نسب
ن - س - ب
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Soy
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR837 harfباب السين والنون والباء معهما
س ن ب، ن س ب، ن ب س، ب س ن، ب ن س مستعملات
سنب:
السَّبْنةُ: الدَّهرُ، قال:
إذا سَنبةٌ خلّفتها بعـد سـنـبةٍ تَقَحَّمْت أخرى فِعْلَ من لم يُخَلَّدِ
نسب:
النَّسَبُ في القربات فلانٌ نَسبي، وهؤلاءِ أنسبائي.
ورجل نسيب منسوب: ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ.
والنِّسْبَة: مَصْدرُ الانِتسابِ، والنُّسْبةُ: الاسم.
والنَّسَبُ في الشِّعْر: وكان نسيباً. شعرٌ منسوبٌ وجَمعُه: مَناسيبُ، وهو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR495 harfالنَسَبُ: واحد الأنساب. والنِسْبَةُ والنُسْبَةُ مثله. وانتسب إلى أبيه، أي اعتزى. وتَنَسَّبَ، أي ادَّعى أنَّه نسيبُك. وفي المثل: "القريبُ مَنْ تَقَرَّبَ لا مَنْ تَنَسَّبَ". ورجلٌ نَسَّابَةٌ، أي عليمٌ بالأنْسابِ، الهاء للمبالغة في المدح. وفلانٌ يناسب فلاناً، فهو نسيبُه، أي قريبه. وتقول: ليس بينهما مناسبة، أي مشاكلة. ونَسَبْتُ الرجل أَنْسُبُهُ بالضم نِسْبَةً ونَسَباً، إذا ذكرتَ نَسَبه. ونَسَبَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.317 harfباب السين والنون مع الباء
سنب ، سبن ، نسب ، نبس ، بنس ، بسن .
بسن : قال اللّيث واللّحياني : هو حَسَنٌ بَسَن ، والباسِنة : جُوالقٌ غليظٌ يُتّخذ من مُشاقة الكَتّان أغلظُ ما يكون . قال : ومنهم من يهمِزها .
وقال الفرّاء : البأسِنة : كسَاءٌ مَخِيط يُجعَل فيه طعام ، والجميعُ البآسِن .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : أبْسَنَ الرجل : إذا حَسُنتْ سَحْنَتُه .
بنس : أبو عبيد عن الأصمعي : بنّست : تأخَّرت ومنه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.059 harf(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع) النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ) النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR394 harf- النسب والنسبة: اشتراك من جهة أحد الأبوين، وذلك ضربان:
نسب بالطول كالاشتراك من الآباء والأبناء. ونسب بالعرض كالنسبة بين بني الإخوة، وبني الأعمام. قال تعالى: ﴿فجعله نسبا وصهرا﴾ [الفرقان/54]. وقيل: فلان نسيب فلان. أي: قريبه، وتستعمل النسبة في مقدارين متجانسين بعض التجانس يختص كل واحد منهما بالآخر، ومنه: النسيب، وهو الانتساب في الشعر إلى المرأة بذكر العشق، يقال: نسب الشاعر بالمرأة نسبا ونسيبا.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR659 harfن س ب
له نسب في بني فلان وتفاخروا بالأنساب وفلان حسيب نسيب: ذو حسب ونسب.
وهو نسيبي وهم أنسبائي وقد ناسبوني.
قال الشماخ: فالحق بجلة ناسبهم وكن معهم حتى يعيروك مجداً غير موطود بجلة: من بني سليم.
وقال الراعي: شم الكواهل جنّحاً أعضادها صهباً تناسب شدقماً وجديلاً وقوم كرام المناصب والمناسب وهو ينسب إليهم وينتسب.
ورجل نسّابة: علاّمة بالأنساب.
وتنسّب إليّ: ادّعى أنه نسيبي.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.688 harfالنَّسَبُ: نَسَبُ القَراباتِ، وهو واحدُ الأَنْسابِ. ابن سيده: النِّسْبةُ والنُّسْبَةُ والنَّسَبُ: القَرابةُ؛ وقيل: هو في الآباء خاصَّةً؛ وقيل: النِّسْبَةُ مصدرُ الانْتِسابِ؛ والنُّسْبَةُ: الاسمُ. التهذيب: النَّسَبُ يكون باللآباءِ، ويكونُ إِلى البلاد، ويكون في الصِّناعة، وقد اضْطُرَّ الشاعر فأَسكن السين؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
يا عَمْرُو، يا ابنَ الأَكْرَمِـينَ نَسْبا، * قَدْ نَحَبَ الـمَجْدُ عليك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR339 harf* ن س ب * * النَّسَبُ * واحد الأنساب و * النُّسْبَةُ * بكسر النون وضمها مثله ورجل * نَسَّابَةٌ * أي عالم بالأنساب والهاء للمُبالغة في المدح وفُلان * يُنَاسِبُ * فلانا فهو * نَسِيبُهُ * أي قريبه وبينهما * مُنَاسَبَةٌ * أي مُشاركة و * نَسَبْتُ * الرجل ذكرت نَسَبه وبابه نصر و * نِسْبَةً * أيضا بالكسر و * انْتَسَبَ * إليك أي ادَّعى أنه نسيبك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.250 harfالنسب، محركة: واحد الأنساب وقال ابن سيده: النسبة ، بالكسر والضم والنسب:القرابة، أو هو في الآباء خاصة. وقيل: النسبة مصدر الأنتساب. والنسبة، بالضم: الاسم والجمع نسب، كسدر وغرف. وقال ابن السكيت: ويكون من قبل الأم والأب. وقال اللبلي، في شرح الفصيح: النسب معروف، وهو أن تذكر الرجل فتقول: هو فلان بن فلان، أو تنسبه إلى قبيلة أو بلد أو صناعة. ومثله في التهذيب. وفي الأساس: من المجاز: بينهما نسبة قريبة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.372 harfنَسَبَهُ
1 نَسَبَهُ ذ , aor. نَسُبَ , (S, K,) inf. n. نَسْبٌ and نِسْبَةٌ; (S;) and aor. نَسِبَ , inf. n. نَسَبٌ and نِسْبَةٌ; (K, TA;) He mentioned his [i. e. another's] relationship, [lineage, or genealogy]; (S, K;) saying, He is such a one, the son of such a one; or He is of such a tribe, or city; or of such an art, or such a trade; and the like. (Lb. T.) ― -b2- نَسَبَهُ, aor. نَسُبَ , inf. n.
نَسَبَهُ 1 نَسَبَهُ ذ , aor. نَسُبَ , (S, K,) inf. n. نَسْبٌ and نِسْبَةٌ; (S;) and aor. نَسِبَ , inf. n. نَسَبٌ and نِسْبَةٌ; (K, TA;) He mentioned his [i. e. another's] relationship, [lineage, or genealogy]; (S, K;) saying, He is such a one, the son of such a one; or He is of such a tribe, or city; or of such an art, or such a trade; and the like. (Lb. T.) ― -b2- نَسَبَهُ, aor. نَسُبَ , inf. n. نَسْبٌ, He traced up his [i. e. another's] lineage to his greatest ancestor. (TA.) ― -b3- نَسَبَهُ, [aor. نَسُبَ ?,] He asked him to mention, or tell him, his relationship, [lineage, or genealogy]. (K.) ― -b4- اِلَيْهِ ↓ جَلَسْتُ اِلَيْهِ فَنَسَبَنِى قَانْتَسَبْتُ (tropical:) [I sat by him, and he asked me to tell him my lineage; so I mentioned my lineage to him]. (A.) ― -b5- لَهَا ↓ نَسَبَتْنَا فَانْتَسَبْنَا [She asked us to tell her our lineage; so we mentioned our lineage to her]. (IAar, from a trad.) ― -b6- نَسَبَهُ الى فُلَانٍ He asserted him to be related to such a one: and he referred his lineage, or origin, to such a one. ― -b7- He referred the origin or derivation of his name to such a one. ― -b8- He attributed, or ascribed, it to such a one. See, for ex. صَدَّقَ and كَذَّبَ in the Msb. ― -b9- نَسَبَهُ اِلَى كَذَا (tropical:) He referred its origin, or the origin or derivation of its name, to such a thing. ― -b10- He attributed, or ascribed, it to such a thing. ― -b11- ] نَسَبَهُ اِلَى فُلَانٍ He named him, or called him, in relation, or reference, to such a one; meaning an ancestor: and in like manner, in relation, or reference, to a tribe, a town or district, an art or trade, &c. See نِسْبَةٌ. ― -b12- نَسَبَهُ اـلَى كذَا (tropical:) He named it, or called it, in relation, or reference, to such a thing. ― -b13- نَسَبَ اِلَيْهِ كَذَا, and, by inversion, نَسَبَهُ اِلَى كَذَا, (see S and K, in art. جهل, &c.) (tropical:) He attributed or imputed to him, or charged him with, or accused him of, such a thing; namely, a fault &c. Both phrases are often used as signifying thus by classical writers, and in the present day.] ― -b14- نَسَبَ بِالْمَرْأَةِ, (S, K,) aor. نَسِبَ , (S,) and نَسُبَ , (L,) inf. n. نَسِيبٌ (S, K) and نَسَبٌ and مَنْسَبَةٌ, (K,) i. q. شَبَّبَ بِهَا; q. v.; (S, K;) He mentioned the woman in an amatory manner, in the beginning [or prelude] of a poem: (TA, voce شبّب:) he mentioned the woman in amatory language, in the beginning of a قَصِيدَة, and then turned to the object of praise: [for it is a general rule to commence a قصيدة in praise of a king, or hero, or the like, with نسيب; the transition from this is termed التَّخَلُّصُ: see also اِقْتَضَبَ:] (IKh:) he mentioned the woman in his poem, describing her as characterized by beauty and youth &c.: (Lb:) or describing her as characterized by good qualities, whether truly or falsely. (Z.) This phrase and نَسَبَ الرَّجُلَ both signify description; the latter signifying “ he described the man with relation to his father, or his city or country, or the like; ” and the former phrase, he described the woman as characterized by beauty and youth and love or affection &c. (IDrst.) نَسِيبٌ is also employed to signify the describing of the places where the objects of love have taken up their abode in the season of the رَبِيع and at other times, and the lover's longing to meet them and be united with them, and what else is comprised in the signification of the words تَشْبِيبٌ and غَزَلٌ. (MF.) [See غَزِلَ, and غَزَلٌ.]
ناسبهُ 3 ناسبهُ ذ He shared with him in relationship. (TA.) ― -b2- فُلَانٌ يُنَاسِبُ فُلَانًا Such a one is related to, or a relation of, such a one. (S.) ― -b3- ناسبه, inf. n. مُنَاسَبَةٌ, (tropical:) He, or it, bore relation to, resembled, was similar to, conformable to, analogous to, correspondent to, suitable to, befitted, him or it. (S, K, Msb.) See also نِسْبَةٌ.
انسبتِ الرِّيحُ 4 انسبتِ الرِّيحُ ذ The wind was violent, and drove along the dust and pebbles: (K:) [as also انشبت].
تنسّب 5 تنسّب ذ He asserted himself to be a relation, or kinsman, or to be related, [اِلَيْكَ] to thee. Hence the proverb, القَرِيبُ مَنْ تَقَرَّبَ لَا مَنْ تَنَسَّبَ: (S, K:) i. e. He is [indeed] an ally who allies himself by affection and friendship: not he who asserts himself to be a kinsman. (TA.)
تناسبوا 6 تناسبوا ذ (tropical:) They were mutually, or reciprocally, related; resembled one another; were similar, conformable, analogous, correspondent, or suitable, one to another; befitted one another. (TA.) See also نِسْبَةٌ. ― -b2- [And تناسب It was suitable in its parts, proportionate, symmetrical, or uniform.]
8 اِنْتَسَبَ See 10 and 1. ― -b2- انتسب اِلَى أَبِيهِ He asserted his relationship to his father, whether truly or falsely; (S;) [saying, I am the son of such a one: as was generally done by a champion when he sallied forth to challenge]. ― -b3- انتسب اِلَيْهِ It (a voice) was attributed, or ascribed, to him. (TA, art. غنث.)
استنسب 10 استنسب ذ (K) and ↓ انتسب (TA) He mentioned his [i. e. his own] relationship, [lineage, or genealogy]. (K.) One says to a man, in asking him respecting his relationship, &c., اِسْتَنْسِبْ لَنَا أَىْ اِنْتَسِبْ لَنَا حَتَّى نَعْرِفَكَ [Mention thy relationship, or lineage, to us, that we may know thee]. (AZ.)
نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا Q. Q. 1 نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا ذ , inf. n. نَيْسَبَةٌ, He went to and fro between them two with malicious and mischievous misrepresentations, calumnies, or slanders, &c. (L, K.)
نَسْبٌ نَسْبٌ ذ : see نَسَبٌ.
نَسَبٌ نَسَبٌ ذ and ↓ نِسْبَهٌ and ↓ نُسْيَةٌ (S, K) Relationship; relation; kindred; consanguinity; [family; race; lineage; parentage; pedigree; genealogy; origin; reputed relationship or lineage or origin;] (K;) with respect to father and mother; (ISk;) or with respect to fathers only: (K:) pl. of the first, أَنْسَابٌ; (S;) of the ↓ second, نِسَبٌ; and of the ↓ third, نُسَبٌ. (Msb.) The first, by poetical license, is contracted into ↓ نَسْبٌ. (T.) [You say,] بَيْنَهُمَا نَسَبٌ Between them is relationship; said whether they may lawfully marry one another, or not. (Msb.) See نَسِيبٌ.
نِسْبَةٌ نِسْبَةٌ ذ (tropical:) Relation; proportion; comparison; with respect to quantity, or measure, and the like. See نَسَبٌ. ― -b2- بِنِسْبَةِ كَذَا In proportion to such a thing. ― -b3- نِسْبَةُ العَشَرَةِ اِلَى المِائَةِ The proportion of ten to a hundred is [that of a tenth]. (Msb.) ― -b4- [You also say بِالنِّسْبَةِ اِلَى كَذَا In relation to, or in comparison with, such a thing.] ― -b5- نِسْبَةٌ A name of relation to a father, mother, tribe, town or district, art or trade, &c.: [as عَلَوِىٌّ, فَاطِمِىٌّ, قُرَشِىٌّ, مَكِّىٌّ, جَوْهَرِىٌّ:] ending with ىّ. A more general name of this kind should precede a more particular one: thus you say القُرَشِىُّ الهَاشِمِىُّ: and it is better that a name of relation to a tribe should precede one of relation to a town or the like: thus you say القُرَشِىُّ المَكِّىُّ. It is said that the Arabs originally called themselves by such names only in relation to tribes; and that, when they took up their abodes in cultivated lands and in cities, they borrowed names of relation to towns and the like from the Persians and Copts. (Msb.) ― -b6- نِسْبَةٌ (TA) and ↓ مُنَاسَبَةٌ (S, K) and ↓ تَنَاسُبٌ (TA) (tropical:) Resemblance; similarity; conformity; analogy; correspondence; suitableness; fitness. (S, K, TA.) Ex. بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ نسبةٌ, and ↓ مناسبةٌ, and ↓ تناسبٌ, Between the two things is a resemblance, &c. بَيْنَهُمَا نسبةٌ قَرِيبَةٌ. Between them two is a near resemblance, &c. (TA.) [نِسْبَةٌ حُكْمِيَّةٌ The relation of a predicate to its subject (in books on logic).]
نُسْبَةٌ نُسْبَةٌ ذ : see نَسَبٌ.
نَسِيبٌ نَسِيبٌ ذ i. q. ↓ مُنَاسِبٌ, [A sharer in relationship; one who becomes a sharer in relationship by marriage]: (K:) pl. نُسَبَاءُ and أَنْسِبَاءُ.) (TA.) ― -b2- نَسِيبٌ (S, K) and ↓ مَنْسُوبٌ (K) One related; a relation; a kinsman. (S, K, TA.) You say فُلَانٌ نَسِيبِى [Such a one is my relation]: and هُمْ أَنْسِبَائِى [They are my relations]. (TA.) ↓ نَسَبٌ, also, is used for ذُو نَسَبٍ [A relation, or kinsman]; and means a male, or female, relation; (Jel, xxv. 56;) and for ذَوُو نَسَبٍ [relations, or kinsmen]. (Bd, ibid.) [See also صِهْرٌ.] ― -b3- نَسِيبٌ and ↓ مَنْسُوبٌ A man of rank, or quality, or the like, and of family, or lineage. (TA.) ― -b4- ↓ نَسِيبٌ نَاسبٌ [An elegant amatory mentioning of a woman, or of women, in the beginning of a poem] is a phrase like شَعْرٌ شَاعِرٌ. (K.) See أَنْسَبُ.
نَسَّابٌ نَسَّابٌ ذ (K) and ↓ نَسَّابَةٌ (S, K.) Skilful in genealogy: (K:) [or rather, the former signifies very skilful in genealogies; or a great genealogist:] the latter, possessing the utmost knowledge in genealogies; or a most skilful genealogist: [this being of a doubly intensive form;] the ة being annexed to render the epithet one of excessive praise: (S:) pl. of the former نَسَّابُونَ, and of the latter نَسَّابَاتٌ: (TA:) you say عِنْدِى ثَلَاثَةُ نسّاباتٍ, meaning ثلاثة رِجَالٍ نسّاباتٍ. (S.)
نَسَّابَةٌ نَسَّابَةٌ ذ : see نَسَّابٌ.
نَاسِبٌ نَاسِبٌ ذ : see نَسِيبٌ.
نَيْسَبٌ نَيْسَبٌ ذ A straight, or direct, and conspicuous, or open, road, or way: (K:) or narrow road, or way: (TA:) as also ↓ نَيْسَبَانٌ: (K:) some say نَيْسَمٌ, which is a dial. form: (TA:) or نيسب signifies the traces of a road, or way. (K.) ― -b2- Also نَيْسَبٌ Ants that appear like a road; (S;) ants following one another uninterruptedly. (K.) Dukeyn Ibn-Rejà says, عَيْنًا تَرَى النَّاسَ اِلَيْهَا نَيْسَبَا [A source to which thou seest the people (repairing like) ants proceeding in uninterrupted succession]. (S.) ― -b3- Also, the track of ants, (ISd, K,) and of a serpent, and of wild asses going to their watering-places. (TA.)
نَيْسَبَانٌ نَيْسَبَانٌ ذ : see نَيْسَبٌ.
هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ ذ This poetry is more, or most. elegant in what is termed نَسِيب. see 2: (K:) as though they had said نَسِيبٌ نَاسِبٌ, like شِعْرٌ شَاعِرٌ, to give intensiveness to the signification, and thence formed the word أَنْسَبُ. (TA.)
خَطٌّ مَنْسُوبٌ خَطٌّ مَنْسُوبٌ ذ [A] regular [hand-writing]: syn. ذُو قَاعِدَةٍ: (TA:) [properly, named in relation to its author &c.] ― -b2- شِعْرٌ مَنْسُوبٌ Poetry, or a poem, in which is نَسِيب, [or an amatory mention of a woman, or women, in its beginning]: pl. مَنَاسِيبُ. (K.) See نَسِيبٌ.
مُنَاسِبٌ مُنَاسِبٌ ذ : see نَسِيبٌ.
مُنَاسَبَةٌ مُنَاسَبَةٌ ذ and تَنَاسُبٌ: see نِسْبَةٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.576 harfنَسَبَ
نَسَبَ I , U ( n. ac. نَسْب 1 , نَسَب 4 , نِسَبَة 7t ),
a. Traced the pedigree of; asked about the descent of.
b. [ acc. & Ila ], Traced back to; attributed, ascribed to; referred to.
c. ( n. ac. نَسَب 4 , مَنْسَبَة 17t , نَسِيْب 25 ) [ Bi ], Wrote love verses.
نَاْسَبَ
نَاْسَبَ III ,
a. Was related to, connected with.
b. Resembled.
c. Was conformable, analogous to;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.581 harfنسب
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) - نَسَب - أَنْسَاب
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) + الكائن + إلى كائن أو شيء: ينتسب إليه: يكون فرعاً مرتبطاً من ذلك الكائن أو الشيء
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) + كائن + كائناً أو شيئاً + إلى كائن أو شيء: يجعله فرعاً مرتبطاً من ذلك الكائن أو الشيء
نَسَبَ - يَنْسُبُ + كائن + الإبن +
Mücavir kökler16 mücavir (24 toplam)
- صهر
1 ortak ayet · Eritilir
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- صور
1 ortak ayet · Sûr
- نفخ
1 ortak ayet · Körük demektir
- حضر
1 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
- بين
2 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- موه
1 ortak ayet · Su
- سأل
1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- بشر
1 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
Geçtiği ayetler(3)
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا
SoyO’dur; insanı sudan yaratarak ona soy-sop veren. Ve Rabbın her şeye kadirdir.
وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ
SoyO’nunla cinnler arasında bir neseb bağı uydurdular. Andolsun ki; cinnler de, onların götürüleceklerini bilmektedirler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صهر, رحم, حسب |
| Zıt Kök | قطع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kesintisiz biçimde diğerine eklenmesi, ince ve belirgin doğrusal hat veya patika |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanlar arası kan bağı ve soy zinciri; Allah ile varlıklar arasında ontolojik soy iddiasının reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıklar, kavramlar veya nicelikler arasındaki oransal, kökensel ve mantıksal bağıntı düzeni |
| Kritik Hata Riski | Nesebi salt kabilevi bir üstünlük ya da Tanrı ile yaratılmışlar arasında ontolojik türdeşlik bağı saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Akış, uzama, hafifçe çekilip çıkma veya birbirini izleyen hareket hattı (نسل, نسخ, نسأ) | ب | Eklenen harfin sağladığı içkinlik ve tutunma etkisiyle akış hareketi, iki somut taraf arasında kopmaz bir rabıta, silsile ve soy çizgisine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın ve dölün nesiller boyu uzanarak devam etmesi hareketini verir. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Silsileyi ayakta tutan omurga, dayanak ve kesintisiz iz hattını temsil eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir aileye, ocağa veya belirli bir kökene içsel olarak dahil olma durumunu gösterir. |
| نسب | Canlılığın ve dölün (ن), bir destek ve dayanma hattı boyunca (س), belirli bir haneye veya köke rabt edilerek kesintisizce eklenmesi (ب) | Harflerin birleşimi, bir kaynaktan çıkarak düzenli bir hat üzerinde haneye bağlanan kesintisiz soy ve aidiyet çizgisini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Karıncaların, yabani hayvanların veya su arayanların çiğneyerek belirginleştirdiği ince, düz ve kesintisiz patika / yol (en-neyseb / النَّيْسَبُ); buradan hareketle bir şeyin kesintisiz biçimde diğerine bitişmesi ve eklenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammāh b. Dırâr bir beytinde bir kabileye soy bağıyla bağlanmayı ve intisap etmeyi şu sözlerle ifade eder: فالحق بجلة ناسبهم وكن معهم / حتى يعيروك مجداً غير موطود |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının güzelliklerini ve ona duyulan sevgiyi kesintisiz zikrederek şiire giriş yapma sanatına (en-nesîb) ve karınca izini takip etmeyi anlatan deyimlere konu olmuştur: فلان يتبع النيسب |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında bu kök temel olarak bağlanma, alma, evlilik akdi kurma ve mensubiyet bildirme alanlarında yaygındır. Süryanicede nasab (ܢܣܒ) kökü almak, kabul etmek, evlenmek ve bir bağı üstlenmek manalarını taşırken; Arapçada نسب kökü, fiziksel olarak birbiri ardınca uzanan yol (neyseb) tasavvurundan hareketle babadan oğula kesintisiz aktarılan dikey soy zincirini, kütüğü ve iki şey arasındaki oransal bağıntıyı ifade eden merkezî bir kavrama dönüşmüştür. İbranicede kabilevi soy için farklı kökler öne çıksa da kökün Sami zeminindeki çekirdeği iki varlığı birbirine bağlayan hukuki veya tabii rabıtadır.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نسب (kesintisiz yol, intisap, silsile) | İnce ve belirgin karınca yolundan (en-neyseb) hareketle fertleri bir ataya bağlayan kesintisiz soy zincirine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice nasab (almak, evlilikle bağlanmak) | Akrabalık, izdivaç ve bağ kurma semantiği ortak arka planda yer alır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Düzenli ses denkliği gösteren Sami dışı Afro-Asyatik bir kök ilişkisi güvenle tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسب | Anlamlı | Birbirine bitişme, soy bağı, yol | Kesintisiz intisap, soy kütüğü ve oran | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نبس | Anlamlı | Fısıldama, alçak sesle konuşma | Ağızdan hafif bir ses veya tek kelime çıkarma | Kur'an'da geçmez; zayıf ve kesik ses bağı |
| سنب | Anlamlı | Hızlı esme, sürekli hareket | Sürekli ve hızlı esen rüzgâr (es-senbe) | Kur'an'da geçmez; kesintisiz akış benzerliği |
| سبن | Anlamlı | Dokuma, kumaş örtü | İnce bir dokuma veya elbise türü (sebaniyye) | Kur'an'da geçmez |
| بنس | Anlamlı | Geri çekilme, saklanma | Geride kalmak, savuşup gizlenmek (bennese) | Kur'an'da geçmez; intisabın zıddı kopuş |
| بسن | Anlamlı | Güzellik, kalın kap | Hasan basan ikilemesinde güzellik veya kaba çuval | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسب | Merkez | Soy, iltisak, ontolojik/biyolojik bağ | İki şey arasındaki kesintisiz köken, silsile ve kan rabıtası | Babanın soyundan gelen kesintisiz dikey bağ |
| صهر | Komşu | Hısımlık, evlilik bağı | Kan bağıyla değil evlilik ve nikâh akdiyle oluşan yatay akrabalık bağı | Kur'an'da nesep ile karşıt çift olarak zikredilir |
| رحم | Komşu | Akrabalık, döl yatağı | Ortak bir rahimden kaynaklanan merhamet ve tabii bağ | Silsileden ziyade ortak biyolojik kaynağı vurgular |
| حسب | Komşu | Şeref, amelî kazanım, saygınlık | Doğuştan gelen kandan ziyade amellerle sayılan üstünlük | Biyolojik değil ahlaki ve eylemsel değeri temsil eder |
| قطع | Zıt | Kesilme, ayrılma, bağın kopması | İki şey arasındaki irtibatın büsbütün yok olması, bağsızlık | Kıyamette neseplerin hükümsüzleşmesini karşılar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسب | Soy, bağıntı, oran | Kesintisiz bağ, soy kütüğü ve iki nicelik arasındaki oran | Kesin |
| Latince | Genealogia, proportio, relatio | Soy kütüğü; oran; bağıntı | Genealogia dikey soy zincirini, proportio ve relatio ise mantıki ve matematiksel nispeti karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Lineage, kinship, ratio, relation | Soy çizgisi, akrabalık, oran, bağıntı | Lineage dikey soy hattını, kinship genel hısımlığı, ratio ise iki büyüklük arasındaki bağıntıyı verir. | Kesin |
| Almanca | Abstammung, Verwandtschaft, Verhältnis | Soy, akrabalık, oran | Abstammung kökensel soy çizgisini, Verhältnis ise nesbî ve oransal bağı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Filiation, parenté, proportion | Soy bağı, akrabalık, oran | Filiation özellikle ebeveyn-çocuk dikey soy hattını doğrudan karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَسَبًا | Doğrudan kan bağı ve dikey silsile (baba-oğul hattı) | İnsanın sudan yaratılışı ve toplumsal bağlarının ilahi kudretle tanzimi; Furkān 25:54 |
| أَنْسَابَ | Kabilevi üstünlük, soy kütüğü ve dünyevi dayanışma bağları | Sûra üflendiğinde dünyevi aidiyetlerin hükümsüz kalması ve yardımlaşmanın bitmesi; Mü'minûn 23:101 |
| نَسَبًا | Şirk koşulan ontolojik soy veya hısımlık iddiası | Müşriklerin melekler ve cinler ile Allah arasında kurduğu soydaşlık hezeyanının reddi; Sâffât 37:158 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzih ve uluhiyet | Allah'a çocuk veya soy isnat eden pagan tasavvurların reddi | Yaratıcı ile yaratılmışlar arasında ontolojik benzerliğin mutlak nefyedilmesi |
| Fıkıh | Aile ve miras hukuku | Nesebin sübutu, meşru nikâh bağı ve neslin korunması ilkesi | Hukuki hakların, velayetin ve miras paylarının bağlanacağı meşru biyolojik hattın tespiti |
| Tefsir | Kur'an antropolojisi | Furkān 25:54 ayetindeki nesep ve sıhr ikiliği ile Mü'minûn 23:101'deki bağların düşüşü | Soyun dünyada nimet ve imtihan, ahirette ise hesaba tesirsiz bir vasıf olması |
| Hadis | Ahlak ve kabilecilik | Soyla övünmenin (asabiyet) yasaklanması ve sıla-i rahim ölçüsü | Soyun kibir değil, sorumluluk ve akrabalık hukuku vasıtası olarak sınırlanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bağı | İntisap / Ubudiyet | Ontolojik soy bağını reddedip ahlaki ve imâni bağı ikame etmek | İnsan ile Tanrı arasındaki ilişkinin soy yoluyla değil, iman ve kulluk nispetiyle kurulmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Nispet / İzafet | Kavramları birbirine bağlayarak rasyonel ve oransal bilgi üretmek | Bilimsel tanımlarda bir şeyin cinsine, türüne veya başka bir değişkene olan bağıntısının belirlenmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve meşruiyet | Hukukî aidiyet | Kabilevi asabiyeti önleyip adalete dayalı intisap tesis etmek | Yönetimin soy imtiyazına veya aristokrasiye değil, liyakat ve hukuki bağa dayanmasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin intikali | Miras düzeni | Mülkiyetin nesiller arası meşru akışını düzenlemek | Nesep bağı, sermayenin gaspını engelleyerek miras yoluyla adil dağılımını temin eden hukuki zemindir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Oran-orantı ve bağıntı (ratio / relation) | Matematikte iki büyüklüğün birbirine kıyaslanması (); fizikte bir hareketin referans noktasına göreliği (nisbiyet). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Soy kütüğü ve akrabalık ağı (kinship / genealogy network) | Sosyolojide bireylerin toplumsal yapıya aidiyet kanallarını oluşturan dikey ve yatay meşruiyet silsilesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nesebi sadece biyolojik bir ırkçılık ya da modern etnik milliyetçilik düzeyinde bir üstünlük vesilesi saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nesep, insanın sudan yaratılışının ardından kurulan ilahi bir nizam bağıdır; ancak eskatolojik düzlemde amel karşısında hiçbir koruyuculuğu yoktur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın manevi derecesini soyuna bağlayan aristokratik yanılgılara düşmek veya Yaratıcı ile mahlukat arasında ontolojik soydaşlık vehmederek şirke sapmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsan ilişkilerinin ve biyolojik varoluşun meşru zeminini tanımlarken, bu bağın mutlaklaştırılmasını engelleyerek tevhid ve ahiret ilkelerine bağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın sudan yaratılışını açıklayan ayetlerde (Furkān), şirkteki tanrısal soy iddialarını reddeden pasajlarda (Sâffât) ve kıyamet sahnelerinde (Mü'minûn). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Soy üstünlüğüne dayalı kabile asabiyetini yıkar; ahirette soyun kurtarıcı olacağı vehmini bertaraf eder; Allah'a çocuk veya nesep isnat eden şirk inançlarını tasfiye eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki nokta arasında uzanan ince, belirgin ve kesintisiz patika; bir nesnenin diğerine doğrudan eklenip uzaması (neyseb).
- Soyut anlamVarlıklar veya nesiller arasındaki doğrusal köken, aidiyet, meşru bağlanma ve iki büyüklük arasındaki bağıntı veya oran.
- Sistematik karşılıkBireyi bir köke bağlayan dikey meşruiyet hattı; ahirette sıfırlanan dünyevi bağ, tevhitte ise asla kabul edilmeyen ontolojik benzerlik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , iki unsur ( ve ) arasındaki doğrusal silsile, soy veya oransal bağıntı fonksiyonunu; ise nihai eskatolojik eşiği (kıyamet ve sûra üflenme anını) temsil eder. Formül, dünyevi boyutta tanımlı ve geçerli olan nesep ve bağıntıların, ilahi hesap gününde () fonksiyonel değerini tamamen yitirerek hükümsüzleşmesini sembolize eder.