مسد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-س-د1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مسدجودمَسَدٍحبل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

مسد

م - س - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

İp yapımında kullanılan lif demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İp yapımında kullanılan lif demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.904 harf
باب السين والدال والميم معهما د س م، د م س، س د م، س م د، م س د مستعملات دسم: الدَّسَمُ كلُّ شيءٍ له وَدَكٌ من اللَّحم والشَّحْم، والنعت دَسِمٌ، والفعلُ دَسِمَ يَدْسَمُ. والدِّسامُ سِدادُ كلِّ خَرْقٍ أو حُجرٍ، ودسَمْتُه أدسُمُه دَسْماً والدَّيْسم: الثعلب. سدم: السَّدَمُ هَمٌّ في نَدَم، وتقول: رأيتُه سادماً، ورأيتُه سَدْمانَ نَدْمانَ. وقَلَّما يُفرَدُ السَّدَم. وماءٌ سُدُم: وقَعَتْ فيه الأقمشة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR393 harf
المَسَدَ: الليف. يقال: حبلٌ من مَسَدٍ. والمَسَدُ أيضاً: حبلٌ من ليف أو خوص. وقد يكون من جلود الإبل أو من أوبارها. ومَسَدْتُ الحبل أمْسُدُهُ مَسْداً: أجدت فتله. ورجلٌ مَمْسودٌ، أي مجدولُ الخَلْقِ. وجاريةٌ حَسَنة المَسْدِ، والعَصْبِ، والجَدْلِ، والأَرْمِ. وهي مَمْسودَةٌ، ومعصوبةٌ، ومجدولةٌ، ومأرومةٌ. والمَسْدُ: إدْآبُ السير بالليل. والمِسادُ: لغةٌ في المِسابِ، وهو نِحْيُ السَمن، وسِقاء العسل.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.830 harf
س د م سدم ، سمد ، دسم ، دمس ، مسد : مستعملة . سدم : قال الليث : السَّدَمُ : همٌّ ونَدَمٌ ، تقول : رأيته سادِماً ، ورأيته سَدْمانَ نَدْمانَ . وقلَّما يُفرَد السَّدَمُ من النّدم . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَّدِيمُ : الضَّباب . والسَّدِيمُ : التَّعبُ . والسديم : السّدِر . والسديم : الماء المندفقُ . والسدِيمُ : الكثير الذِّكْرِ . الدَّسيمُ : القليلُ الذكر . قال : ومنه قوله : لا يَذْكُرون اللَّهَ
Maddenin bağlantısı

س د م سدم ، سمد ، دسم ، دمس ، مسد : مستعملة . سدم : قال الليث : السَّدَمُ : همٌّ ونَدَمٌ ، تقول : رأيته سادِماً ، ورأيته سَدْمانَ نَدْمانَ . وقلَّما يُفرَد السَّدَمُ من النّدم . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَّدِيمُ : الضَّباب . والسَّدِيمُ : التَّعبُ . والسديم : السّدِر . والسديم : الماء المندفقُ . والسدِيمُ : الكثير الذِّكْرِ . الدَّسيمُ : القليلُ الذكر . قال : ومنه قوله : لا يَذْكُرون اللَّهَ إلاّ سَدْماً وقال الليث : ماءٌ سُدُم ، وهو الذي وقعت فيه الأقمشة والجَوْلانُ حتى يكاد يندفن ، وقد سَدَم يَسْدُم ، ومياهٌ أسْدام . قال : ويقال : مَنْهَلٌ سَدُوم في موضع سُدُمٍ ، وأنشد : ومَنْهَلاً ورَدْتَهُ سَدُوما قال : وسَدُوم : مدينة من مدائن قوم لوط ، كان قاضيها يقال له : سدُوم . قلت : قال أبو حاتم في كتاب ( المُزال والمُفْسَد ) : إنّما هو سَذُوم بالذال ، والدال خطأ . قلتُ : وهذا عندي هو الصحيح . أخبرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : المَسْدومُ : المَمْنوعُ من أن يَضرِب الإبلَ ، يعني الفحلَ . قال : وسدمتُ البابَ وسَطَمْتُه واحدُ وهو باب مَسْطُوم ومَسْدُوم ، أي : مَرْدوم . وقال ابن الأنباري : رجلٌ نادِمٌ سادِمٌ . قال قوم : السادِم : معناه : المتغيِّر من الغَمِّ ، وأَصلُه من قولهم : ماءٌ مُسْدم ، ومياهٌ سُدْم وأَسْدام : إذا كانت متغيرة . قال ذو الرمّة : أَوَاجِنُ أَسْدامٌ وبعْضٌ مُعوَّرُ وقال قومٌ : السّادمُ : الحزين الّذي لا يُطيق ذَهاباً ولا مجيئاً . من قولهم بَعيرٌ مَسْدوم : إذا مُنع من الضِّراب . وأَنشَد : قَطَعْتَ الدّهرَ كالسَّدِم المُعَنَّى والمُسدَّم من فُحول الإبِل . والسَّدِمُ : الّذي يُرغَب عن فَحْلتِه فيُحالُ بينه وبين أُلاَّفِه ، ويقيَّد إذا هاج فيَرعَى حَوالَي الدّار ، وإن صالَ جُعل له حِجامٌ يمنَعهُ عن فتح فمِه ، ومنه قوله : قَطَعْتَ الدَّهْرَ كالسَّدِم المعنَّى يُهدِّد في دِمَشقَ وما تَرِيمُ وقال ابن مُقْبل : وكلّ رَباعٍ أو سَديسٍ مُسدَّمٍ يَمُدُّ بذِفْرَى حُرّةٍ وجِرَانِ ويقال للبعير إذا دَبِر ظهرُه فأُعْفِيَ عن القَتَب حتى صلَح دَبَرُه : مسدَّم أيضاً ، وإيّاه عنَى الكُمَيت بقوله : قد أَصبَحتْ بكَ أَحْفاضِي مسدَّمةً زُهْراً بلا دَبَرٍ فيها ولا نَقَبِ أي : أَرحتها من التَّعب فابيضّتْ ظهورُها ودَبرُها وصلحت . والأُحْفاض جمع حَفَض ، وهو البَعير الّذي يُحمَل عليه خُرَثيُّ المَتاع وسَقَطُه . وقال ابن هانىء : قال أبو عُبيدة : بعيرٌ سَدِمٌ ، وعاشِقٌ سَدِمٌ : إذا كان شديدَ العِشْق ، ورجُلٌ نَدِمٌ سَدِم . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للنَّاقة الهَرِمة : سَدِمَة وسَدِرة وسادَّةٌ وسَلَّة وكافَّة . دسم : ثعلب عن ابن الأعرابي : الدَّسِيمُ : القليلُ الذِّكْر ، قال : ومنه قولُه : لا يَذكُرون الله إلاّ دَسْماً قال ابن الأعرابيّ : يكون هذا مَدْحاً ويكون هذا ذَمّاً ، فإذا كان مَدْحاً فالذِّكْر حَشْوُ قلوبهم وأفواههم ، وإذا كان ذَمّاً فإنما هُمْ يَذكرون الله ذكْراً قليلاً : من التَّدسِيم ، وهو السّواد الذي يُجعَل خَلْفَ أُذُنِ الصبيّ كَيْلاَ تُصيبَه العَينُ . قال : ومثلُه أنّ رجلاً ذُكر بين يَدَيْ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( ذاكَ رجلٌ لا يتَوَسَّد القرآن ) يكون هذا أيضاً مَدْحاً وذَماً ، فالمَدح أنّه لا يَنام اللّيل ولا يتوسَّد ، فيكون القرآن متوسَّداً معه ، والذَّمّ أنه لا يَحفظ من القرآن شيئاً ، فإذا نام لم يتوسَّدْ معه القرآنَ . قلت : والقولُ هو الأول . ورُوِي في حديثٍ : ( إنّ للشيطان لَعُوقاً ودِساماً ) ، فالدِّسام : ما تُسَدّ به الأُذُن فلا يَعي ذِكْراً ولا مَوْعظة . وكلُّ شيء سَدَدْته فقد دَسَمْتَه دَسْماً ، ويقال للرجل إذا غَشِيَ جاريتَه قَدْ دَسمَها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الدُّسْمةُ : السَّوادُ . ومنه قيل للحَبَشيّ : أبو دُسْمة ، وقال رؤبةُ يصف سَيْحَ ماءٍ : مُنفَجَرَ الكَوْكَب أو مَدْسُوماً فَخَمْنَ إذْ هَمَّ بأنْ يَخيمَا المنفَجِر : المنفَتح الكثيرُ الماء . وكَوكَبُ كلِّ شيء : مُنظمه . والمَدْسُوم : المَسْدود . والدَّسم : حَشْوُ الجَوْف . قال : وقال ابن الأعرابي : لا يذكرون الله إلاَّ دَسْماً ما لَهمْ هَمُّ إلاّ الأكْل ، ودَسْم الأجواف . قال : ونَصب دَسْماً على الخِلاف ، وفلانٌ أَدسَمُ الثَّوبِ ، وأَطلَسُ الثَّوْب ودَنسُ الثَّوبِ : إذا لم يكن زاكياً . وقال : أوجب حَجاً في ثِيابٍ دُسم . والدَّيسَم : الظُّلمة . ويقال : ما أنتَ إلاّ دَسْمَة ، أي : لا خير فيه . ورأى رجلٌ غلاماً مليحاً فقال : دَسِّموا نُونَته ، أي : سوِّدوها لئلاّ تُصيبَه العَين . قال : ونُونَتُه : الدائرةُ المليحة التي في حَنَكِه . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه خطَب وعلى رأسِه عمامة دَسماء ) ، أي : سَوْداء . وقال ابن الأعرابي : الدَّيْسَمُ : الدُّبّ وأنشد : إذا سَمِعْتُ صوت الوَبيل تَشَنعَتْ تَشَنُّعَ فُدْسِ الغَارِ أو دَيْسَمٍ ذَكَر قال عمرو : الدّيْسَم : ولَدُ الذِّئب من الكَلبة . وسألتُ أبا الفَتْح صاحبَ قُطْرُب واسم أبي الفَتْح دَيْسَم فقال : الدَّيْسَم : الذُّرَة . وأخبرَني المنذريُّ عن المبرّد أنه قال : الدَّيْسَم : ولدُ الكَلبة من الذِّئب . والسِّمْع : ولَدُ الضَّبُع من الذِّئب . وقال اللّيث : الدَّيْسَم : الثعلب . والدَّسم : كل شيء له وَدَكٌ من اللَّحم والشَّحْم ، والفعلُ دسمَ يَدْسَم فهو دَسِم . ويقال للرّجل إذا تَدَنَّس بمذامّ الأخلاق : إنه لدَسِم الثوب . وأَنشَد أبو عُبَيدة : لا هُمَّ إن عامرَ بنَ جَهْم أوذَمَ حَجّاً في ثِيابٍ دُسْم وهو كقولهم : فلانٌ أطلَسُ الثَّوب . سمد : قال الله جلّ وعزّ : ( تَبْكُونَ وَأَنتُمْ سَامِدُونَ ) ( النجم : 61 ) . قال المفسِّرون في قوله : ( وَأَنتُمْ ( : لاهُون . ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : ( تَبْكُونَ وَأَنتُمْ سَامِدُونَ ( : مستكبرون . ويقال للفَحل إذا اغْتَلم : قد سمَدَ ، رواه شَمِر عنه بإسنادٍ له . وقال اللَّيث : ( وَأَنتُمْ ( : لاهون ، والسُّمود في الناس : الغَفْلة والسّهْوُ عن الشيءِ . ورُوِي عن عليّ رضي الله عنه أنه خرج إلى المسجد والناسُ ينتظرونه للصّلاة قياماً ، فقال : ( ما لي أراكم سامِدِين ؟ ) . قال أبو عُبَيد : قوله : ( وَأَنتُمْ ( : يعني القُيَّام وكل رافعٍ رأسه فهو سامِد ، وقد سَمَد يَسمَد ويسمُد سُموداً . وروِي عن عِكرمَة عن ابن عباس أنه قال : السُّمود : الغناءُ في لغة حِميَر ، يقال : اسْمُدي لنا ، أي : غني لنا . وقال المبرّد : السّامدُ : القائم في تحيُّر . وأَنشد : قِيل قُمْ فانظر إليهمْ ثم دَعْ عنكَ السُّمُودا وقال الليث : السَّمَادَ : تُرابٌ يُسمَّدُ به النّبات . قال : وسَمَّد شَعْرَه : إذا أَخَذه كلّه . شَمِر عن ابن الأعرابيّ قال : السَّمَد من السَّير : الدَّأَب . يقال : سَمَدت الإبلُ سمُوداً : إذا لم تَعرِف الإعياءُ . وأَنشَد : سَوامِد اللَّيل خِفافُ الأزْوادْ أي : دوائبُ ليس في بطونها كبير عَلَف . وقال اللّحياني : هو لك سَمْداً سَرْمداً بمعنى واحد . وقال : السُّمود يكون سروراً وحُزْناً ، وأنشد : رَمَى الحِدْثانُ نِسْوَةَ آلِ حَرْبٍ بأمرٍ قد سَمَدْنَ له سُمُودَا فَردَّ شُعُورَهُنّ السُّود بِيضاً ورَدَّ وُجوهُهَنّ البيضَ سودَا ثعلب عن ابن الأعرابي : اللاهي ، والسامد : الغافل . والسامد : السّاهي . والسامد : المتكبِّر ، والسامد : القائم . أبو زيد : المُسْمَئدّ : الوارِم ، وقد اسمأدّ الجُرْح : إذا وَرِم . والسامد : المتحيِّر بَطَراً وأَشراً . والسامد : المُغَنِّي . دمس : قال الليث : ادمَس الظلامُ وأدمَس : وليلٌ دامس : إذا اشتدّ ظلامُه . والتَّدْميسُ : إخْفاء الشيء تحتَ الشيء ، ويقال بالتخفيف ، وأنشد : إذا ذُقْتَ فاهَا قلتَ عِلْقٌ مُدمس أريدَ به قَيلٌ فغُودِرَ في سأبِ وقال أبو عُبَيْد : دَمَسْتُ الشيءَ : غطّيْتُه . والدَّمَس : ما غُطِّي . وقال الكميت : بلا دَمَسٍ أَمْر الغَرِيبِ ولا غَمْلِ قال : والدَّمِيس : المغطّى . أبو زيد : تقول : أتاني حيثُ وَارَى دَمَسٌ دَمْساً . حيث وارَى رُؤْيٌ رُؤْياً ، والمعنى واحد ، وذلك حينَ يُظلم أولُ اللَّيل شيئاً . ومِثلُه : أتاني حين يقول أخوك أم الذِّئب . ورَوَى أبو تراب لأبي مالك : المدمَّسُ والمُدنَّس بمعنًى واحد ، وقد دَنس ودمِس . وقال أبو زيد : المُدَمَّس : المخبوء . وقال أبو تراب : المدمَّس : الذي عليه وَضَر العَسل ، وأَنكر قولَ أبي زيد . وقال أبو عمرو : دَمَسَ الموضعُ ، ودَسم وسَمَد : إذا درَس . وقال : الدُّوْدَمسُ : الحيّة . وقال الليث : وهو ضرْبٌ من الحَيّات مُحْرَنْفِش الغَلاصيم ، يقال : إنه ينفُخ نَفْخاً فيحرِقَ ما أصابه ، والجميع الدَّوْدَمسَات والدَّواميس . وقال أبو زيد : دَمَسْتُه في الأرض دَمْساً : إذا دَفَنْتَه ، حيّاً كان أو مَيّتاً . وفي حديث الدجّال : كأنه خَرج من الدِّيماس ، وقال بعضهم : الدِّيماسُ : الكِنّ ، أراد كأنه مُخْدَرٌ لم يرَ شيئاً ، شَمْساً ولا ريحاً . وقال بعضهم : الدِّيماس : الحمّام ، وكان لبعض المُلوك حبْسٌ سماه دِيماساً لِظُلْمته . وقال ابن الأعرابي : الدِّيماس : السَّرَب . ومنه : دَمَستُه : قَبَرْتُه . مسد : قال الله جلّ وعزّ : ( ( الْحَطَبِ فِى جِيدِهَا حَبْلٌ ) ( المسد : 5 ) ، قال المفسِّرون : هي السِّلسِلة التي ذكرها الله تعالى في كتابه فقال : ( سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ) ( الحاقة : 32 ) ، يعني جل اسمه أن امرأة أبي لهب تسلك في النار في سلسلة طولها سبعون ذراعاً . وقال الزَّجّاج : المَسَدُ في اللُّغة : الحَبْل إذا كان من لِيف المَقْل . ويقالُ لما كان من وَبَر الإِبلِ مِن الحِبال : مَسَد . وقال ابن السكّيت : الْمَسْدُ : مصدَر مَسَدَ الحبلَ يَمْسُده مَسْداً : إذا أجاد فَتْلَه . ورَجلٌ مَمْسُودٌ : إذا كان مَجدولَ الخَلْق . وجاريةٌ ممسودةٌ : إذا كانت حسنةَ طيّ الخَلْق . قال : والمَسَدُ : حبْل من جُلُود الإبل ، أو من لِيف ، أو من خُوص . وأنشد : ومَسَدٍ أُمِرَّ من أَيَانِقِ أراد من جُلُودِ أَيَانِق ؛ وأَنشد : يا مَسَدَ الخُوصِ تَعَوَّذْ مِنِّي إنْ تَكُ لَدْناً ليِّناً فإنِّي ما شِئْتَ مِنْ أَشْمَطَ مُقْسَئِنِّ ويقال : حَبْلٌ مَسَد ، أي : مَمسود ، قد مُسِد ، أي : أُجِيد فَتْلُه مَسْداً . فالْمَسْدُ : المصْدَر . والْمَسَد : بمنزلة الممْسُود ؛ كما يقال : نَفَضْتَ الشَّجَر نَفْضاً ؛ وما نُفِض فهو نَفَض . ودلّ قولُ الله جلّ وعزّ : ( جِيدِهَا حَبْلٌ مِّن ) ( المسد : 5 ) أَنَّ السِّلسلة التي ذَكَرها الله تعالى فُتِلَتْ من الحديد فَتْلاً مُحْكَماً ، كأنه قيل : في جِيدِها حَبل حديدٍ قد لُوِيَ لَيّاً شديداً . وقال اللّيث وغيرُه : المِسادُ : نِحْيٌ يُجْعَلُ فيه سَمْن وعَسَل ، ومنه قولُ أبي ذُؤَيْب : غَدَا في خافَةٍ مَعَهُ مِسادٌ فَأَضْحَى يَقْتَرِي مَسَداً بِشِيقِ والخافَة : خريطةٌ يَتَقَلَّدُها المُشْتارُ ليَجعل فيها العَسَل . وقال الليث : الْمَسْدُ : إدْآب السَّيْر في الليل ، وأنشَد : يُكابِدُ الليلَ عليها مَسْدا وقال العَبْديّ يَذكر ناقةً شبّهَها بثوْرٍ وَحْشِيّ : كَأَنّها أَسْفَعُ ذو جُدّةٍ يَمْسُدُه القَفْرُ وليْلٌ سَدِي كأنما يَنظرُ من بُرْقُعٍ من تحت روْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ قولُهُ : يَمْسُده : يعني الثورَ ، يَطوِيه ليلٌ سَدِيٌّ ، أي : نَدِيٌّ ، ولا يزال البَقْلُ في تمامٍ ما سقط من النَّدَى عليه ، أراد أنه يأكل البقل فيجزأ به عن الماء فيطويه ذلك . وشبّه السُّفعة التي في وجه الثّور ببرقُع . وجعل اللّيث الدَّأَبَ مَسْداً ، لأنه يمسَدُ خَلق من يَدأبُ فيَطْوِيه ويُضَمّرُه . أبو عُبَيد عن الأصمعي : الممسودة من النساء : المطوِية الممشُوقة ، وأنشدنا : يَمسُدُ أعْلى لحمه ويَأرِمُه أي : يشده . عَمْرو عن أبيه قال : المِسَاد : الرِّق الأسود . وفي ( النوادر ) : فلانٌ أحسَنُ مِسَاد شِعْرٍ من فلان ، يريد : أحسنَ قِوامَ شِعر من فلان .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.743 harf
(باب الميم والسين وما يثلثهما) (مسط) الميم والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خَرْط شيءٍ رطْبٍ([1])، وعلى امتدادِه من تِلقاءِ نَفْسه. يقال إنَّ المَسيطَةَ([2]): ما يبقى في الحوض من الماء بكُدورةٍ قليلة. قال الأصمعيّ بئر ضَغِيط، وهو الرَّكِيُّ إلى جَنْبِهِ ركيٌّ آخر فيحمأُ فَيُنْتِن فيسيلُ في الماء العذب فلا يُشرب، فالبئر ضَغيط، وذلك الماء مَسِيط. قال: يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغيطِ *** ولا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR139 harf
- المسد: ليف يتخذ من جريد النخل، أي: من غصنه فيمسد، أي: يفتل. قال تعالى: ﴿حبل من مسد﴾ [المسد/5]، وامرأة ممسودة: مطوية الخلق كالحبل الممسود.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR366 harf
م س د مسد الحبل يمسده مسداً وحبل ممسود‏:‏ ممرّ الفتل وعنده مسدٌ‏:‏ حبل ممسود‏.‏ قال‏:‏ ومسدٍ أمر من أيانق لسن بأنيابٍ ولا حقائق و ‏"‏ حبل من مسد ‏"‏‏:‏ من ليف يمسد منه الحبال‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل ممسود الخلق‏:‏ مجدوله‏.‏ وامرأة ممسودة‏:‏ ممشوقة‏.‏ ومسده المضمار‏:‏ طواه وأضمره‏.‏ ومسده البقل‏:‏ جزأ به فأضمره‏.‏ قال‏:‏ كأنها أسفع ذو جدّةٍ يمسده القفر وليل سدي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.476 harf
المسَدُ، بالتحريك: اللِّيف. ابن سيده: المَسَدُ حبل من ليفٍ أَو خُوص أَو شعر أَو وبَر أَو صوف أَو جلود الإِبل أَو جلود أَو من أَيّ شيء كان؛ وأَنشد: يا مَسَدَ الخوصِ تَعَوَّذْ مِنِّي، إِنْ تَكُ لَدْناً لَيِّناً، فإِني ما شِئْتَ مِن أَشْمَطَ مُقْسَئِنِّ قال: وقد يكون من جلود الإِبل أَو من أَوبارِها؛ وأَنشد الأَصمعي لعمارة بن طارق وقال أَبو عبيد: هو لعقبة الهُجَيْمِي: فاعْجَلْ بِغَرْبٍ مِثْلِ غَرْبِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR156 harf
* م س د * * المَسَدُ * اللِّيف يُقال حبل من مسد والمسَدُ أيضا حبل من ليف أو خوص وقد يكون من جلود الإبل أو أوبارها و * مَسَدَ * الحبل أجاد فتْلَهُ من باب نصر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.643 harf
المسد: الفتل، مسد الحبل يمسده مسدا: فتله، وقال ابن السكيت: مسده مسدا: أجاد فتله. المسد إذآب السير في الليل، وأنشد الليث: يكابد الليل عليها مسدا وقيل هو السير الدائم، ليلا كان أو نهارا، قال العبدي يذكر ناقة شبهها بثور وحشي: كأنهـا أسـفـع ذو جـدة يمسده القفز وليل سـدي كأنما ينظر مـن بـرقـع من تحت روق سلب مذود قوله يمسده، أي يطويه،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.388 harf
مَسَدَ 1 مَسَدَ ذ , aor. مَسُدَ , (S, M, L,) inf. n. مَسْدٌ, (S, M, L, K,) He twisted a rope: (M, L, K:) or he twisted it well. (ISk, S, L.) ― -b2- مَسَدَ, aor. مَسُدَ , (M, L,) inf. n. مَسْدٌ, (S, M, L, K,) He pursued a journey laboriously, or with energy; or he held on, or continued, the journey; syn. أَدْأَبَ السَّيْرَ, (S, M, L, K,) by night: (S, M, L:) or he journeyed on continually, whether
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR580 harf
مَسَدَ مَسَدَ U ( n. ac. مَسْد 1 ), a. Twisted, plaited ( rope ). b. Hastened, journeyed on. c. Rendered lean. مَسَّدَ مَسَّدَ II a. [ acc. or 'Ala ] [ coll. ], Rubbed, kneaded the limbs of, shampooed. مَسْد مَسْد 1 , a. Graceful girl. مَسَد مَسَد 4 , ( pl. مِسَاْد 23 , أَمْسَاْد 38 ), a. Fibres. b. Plaited rope. c. Iron axis ( of a pulley ). مِسَاْد مِسَاْد 23 , a. Skin. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.593 harf
مسد مَسَدَ - يَمْسُدُ - مَسَد مَسَدَ - يَمْسُدُ + الكائن + ليفاً أو شيئاً: يفتله ويضفره بشدة حتى يقوى مَسَد: على وزن " فَعَل " اسم فعل " مَسَدَ - يَمْسُدُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المفتول المضفور واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقوية وزيادة التماسك وخاصة بالنسج أو بالبرم وفتل وغزل الحبل أو الخيط لتقويته وشده"، وهي: بَرَمَ - يَبْرِمُ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جود

    1 ortak ayet · Cûdi

  2. حبل

    1 ortak ayet · Habl ip demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ

    LifBoynunda bükülmüş bir ip olduğu halde.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمسد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحبل, عقد, جدل, غزل
Zıt Kökنقض
Çekirdek Özet 1Liflerin, kılların veya derilerin birbirine kuvvetle burulup bükülerek dayanıklı ip haline getirilmesi
Çekirdek Özet 2İlahi adaletin tecellisinde suç ve zulüm vasıtalarının boyna dolanan sıkı ve aşağılayıcı bir azap bağına dönüşmesi
Çekirdek Özet 3Amelin mahiyeti ile cezanın biçimi arasındaki zorunlu nedensellik bağı ve geri döndürülemez kurgusal tutarlılık
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca kaba bir hurma lifi olarak görüp taşıdığı sıkı büküm, kesintisiz gerilim ve aşağılayıcı bukağı anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مسYüzeye temas etme, el sürme, sıvazlayarak veya sürterek hareket ettirme anlamı taşır; مسح, مسخ, مسس, مسك, مسي köklerinde olduğu gibi iki nesnenin yüzey temasını ve gerilimini yansıtır.دSüreklilik, itme ve uzama bildiren harfin eklenmesiyle temas ve sürtünme hareketi boylu boyunca bükme, lifleri birbirine sararak uzatma ve kuvvetli bir burgu meydana getirme fiiline dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSu; akış, çokluk, esneklikÇok parçalı liflerin veya tellerin bir araya gelerek esnek ve süreğen bir bütün oluşturmasını simgeler.
سDiken, destek; tutunma, dayanmaLiflerin birbirine sürtünerek kenetlenmesini, temas noktasında sürtünme kuvvetiyle birbirini tutmasını anlatır.
دKapı; giriş, uzanma, kesintisiz hareketBurulan malzemenin boylu boyunca uzanarak kesintisiz ve dirençli bir hat meydana getirmesini ifade eder.
مسدEsnek liflerin birbirine kenetlenip boylu boyunca bükülerek kopmaz bir bağ oluşturmasıAyrı ayrı zayıf olan tellerin kuvvet uygulanarak burulması, birbirine geçirilmesi ve gerilime dayanıklı sağlam bir ipe dönüştürülmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHurma ağacının liflerinden, deve tüyünden veya derisinden liflerin sıkıca bükülüp örülmesiyle yapılan sağlam ve sert ip (الحبل المضفور المحكم الفتل من الليف أو الأوبار). Bedenin gergin ve biçimli olmasını anlatmak için de kullanılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî bal toplamak üzere sarp kayalıklara liften bükülmüş sağlam iple inen avcıyı tasvir ederken bu kökü kullanır: غدا في خافة معه مساد / فأضحى يقتري مسدا بشيق
Erken Arapça kullanımEndamı sıkı, adaleli ve biçimli kadın için pürüzsüz bükülmüş ipe benzetilerek «امرأة ممسودة الخلق» denilmiştir; ayrıca çöl yolculuğunda aralıksız ve süratli gece yürüyüşü «إدآب السير» anlamında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

Sami etimolojik katman

Arapça مسد kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda özellikle liflerin burulması, gerilerek bükülmesi ve bu yolla sağlam bağ yapılması anlamında özelleşmiştir. Kökün biliteral temelinde yer alan sürtünme ve uzatma dinamiği, Kuzey-Batı Sami dillerinde dokuma ve germe hareketleriyle ortak bir semantik sahayı paylaşır. İbranice ve Süryanice gibi dillerde iplik veya kordon bağlamında uzanan lif yapılarıyla fonetik ve anlamsal örtüşmeler mevcuttur; İbranicede örme ve bağlama hareketini bildiren bazı türevlerle kavramsal yakınlık görülür. Ancak klasik Arapçada kök, genel bir bağ veya ipten ziyade, tek tek liflerin yüksek bir sürtünme ve kuvvet altında bükülerek (فتل) elde edilen sert, dayanıklı ve deriyi kesebilecek kadar pürüzlü nihai ürünü adlandırmada kesin bir semantik berraklık kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönLifleri burarak ip yapma ve gergin beden yapısıHurma lifi veya deve kılı gibi ham maddelerin burgu hareketiyle sıkılaştırılması ve gerginleştirilmesi ekseninde gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİplik germe, bükme ve bağ dokusuKuzey-Batı Sami dillerindeki bükme, gererek uzatma ve şerit yapma kavramlarıyla semantik akrabalık taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kök yapısıyla doğrudan örtüşen ikna edici ve güvenilir bir veri tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مسدAnlamlıBükmek, germek, sağlam lif ipiLiflerin birbirine kuvvetle burulmasıyla yapılan sert ve sağlam ip.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
مدسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiş, kullanım alanı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
سمدAnlamlıBaşını kaldırıp oyalanmak, gafletŞaşkınlık, kibirle oyalanma, dikkatin dağılması ve hedefsizce dikilme hali.Kur'an'da geçer; zıt hareket tarzı.
سدمAnlamlıÜzüntü, pişmanlık, suyun durgunluğuİçsel sıkıntı, kederden ötürü durgunlaşma ve suyun kapanıp akmaması.Kur'an'da geçmez; içe kapanma.
دمسAnlamlıKaranlığın çökmesi, gizlemekOrtalığı karanlığın kaplaması, bir şeyin üstünü örtüp gizleme hareketi.Kur'an'da geçmez; örtme boyutu.
دسمAnlamlıYağ, tıkamak, kirYağlı madde; bir yarığı veya deliği yağ yahut tıkaçla kapatma fiili.Kur'an'da geçmez; dolgu boyutu.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مسدMerkezBükümlü lif bağıLiflerin sertçe burulmasıyla üretilen pürüzlü, sağlam ve yakıcı ipMalzemenin lif lif burulması ve sert gerilimi esastır.
حبلKomşuGenel bağ ve ipMalzemesine bakılmaksızın iki şeyi birbirine bağlayan genel bağAnlam daha geniştir; büküm tarzını veya lif yapısını zorunlu kılmaz.
عقدKomşuDüğümlemekİpin boğum yapılarak kendi üstüne kilitlenmesiBüküm işleminden sonraki kilitleme ve sabitleme aşamasıdır.
جدلKomşuÖrmekBirkaç kolun birbirinin üstünden geçirilerek yassı veya kalın örgü yapılmasıLiflerin burularak döndürülmesi değil, şeritlerin çapraz örgüsüdür.
غزلKomşuİplik eğirmeYün veya pamuğun inceltilerek dokuma ipliğine dönüştürülmesiDokuma amaçlı yumuşak ve ince iplik yapımıdır, kaba urgan değildir.
نقضZıtÇözülme, bozmaBükülmüş veya örülmüş bir yapının geriye doğru çözülüp dağıtılmasıمسد kökünün kurduğu gerilim ve bükümü tamamen bozan karşıt eylemdir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمسدLiften bükülmüş sert ipLiflerin burularak sıkıştırılmasıyla elde edilen dayanıklı, sert ve boğucu bağ.Kesin
Latincerestis, funis tortus, fibra flectaBükülmüş lif halatBükülerek yapılmış lif bağı karşılar; ancak ceza ve aşağılanma çağrışımını bütünüyle vermez.Güçlü
İngilizcetwisted palm-fiber cord, twisted ropeBükülmüş lif ipBükülmüş lif yapısını doğru aktarır; boyuna geçirilen bukağı nüansı bağlamdan anlaşılır.Güçlü
AlmancaPalmfaserstrick, gedrehtes FaserseilBükülmüş lif urganıLifin burulma tekniğini ve sertliğini karşılar; mecazi azap boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcacorde de fibres torsadéesBükümlü lif kordonuLiflerin burularak birleştirilmesini iyi açıklar; pürüzlü temas hissi eksik kalır.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَسَدٍ (İsim)Boyna geçirilen, sıkıca bükülmüş liften kahredici azap bağıDünyada fitne taşımak için kullanılan gerdanlığın ve gücün, ahirette sahibini sıkan ve aşağılayan bir bukağıya dönüşmesi bağlamında geçer; Tebbet 111:5.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCezanın amelin cinsinden olması ilkesiDünyadaki kibrin ve peygambere karşı kurulan tuzakların ahirette somut bir azap nesnesine dönüşmesiAmelin mahiyeti ile uhrevi karşılığın ontolojik uyumu üzerinde yoğunlaşır.
FıkıhVeri bulunamadıBu kökten türeyen doğrudan bir fıkıh ıstılahı veya hüküm türetimi bulunmamaktadır.Veri bulunamadı
TefsirÜmmü Cemîl’in boynundaki bağın mahiyetiBu ipin dünyada odun taşırken taktığı lif ip mi, pahalı gerdanlığının ateşe dönüşmüş hali mi yoksa cehennem zinciri mi olduğu tartışmasıİhanet ve kibrin aşağılayıcı bir bukağı şeklinde tasvirine yoğunlaşır.
HadisErken dönem günlük yaşam eşyası tasviriHurma lifinden örülmüş yataklar, kap kacak ipleri ve zühd hayatının yalın eşyası olarak zikredilmesiLüksün karşıtı, kaba, pürüzlü ve dayanıklı eşya niteliği öne çıkar.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi hesap ve ceza adaletiSomutlaşmış amel bukağısıAşağılama ve cezalandırmaİnsanın kendi elleriyle ördüğü kötülük bağlarının ahirette boynuna dolanmasıdır.Kesin
İlmiMalzeme ve mekanik bilimiLif gerilimi ve burulma mukavemetiÇekme direncini artırmaAyrı duran zayıf unsurların tork kuvvetiyle birleştirilerek yüksek dayanıma ulaşmasıdır.Güçlü
SiyasiOtoriteye karşı hile ve ittifakŞebeke bağı ve yıkıcı komploDüzeni bozma girişiminin geri tepmesiSiyasi fesat için örülen gizli bağların, kurucularının esaret bağı haline gelmesidir.Muhtemel
İktisadiServetin gösterişe ve zulme alet edilmesiDeğersizleşen zenginlikKibrin sefalete dönüşmesiServetle övünmenin ve onu hakikati bastırmak için harcamanın getirdiği mutlak iflastır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTorsiyonel gerilim ve lif demeti mukavemetiMalzeme mekaniğinde münferit liflerin eksenel burulmayla sıkıştırılarak gerilme direncinin katlanması olgusudur.Güçlü
Beşeri bilimlerSuçun nedensellik bağıyla geri dönmesiHukuk ve kriminolojide failin suçu işlerken kurduğu bağların, kendi mahkûmiyetini kaçınılmaz kılan bir delil zinciri oluşturmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadeyi sadece alelade bir bitkisel lif veya kuru bir ip parçası sayarak metindeki ontolojik ve ahlaki boyutu göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKibrin, fitne taşıyıcılığının ve hakikate düşmanlığın faili sıkan, onu en zayıf noktasından yakalayan kırılmaz bir esaret zincirine evrilmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyeti salt tarihsel bir bedduadan ibaret görmek; kötülüğün kendi ceza mekanizmasını bizzat büküp ördüğü yönündeki evrensel sünnetullah yasasını ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Hakikate karşı düşmanlık edenlerin dünyada servet ve nesepleriyle kurdukları baskıcı bağların, ahirette boyunlarını kıran aşağılayıcı bir tasmaya dönüşeceğini en somut fiziki imgeyle gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Amel-ceza denkliğini bildiren, cehennem ehlinin kibrini yerle bir eden ve zalimlerin dünyadaki güç vasıtalarını alay konusu kılan ceza ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zulmün ve kibrin cezasız kalacağı zannını yıkar; azabın rastgele değil, insanın dünyada kendi elleriyle büktüğü eylemlerin birebir karşılığı olduğunu tescil eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHurma lifi, deve kılı veya derinin gerilim altında birbirine sıkıca burulup bükülmesiyle yapılan sert, pürüzlü ve dayanıklı ip.
  • Soyut anlamKötülüğün, kibrin ve fesadın aşama aşama bükülüp yoğunlaşarak sonunda faili sıkan ve aşağılayan kaçınılmaz bir azap bağına dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkİlahi adalet düzeninde amelin cinsinden olan cezanın nedensel bir döngüyle failin boynuna dolanması ve geriye dönüşsüz biçimde kilitlenmesi.
  • LaTeX modeliF=∮C(τ⋅ρ) ds  ⟹  B=κ⋅F
  • LaTeX açıklamasıModelde C eğrisi insanın dünyada işlediği eylemlerin kapalı döngüsünü, τ liflerin bükülme torkunu, ρ kötülüğün yoğunluğunu ve s eylemin hat boyu sürekliliğini temsil eder. Bu eylemlerin bütünsel integrali olan F, oluşan toplam gerilim kuvvetidir. κ katsayısı ilahi adaletin mutlak nedensellik bağını, B ise ahirette failin boynuna dolanan kaçınılmaz bukağıyı simgeler. Büküm arttıkça boyna geçirilen bağın mukavemeti ve baskısı da artar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م