نحر
ن - ح - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Burun deliği demektir. İçi boş kemik anlamına da gelmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Burun deliği demektir. İçi boş kemik anlamına da gelmektedir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.030 harfالنَحْرُ: موضع القلادة من الصدر، وهو المَنْحَرُ. والمَنحَرُ أيضاً: الموضع الذي يُنْحَرُ فيه الهَدِيُ وغيره. ونَحْرُ النهارِ: أوَّله. والنَحْرُ في اللَبَّةِ: مثل الذبح في الحَلْقِ. ورجلٌ مِنْحارٌ، وهو للمبالغة يوصَف بالجود. ومن كلام العرب: إنَّه لَمِنْحارٌ بَوائِكَها، أي يَنْحَرُ سِمانَ الإبل. ونَحَرْتُ الرجلَ: أصبن نحرَهُ، وكذلك إذا صرت في نَحْرِهِ. والنَحيرَةُ: آخر يومٍ من الشهر. قال الكميت يصف
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.627 harfMadde başı: *نحر(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر) النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR660 harf- النحر: موضع القلادة من الصدر. ونحرته: أصبت نحره، ومنه: نحر البعير، وقيل في حرف عبد الله: (فنحروها وما كادوا يفعلون) [البقرة/71] (وهي قراءة شاذة) وانتحروا على كذا: تقاتلوا تشبيها بنحر البعير، ونحرة الشهر ونحيره: أوله، وقيل: آخر يوم من الشهر (انظر: المجمل 3/858؛ واللسان (نحر) )، كأنه ينحر الذي قبله، وقوله: ﴿فصل لربك وانحر﴾ [الكوثر/ 2] هو حث على مراعاة هذين الركنين، وهما الصلاة، ونحر الهدي، وأنه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.501 harfن ح ر
ضرب نحره ونحورهم.
ونه: نحر البعير: طعن في نحره نحراً ونحر الإبل وإبل منحرة وهذا منحر البدن وهذه مناحرها وهم نحّارون للجزر.
وتناحروا في الحرب.
ومن المجاز: جاء في نحر النهار ونحر الشهر وناحرته ونحيرته.
وما أراه إلا في نحور الشهور ونحائرها ونواحرها.
قال الكميت: والغيث بلالمتألقا - ت من الأهلّة في النواحر إذا وقع الغيث في أوّل الشهر كان غزيراً.
وجلس فلان في نحر
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.282 harfالنَّحْرُ: الصَّدْر. والنُّحُورُ: الصدُور. ابن سيده: نَحْرُ الصدر أَعلاه، وقيل: هو موضعُ القلادة منه، وهو المَنْحَر، مدكر لا غير؛ صرح اللحياني بذلك، وجمعه نُحور لا يُكَسَّر على غير ذلك. ونَحَره ينْحَره نَحْراً: أَصاب نَحْرَه. ونَحَر البعيرَ ينحَره نحراً: طَعَنه في مَنْحَرِه حيث يبدو الحُلقوم من أَعلى الصدْر؛ وجَمَلٌ نَحِير في جمال نَحْرى ونُحَراء ونَحائِرَ، وناقة نَحِير ونَحِيرَة في أَنْيُق
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf* ن ح ر * * النَّحْرُ * و * المَنْحَرُ * بوزن المَذْهب موضع القِلادة من الصدر والمَنْحَر أيضا موضع نَحْر الهَدْي وغيره و * النَّحْرُ * في اللَّبَّة كالذبح في الحلق وبابه قطع و * النِّحْرِيرُ * بوزن المِسكين العالم المُتقن و * انْتَحَرَ * الرجل * نَحَرَ * نفسه و * انْتَحَرَ * القوم على الشيء تشاحوا عليه حِرصا و * تَنَاحَرُوا * في القتال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.771 harfنحر الصدر: أعلاه. وقيل: النحر: هو الصدر بنفسه، كالمنحور، بالضم، قال غيلان:
يستوعب البوعين من جريره من لد لحييه إلى منحـوره قال الصاغاني: ويروى: حنجوره، ويروى منخوره، بالخاء معجمة. أو النحر: موضع القلادة من الصدر، وهو المنحر، مذكر لا غير، صرح به اللحياني، ج نحور، لا يكسر على غير ذلك. نحره، ينحره، كمنعه، نحرا بالفتح، وتنحارا بالكسر: أصاب نحره. ونحر البعير
نحر الصدر: أعلاه. وقيل: النحر: هو الصدر بنفسه، كالمنحور، بالضم، قال غيلان:
يستوعب البوعين من جريره من لد لحييه إلى منحـوره قال الصاغاني: ويروى: حنجوره، ويروى منخوره، بالخاء معجمة. أو النحر: موضع القلادة من الصدر، وهو المنحر، مذكر لا غير، صرح به اللحياني، ج نحور، لا يكسر على غير ذلك. نحره، ينحره، كمنعه، نحرا بالفتح، وتنحارا بالكسر: أصاب نحره. ونحر البعير ينحره نحرا: طعنه في منحره حيث يبدو الحلقوم من أعلى الصدر. وجمل نحير، كأمير، من جمال نحرى، كسكرى، ونحراء، بالضم ممدودا، ونحائر، وناقة نحير ونحيرة من أنيق نحرى ونحراء ونحائر. ويوم النحر: عاشر ذي الحجة الحرام يوم الأضحى، لأن البدن تنحر فيه. يقال: انتحر الرجل، إذا نحر، أي قتل نفسه. وفي مثل: سرق السارق فانتحر. وهو مجاز. من المجاز: انتحر القوم على الأمر، إذا تشاحوا عليه وحرصوا فكاد بعضهم ينحر بعضا، أي يقتل، كتناحروا. ويقال: تناحروا في القتال كذلك، ولكنه مستعمل في حقيقته. والناحرتان: عرقان في اللحي، هكذا في سائر النسخ. وفي اللسان، في النحر، كالناحران، وفي بعض النسخ: كالناحرين، وفي الصحاح: عرقان في صدر الفرس. في المحكم: الناحرتان: ضلعان من أضلاع الزور، أو هما الواهنتان. وقال ابن الأعرابي: الناحرتان: الترقوتان من الإبل والناس وغيرهم. وقال أبو زيد: الجوانح: أدنى الضلوع من المنحر، وفيهن الناحرات، وهي ثلاث من كل جانب، ثم الدأيات، وهي ثلاث من كل شق، ثم يبقى بعد ذلك ست من كل جانب متصلات بالشراسيف لا يسمونها إلا الأضلاع، ثم ضلع الخلف وهي أواخر الضلوع. من المجاز: جاء في نحر النهار ونحر الشهر، أي أوله، وكذلك نحر الظهيرة، كالناحرة، وفي حديث الإفك: حتى أتينا الجيش في نحر الظهيرة ، وهو حين تبلغ الشمس منتهاها من الارتفاع، كأنها وصلت إلى النحر، ج نحور. والنحيرة كسفينة: أول يوم من الشهر أو آخره، لأنه ينحر الذي يدخل بعده. وقيل: لأنها تنحر التي قبلها، أي تستقبلها في نحرها. وفي الحديث: أنه خرج وقد بكروا بصلاة الأضحى فقال: نحروها نحرهم الله أي صلوها في أول وقتها، من نحر الشهر وهو أوله. وقال ابن الأثير: وقوله: نحرهم الله، يحتمل أن يكون دعاء لهم أي بكرهم الله بالخير كما بكروا بالصلاة في أول وقتها، ويحتمل أن يكون دعاء عليهم بالنحر والذبح؛ لأنهم غيروا وقتها. أو النحيرة: آخر ليلة منه مع يومها، لأنها تنحر الذي يدخل بعدها، أي تصير في نحره، فهي ناحرة، فعيلة بمعنى فاعلة، قال ابن أحمر الباهلي: ثم استمر عليه واكف هـمـع في ليلة نحرت شعبان أو رجبا قال الأزهري: معناه أنه يستقبل أول الشهر، ويقال له ناحر، كالنحير، وبه فسر ما أنشده ثعلب: مرفوعة مثل نوء السمـا ك وافق غرة شهر نحيرا وقال ابن سيده: أرى نحيرا فعيلا بمعنى مفعول، ج ناحرات ونواحر، نادران. قال الكميت يصف فعل الأمطار بالديار: والغيث بالـمـتـألـقـا ت من الأهلة في النواحر من المجاز: الداران تتناحران، أي تتقابلان، يقال: منازل بني فلان تتناحر، أي تتقابل. وقال الفراء: سمعت بعض العرب يقول: منازلهم تتناحر، هذا بنحر هذا: أي قبالته، قال: وأنشدني بعض بني أسد: أبا حكم هل أنت عم مجالد وسيد أهل الأبطح المتناحر
ونحرت الدار الدار، كمنع: استقبلتها، فهي تنحرها، وكذلك ناحرت، وهو مجاز. نحر الرجل في الصلاة: انتصب ونهد صدره، وبه فسر بعض قوله تعالى: فصل لربك وانحر أو نحر الرجل في الصلاة، إذا وضع يمينه على شماله، وبه فسرت الآية. قال ابن سيده: وأراها لغة شرعية، وقيل معناها: وانحر البدن، وقال طائفة: أمر بنحر النسك بعد الصلاة. قال في البصائر: ففيه تحريض على فضل هذين الركنين، وفعلهما، فإنه لا بد من تعاطيهما فإنه واجب في كل ملة. وقيل أمر بوضع اليد على النحر. قلت: وقال ابن القطاع: نحر الرجل: قام في الصلاة فرفع يديه عند ذلك. أو نحر: انتصب بنحره إزاء القبلة ولم يلتفت يمينا ولا شمالا. وقال الفراء في معنى الآية: أي استقبل القبلة بنحرك. وقال ابن الأعرابي: النحر: انتصاب الرجل في الصلاة بإزاء المحراب. وقال في البصائر: وقيل: فيه حث على قتل النفس بقمع الشهوة وكف النفس عن هواها. فحاصل ما ذكر من الأقوال سبعة، وزاد الصاغاني فقال عن قوم: وانحر، أي استقبل نحر النهار، أي أوله. فصارت الأقوال ثمانية. من المجاز: النحر والنحرير، بكسرهما: الحاذق الماهر العاقل المجرب، وقيل: النحرير: الرجل الطبن المتقن الفطن البصير بكل شيء، مأخوذ من قولهم: نحر الأمور علما، أي لأنه ينحر العلم نحرا، والجمع النحارير، وسئل جرير عن شعراء الإسلام قال: نبعة الشعر للفرزدق. قيل: فما تركت لنفسك? قال: أنا نحرت الشعر نحرا. قاله الزمخشري. وبرق نحره: لقب رجل، كتأبط شرا، وذرى حبا، وغيرهما. من المجاز: منتحر الطريق: سننه الواسع البين. من كلام العرب: إنه لمنحار بوائكها، أي ينحر سمان الإبل، وهو للمبالغة، يوصف بالجود. والمنحر: الموضع الذي ينحر فيه الهدي وغيره، والجمع المناحر. ومسجد النحر معروف بمنى، وكذلك المنحر بها. من المجاز: تناحروا عن الطريق: عدلوا عنه، كذا في الأساس. يقال: لقيته صحرة بحرة نحرة، منونات، أي عيانا، نقله الصاغاني، وقد سبق ذكر كل من صحرة وبحرة في محلهما. ومما يستدرك عليه: النحيرة: المنحورة. والناحر: أول الشهر. ونحر الصلاة: صلاها في أول وقتها. ونحائر الشهر: مقابلاتها. ورجل منحار، بالكسر: جواد. والمنحور: المستقبل، وبه فسر قول الشاعر: أوردتهم وصدور العيس مسنفةوالصبح بالكوكب الدري منحور وقال عدي بن زيد يصف الغيث: مرح وبله يسح سيوب ال ماء سحا كأنه منحـور أي مذبوح. ويقال للسحاب إذا انعق بماء كثير: قد انتحر انتحارا، قال الراعي: فمر على منازلها فألقـى بها الأثقال فانتحر انتحارا
وهو مجاز. ودائرة الناحر: تكون في الجران إلى أسفل من ذلك. وقعد فلان في نحر فلان: قابله. ونحرته نحرا: قابلته. وتناحروا على الطريق وغيره، إذا تتابعوا عليه. وهو مجاز. والنحارية: قرية بمصر من أعمال الغربية. ونحيزة الرجل. كسفينة: طبيعته. والنحيزة أيضا: طرة تنسج ثم تخاط على الفساطيط شبه الشقة. والنحيزة: العرقة، وقال ابن شميل: النحيزة: طريقة سوداء كأنها خط مستوية مع الأرض خشنة لا يكون عرضها ذراعين وإنما هي علامة في الأرض من حجارة أو طين أسود. وقال الأصمعي: النحيزة: الطريق بعينه شبه بخطوط الثوب، وقال أبو زيد: النحيزة من الشعر يكون عرضها شبرا تعلق على الهودج يزينونه بها. وربما رقموها بالعهن. وقال أبو عمرو: النحيزة: النسيجة شبه الحزام يكون على الفساطيط التي تكون على البيوت تنسج وحدها وكأن النحائز من الطرق مشبهة بها. وقال أبو خيرة: النحيزة: الجبل المنقاد في الأرض، والأصل في جميع ما ذكر واحد، وهو الطريقة المستدقة. والنحيزة: واد في ديار غطفان، عن أبي موسى.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.132 harfنَحَرَ
1 نَحَرَ ذ , (A, Msb, K,) aor. نَحَرَ , (Msb, K,) inf. n. نَحْرٌ (S, Msb, K) and مَنْحَرٌ (Msb) and تَنْحَارٌ [an intensive form], (K,) He stabbed, or stuck, (A, K,) a camel, (A, TA,) or a beast, (Msb,) [but generally the former,] in his نَحْر, (A,) or in his مَنْحَر, (TA,) where the windpipe (حُلْقُوم) commences in the uppermost part of the breast; (K, TA;) [i. e., in the لَبَّة; for]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.737 harfنَحَرَ
نَحَرَ A ( n. ac. نَحْر 1 , مَنْحَر 17 , تَنْحَاْر 62 ),
a. Jugulated; slaughtered, slew.
b. Faced, fronted.
نَاْحَرَ
نَاْحَرَ III ,
a. see I (a) .
تَنَاْحَرَ
تَنَاْحَرَ VI
a. [ 'Ala ], Seized each other by the throat.
b. Faced each other.
c. [ Fī ], Stabbed each other in ( fight ).
d. [ 'An ], Turned aside from.
اِنْتَحَرَ
اِنْتَحَرَ VIII ,
a. see VI (a) .
b. Slew
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.346 harfنحر
نَحَرَ - يَنْحَرُ
نَحَرَ - يَنْحَرُ + كائناً + كائناً: يطعنه في نحره: يطعنه في أسفل الرقبة عند اتصالها بالصدر: واصطلاحاً هي النسك بذبح الهدي من الإبل أو البقر في الحج والأضحى
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قتل وإماتة كائن كائناً آخر بكل أشكال القتل"، وهي:
قتَلَ - يَقْتُلُ، حَرِبَ - يَحْرَبُ، ذَبَحَ - يَذْبَحُ، عَقَرَ - يَعْقِرُ، نَحَرَ
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
Ve boğazlaÖyleyse Rabbın için namaz kıl ve kurban kes.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نحر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ذبح, عقر, سفك |
| Zıt Kök | حيا |
| Çekirdek Özet 1 | Devenin göğüs çukuruna mızrak saplayarak kanını akıtmak, göğsün üst kısmı |
| Çekirdek Özet 2 | En değerli varlığı ve tüm yönelişi tam cepheden yalnızca Allah'a has kılarak adamak |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyet ve can bağını çözerek tevhidî teslimiyeti eylemle görünür kılma |
| Kritik Hata Riski | Eylemin sadece mekanik bir hayvan boğazlama olarak anlaşılıp tevhidi göğüsleme ve adanış boyutunun yitirilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نح | İçten dışa doğru dar bir açıklıktan yönelme, soluk ve ses çıkarma, oyukluk ve incelme | ر | Çekirdekteki oyukluk ve içten dışa yönelme hareketini, boynun göğüsle birleştiği anatomik çukura ve bedenin en ön cephesine odaklayarak orada açma, delme ve yüz yüze durma fiiline dönüştürür; bu anlam akrabalığı نحب, نحت, نحس, نحل köklerinde de görülür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bedenin içinden geçen can akışını, soluk sürekliliğini ve hayat damarını simgeler. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Göğüs kafesinin üst sınırını, canı çevreleyen bedensel çatıyı ve koruyucu boğaz eşiğini temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bedenin en üst cephesini, başın hemen altındaki giriş kapısını ve doğrudan yöneliş noktasını ifade eder. |
| نحر | Can akışını koruyan göğüs kafesinin en üst eşiğindeki açıklığa yönelerek bedeni doğrudan hedefe çevirme ve hayat kanalını açarak teslim etme hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin göğsünün üst kısmında, boynun bittiği yerdeki köprücük kemikleri çukuruna (el-menhar) kargı saplayarak kanını boşaltmak; bedenin ön cephesi, göğsün en üst bölgesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kümeyt b. Zeyd el-Esedî bir beytinde hilalin ilk belirdiği günleri nitelemek üzere bu kökten türeyen kelimeyi ayın ön cephesi anlamında kullanmıştır: والغيث بكر لم تأنقا - ت من الأهلة في النواحر / Ayın henüz ilk günlerinde, hilalin ön cephesinde erken yağan bol yağmur. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi dilinde deve kesimi için müstakil olarak bu kök kullanılmış; ayrıca evlerin karşılıklı bakması durumuna «منازل تتناحر», yolun karşısına dikilmeye de «نحر الطريق» denilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça نحر kökü, Sami dillerinde özellikle soluk borusu, boğazlama, nefes alma ve göğüs bölgesiyle ilişkili ilksel köklerle fonetik ve anlamsal bir ortaklık taşır. İbranicede hırıltı çıkarmak, burnundan şiddetle solumak veya soluk borusunun ses vermesi anlamındaki kökle (İbranice נחר nakhar) fonetik bakımdan örtüşen bu semantik çekirdek, canın çıktığı ve soluğun geçtiği üst solunum kanalına işaret eder. Klasik Arapçada bu kök, devenin anatomik yapısına uygun olarak ayakta dururken boyun kökündeki çukurdan kargı saplanarak kanının süratle boşaltılması işlemine tahsis edilmiş; göğüs göğüse gelme, doğrudan karşılama ve cepheden durma gibi türevlerle anlamsal genişleme kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boynun göğüsle birleştiği çukurluk (el-menhar), devenin kargıyla boğazlanması ve cepheden göğüsleme | Göğsün en üst açık noktasından canı tahliye etme ve hedefe dosdoğru yönelme anlamı merkezdedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נחר (nakhar) biçiminde soluma, nefes borusu ve hırıldama anlamlarıyla akrabalık | Canın nefesle çıktığı anatomik merkeze ve soluk kanalına odaklanan ortak bir arka plana dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde boğaz, soluk ve kesim eylemlerini ifade eden ilksel köklerle olası bağlantı | Veri bulunamadı | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نحر | Anlamlı | Boğazlamak, göğüslemek, karşılamak | Deveyi göğüs çukurundan kesmek; göğsün üst kısmı; ayın ve günün ilk vakti. | Kur'an'da geçer, hedef kök. |
| نرح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |
| حنر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |
| حرن | Anlamlı | Direnmek, inat etmek, durmak | Bineğin huysuzluk edip yürümemesi, serkeşlik ederek sabit kalması. | Hedef kökün teslimiyet ve akış hareketine zıt bir inatlaşma içerir; Kur'an'da geçmez. |
| رنح | Anlamlı | Sendelemek, başı dönmek | Başı dönüp bayılacak gibi sallanmak, dengesini kaybedip sendelemek. | Kur'an'da geçmez. |
| رحن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır, Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نحر | Merkez | Göğüsten kurban etmek, cepheden yönelmek | Devenin ayakta iken göğüs çukurundan mızrakla vurulup kanının akıtılması; tam karşı duruş | İbadette bedenin ve en kıymetli malın doğrudan adanışını ifade eder. |
| ذبح | Komşu | Boğazlamak ve kesmek | Çene altından boğazı ve şah damarlarını enlemesine keserek hayvanı kurban etmek | Genellikle küçükbaş ve sığır cinsi hayvanların yere yatırılarak kesilmesini anlatır. |
| عقر | Komşu | Yaralayarak devirmek | Bineğin veya kaçan hayvanın bacaklarını keserek yere düşürmek | Güç yetirilemeyen devenin önce bacaklarının kesilip hareketsiz kılınmasını belirtir. |
| سفك | Komşu | Akıtmak ve dökmek | Sıvıyı veya kanı zorlayarak, şiddetle boşaltıp zayi etmek | Anatomik bölgeye değil, kanın haksızca veya yoğun biçimde dökülmesine odaklanır. |
| حيا | Zıt | Yaşatmak ve can vermek | Canı bedende tutmak, canlılığı muhafaza etmek ve varlığı sürdürmek | Canı teslim alıp kanı akıtmanın aksine hayatı devam ettirme fiilidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نحر | Göğüsten kurban etmek, göğüslemek | Deveyi göğüs çukurundan boğazlamak veya cepheden dosdoğru karşılamak | Kesin |
| Latince | Iugulare, immolare | Boğazlamak, kurban sunmak | Iugulare gırtlaktan kesmeyi, immolare ise sunağa kurban adamayı karşılar; devenin özel nahr yöntemini içermez | Güçlü |
| İngilizce | To slaughter by spearing, to sacrifice | Mızrakla boğazlamak, kurban etmek | Slaughter genel kesimi, sacrifice ibadet kastını verir; göğüs çukuruna özgü anatomik ayrımı tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Schlachten, opfern | Boğazlamak, kurban sunmak | Schlachten kesme eylemini, opfern dini adanışı verir; devenin ayakta kargılanması tekniğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Égorger, sacrifier | Boğazını kesmek, kurban etmek | Égorger gırtlak kesimini, sacrifier kurban etmeyi anlatır; Arapçadaki menhar çukuruna özgü daralmayı vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Kurban kesmek, devenin göğüs çukurundan kanını akıtarak Allah'a adamak | Kevser nimetine karşılık şükür ve ihlasla kurban ibadetini ifa etme bağlamı; Kevser 108:2. |
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Namazda elleri göğüs hizasına kaldırmak veya göğüs üstünde bağlamak | Namazın iftitah tekbirinde veya kıyamında ellerin duruş yerine işaret eden fıkhî-tefsirî vecih; Kevser 108:2. |
| فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ | Kıbleye göğüsle yönelmek ve doğrudan cephe almak | Şirke ve putlara sırt çevirip bedeni ve kalbi dosdoğru Allah'a tevcih etme vechi; Kevser 108:2. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şükür akidesi | Kurbanın yalnızca Allah adına kesilmesinin imanın zorunlu rüknü olması, putlar adına kan akıtmanın şirki temsil etmesi | İbadetin ve kan akıtmanın yalnızca Yaratıcıya tahsis edilmesi. |
| Fıkıh | Hedy ve kurban hükümleri | Devenin ayakta iken sol ön ayağı bağlanarak nahr edilmesi ile diğer hayvanların zebh edilme usulü; namazda ellerin göğüs üzerine konulması | Kesim tekniğinin ibadetteki sıhhat şartı ve namaz heyetindeki sünnet sınırları. |
| Tefsir | Müşrik adetlerinin reddi | Müşriklerin putları adına ibadet etmelerine karşılık, namazın ve kurbanın yalnızca Rabbe özgü kılınması | Tevhidî ibadetin biçimsel ve kalbî istikameti. |
| Hadis | Zilhicce kurbanı (Yevmü'n-Nahr) | Bayram namazından sonra kurban kesilmesi, hayvana eziyet edilmeden en seri şekilde canının alınması usulü | Nebevî sünnette kurbanın vakti, mekânı ve hayvanın canını süratle teslim alma adabı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidî kulluk ve kurban | En değerli varlığı adama | Şükrü fiiliyata dökmek | Canın ve nimetin gerçek sahibini ikrar ederek şirk şaibesini ortadan kaldırır. | Güçlü |
| İlmi | Zooloji ve biyoloji | Hızlı ve acısız kan tahliyesi | Canı süratle sonlandırmak | Kalbe ve beyne giden ana damarların kesiştiği göğüs çukurunu hedef alarak hayvana asgari acı verir. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal duruş ve sebat | Batıla karşı göğüs germe | Hakikati cepheden savunmak | Tehdit ve baskılara karşı geri adım atmaksızın dosdoğru yönelerek izzeti muhafaza eder. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve infak | Büyükbaş ve deve varlığını paylaşma | Sosyal adaleti sağlamak | Toplumun en değerli sermayesini kurban yoluyla ihtiyaç sahiplerine dağıtarak tekelciliği kırar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan hattında kritik tahliye noktası | Yüksek debili bir kapalı devrenin en stratejik birleşim noktasından kontrollü olarak açılarak potansiyel enerjinin hızla sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kriz anında cepheden yüzleşme ve nihai fedakarlık | Bireyin veya topluluğun varoluşsal bir tehdit karşısında kaçış yollarını terk ederek tam cepheden göğüs germesi ve en değerli unsurunu feda etmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir et tedariki veya kan dökme işlemine indirgeyerek göğüsleme, yönelme ve en kıymetliyi adama boyutunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Namazla eşleşen, tevhidî aidiyetin en üst seviyede tescillendiği, devenin cüssesiyle temsil edilen en büyük maddi değeri ve bedenin en ön cephesini Allah'a vakfetme bütünlüğü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki emri mekanik bir kasaplık eylemine indirgemek; böylece surenin ebter suçlamasına karşı getirdiği ontolojik bereket ve cephe alış cevabını kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tek bir ayette (Kevser 108:2) geçmesine rağmen, Kur'an'ın kurban anlayışını pagan gelenekten koparıp tevhide bağlayan, namaz ile fedakarlığı birleştiren kilit bir eylemi temsil eder. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Kurban, hac kurbanları (hedy hükümleri), namazın rükünleri ve şirk adetlerinin reddedildiği bağlamlarda kavramsal eksendir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kurbanın kandan hoşlanan bir ilaha bedel sunma olduğu yönündeki müşrik algıyı yıkar; canın ve nimetin yegane sahibine şükür ve toplumsal dayanışma için göğüs göğüse bir yöneliş olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin göğsünün üst kısmındaki çukura kargı saplayarak kanını akıtmak; göğüs bölgesini öne çıkarıp doğrudan hedefe dönmek.
- Soyut anlamEn değerli varlığı ve bedenin en açık, savunmasız ön cephesini mutlak Hakikate adayarak şirk unsurlarından arınmak ve fedakarlıkta bulunmak.
- Sistematik karşılıkİbadet sisteminde namazın bedeni yönelişini, kurbanın ise iktisadi ve hayati boyutta mülkiyet bağını çözerek tevhide teslim oluşunu temsil eden eylem mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde doğrudan ve tavizsiz yöneliş vektörünü, bedenin ve iradenin en açık ön cephesini (göğüsleme halini), feda edilen en değerli yaşamsal ve iktisadi enerjiyi, zamanı ve yönelişin nihai odağı olan tek ilahi mercii simgeler. Göğsün hedefle tam örtüşmesi () ile en kıymetli kaynağın tereddütsüz tahliyesi (), nahr eyleminin somuttan soyuta türeyen tevhidî yönelişini ve teslimiyet dinamiğini ifade eder.