ - يَمْرُدُ + الكائن أو الشيء: يكون زلقاً أملساً ناعماً يصعب الالتصاق به مَرَّدَ - يُمَرِِّدُ: على وزن "فَعَّل " من " مَرَدَ - يَمْرُدُ ": جعله " يَمْرُدُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يصير أملساً صقيلاً زلقاً بشدة مُمَرَّد: اسم مفعول صفة مشبهة من " مَرَدَ - يَمْرُدُ ": الذي جُعِلَ
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler34 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شطن

    3 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. صرح

    1 ortak ayet · Kente hakim yüksek yerdir

  3. لجج

    1 ortak ayet · Dalgalandılar

  4. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  5. سوق

    1 ortak ayet · Sevk bacak demektir

  6. علم

    3 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  7. كشف

    1 ortak ayet · Açık baş demektir

  8. عرب

    1 ortak ayet · “A’rafe” üstü düz dağ demektir

  9. حول

    1 ortak ayet · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir

  10. أنث

    1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  11. جدل

    1 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir

  12. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ

    DirenişçiVe onu inatçı her şeytandan koruduk.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمرد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعتو, طغو, عصي
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Bir şeyin kabuğundan, örtüsünden, kılından veya bitkisinden soyularak pürüzsüz ve çıplak kalması
Çekirdek Özet 2İyilik, boyun eğme ve fıtrî bağlardan bütünüyle sıyrılarak sınır tanımaz bir inat ve cüretle başkaldırma
Çekirdek Özet 3Otorite tanımazlık, kuralları kayganlaştırıp üzerinden kaydırma ve taşkınlıkta uzmanlaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir inatçılık veya asilik sanıp, fıtrî ve ahlaki örtüden bütünüyle soyunma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مرGeçip gitmek, akıp gitmek, sürtünmeden kaymak, tutunamamak; nitekim مرر, مرج, مرح, مرض köklerinde de tutunmama, akışkanlık, taşkınlık ve denge yitimi esastırدKapı, giriş ve itici hareket bildiren harfin eklenmesiyle, üzerindeki tutucu unsurları soyup atarak hiçbir engele takılmadan sınırları aşma, sıyrılma ve cüretkâr biçimde ileri atılma anlamı kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikAkışkanlık, tutunmama, yüzeyden kayıp gitme ve çevreleyici kabuğu gevşetme
رinsan başı; baş, ilk, üstBaş kaldırma, üste çıkma, yön tayin etme ve öne fırlama
دkapı; giriş, geçiş, hareketEşiği aşma, dışarı fırlama, sınır tanımayıp engelleri geride bırakma
مردPürüzsüzleşip kayarak baş kaldırmak ve sınırı aşmakÜzerindeki ahlaki ve fıtrî kayıtları bir su gibi kaydırıp üzerinden atarak sınır eşiğini pervasızca aşmak ve dikbaşlılıkla öne atılmak

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağacın kabuğunun veya yapraklarının soyulup çırılçıplak kalması, gencin yüzünde sakal ve tüy bitmeyip pürüzsüz olması, üzerinde hiçbir bitki bulunmayan düz ve pürüzsüz kum tepesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap kullanımında ve kadim meselde geçen şu ibare şöhret bulmuştur: تمرد مارد وعز الأبلق / Bu meselde geçen مرد kökü, Zebbâ’nın (Zenobia) kuşatıp alamadığı Marid Kalesi’nin ele geçirilemez, boyun eğmez ve sarp oluşunu ifade eder
Erken Arapça kullanımGemi sevkinde kürekçinin tekneyi ittiği uzun ve pürüzsüz sırığa el-mürdî denmesi; güvercinler için üst üste dizilen pürüzsüz yuvalara temrîd denmesi ve binanın harçla sıvanıp pürüzsüzleştirilerek yükseltilmesi

Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça مرد kökü, Sami dilleri ailesinde genel olarak «başkaldırma, isyan etme, dikleşme, soyunma veya sertleşme» semantik ekseniyle ilişkili bir mirasa dayanır. İbranicede yer alan mârad (מרד) fiili doğrudan «isyan etmek, başkaldırmak, otoriteye direnmek» anlamını taşır; nitekim Tevrat metinlerinde siyasi veya teolojik itaatsizliği bildiren standart kök budur. Süryanicede mrad / mardā biçimleri «asi olmak, dikbaşlılık göstermek, sertlik» anlam alanını sürdürür. Kökün Akadca katmanında marāṣu / marādu biçimlerinde görülen sıyrılma, derinin soyulması veya sertleşme çağrışımları, Arapçadaki «kabuğun veya tüyün soyulup çıplak kalması» şeklindeki ilk fiziksel semantik matris ile tam bir uyum arz eder. Arapça bu kökte hem fiziksel «soyulma, pürüzsüzleşme, cilalanma» anlamını hem de bundan türeyen «iyilikten ve itaatten soyunup mutlak itaatsizliğe yönelme» soyut anlamını en zengin biçimde muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSoyulma ve pürüzsüzleşmeden dikbaşlılığa geçişBir nesnenin üzerindeki kabuk veya tüyden arınarak pürüzsüzleşmesi, insanın da hayır ve edep libasını üzerinden atarak kayganlaşması ve ele avuca sığmaz bir asilik kazanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mârad ve Süryanice mradİbranice ve Süryanicede doğrudan siyasi ve dini itaatsizlik, isyan ve dikbaşlılık kökü olarak yerleşik olması, ortak bir Batı Sami mirasına işaret ederKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik pürüzsüzleşme ve sıyrılma izleriKökün çekirdeğindeki sıyrılma, derisi soyulma ve sertleşme unsurları kimi Afro-Asyatik dillerdeki kazıma ve sürtünme kökleriyle temastadırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مردAnlamlıSoyulmak, pürüzsüzleşmek, haddi aşarak isyan etmekKabuğun dökülmesi, yüzün sakalsız olması; hayırdan soyunup itaatsizlikte sınır tanımamakHedef kök; Kur'an'da geçer
مدرAnlamlıÇamur veya balçıkla sıvamak, killi toprakKuru balçık parçası; bir yeri balçıkla kapatıp düzlemekKur'an'da geçmez; yüzeyi sıvama yönüyle ilişkilidir
رمدAnlamlıKül haline gelmek, helak olmak, göz iltihabıYanıp kül olan şeyin ufalanması; gözün renginin bozulup yanmasıKur'an'da geçer; aşınma ve tükenme bildirir
ردمAnlamlıTıkamak, set çekmek, gedik kapamakAçılan yarığı veya gediği taş ve toprak yığarak bütünüyle kapatmakKur'an'da geçer; önleme ve set çekme anlamı taşır
دمرAnlamlıKökünden yıkmak, helak etmek, ansızın girmekBir yapıyı veya topluluğu iz bırakmayacak şekilde yerle bir etmekKur'an'da geçer; kökten söküp atma yönüyle zıttır
درمAnlamlıDişlerin dökülüp düzleşmesi, pürüzsüz adımDiş etlerinin pürüzsüz olması, ayak izi bırakmadan yürümekKur'an'da geçmez; pürüzsüzlük yönüyle hedef kökle ortaktır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مردMerkezPürüzsüzleşerek her türlü bağdan sıyrılmak ve ele avuca sığmaz biçimde dikleşmekKendini bağlayıcı hiçbir değer, kural ve nasihat tutmayan, kayganlaşmış ve cüretkâr isyanİyilikten bütünüyle soyunup kötülük ve inatta maharet kazanma
عتوKomşuSınırı zorbalık ve kibirle çiğnemekعتو kabalığı, yaşlılık veya kibir sebebiyle katılaşıp esnememeyi vurgularken, مرد üzerindeki bağı fırlatıp atmayı belirtirKibirle haddi aşma, buyruk dinlememe
طغوKomşuKabarıp taşmak, sınırları sular altında bırakmakطغو ölçünün dışına doğru kontrolsüz bir taşmayı bildirirken, مرد otoriteye karşı bile isteye kayganlaşıp direnmeyi ifade ederGüç veya imkân sarhoşluğuyla haddi aşma
عصيKomşuEmre uymamak, itaatsizlik etmekعصي münferit veya genel bir buyruğu yerine getirmemektir; مرد ise itaatsizlikte uzmanlaşıp hayırdan soyunmuşluk halidirBoyun eğmeme, emrin aksini yapma
خضعZıtBaş eğmek, teslim olmak, alçalmakBütün kibrini kırarak otorite veya hakikat karşısında pürüzsüzce boyun eğme haliDirenci bütünüyle bırakıp teslim olma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمردSoyulmak, pürüzsüzleşmek, cüretle başkaldırmakKabuktan ve hayırdan soyunup nasihat tutmaz bir cüretle isyan etmeKesin
LatinceRebellare, contumax, glabrareBaşkaldırmak, dikbaşlı olmak, pürüzsüzleştirmekRebellare siyasi başkaldırıyı, contumax inatçı ve boyun eğmez karakteri, glaber kökü ise kıl ve kabuktan arınmış pürüzsüzlüğü verirGüçlü
İngilizceDefiant, recalcitrant, polished, unbridledDikbaşlı, ele avuca sığmaz, pürüzsüz, dizginsizRecalcitrant kökün nasihat kabul etmez ve dizgin tutmaz yönünü; unbridled üzerindeki gem ve bağları atma durumunu; polished ise cam gibi cilalanmış yüzeyi karşılarGüçlü
AlmancaWiderspenstig, rebellisch, geglättetİnatçı, dikkafalı, isyankâr, düzlenmişWiderspenstig nasihat ve kural tutmama direncini karşılarken, rebellisch otoriteye karşı fiilî başkaldırıyı, geglättet ise pürüzsüz kılınmış zemini ifade ederGüçlü
FransızcaRebelle, réfractaire, poliİsyankâr, buyruk tanımaz, pürüzsüzRéfractaire hiçbir dış etkiyle yola gelmeyen ve nasihati üzerinden kaydıran tutumu, rebelle doğrudan karşı koyuşu anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَارِدٍSemaya tırmanan, sınır tanımaz ve hayırdan soyunmuş şeytanKozmik sınırlara tecavüz eden azgın cinler ve şeytanlar bağlamı; Sâffât 37:7
مَرِيدًا / مَرِيدٍİnsanı saptıran, şer yolunda mahirleşmiş ve ele avuca sığmaz varlıkİlahî rahmetten kovulmuş, kula musallat olan inatçı şeytani güçler bağlamı; Nisâ 4:117, Hac 22:3
مَرَدُواBir fiilde uzmanlaşmak, onda direnç kazanıp kayganlaşmak, alçaklığa alışmakMünafıklıkta ustalaşan, ikiyüzlülüğü bir zırh gibi pürüzsüzce taşıyıp nasihat kabul etmeyenler bağlamı; Tevbe 9:101
مُمَرَّدٌPürüzsüzce düzlenmiş, cilalanmış, şeffaf ve kaygan köşk zeminiSüleyman peygamberin sarayındaki su zannedilen cam zemin bağlamı; Neml 27:44

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeytanın tabiatı ve münafıklığın kalpteki yerleşimiŞeytanın mürîd veya mârid olarak nitelenmesi, onun ontolojik olarak hayır potansiyelinden bütünüyle soyunmuş (şerri tabiat edinmiş) oluşu bağlamında tartışılırIslah kabul etmez mutlak kötülük ve ontolojik başkaldırı
Fıkıhİsyankâr (bâğî) tebaa ve büluğ alametleriEmsed (bıyığı sakalı çıkmamış) gençlerin hukuki ehliyeti ve velayet meseleleri; ayrıca fıkıhta devlete karşı kurumsal ve inatçı başkaldırı (temerrüd) halleriHukuki bağlardan sıyrılma ve fiziki tüysüzlük
TefsirNeml 27:44’teki billur zemin ve Tevbe 9:101’deki nifak uzmanlığıZeccâc ve Taberî çizgisi, sarayın zemininin pürüzsüzlüğünü (memles) kökün soyutluk çekirdeğine bağlar; nifakta merade ise onun üzerinde alışkanlık kazanıp pişkinleşmek olarak yorumlanırPürüzsüzlük, sürtünmesizlik ve günahta tecrübe kazanma
HadisRamazan ayında şeytanların zincirlenmesi ve cennet ehlinin tasviriRamazanda mârid ve merede olan azgın şeytanların bağlanması; cennet ehlinin ise kılsız, pürüzsüz ve tertemiz (mürd) bir gençlik suretinde gireceği rivayetleriAzgınlığın gemlenmesi ve bedeni kusurlardan arınmış estetik pürüzsüzlük

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriat sınırları karşısındaki fıtrî tutumİnayet ve rahmet bağlarından soyunarak nasihate karşı geçirimsiz hale gelmeİlahî rehberliği reddetme mekanizmasıŞeytanın veya kâfirin, kalbini tüm hayır etkilerine karşı pürüzsüzleştirip uyarının üzerinden kayıp gitmesini sağlamasıKesin
İlmiHakikati kabul ve delil karşısındaki zihni tutumPeşin hüküm ve bilişsel dirençle delili teğet geçirmeYanlışta ısrar ve epistemik geçirimsizlikDoğru bilginin zihne tutunmasını engelleyen, hakikat zeminini kayganlaştırarak idrakten kaçıran zihniyetGüçlü
SiyasiMeşru otorite, kanun ve kamu düzeniYasal çerçeveyi ve toplumsal mutabakatı tanımayan başkaldırı (temerrüd)Devlete veya nizama karşı sınır tanımaz itaatsizlikBirey veya grupların, meşru sınırları aşarak hiçbir müeyyideye boyun eğmeyen bir kanunsuzluğa soyunmasıGüçlü
İktisadiSözleşme ahlakı, piyasa kuralları ve borç ilişkileriYükümlülükten sıyrılma, borçta diretip taahhüdü savsaklamaAkdi bağları hiçe sayarak piyasa düzenini sabote etmeBorçlunun veya tacirin, yasal boşlukları kullanarak mükellefiyet kabuğunu üzerinden atması ve güveni sarsmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz yüzey (fizik) ve hidrofobik geçirimsizlik (kimya/biyoloji)Bir yüzeyin sürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması neticesinde hiçbir kuvvetin üzerinde tutunamaması veya bir molekülün dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz hale gelmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve antisosyal kişilik yapılanması (sosyoloji ve psikoloji)Bireyin toplumun normatif zeminini, ahlaki denetim mekanizmalarını ve vicdani yaptırımlarını tamamen devre dışı bırakarak kurallara karşı duyarsızlaşmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca basit bir inat, huysuzluk veya Türkçedeki argo uzantısı (meret) gibi değersiz bir varlık olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece psikolojik bir inat değil; üzerindeki ahlaki, fıtrî ve şer’î kabuktan bütünüyle sıyrılıp, hiçbir uyarının tutunamadığı pürüzsüz bir kötülük ve başkaldırı zeminine dönüşmeyi anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytana marîd veya insana mütemerrid denildiğinde, bunun basit bir öfke veya itaatsizlik olduğu sanılır; oysa burada kötülükte uzmanlaşmış, nasihate karşı bağışıklık kazanmış yapısal bir arızadan bahsedilmektedir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhataplarındaki en tehlikeli sapma biçimini; yani uyarının kalbe temas edip tutunamadan üzerinden kayıp gittiği, hayırdan soyunmuşluk psikolojisini deşifre ettiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şeytanın kozmik ve ahlaki taşkınlığını anlatan ayetlerde (Sâffât 37:7, Hac 22:3) ve nifakı bir sanat haline getirip onda kök salanları bildiren ayetlerde (Tevbe 9:101) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafıklığın veya şeytani isyanın sadece anlık bir zaaf olduğu zannını yıkar; onların kötülükte nasıl piştiklerini ve hayra ait tüm kabukları nasıl soyup attıklarını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ağacın kabuğunun, gencin yüzünün veya bir yapının yüzeyinin pürüzsüzleştirilip üzerindeki her türlü örtü ve tutunaktan arındırılması.
  • Soyut anlamİnsanın veya cinin, kendisini bağlayan ahlak, edep, ahit ve fıtrat örtüsünü çıkarıp atarak nasihat ve uyarı tutmaz, ele avuca sığmaz bir başkaldırıya ulaşması.
  • Sistematik karşılıkSistemin normatif kurallarına karşı sıfır sürtünme gösterip, yaptırımların üzerinden kaydığı ve sınırların fütursuzca aşıldığı geçirimsiz direnç hali.
  • LaTeX modelilim⁡μ→0Fn=0  ⟹  d2xdt2=amax⁡
  • LaTeX açıklamasıFormülde μ yüzey sürtünme veya tutunma katsayısını temsil eder ve ahlaki/fıtrî bağları simgeler. μ sıfıra yaklaştığında, dışarıdan uygulanan normatif frenleme kuvveti Fn sıfırlanır. Bunun zorunlu sonucu olarak sistem üzerindeki engeller kalkar ve x konumuyla temsil edilen sınır aşımı maksimum ivmeyle (amax⁡) kontrolsüz bir taşkınlığa ve başkaldırıya dönüşür. Model, kökün sürtünmesizlikten ve soyunmuşluktan doğan sınırsız taşkınlık mantığını tam olarak karşılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م