نسر
ن - س - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Akbaba demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Akbaba demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.024 harfباب السين والراء والنون معهما
ر س ن، ن س ر، س ن ر مستعملات
رسن:
الرَّسَن: الحَبلُ، وجمعُه الأرسان، والمَرْسِنُ: الأنْف، وجمعه المَراسِن.
نسر:
النَّسْر: طائرٌ معروف.
والنَّسْران: نجمان في السَّماء يقال لأَحدِهما الواقع وللآخر الطائر، معروفان.
والنَّسر: نَتْف اللَّحْم بالمِنقار.
ومِنْقارُ البازي ونحوه مَنْسِر.
والمِنْسَرُ: ما بين المائةِ إلى المائتَيْن، ويقال: ما بين الثلاثين إلى الأربعين، قال:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR853 harfالنَسْرُ: طائرٌ. وجمع القلَّة أَنْسُرٌ، والكثير: نسورُ. ويقال: النَسْرُ لا مخلب له، وإنَّما له ظفرٌ كظفر الدجاجةِ والغرابِ والرَخَمَةِ. والنَسْرُ أيضاً: لحمةٌ يابسة في بطن الحافر، كأنَّها نواةٌ أو حَصاة. وفي النجوم النَسْر الطائر، والنسْرُ الواقع. والنَسْرُ: نتف البازي اللحمَ بمِنْسَرِهِ. وقد نَسَرَهُ يَنْسِرُهُ نَسْراً. والمِنْسَرُ لسباع الطير، بمنزلة المنقار لغيرها. والمِنْسَرُ أيضاً: قطعة من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.749 harfس ر ن
سنر ، نسر ، نرس ، رسن : ( مستعملة ) .
سنر : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : السَّنانِيرُ : عِظامُ حُلوقِ الإبل ، واحدها سِنَّوْر ، وأَنشَد :
ما بَيْن لَحْيَيْهِ إلى سِنَّوْرِهِ
قال : والسِّنَّوْر : السيِّد . وقال : السَّنانير : رؤساء كلِّ قبيلة ، الواحد سنَّوْر . وقال : والسِّنَّوْر : الضَّيْوَن ، وجمعُه السَّنانير .
وأَخبرني المنذريُّ عن الصّيداوي عن الرّياشي قال : السِّنَّوْر : أصلُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.059 harf(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع) النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ) النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR321 harf- نسر: اسم صنم في قوله تعالى: ﴿ونسرا﴾ [نوح/23] (الآية: ﴿ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا﴾ ) والنسر: طائر، ومصدر: نسر الطائر الشيء بمنسره. أي: نقره، ونسر الحافر: لحمة ناتئة تشبيها به، والنسران: نجمان طائر وواقع (انظر: المجمل 3/867؛ وجنى الجنتين ص 111)، ونسرت كذا: فناولته قليلا قليلا، تناول الطائر الشيء بمنسره.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR274 harfن س ر
" استنسر البغاث " ونسره البازي بمنسره إذا نتف لحمه بمنقاره.
وخرج في مقنب ومنسرٍ وفي مقانب ومناسر.
وحافر صلب النسور وهي أشباه النّوى قد أقتمها الحافر.
وطلع النسران: كوكبان.
ومن المجاز: ما زال ينقر فلاناً وينسره ويخذله ولا ينصره أي يعيبه ويقع فيه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.790 harfنَسَرَ الشيءَ: كشَطَه. والنَِّسْر: طائر
(* قوله« والنسر طائر» هو
مثلث الاول كما في شرح القاموس نقلاً عن شيخ الاسلام) معروف، وجمعه أَنْسُر في العدد القليل، ونُسُور في الكثير، زعم أَبو حنيفة أَنه من العتاق؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف ذلك. ابن الأَعرابي: من أَسماء العُقاب النُّسارِيَّة شبهت بالنَّسْر؛ الجوهري: يقال النَّسْر لا مِخْلَب له، وإِنما له الظُّفُر كظُفُر الدَّجاجة والغُراب والرَّخَمَة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR467 harf* ن س ر * * النَّسْرُ * بفتح النون طائر وجمع القِلة * أنْسُرٌ * والكثير * نُسُورٌ * يقال النَّسر لا مِخلب له وإنما له ظُفر كظُفر الدجاجة والغُراب و * نَسْرٌ * أيضا صنم من أصنام نوح عليه السلام وقد تدخل عليه الألف واللام و * النَّاسُورُ * بالسين والصاد عِلة تحدث في مأْقى العين تسقي فلا تنقطع وقد تحدث أيضا في حوالي المَقْعَدة وفي اللثة وهو مُعرب و * النَّسْرُ * أيضا نتف البازي اللحم بمنسره وبابه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.045 harfالنسر: طائر معروف، زعم أبو حنيفة أنه من العتاق. قال ابن سيده: ولا أدري كيف ذلك. وقال الجوهري: يقال: النسر لا مخلب له وإنما له الظفر كظفر الدجاجة والغراب والرخمة، ثم إن الفتح الذي دل عليه كلام المصنف هو المشهور، وفي حاشية شيخ الإسلام زكريا على تفسير البيضاوي أن النسر مثلث النون والفتح أفصح وأشهر، قال شيخنا: وهو غريب جدا. ويقال: إنه إنما سمي النسر نسرا لأنه ينسر الشيء ويقتنصه، وفي بعض النسخ:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.630 harfنَسَرَ
1 نَسَرَ ذ , aor. نَسُرَ (S, M, K) and نَسِرَ , (M, K,) inf. n. نَسْرٌ, (S, M, K,) He (a bird, M, K, or a hawk or falcon, S, [or other bird, see نَسْرٌ below,]) plucked flesh (S, M, K) with his beak. (S, TA.) You say also, نَسَرَهُ بِمِنْسَرِهِ, meaning, He (a hawk or falcon [or other bird]) plucked his flesh with his beak. (A.) -A2- [Hence,] نَسَرَهُ (tropical:) He blamed him; found fault
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.353 harfنَسر
نَسر U ( n. ac. نَسْر 1 )
a. [ acc. & 'An ], Plucked, pulled away from.
b. Cut, lanced.
c. Blamed, censured.
d. I , U ( n. ac. نَسْر 1 ), Pecked; lacerated; wounded.
نَسَّرَ
نَسَّرَ II ,
a. Rent, tore.
تَنَسَّرَ
تَنَسَّرَ V ,
a. Burst ( abscess ).
b. Was rent, tattered.
c. Became untwisted; unravelled.
d. [ 'An ], Left, abandoned.
c. Hunted eagles.
اِنْتَسَرَ
اِنْتَسَرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.445 harfنسر
نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ) - نَسْر
نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ) + كائن + شيئاً: ينتفه ويكشطه: مثل نتف الطائر اللحم بمنقاره
نَسْر: اسم فعل " نَسَرَ - يَنْسُرُ ": النتف: التقشير بالنتف: وهو كذلك اسم آلة: التي تنسر وتنتف: وهو اصطلاحاً اسم الدابة التي " تَنْسُر "وهو الطائر المعروف
نَسْر: اسم لصنم كان يعبد:ويبدو أن لاسمه
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (8 toplam)
- يعوق
1 ortak ayet · Ve Yeuk
- يغوث
1 ortak ayet · Yeğûs
- ودد
1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- وذر
1 ortak ayet · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- سوع
1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا
Ve NesrVe dediler ki: Sakın tanrılarınızı bırakmayın. Vedd, Süva’, Yeğus, Yeuk ve Nesr’den asla vazgeçmeyin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسر |
| Yapı | Üçlü kök (Kur'an'da özel put adı) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خطف, نتف, نهش, جرف |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Et veya nesneyi gaga ve tırnak ucuyla çekip koparma, didikleme, hızlıca kapıp alma |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da Nûh kavminin taptığı ve yırtıcı kuş sembolizmi taşıyan kadim putun özel adı |
| Çekirdek Özet 3 | Yırtıcılık, göksel güç ve avlayıcı kuvvetin putlaştırılarak ilahi otoritenin yerine ikame edilmesi |
| Kritik Hata Riski | İsmi yalnızca soyut bir put adı sanıp kökün taşıdığı yırtıcı kuş, göksel takımyıldız ve koparıcı güç semantik matrisini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, filiz, hareketlilik | Canlılık, kıvrılma ve hızlı, atik bir yöneliş hareketi. |
| س | Diken, diş, destek | Saplanma, yakalama, tutunma ve kesici temas noktası. |
| ر | İnsan başı, tepe, odak | Baş, gaga, üst odak noktası ve yukarıdan aşağıya inen hamle. |
| نسر | Uçtan kavrayıp çekerek parçalama | Kesici ve sivri bir uçla (gaga/tırnak) hedefe saplanıp ani bir hamleyle parçayı bütünden ayırarak çekip alma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kuşun eti gagasıyla didikleyip parça parça çekip koparması; akbaba; at tırnağının tabanındaki sert çekirdek doku (نسر الحافر). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Selâme b. el-Hurşub atının tırnak yapısındaki sertliği tavsif ederken kökü şu mısrada kullanır: غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ / فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير |
| Erken Arapça kullanım | Yırtıcı bir birliğin hızla düşmana saldırıp ganimeti çekip almasını ifade eden askeri müfreze tabiri (المِنْسَر) ve gökteki takımyıldızlar (النَّسْر الطائر ve النَّسْر الواقع) bu kökten türemiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde kök, yırtıcı kuşlar (özellikle akbaba ve kartal) ve etin parçalanarak koparılması semantiğiyle derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede נשר (neşer) akbaba ve kartal türlerini ifade ederken, Aramice ve Süryanicede ܢܫܪܐ (neşrā) aynı şekilde yırtıcı, göklerde süzülen büyük kuşu simgeler. Akadca metinlerde našru veya benzeri fonetik varyantlar kartal/akbaba semantiğiyle tespit edilmektedir. Güney Sami (Eski Güney Arapça / Sebece) yazıtlarında kök hem kuş adı hem de tapınım odağı olan bir tanrı/put figürü olarak belgelenmiştir. Bu durum, Arapça نسر lafzının yalnızca morfolojik bir türetim değil, Yakındoğu ve Sami mitolojisinde göksel kuvvet, hız ve parçalayıcı güç atfedilen kadim bir sembolün doğrudan yansıması olduğunu gösterir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نَسَرَ / يَنْسُرُ | Gagalamak, eti didikleyip çekmek, kapıp kaçırmak fiilinden isimleşerek yırtıcı kuşa (akbaba) ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נשר (neşer), Süryanice ܢܫܪܐ (neşrā) | Ortak Proto-Sami kök; yırtıcı akbaba/kartal cinsi ve göksel kuş figürü anlamında tam ses ve anlam denkliği vardır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Çad veya Kuşitik dillerinde benzer fonetik yırtıcı kuş adlandırmaları bulunsa da veriler sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, Jeffery.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسر | Anlamlı | Parçalayıp çekmek, akbaba | Gagayla et koparmak, akbaba kuşu, put adı | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| نرس | Anlamlı | Yumuşak zemin, yerleşim | Yumuşak balçıklı toprak veya bir yer adı | Kur'an'da geçmez |
| سنر | Anlamlı | Yaban kedisi, sertlik | Yırtıcı kedi türü (sinnawr) ve sert nesne | Kur'an'da geçmez |
| سرن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رنس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رسن | Anlamlı | İp, yular, bağlamak | Hayvanın başına takılan yular ve serbest bırakmama | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسر | Merkez | Yırtıp koparma, akbaba | Gagayla veya sivri uçla tutup bütünden çekerek alma | Hem et didikleme hareketini hem de kuşu ifade eder |
| خطف | Komşu | Hızla kapıp kaçırma | Hareketteki anilik ve hız öne çıkar, didikleme şart değildir | Bir şeyi uçarcasına kapıp gitmek |
| نتف | Komşu | Yolma, çekip çıkarma | Kıl, tüy veya lif gibi ince unsurları kökünden çekip alma | Yırtıcı parçalamadan ziyade ayıklayıcı çekmedir |
| نهش | Komşu | Isırıp et koparma | Ağız ve dişlerle kapıp çekme eylemidir | Gagayla değil dişlerle yapılan parçalamadır |
| وصل | Zıt | Birleştirme, bitiştirme | Parçaları bir araya getirme, bağı sürdürme | Parçalayıp koparmanın zıddı olarak bütün kılma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسر | Akbaba; et koparma; put adı | Gaga ile çekip koparma ve bu tabiatı taşıyan kuş | Kesin |
| Latince | Vultur, Aquila | Akbaba, kartal | Yırtıcı ve göksel avcı kuşu karşılar; kökün didikleme eylemini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Vulture, eagle; tear off | Akbaba; eti gagayla koparma | Kuş türü ve yırtıcı çekme hareketi anlam alanını tam karşılar | Kesin |
| Almanca | Geier, Adler; zerfleischen | Akbaba; parçalayarak et koparma | Leş yiyici / avcı kuş ve gagalayarak ayırma anlamını verir | Güçlü |
| Fransızca | Vautour; déchiqueter | Akbaba; didiklemek | Yırtıcı kuş cinsini ve eti parçalama fiilini aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَنَسْرًا (İsim / Alem) | Put adı (Nûh kavminin taptığı ilah) | Nûh kavminin ileri gelenlerinin halkı tevhidden alıkoymak için sarıldıkları beş puttan biri bağlamında: Nûh 71:23 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirk sosyolojisi ve putperestliğin kökeni | Salih zatların suretlerinin zamanla ilahlaştırılması veya gök cisimlerinin (Nesr takımyıldızı) tecessüm ettirilmesi | Kudret ve himayeyi sahte ilahlara atfetme sapması |
| Fıkıh | Av ve kurban hükümleri / Hayvan etleri | Pençeli ve gaga darbeli yırtıcı kuşların (zü'l-mihleb) etinin haramlığı fıkhında örnek teşkil etmesi | Yırtıcı ve leş yiyici tabiat |
| Tefsir | Nûh kıssası ve Arap yarımadasındaki putlar | Nûh kavminin bu putunun tufandan sonra Arap kabilelerine (Himyâr veya Zü'l-Kelâ) nasıl intikal ettiği | Kadim şirkin tarihsel sürekliliği |
| Hadis | Cahiliye putlarının tasfiyesi | Cahiliye döneminde Nesr putuna yapılan ibadetlerin yasaklanması ve tevhidin tesisi | Şirk sembollerinin imhası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk karşıtlığı | Sahte güç odağı | İlahi koruyuculuk yerine yırtıcı güce sığınma | Yüksekte uçan, keskin gören ve parçalayan bir figürün ilah mertebesine çıkarılması. | Kesin |
| İlmi | Kadim astronomi ve zooloji | Göksel sembolizm | Yön bulma ve tabiat gözlemi | Gökyüzündeki parlak yıldızların (en-Nesrü't-Tâir / en-Nesrü'l-Vâki') kültürel tasavvura dönüşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter kabile egemenliği | İktidar totemi | Tebaa üzerinde korku ve dehşet kurma | Yırtıcı ve acımasız güç sembolünün kabilevi hâkimiyet aracı olarak meşrulaştırılması. | Muhtemel |
| İktisadi | Tapınak ekonomisi | Adak ve kurban odağı | Rant ve dini sömürü | Put adına toplanan kurban ve adaklarla tapınak elitlerinin servet biriktirmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesintili ayrılma / Yırtılma gerilmesi (Shear stress / Tearing) | Fizik ve malzeme biliminde bir kuvvetin yüzeye odaklanarak malzemeden lokal bir parçayı çekip koparması dinamiği. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Totemizm ve karizmatik otoritenin fetişleşmesi | Sosyolojide toplumun kendi korku ve güç arzusunu yırtıcı bir figüre yükleyerek onu kutsaması ve kölesi haline gelmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İsmi yalnızca tarihsel bir masal unsuru veya manasız rastgele bir put ismi gibi görmek; anlamsal kökünü dikkate almamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da zikredilen putların her birinin insanın psikolojik ve ontolojik sapmalarına (güç, şehvet, tahakküm, yırtıcılık) tekabül eden arketipler olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirki sadece taştan heykellere tapmak sanıp modern dünyadaki yırtıcı, sömürücü ve parçalayıcı güç odaklarına tapınma biçimlerini kavramaktan mahrum kalmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kadim şirk pratiklerini ifşa ederken seçtiği isimlerin rastlantısal olmadığını, insanın yırtıcı ve galebe çalıcı güçleri ilahlaştırma zaafını gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin şirk sistemleriyle mücadelesini anlatan kıssalarda, özellikle Nûh suresindeki putperest oligarşinin direncini ele alan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putperestliğin sadece naif bir cehalet değil, güce, yırtıcılığa ve göksel sembollere dayalı köklü bir ideolojik sığınak olduğu gerçeğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYırtıcı bir kuşun veya sivri bir uzvun eti kavrayarak bütünden şiddetle çekip koparması; akbaba; toynak tabanındaki sert çıkıntı.
- Soyut anlamKeskin, yırtıcı ve yüksekten inen tahakküm edici gücün takdis edilerek mutlak koruyucu veya ilah sanılması.
- Sistematik karşılıkHakkı temsil eden nübüvvet çağrısına karşı beşeriyetin ham gücü, avlayıcı otoriteyi ve parçalayıcı kuvveti sistemik bir put haline getirmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bütüncül dokuyu veya tevhid temelli nizamı, belirli bir noktada odaklanan kesici/yırtıcı gerilimi, çekip koparma yönündeki hamle vektörünü temsil eder; bu lokal parçalama kuvveti (), kültleşme süreciyle kurumsallaşmış putperest otoriteye () dönüşmektedir.