نجد
ن - ج - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Necd, arabistan’da yüksek yaylalık yer demektir. aynı zamanda yüksek dağ anlamına gelir. Kur’an’ın ifadesine göre ise geçit anlamına gelmekdir. Boğaz veya belanalmaları na gelmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Necd, arabistan’da yüksek yaylalık yer demektir. aynı zamanda yüksek dağ anlamına gelir. Kur’an’ın ifadesine göre ise geçit anlamına gelmekdir. Boğaz veya belanalmaları na gelmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.670 harfباب الجيم والدال والنون معهما
ج د ن، د ج ن، ن ج د، ج ن د مستعملات
جدن:
جَدَن اسم رجلٍ ذو جَدَن: اسم رجلٍ في مقاولة اليمن.
دجن:
الدُّجنُ: ظلُّ الغيم، ويوم مُدجِنُ: دام عليه ظلُّ غيمه مع ندى.
وكلبٌ داجنٌ أي ألف البيت، ودَجَنَ يَدجَنَ دَجُوناً ونحوه لغيره.
والداجِنُ: المعتاد والدُجُون: الألفان.
ويقال للنّاقةِ التي عُودَتِ السِّناوة مَد جُونة أي دُجِنت للسِّناوة، وهكذا القول فيها والمُداجَنةُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.038 harfالنَجْدُ: ما ارتفع من الأرض؛ والجمع نِجادٌ ونُجودٌ وأنْجُدٌ. ومنه قولهم: فلان طَلاَّعُ أنْجُدٍ، وطلاّع الثنايا، إذا كان سامياً لمعالي الأمور. قال الشاعر حميد بن أبي شِحاذِ الضّبّي:
وقد يَقْصُرُ القُلُّ الفَتى دونَ هَمِّهِوقد كانَ لو لا القُلُّ طَلاّعَ أنْجُدِ
وقال آخر:
يَغدو أمامَهُمُ في كلِّ مَـرْبـأةٍطلاّعِ أنْجِدَةٍ في كَشْحِهِ هضَمُ
وهو جمع نُجود، جمع الجمع. والنَجْدُ: الطريق
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.288 harfج د ن
جدن ، جند ، دجن ، دنج ، نجد : مستعملة .
جدن : ذوجَدَنٍ : اسم مَلِكٍ من ملوك حِمْيَرٍ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أنشدني أبو عمرو بن العلاء :
لو أنني كنت من عَادٍ ومن إرَمٍ
غَذِيَّ بَهْمٍ ولقماناً وذا جَدَنِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أجْدَنَ الرجل إذا استغنى بعد فقر .
جند : قال الليث : الجُنْدُ : معروف .
وكل صنف من الخلق : جندٌ على حِدَةٍ .
وفي الحديث : ( الأرواحُ جُنُودٌ مجنَّدةٌ فما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.279 harf(باب النون والجيم وما يثلثهما)
(نجح) النون والجيم والحاء أصلٌ يدلُّ على ظَفَرٍ وصِدْق وخيرٍ. منه النَّجاح في الحوائج: الظَّفَر بها. وسَيْرٌ نَجِيحٌ: وشيك. ورأيٌ نجيح: صواب. وتناجَحَتْ أحلامهم: تتابَعتْ بصدق. وأنجَحَ الله طَلِبَتَك: أسعَفَك بإدراكها.
(نجخ) النون والجيم والخاء كلمةٌ تدل على حكايةِ صوت. يقال: سمعت نَجِيخَ الماء وناجِخَتَه: صَوْتَه. والنُّجَاخ([1]): صوت السَّاعل. ومنْجِخ([2]):
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.303 harf- النجد: المكان الغليظ الرفيع، وقوله تعالى: ﴿وهديناه النجدين﴾ [البلد/10] فذلك مثل لطريقي الحق والباطل في الاعتقاد، والصدق والكذب في المقال، والجميل والقبيح في الفعال، وبين أنه عرفهما كقوله: ﴿إنا هديناه السبيل﴾ الآية [الإنسان/3]، والنجد: اسم صقع، وأنجده: قصده، ورجل نجد ونجيد ونجد. أي: قوي شديد بين النجدة، واستنجدته: طلبت نجدته فأنجدني. أي: أعانني بنجدته. أي: شجاعته وقوته، وربما قيل استنجد فلان.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR921 harfن ج د
نجد الرجل نجدة ورجل نجد ونجد ونجيد ومناجد.
وناجده: بارزه للقتال.
وكان جباناً فاستنجد: صار نجيداً شجاعاً.
وتقول معه أجناد ورجال أنجاد.
وهو منجود: مكروب.
وتقول: عنده نصرة المجهود وعصرة المنجود.
واستنجدني فأنجدته.
قال: إذا استنجدتهم ودعوت بكراً لنصرتنا كسرت بهم همومي وغار وأنجد.
وسار ذكره في الأغوار والنّجاد والنجود.
قال: هن الغياث إذا تهولت السرى وإذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok17.352 harfالنَّجْدُ من الأَرض: قِفافُها وصَلاَبَتُها
(* قوله «قفافها
وصلابتها» كذا في الأصل ومعجم ياقوت أَيضاً والذي لأبي الفداء في تقويم البلدان قفافها وصلابها.) وما غَلُظَ منها وأَشرَفَ وارتَفَعَ واستَوى، والجمع أَنْجُدٌ وأَنجادٌ ونِجاد ونُجُودٌ ونُجُدٌ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
لَمَّا رَأَيْتُ فِجاجَ البِيدِ قَدْ وَضَحَتْ،
ولاحَ مِنْ نُجُدٍ عادِيةً حُصُرُ
ولا يكون النِّجادُ إِلا قُفّاً أَو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR542 harf* ن ج د * * النَّجْدُ * ما ارتفع من الأرض والجمع * نِجَادٌ * بالكسر و * نُجُودٌ * و * أَنْجُدٌ * و * النَّجْدُ * الطريق المرتفع قلت ومنه قوله تعالى ﴿وهديناه النَّجْدين﴾ أي الطريقين طريق الخير وطريق الشر و * التَّنْجِيدُ * التزيين و * النَّجَّادُ * بوزن النَّجَّار الذي يُعالِج الفُرُش والوساد ويخيطها و * نَجْدٌ * من بلاد العرب وهو خِلاف الغور فالغور تِهَامة وكل ما ارتفع عن تِهَامة إلى أرض
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.159 harfالنجد: ما أشرف من الأرض وارتفع واستوى وصلب وغلظ، أنجد جمع قلة كفلس وأفلس وأنجاد قال شيخنا: وقد أسلفنا، غير مرة أن فعلا بالفتح لا يجمع على أفعال إلا في ثلاثة أفعال مرت ليس هذا منها، ونجاد بالكسر، ونجود ونجد بضمهما، الأخيرة عن ابن الأعرابي وأنشد:
لما رأيت فجاج البيد قد وضحت ولاح من نجد عادية حـصـر ولا يكون النجاد إلا قفا أو صلابة من الأرض في ارتفاع مثل الجبل معترضا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.294 harfنَجَدَهُ
1 نَجَدَهُ ذ , aor. نَجُدَ , (S, L,) inf. n. نَجْدٌ, (L, K,) He overcame, conquered, subdued, overpowered, prevailed over, or surpassed, him. (AO, S, L, K.) ― -b2- نَجَدَ رَأْيَهُ فِى الأُمُورِ, inf. n. نَجْدٌ, He exerted his judgment in affairs. (Sh, L.) ― -b3- نَجُدَ, (S, M, &c.,) [aor. نَجُدَ ,] inf. n. نَجَادَةٌ (M, L, K) and نَجْدَةٌ, (K,) or the latter is a simple subst., (M, L,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.840 harfنَجَدَ
نَجَدَ I , U ( n. ac. نَجْد 1 ),
a. Helped, succoured.
b. Overcame, prevailed over.
c. [ acc. & Fī ], Exerted, exercised in.
d. ( n. ac. نُجُوْد 27 ), Was clear, plain.
e. [ Min ], Came forth from.
f. Stayed, remained.
g. see ( نَجِدَ ) ( a ).
نَجِدَ
نَجِدَ A ( n. ac. نَجَد 4 ),
a. Sweated, perspired.
b. Was stupid, dull; was weary.
c. [ & pass. ], Was grieved,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR49.166 harfنجد
نَجَدَ - يَنْجُدُ (نَجُدَ - يَنْجُدُ) - نَجَد - نَجْدين
نَجَدَ - يَنْجُدُ (نَجُدَ - يَنْجُدُ) + الأمر أو الشيء: يبرز ويرتفع ويعلو أمام الناظر، فيرى بيسر، ويحجب ما خلفه
نَجَد: اسم فعل " نَجَدَ - يَنْجُدُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَجَدَ - يَنْجُدُ ": كل مرتفع بارز يعلو أمام ناظره: وقد يكون ثدي المرأة أو جبل أو هضبة أو ما يشتد من الأمور
نجد نَجَدَ - يَنْجُدُ (نَجُدَ - يَنْجُدُ) - نَجَد - نَجْدين نَجَدَ - يَنْجُدُ (نَجُدَ - يَنْجُدُ) + الأمر أو الشيء: يبرز ويرتفع ويعلو أمام الناظر، فيرى بيسر، ويحجب ما خلفه نَجَد: اسم فعل " نَجَدَ - يَنْجُدُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَجَدَ - يَنْجُدُ ": كل مرتفع بارز يعلو أمام ناظره: وقد يكون ثدي المرأة أو جبل أو هضبة أو ما يشتد من الأمور أو ما شابه، أو يوصف به الرجل الشجاع نَجْدين: مثنى " نَجْد" ﴿وهديناه النَّجْدين﴾ أي الطريقين البينين طريق الخير وطريق الشر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "بيان التحدب والبروز فوق سطح بدرجات تقوسه وارتفاعه المختلفة "، وهي: بَرَّ - يَبُرُّ، نَصَا - يَنْصُوْ، نَجَدَ - يَنْجُدُ (نَجُدَ - يَنْجُدُ)، رَاعَ - يَرِيْعُ، سَنِمَ - يَسْنَمُ، شَمَخَ - يَشْمَخُ
نجد - نجدين ﴿وهديناه النجدين(10)﴾ البلد مختار الصحاح ● [نجد] ن ج د: النَّجْدُ ما ارتفع من الأرض والجمع نِجَادٌ بالكسر و نُجُودٌ و أَنْجُدٌ و النَّجْدُ الطريق المرتفع قلت ومنه قوله تعالى ﴿وهديناه النَّجْدين﴾ أي الطريقين طريق الخير وطريق الشر و التَّنْجِيدُ التزيين و النَّجَّادُ بوزن النَّجَّار الذي يُعالِج الفُرُش والوساد ويخيطها و نَجْدٌ من بلاد العرب وهو خِلاف الغور فالغور تِهَامة وكل ما ارتفع عن تِهَامة إلى أرض العِراق فهو نَجْد وهو مُذَّكر و أنْجَدَ دخل في بلاد نجد و اسْتَنْجَدَهُ فَأَنْجَدَهُ أي أستعان به فأعانه و النِّجَادُ بالكسر حمائِل السيف معجم الفرائد القرآنية: ن ج د "النَّجْدَيْنِ" في قوله تعالى :" وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ" (10) البلد . النَجْدُ : الطريق المشرف المرتفع، والنجدان أي الطريقان، طريق الخير، وطريق الشر . الراغب نجد - النجد: المكان الغليظ الرفيع، وقوله تعالى: }وهديناه النجدين﴿[البلد/10] فذلك مثل لطريقي الحق والباطل في الاعتقاد، والصدق والكذب في المقال، والجميل والقبيح في الفعال، وبين أنه عرفهما كقوله:﴾إنا هديناه السبيل{ الآية [الإنسان/3]، والنجد: اسم صقع، وأنجده: قصده، ورجل نجد ونجيد ونجد. أي: قوي شديد بين النجدة، واستنجدته: طلبت نجدته فأنجدني. أي: أعانني بنجدته. أي: شجاعته وقوته، وربما قيل استنجد فلان. أي: قوي، وقيل للمكروب والمغلوب: منجود، كأنه ناله نجدة. أي: شدة، والنجد: العرق، ونجده الدهر (قال ابن منظور: ونجده الدهر: عجمه وعلمه، والذال المعجمة أعلى. اللسان: (نجد). وقال قدامة بن جعفر: رجل مجرب، وفنجد، ومجذع، ومحنك، ومجرس، ومضرس، ومدرب، وموقر، وممرس، ومعجم. جواهر الألفاظ ص 333). أي: قواه وشدده، وذلك بما رأى فيه من التجربة، ومنه قيل: فلان ابن نجدة كذا (قال ابن فارس: ويقال للدليل الحاذق: هو ابن بجدتها، أي: عالم بالأرض كأنه نشأ بها. وقال ابن منظور: يقال: هو ابن بجدتها للعالم بالشيء المتقن له المميز له، وكذلك يقال للدليل الهادي. وقيل: هو الذي لا يبرح، من قوله: بجد بالمكان: إذا أقام، وهو عالم ببجدة أمرك، وبجدة أمرك، وبجدة أمرك. أي: بدخيلته وبطانته. انظر: المجمل 1/116؛ واللسان (بجد). وعلى هذا فقول الراغب: فلان ابن نجدة كذا تصحيف، والصواب: ابن بجدة، كما أسلفنا. [استدراك] )، والنجاد: ما يرفع به البيت، والنجاد: متخذه، ونجاد السيف: ما يرفع به من السير، والناجود: الراووق، وهو شيء يعلق فيصفى به الشراب. ملخص اللسان: 1. النَّجْدُ من الأَرض: قِفافُها وصَلاَبَتُها وما غَلُظَ منها وأَشرَفَ وارتَفَعَ واستَوى، والجمع أَنْجُدٌ وأَنجادٌ ونِجاد ونُجُودٌ ونُجُدٌ ولا يكون النِّجادُ إِلا قُفّاً أَو صَلابة من الأَرض في ارْتِفاعٍ مثل الجبل معترضاً بين يديك يردُّ طرفك عما وراءه 2. والغور هو تِهامة، وما ارتفع عن تِهامة إِلى أَرض العراق، فهو نجد، فهي تَرْعى بنجد وتشرب بِتِهامة 3. يقال فلان طَلاَّعُ أَنْجُد وطلاَّع الثَّنايا إِذا كان سامِياً لِمَعالي الأُمور 4. والأَنْجُدُ: جمعُ النَّجْد، وهو الطريق في الجبل. والنَّجْدُ: ما خالف الغَوْر، والجمع نجود. 5. والإِنجادُ: الأَخْذُ في بلاد نجد. وأَنجدَ القومُ: أَتوا نجداً؛ وأنجدوا من تهامة إِلى نجد: ذهبوا 6. أَغار ذهب في الأَرض. وأَنجد: ارتفع 7. والنَّجْدُ: الطريق المرتفع البَيّنُ الواضح؛ 8. وفي التنزيل العزيز: وهديناه النَّجْدين؛أَي طَرِيقَ الخير وطريقَ الشرّ،وقيل: النجدين الطريقين الواضحين. والنَّجد: المرتفع من الأَرض، فالمعنى أَلم نعرّفه طريق الخير والشر بيِّنَين كبيان الطريقين العاليين؟ 9. وقيل: النجدين الثَّدْيَيْنِ. 10. ونَجُدَ الأَمْرُ ينْجُد نُجُوداً، وهو نَجْدٌ وناجِدٌ: وضَحَ واستبان 11. ونَجُدَ الأَمْرُ ينْجُد نُجُوداً 12. والنَّجْدُ: ما يُنَضَّدُ به البيت من البُسُط والوسائِد والفُرُشِ،والجمع نُجُود ونِجادٌ؛ونَجَّدْتُ البيتَ بسطته بثياب مَوْشِيَّة. والتَّنْجِيد 13. نجد نجداً أَي جَهَدَ جَهْداً.والمَنَاجِدُ: حَلْيٌ مُكَلَّلٌ بجواهِرَ بعضه على بعض مُزَيَّن، النَّجْدَةُ الشِّدَّةُ، وقيل: السِّمَنُ 14. ورجلٌ نَجْد في الحاجة إِذا كان ناجياً فيها سريعاً. 15. والنَّجْدة: الشجاعة، تقول منه: نَجُد الرجلُ، بالضم، فهو نَجِدٌ ونَجُدٌ ونَجِيدٌ، وجمع نَجَِد أَنجاد مثل يَقَِظٍ وأَيْقاظٍ وجمع نَجِيد نُجُد ونُجَداء.ورجُل نَجْدٌ ونَجِدٌ ونَجُد ونَجِيدٌ شجاع ماض فيما يَعْجِزُ عنه غيره، وقيل: هو الشديد البأْس، المُجَداء والنُّجَداء، ، فالمجيد الشريف، والنَّجِيد الشجاع، فعيل بمعنى فاعل 16. وقيل: هو السريع الإِجابة إِلى ما دُعِيَ إِليه خيراً كان أَو شرًّا، والجمع أَنْجاد. 17. واسْتَنْجَد الرجلُ إِذا قوي بعد ضعف أَو مَرَض. 18. ويقال للرجل إِذا ضَرِيَ بالرجل واجترأَ عليه بعد هَيْبَتِه: قد اسْتَنْجَدَ عليه. واسْتَنْجَد فلان بفلان: ضَرِيَ به واجترأَ عليه بعد هَيْبَتِه 19. والنَّجْدَةُ أَيضاً: القِتال والشِّدَّة.والمُناجِدُ: المقاتل. ويقال: ناجَدْت فلاناً إِذا بارزتَه لقِتال. 20. والمُنَجَّدُ: الذي قد جرّب الأُمور وقاسَها فَعَقَلَها 21. ونَجَدَ الرجُلَ يَنْجُدُه نَجْداً: غَلَبَه 22. واسَتَنْجَده فأَنْجَدَهُ: استغاثه فأَغاثه. ورجل مِنْجادٌ: نَصُور؛هذه عن اللحياني. والإِنجاد: الإِعانة.واسْتَنْجَده: استعانه. وأَنْجَدَه: أَعانه؛ وأَنْجَده عليه: كذلك أَيضاً؛وناجَدْتُه مُناجَدةً: مثله 23. والنَّجَدُ: العَرَق من عَمَل أَو كَرْب أَو غيره ،ونَجِدَ الماءُ الذي تَوَرَّدا أَي سالَ العَرَقُ. وتَوَرُّدُه: تَلَوُّنه. 24. ويقال: نَجِدَ يَنْجَدُ إِذا بَلُدَ وأَعْيَا، فهو ناجد ومنْجُود. 25. والنَّجْدة: الفَزَعُ والهَوْلُ؛ 26. وقد نَجُد. والمنْجُود: المَكْرُوبُ 27. والنِّجادُ: ما وقع على ال
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
Geçtiği ayetler(1)
وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ
İki tepeBiz; ona iki de yol gösterdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نجد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صعد, شرف, نصر |
| Zıt Kök | غور |
| Çekirdek Özet 1 | Yüksek, sert, belirgin ve etrafına hâkim olan açık arazi veya tümsek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın önünde açıkça beliren, yükseltisiyle gizlenemez hale gelen iki belirgin yol (hayır ve şer) |
| Çekirdek Özet 3 | Belirginleşen hakikat karşısında tereddüdün kalkması, cesaret ve gayretle sorumluluğu yüklenme (necdet) |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca coğrafi bir bölge adı veya salt iki meme olarak daraltılıp ahlaki ve ontolojik yol ayrımı boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نج | Bir şeyin içten dışa doğru belirip fırlaması, kurtulması, ayrışarak açığa çıkması; nitekim نجو kökünde yüksek yere çıkıp kurtulma, نجل kökünde tohumun yarılarak çıkması, نجم kökünde bitkinin veya yıldızın birden görünmesi, نجس kökünde ise pisliğin dışa sirayeti söz konusudur | د | Kapı, giriş ve hareket bildiren son sesin eklenmesiyle açığa çıkma eylemi; üzerinde yürünebilen, girilip geçilebilen, sert ve belirgin bir zemin veya yükselti karakterine bürünmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli veya tohum halinde olandan canlı ve sürekli bir biçimde yukarıya ve dışarıya doğru fışkırma |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü yüklenip bir istikamete doğru topluca mesafe katetme ve yolu aşma |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | İki alan arasında eşik teşkil etme, girilip geçilen belirgin bir sınıra ve geçide açılma |
| نجد | Açığa fışkıran gücün bir yol veya yükselti üzerinde somut bir geçit ve seyrüsefer zeminine dönüşmesi | Derinden veya düzlükten yükselerek gözle görülür hale gelen, üzerinde hareket edilen ve sahibini açıkça ortaya koyan belirgin hat |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çukur ve alçak arazinin (غور) zıddı olarak yükselen, sert, taşlık, üzerinde bitki örtüsü az ve etrafı açıkça gösteren yüksek yayla; ayrıca zorlu bir işten dolayı bedenden fışkıran ter |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında bu kökü beden üzerindeki zorluk, şiddet ve dayanıklılık anlamında kullanır: تَحسَبُ الطّرفَ عليها نَجدةً / يالقومِي للشَّبابِ المسبكِرّْ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve el-Asmaî nakillerinde yüksek arazide yol gösteren açık hatlar için kullanılır; Ümeyye b. Ebî Salt ise yol gösterici önder anlamında şu mısrayı söyler: وقد جاكمُ النَّجدُ النَّذيرُ مُحمَّدٌ / دليلٌ على طرقِ الهُدى ليس يَهمدُ |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نجد kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında fiziksel bir kabarma, sertleşme ve belirgin bir tepeye tırmanma semantiği taşır. Klasik İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle birebir örtüşen yaygın bir kök formu sınırlı olmakla birlikte, yükselme ve tepe oluşturma fikri Afro-Asyatik katmanda sert sırtlar ve belirgin kayalık arazilerle ilişkilendirilir. Süryanice ve Aramicede kökün benzer ses dizilimleri bazen bir araya gelme, toplanma veya sertleşme katmanlarına kayarken, Arapçada kök özgülleşerek özellikle «alçakta kalan, batık olan» anlamındaki غور karşıtı olarak zemin kazanmıştır. Bu durum kökün Arap yarımadasının coğrafi yapısında açıkça görünen yayla formasyonlarıyla ve savaşta öne atılan yiğidin gizlenemez cüretiyle doğrudan dilsel bir bağ kurmasını sağlamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukurdan yükselme, sertleşme ve belirgin hale gelme | Yüksek yer, açık yol, cesaret ve terleme anlamları zemin ve beden üzerinden yükselip görünür olma ortak paydasında birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami varyantları | Yükselti, sarp arazi ve göğüs kabarması gibi fiziksel görünümlerle paralel anlamsal bağlar barındırır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik topoğrafya terimleri | Açıkta kalan taşlık zemin ve tepe sırtlarını imleyen köklerle morfolojik yakınlık gösterir | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab ve David Cohen etimoloji sözlüğü.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نجد | Anlamlı | Yükselmek, açık ve sert olmak | Yüksek yayla, apaçık yol, cesaret ve yardım etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| جند | Anlamlı | Toplanmak, ordu kurmak | Bir araya getirilmiş kuvvet, yardımcı ve düzenli topluluk | Anlamda kuvvet ve dayanak ortaklığı; Kur'an'da geçer |
| جدن | Anlamlı | Şarkı söylemek, nağme yapmak | Sesin yükselip ritmik bir tarzda çıkması veya bir kabile adı | Kur'an'da geçmez |
| دنج | Anlamlı | Karanlık çökmek, örtmek | Işığın çekilmesi ve alacakaranlığın başlaması | Hedef kökün açıklık anlamına zıt bir kapalılık taşır; Kur'an'da geçmez |
| دجن | Anlamlı | Bulutun kaplaması, yağmurun sürmesi | Havanın kapanıp gölgenin veya nemin bir yere yerleşmesi | Açıklık ve görünürlüğün karşıtı olan örtülme durumu; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نجد | Merkez | Yükselti, açıklık, cesaret | Hem fiziki yükseklik ve açık yol hem de zorluğa karşı ortaya çıkan şecaat | Yüksekliği sebebiyle gizlenemeyen ve netleşen yön |
| صعد | Komşu | Yukarı doğru hareket | Bir noktadan yukarıya doğru fiilen tırmanma eylemini anlatır | Zemin değil, hareketin yönü öne çıkar |
| شرف | Komşu | Yüksek ve üstün olma | Mertebe, konum ve ahlaki açıdan yukarıda ve göz önünde bulunma | Soyut itibar ve seyir tepesi anlamı baskındır |
| نصر | Komşu | Yardım etme, imdat | Zor durumda olana güç ve destek ulaştırma | Yardımın kurumsal veya fiili sonucudur; نجد ise tehlike anında atılganlıkla yetişmektir |
| غور | Zıt | Batma, çukura inme | Yerin dibine geçme, alçalma, gözden kaybolma | Kökün hem coğrafi hem anlamsal tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نجد | Yüksek ve açık yol | Somut zemin yükseltisi ile üzerinde beliren aşikâr yol birleşimidir | Kesin |
| Latince | platea / clivus | Geniş cadde, yokuş | Yükselen arazi ve açık geçit anlamını kısmen verir; ahlaki yol ayrımı boyutunu karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | highland / manifest highway | Yüksek yayla, açık ana yol | Yükseltiyi ve açık yolu karşılar ancak kökteki yardım ve cesaret nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Hochebene / offener Pfad | Yüksek ova, açık patika | Coğrafi belirginliği verir; imdat ve atılganlık anlam katmanını eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | plateau / voie manifeste | Yayla, açık güzergâh | Belirgin ve yüksek zemin yönünü karşılar; kökün taşıdığı manevi sorumluluk gerilimini içermez | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| النجدين | İki apaçık yol: Hayır ve şer yolu | İnsana fıtrat, akıl ve vahiy ile apaçık gösterilen iki belirgin ahlaki istikamet (Beled 90:10) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve ihtiyar bahsi | İnsana iki yolun gösterilmesinin cebr mi yoksa hür irade ve sorumluluk mu gerektirdiği | Hak ve bâtıl yollarının akıl ve vahiyle apaçık kılınması |
| Fıkıh | Cihad ve imdat hükümleri | Savaşa çağrıldığında icabet etme ve mazluma yardım (نجدة) mükellefiyeti | Tehlike altındaki bir cana derhal yetişip el uzatma |
| Tefsir | Beled suresi tefsiri | İki necdin hayır-şer yolu mu yoksa anne memeleri mi olduğu yönündeki rivayetler | Açıkça beliren ve besleyen iki belirgin istikamet |
| Hadis | Şecaat ve cihad rivayetleri | Zorluk anında metanet gösterme, ter dökme ve tehlikeye ilk koşan olma övgüsü | Korkusuzca öne atılma ve imdada yetişme vasfı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrî ve vahiy temelli hidâyet | İki açık ahlak yolu | İnsana sorumluluk yükleme | İnsanın mazur sayılamayacağı kadar net çizilmiş istikametler | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Apaçık aksiyomlar ve deliller | Tereddüdü ve şüpheyi giderme | Yüksek bir tepe gibi her taraftan görülebilen açık burhanlar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma | İmdat gücü ve caydırıcılık | Toplumu tehlikeden koruma | Zorluk anında derhal müdahale eden cesaret ve yardım nizamı | Güçlü |
| İktisadi | Sarp yokuşu (العقبة) aşma | Zor zaman infakı | Yoksulluğu ve darlığı giderme | Kriz anında kaynakları açık ve cesur adımlarla seferber etme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel gradyanı ve bifurkasyon (çatallanma) | Sistemin iki belirgin ve ayrışmış duruma doğru eğilim göstermesi; yüksek potansiyel eşiğinden sonra iki net rotadan birine yönelim | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ahlaki karar teorisi ve çatallanan yol modeli | Bireyin örtük bahaneler arkasına saklanamayacağı, sonuçları kesin olarak öngörülebilir iki temel seçenek arasında tercih yapması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin sadece bebeğin emdiği iki meme veya salt Arabistan'daki Necid bölgesi olarak algılanıp bağlamın daraltılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın önüne serilen, fıtraten ve aklen gizlenemeyecek kadar aşikâr olan iki zıt ahlaki güzergâhın tümü |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın ahlaki sorumluluğunun basite indirgenmesi ve Beled suresinde hemen ardından gelen sarp yokuşun (العقبة) anlam derinliğinin kaybolması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın yaratılış gayesini, önüne konan iki ana tercihin açıklığını ve mazeret kapılarının kapalı olduğunu tek bir imgeyle zihne kazır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın sorumluluğunu, fıtrat bilgisini, vicdani tercihlerini ve sarp ahlaki fedakârlıkları konu edinen Mekkî ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikat yolunun belirsiz, sisli veya ulaşılamaz olduğu iddiasını çürütür; her iki yolun da yüksek bir tepe gibi aşikâr olduğunu bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüksek, sert, açıkça görünen zemin ve açık patika.
- Soyut anlamİnsanın tercihine sunulan, gizlenmesi imkânsız iki açık ahlaki istikamet ve bunlara atılma kararlılığı.
- Sistematik karşılıkİki kutuplu açık karar eşiği; bireyin tereddütsüz yüzleştiği hidayet ve dalalet seçenekleri.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sorumlu insan iradesini temsil eder. Bu irade, birbirini dışlayan ve ara bölgesi bulunmayan iki açık yoldan (, hayır ve şer) birine yönelmek durumundadır. Kesişimlerinin boş küme olması iki yolun mahiyetçe ayrışıklığını, potansiyel fark ise yolların açık, yüksek ve kesin bir bilinç ayrımıyla insana sunulduğunu sembolize eder.