نعس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ع-س2 sîga, 39 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثبتنُعَاسًانزلطهرنعسغممغشوقلبرجزضجعهممأمن

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

نعس

ن - ع - س

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Uyuklamak

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.212 harf
باب العين و السين والنون معهما ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع عسن: العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ. عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت. ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور. وعَسْنٌ: موضع. قال: كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ غماماً يستهلّ ويستطير عنس: العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR219 harf
النُعاسُ: الوسَنُ. وفي المثل: "مَطْلٌ كنُعاسِ الكلبِ"، أي متَّصلٌ دائمٌ. وقد نَعَسْتُ، بالفتح أنْعَسُ نُعاساً. ونَعَسْتُ نَعْسَةً واحدةً، وأنا ناعِسٌ. وناقةٌ نَعوسٌ، توصف بالسماحة بالدَرِّ، لأنَّها إذا دَرَّتْ نَعَسَتْ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.506 harf
باب العين والسين مع النون عسن ، عنس ، سنع ، سعن ، نسع ، نعس : مستعملات . عسن : أبو عبيد عن الفراء قال : إذا بقيتْ من شحم الناقة ولحمها بقيَّة فاسمها الأُسْن والعُسْن وجمعهما آسان وأعسان ، وناقة عاسنة : سمينة . ونوق مُعْسِنات : ذوات عُسْن . وقال الفرزدق : فَخُضْتُ إلى الأنقا منها وقد يَرَى ذات النقايا المُعْسِناتُ مكانيا أبو عمرو : أعسن إذا سمن سِمَناً حسناً . وقال : العَسَن : الطول مع حسن الشعر
Maddenin bağlantısı

باب العين والسين مع النون عسن ، عنس ، سنع ، سعن ، نسع ، نعس : مستعملات . عسن : أبو عبيد عن الفراء قال : إذا بقيتْ من شحم الناقة ولحمها بقيَّة فاسمها الأُسْن والعُسْن وجمعهما آسان وأعسان ، وناقة عاسنة : سمينة . ونوق مُعْسِنات : ذوات عُسْن . وقال الفرزدق : فَخُضْتُ إلى الأنقا منها وقد يَرَى ذات النقايا المُعْسِناتُ مكانيا أبو عمرو : أعسن إذا سمن سِمَناً حسناً . وقال : العَسَن : الطول مع حسن الشعر والبياض . ويقال : هو على أعسان من أبيه وآسان . وقد تعسَّن أباه وتأسَّنه وتأسَّله إذا نزع إليه في الشَّبَه ، قال ذلك اللحياني وغيره . وقال الليث : العَسَن : نجوع العَلَف والرعْي في الدوابّ . تقول : عَسِنَت الإبل عسنَاً إذا نجع فيها الكلأ وسمِنت . والعَسِن مثل الشكُور . والعَسْن : موضع معروف . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العُسُن جمع أعسن وعَسُون وهو السمين . ويقال للشحمة : عُسْنة وجمعها عُسَن . وقال أبو تراب : سمعت غير واحد من الأعراب يقول : فلان عِسْل مال وعسنُ مال : إذا كان حسن القيام عليه . التعسين : خفّة الشحم من الجَدْب وقلّة المطر وكلأ معسَّن قال الراجز : نِعْمَ قريعُ الشَّوْل في التعْسين ويقال : التعسين : الشتاء . وأعسنت الناقةُ : حملت العُسْن وأعسنها الجَدْب : ذهب بعُسْنها وشحمها . وهذا كما يقال : قذّيت العين : أخرجت قذاها ، وأقذيتها : ألقيت فيها القَذَى . عنس : العَنْس : الناقة الصُّلْبة ، وقال الليث : تسمَّى عَنْساً إذا تمَّت سِنّها واشتدَّت قُوَّتها ووَفَر عظامُها وأعضاؤها . قال : واعنونس ذَنَب الناقة ، واعنيناسه : وفور هُلْبه وطولُه . وقال الطرمَّاح يصف ثوراً وحشياً : يمسحُ الأرض بمعنونِس مثل مِثلاة النِّيَاح القيام أي بذنَب سابغ . أبو عبيد عن أبي زيد : العانس : المرأة التي تُعَجِّز في بيت أبويها لا تتزوج ، وقد عَنَست تَعْنُس عُنُوساً . وقال الأصمعيّ : لا يقال : عَنَست ولا عَنَّست ولكن يقال : عُنِّست فهي مُعَنَّسة . وفي الحديث أن الشعبي أو غيره من التابعين سئل عن الرجل يدخل بالمرأة على أنها بِكر فيقول : لم أجدها عَذراء ، فقال : إن العُذْرة يُذهبها التعنيس والحَيضة . وتُجمع العانس عُنّساً وعوانس . ويقال للرجل إذا طعن في السنّ ولم يتزوّج : عانس أيضاً ، والجميع العانسون ومنه قول الشاعر : منا الذي هو ما إن طَرّ شارُبه والعانسون ومنا المُرْدُ والشيبُ وقال الليث : عَنَست المرأة عُنُوساً إذا صارت نَصَفاً وهي بِكر لم تتزوّج . وعنّسها أهلها إذا حبسوها عن الأزواج حتى جاوزت فَتاء السنّ ولمَّا تُعَجِّز فهي معنَّسة . وتجمع مَعَانس ومعنَّسات . وعَنْس : قبيلة من اليمن . وقال غيره : أعنس الشيبُ رأسَه إذا خالطه . وقال أبو ضَبّ الهذليّ : فتى قَبَلا لم يُعْنِس الشيبُ رأسه سوى خُيُط كالنَّور أشرقن في الدُجَى روى المبرّد : لم تَعْنُس السنّ وجهه ، وهو أجود . وناقة عانسة وجمل عانس : سمين تامّ الخَلْق . وقال أبو وَجْزة السعديّ : بعانسات هُزِمات الأزْمَل جُشّ كبحريّ السحاب المُخْيِل عمرو عن أبيه : العُنُس : المَرَايا ، واحدها عِنَاس للمرآة . قال : وعَنَست المرأة وعَنِست وعَنّست وأعْنست وتأطَّرت إذا لم تُزوَّج . وقال ابن السكّيت : يقال : رجل عانس وامرأة عانس وقد عَنَست تَعْنُس عِنَاساً . سنع : أبو عبيد عن أبي عمرو : السَّنِيع : الحَسَن . وقال شمر : أهدى أعرابيّ ناقة لبعض الخلفاء فلم يقبلها فقال : لم لا تقبلها وهي حَلْبانة رَكْيانة مِسناع مرباع . قال المِسناع : الحسنة الخَلْق . والمرباع : التي تبكّر في الِلقاح . ورواه الأصمعيّ : إنا مِسْياع مِرْياع . قال : والمِسياع : التي تحمل الضَيْعة وسوءَ القيام عليها . والمِرْياع : التي يسافَر عليها ويعاد . وهذا في رواية الأصمعيّ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : السَّنَع : الجَمَال . وقال : الإبل ثلاثة فذكر السانعة . عمرو عن أبيه : أسنع الرجل إذا اشتكى سِنْعه أي سِنْطَه وهو الرُسْغ . وقال ابن الأعرابي : السِّنْع : الحَزّ الذي في مَفْصِل الكفّ والذراع . وقال الليث : السِّنْع : السُلاَمى الذي يصل بين الأصابع والرسغ في جوف الكفّ ، والجميع : الأسناع والسِّنَعة . والسَّنَائع : الطُرُق في الجبال ، الواحدة سَنِيعة . وقال : إذا صدرت عنه تمشَّت مَخَاضُها إلى السَّرْو تدعوها إليه السنائع ومَهْر سَنيع مُسْنَع : كثير . أسنع مَهْر المرأة ، وأسناه : أكثر ، قال : مفرّكٌ مجتوىً لم ترض طَلّته ولو أتاها بمَهر مُسْنَع رُغُب وسُنُع الإبل : خيارها . سعن : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أسعن الرجلُ إذا اتخذ السُّعْنة وهي المِظَلَّة . وقال الليث : السُّعْنُ : ظُلّة يتّخذها أهل عُمَان فوق سُطُوحهم من أجل نَدَى الوَمَد . والجميع السُّعُون . قال : والسَّعْن : الوَدَك . وقال أبو سعيد : السَّعْن : قِرْبة أو إداوة يُقطع أسفلها ويشدّ عُنُقها وتعلَّق إلى خشبة ثم يُنبذ فيها . وقال الليث : السُّعْن شيء يتَّخذ من الأدَم شبه دَلْو إلا أنه مستطيل مستدير ، وربما جعِلت له قوائم يُنبذ فيه ، الجميع : السِّعَنة ، والأسعان . والمُسَعَّن من الغُرُوب يتّخذ من أدِيمين يقابل بينهما فيعرقان عراقين وله خُصْمان من جانبين لو وُضع قام قائمه في استواء أعلاه وأسفلِه . أبو عبيد عن أصحابه : يقال : ما لفلان سَعْنة ولا مَعْنة أي ما له قليل ولا كثير . قال : كان الأصمعيّ لا يعرف أصلها . وقال غيره : السُّعْنة من المِعْزَى : صغار الأجسام في خَلْقها ، والمَعْن : الشيء الهيّن وأنشد : وإن هلاك مالك غير مَعْن أبو العباس عن ابن الأعرابي : السَعْنة : الكثرة من الطعام وغيره ، والمَعْنة : القِلَّة من الطعام وغيره ، حكاه عن المفضل في قولهم : ماله سَعْنة ولا مَعْنة . قال : والسُّعْنة : القِرْبة الصغيرة يُنبذ فيها . والسُّعْنة : المِظلَّة . نسع : ثعلب عن ابن الأعرابي : النِّسْع والسِّنْع : المَفْصِل بين الكفّ والساعد . وقال الأصمعيّ : يقال لريح الشّمال : نِسْع ومِسْع وأنشد : نِسْع لها بعضاه الأرْض تهزيز قلت : سُمّيت الشَّمَالِ نِسْعاً لدقَّة مَهَبّها ، فشبّهت بالنِّسْع المضفور من الأدَم ، وهو سَيْر يُضفر على هيئة أعِنَّة البِغال يُشدّ به الرحال . ويجمع نسوعاً وأنساعاً . الأصمعيّ : نسَّعَتْ أسنانُه تنسِيعاً ، وهو أن تطول وتسترخي اللثَات حتى تبدو أصولها وقد انحسر عنها ما كان يواريها من اللثَات ، وقال ابن الأعرابي : انتسعت الإبل وانتسغت بالعين والغين إذا تفرَّقت في مراعيها . وقال الأخطل : رَجَنّ بحيث تنتسِع المطايا فلا بقًّا تخاف ولا ذبابا وقال الليث : امرأة ناسعة : طويلة البَظْر ونُسوعه : طولُه . قلت : ويَنْسُوعة القُفّ : مَنْهلة من مناهل طريق مكة على جادَّة البصرة ، بها ركايا عَذبة الماء عند منقطَع رمال الدهناء بين ماوِيّة والنِبَاج ، وقد شربْتُ من مائها . عمرو عن أبيه : أنسع الرجلُ إذا كثر أذاه لجيرانه . وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : هذا سِنْعه وسَنْعه وشِنْعه وشَنْعُه وسِلْعه وسَلْعه ووَفْقه ووِفَاقه بمعنى واحد . نعس : قال الله جل وعز : ( إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِّنْهُ ) ( الأنفال : 11 ) . يقال : نَعَس يَنْعُس نُعَاساً فهو ناعس ، وبعضهم يقول : نَعْسان . قال الفرّاء : ولا أشتهيها يعني نعسان . وقال الليث : قالوا : رجل نعسان وامرأة نَعْسَى ، حملوا ذلك على وَسْنان ووَسْنَى ، وربما حملوا الشيء على نظائره ، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر . قلت : وحقيقة النعاس : السِّنَة من غير نوم ، كما قال ابن الرِّقَاع : وَسْنان أقصده النعاسُ فرنَّقت في عينه سِنَةٌ وليس بنائم أبو العباس عن ابن الأعرابي : النَّعْس : لِين الرأي والجسم وضعفهما . قال : ورَوَى عمرو عن أبيه : أنعس الرجل إذا جاء ببنين كُسالى . وناقة نَعُوس : تُغمض عينيها عند الحلب . ونَعَست السوقُ إذا كَسَدت . والكلب يوصف بكثرة النعاس . ومن أمثالهم : يَمْطُل مَطْلاً كنُعاس الكلب

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.225 harf
(باب النون والعين وما يثلثهما) (نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه. ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً. (نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR568 harf
- النعاس: النوم القليل. قال تعالى: ﴿يغشيكم النعاس أمنة﴾ [الأنفال/11]، ﴿نعاسا﴾ [آل عمران/154] وقيل: النعاس ههنا عبارة عن السكون والهدو، وإشارة إلى قول النبي صلى الله عليه وسلم: (طوبى لكل عبد نومة) [استدراك] (هذا من حديث علي رضي الله عنه لا من حديث النبي صلى الله عليه وسلم، فإنه قال: [تعلموا العلم تعرفوا به، واعلموا به تكونوا من أهله، فإنه سيأتي بعد هذا زمان لا يعرف فيه تسعة عشرائهم المعروف، ولا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR172 harf
ن ع س نَعَسَ يَنعَسَ نُعاساً ورَكِبَتْه نَعْسَةٌ شديدة وتناعس الرجل‏.‏ وناقة نعوس‏:‏ سمحة الدّرّ إذا درّت نعست‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تناعس البرق إذا فتر‏.‏ وجدّه ناعس تاعس‏.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.782 harf
قال اللَّه تعالى: إِذ يَغْشاكم النعاس أَمَنَةً منه؛ النُّعاسُ: النوم، وقيل: هو مقاربته، وقيل: ثَقْلَتُه. نَعَس (* قوله «نعس» من باب قتل كما في المصباح والبصائر لصاحب القاموس، ومن باب منع كما في القاموس.) يَنْعُس نُعاساً، وهو ناعِس ونَعْسانُ. وقيل: لا يقال نَعْسانُ، قال الفراء: ولا أَشتهيها، وقال الليث: رجل نَعْسانُ وامرأَة نَعْسى، حملوا ذلك على وسْنان ووَسْنى، وربما حملوا الشيءَ على نظائره
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR98 harf
* ن ع س * * النُّعَاسُ * الوسن وقد * نَعَس * يَنْعُس بالضم ونَعَس * نَعْسَةً * واحدة فهو * نَاعِسٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.561 harf
النعاس بالضم: الوسن، كما في الصحاح، قال الله تعالى: أمنة نعاسا - وقال الأزهري: حقيقة النعاس: السنة من غير نوم، كما قال عدي بن الرقاع: وسنان أقصده النعاس فرنقت في عينه سنة وليس بنـائم أو هو فترة في الحواس تحصل من ثقل النوم، نعس، كمنع ينعس نعاسا، وللمصنف في البصائر: وقد نعست أنعس نعاسا، بالضم، وهكذا هو مضبوط في نسخة الصحاح، فهو ناعس ونعسان، وهي ناعسة ونعاسة ونعسى،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.132 harf
نَعَسَ 1 نَعَسَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. نَعُسَ , (S, M, and so in a copy of the B by the author of the K,) or نَعَسَ , (A, K,) [the latter being agreeable with analogy,] inf. n. نُعَاسٌ, (S, A, K, * TA,) or this is a simple subst., (Msb,) [He drowsed; he was, or became, drowsy, or heavy with sleepiness: or he slumbered, or dozed:] the inf. n. is syn. with وَسَنٌ: (S, A, K:) or ↓ نُعَاسٌ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR724 harf
نَعَسَ نَعَسَ A , U ( n. ac. نَعْس 1 ), a. Drowsed, dozed, slumbered; was lethargic, sluggish; was slack ( market ). b. A ( n. ac. نَعْس 1 ), Was feeble. أَنْعَسَ أَنْعَسَ IV , a. Had lazy children. b. [ coll. ], Lulled, sent to sleep. تَنَاْعَسَ تَنَاْعَسَ VI , a. Feigned sleep. b. Became faint. نَعْسَة نَعْسَة 1t , a. Doze, nap. نَعْسَى نَعْسَى 1ya , a. fem. of نَعْسَاْنُ 33 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.764 harf
نعس نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ) - نُعَاس نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ) + الكائن: يشعر بميل للنوم يترافق بنقص بالوعي وكسل نُعاس: اسم فعل مبالغة من " نَعَسَ - يَنْعَسُ ": الشعور بالميل الشديد للنوم واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص الوعي والنوم وفقد الوعي بدرجاته المختلفة مرتبة تبعاًً لتسلسل دورة النوم والغفلة، ثم مرتبة
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler39 mücavir (58 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غشو

    2 ortak ayet · Örter

  2. قلب

    2 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  3. محص

    1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir

  4. ضجع

    1 ortak ayet · Yataktır

  5. نزل

    2 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  6. ربط

    1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir

  7. همم

    1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  8. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  9. رجز

    1 ortak ayet · Pislik demektir

  10. غمم

    1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  11. ثبت

    1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir

  12. أمن

    2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(2)

  1. إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ …

    UyuklamakHani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنعس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوسن, نوم, سبت
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1Bedenin ve duyuların tam uykuya geçmeden önceki gevşeme, hafif uyuşma ve dalma hali
Çekirdek Özet 2Korku, kaygı ve kriz anlarında gelen ilahi teskin, sükûnet ve geçici güç toplama gevşemesi
Çekirdek Özet 3Bilincin büsbütün kapanmadığı ancak dış tehdit algısının kırıldığı onarıcı durağanlık
Kritik Hata RiskiKökü tam bir uyku, baygınlık veya acziyet uykusu sanıp kriz ortamında inen psikolojik güvenlik ve toparlanma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نعCanlıda veya nesnede ortaya çıkan yumuşama, esneme, rahatlama ve gevşeme hareketi; نعم kökünde lütuf ve yumuşaklık, نعج kökünde saflık ve uysallık, نعل kökünde temas ve koruma, نعق kökünde ise ses çıkarma biçiminde görülür.سÇekirdeğin gevşeme ve yumuşama hareketine sükûn, gizlilik ve içe çekilme niteliği ekleyerek bedenin uyanıklık gerilimini hafifletip duyuları uyku eşiğinde sakinleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBedenin içinde süregiden yaşamsal akışın ve soluğun kesintisiz hareketini ifade eder.
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgının, uyanıklığın ve dış dünya ile bağ kuran görme eyleminin merkezini temsil eder.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBedeni dik tutan gerilimi, direnci ve dış etkilere karşı koruma sağlayan dayanağı simgeler.
نعسBedenin canlılık akışının (ن), dış dünyayı izleyen göz ve uyanıklık algısını (ع) uyuşturup gevşeterek fiziksel direnç ve tutunmayı (س) yavaşlatmasıGözün süzülmesi, bedensel kasılmanın kalkması ve algının savunma gerilimini bırakıp geçici bir gevşemeye çekilmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütü sağılırken kendini bütünüyle salıveren, memelerini bolca akıtırken gözlerini yumup uyuşuk bir sükûnet haline giren deve (ناقة نعوس).
Cahiliye şiiri kullanımıEr-Râî en-Numeyrî sağım sırasında sükûnetle sütünü salan deveyi överken kökü şöyle kullanmıştır: نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ / بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Adî b. er-Rıkâ‘ uykudan önceki hafif dalgınlık ve gevşemeyi şöyle tarif etmiştir: وَسْنانُ أَقْصَدَهُ النُّعاسُ فَرَنَّقَتْ / في عَيْنِه سِنَةٌ، ولَيْس بنائِمِ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça نعس kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle bedensel duyuların gevşemesi, uyuşması ve uykunun başlangıç evresi için özelleşmiş bir semantik çekirdeğe dayanır. Kökün İbranice ve Aramice katmanlarında tam bir üçlü ses denkliği sınırlı kalmakla birlikte, uyuşma, ağırlık çökmesi ve gevşeme bildiren fonetik olarak yakın köklerle benzer bir kavramsal sahayı paylaşır. Arapça bu kökü, tam uyku anlamındaki نوم veya başlama anındaki dalgınlık anlamındaki وسن kavramlarından ayrıştırarak özellikle kasların gevşemesi, göz kapaklarının ağırlaşması ve zihinsel uyanıklığın yumuşak bir biçimde geri çekilmesi sürecine hasretmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنع kökünden genişlemeCanlıdaki yumuşama, yatışma ve gevşeme dinamiğinin uyku eşiğindeki bedensel sükûnete uyarlanmasıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami uyuşma-gevşeme semantizmiBedenin zayıflaması, ağırlaşması ve bilincin savunma refleksini bırakması biçiminde sınırlı ortaklık görülür.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik uyku ve gevşeme izleriGeniş aile içinde kesin ses denkliği sağlayan doğrudan bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نعسAnlamlıHafif uyku, uyuklamaUyanıklık ile tam uyku arasındaki bedensel ve zihinsel gevşeme evresiHedef kök; Kur'an'da geçer
نسعAnlamlıUzun kayış, uzamakDevenin eyerini bağlayan örülü deri ip veya boyca uzayıp gitmeKur'an'da geçmez; çekirdekteki esneme boyutuyla bağlantılıdır
عنسAnlamlıSertleşme, evde kalmaGüçlü deve veya evlenmeyip yaşlanan kadının sertleşip dirayet kazanmasıKur'an'da geçmez; sertleşme boyutuyla zıt bir dinamik gösterir
عسنAnlamlıİz sürme, koklamaBir şeyin peşine düşme veya kokunun değişip ağırlaşmasıKur'an'da geçmez
سنعAnlamlıGüzellik, incelikBedenin eklemlerinin zarif, ince ve yumuşak olmasıKur'an'da geçmez; yumuşaklık ve kıvam boyutuyla akrabadır
سعنAnlamlıKüçük kırba, dağınıklıkSu taşınan küçük deri kap veya saçların birbirine girmesiKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نعسMerkezUyku eşiği ve gevşemeBedenin kas gerilimini bırakıp duyuların hafifçe yatışmasıBilincin büsbütün kapanmadığı, kolayca uyanılabilen sükûn hali
وسنKomşuUyku ağırlığıUykunun ilk çöktüğü andaki baş ağırlığı ve sarhoşluk benzeri dalgınlıkZihinsel ağırlığın ve sersemliğin ön planda olduğu evredir
نومKomşuTam uykuRuhsal ve bedensel faaliyetlerin genel olarak askıya alındığı derin uyku haliİdrakin dış dünyaya bütünüyle kapandığı genel uyku durumu
سبتKomşuKesinti ve dinlenmeHareketin bütünüyle kesilerek organların mutlak istirahata geçmesiBedensel işlevlerin dinlenmek üzere eylemsiz kılınması
يقظZıtUyanıklıkDuyuların bütünüyle açık, zihnin tetikte ve bedenin hareket halinde olmasıAlgının dış uyaranlara tam anlamıyla açık olma durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنعسHafif uyku, gevşemeBilincin tamamen kapanmadığı, bedenin korku ve gerilimden sıyrıldığı dinlenmeKesin
LatinceSomnolentia, soporUyuklama hali, hafif uykuBedenin uyuşup ağırlaşmasını karşılar; ilahi emniyet ve içsel sükûnet nüansını taşımazGüçlü
İngilizceDrowsiness, slumberUyuklama, hafif dalışUyanıklık ile uyku arasındaki eşik halini verir; kriz anındaki onarıcı dinginliği dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaSchlummer, DösenKestirme, içi geçmeFiziksel uyuşukluğu ve yarı uyku durumunu karşılar; emniyet ve sekinet boyutunu barındırmazGüçlü
FransızcaSomnolence, assoupissementUyuklama, dalmaKasların gevşemesi ve hafif uyku evresini ifade eder; Kur'an'daki stratejik toparlanma manasını kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
النُّعَاسَ (İsim)Savaştan önce korkuyu dağıtan ilahi güven ve toparlanma uykusuBedir Gazvesi öncesinde müminlerin üzerindeki paniğin ve şeytani vesvesenin giderilmesi bağlamında (Enfâl 8:11).
نُعَاسًا (İsim)Ağır keder ve yenilgi sonrasında kalbe indirilen sükûnet ve güvenlik haliUhud Gazvesi sonrasında yaşanan sarsıntı ve kederin ardından mümin topluluğu bürüyen teskin edici dalgınlık bağlamında (Âl-i İmrân 3:154).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve insan tabiatıYüce Allah'ın uyuklama ve uykudan münezzeh oluşu ile insanın acziyeti ve korunma ihtiyacıİnsanın varoluşsal sınırını ve sürekli dikkatin yalnızca Allah'a ait olduğunu belirten zaaf hali
FıkıhTaharet ve abdestin bozulması hükümleriOturarak veya yaslanarak uyuklamanın abdesti bozup bozmayacağı, bilincin kaybolma derecesiYere tam yerleşerek uyuklamada abdestin bozulmaması, bilincin dış dünyayı algılama seviyesi
TefsirSavaş psikolojisi ve ilahi yardımTehlikenin en yüksek olduğu anda inen uykunun bir mucize ve sekinet kaynağı oluşuKorku ve endişeyi sıfırlayan, zihni ve bedeni dirilten olağanüstü emniyet bağlamı
HadisGece ibadeti ve fitne dönemleriNamazda veya Kur'an okurken uyuklayanın dinlenmesi tavsiyesi ve fitneye karışmayan mümin vasfıİbadette dikkatin dağılması eşiği veya fitneden uzak durup evinde sessizce kalan kimsenin hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi inayet ve emniyetSekinet uykusuKalpteki paniği kırarak güven tesis etmeKriz durumunda müminlere lütfedilen iç barış ve teslimiyet halidir.Kesin
İlmiNörolojik ve zihinsel toparlanmaAlfa/teta dalga eşiğiAşırı yüklenen zihni resetleme ve onarmaYoğun stres altında bilincin kısa süreli gevşemeyle yeniden odaklanma kazanmasıdır.Güçlü
SiyasiToplumsal kriz ve çatışma yönetimiSoğukkanlılık molasıToplu paniği ve kontrolsüz dağılmayı önlemeStratejik kırılma anlarında karar alıcıların veya kitlenin telaştan arındırılmasıdır.Muhtemel
İktisadiKriz dalgaları ve piyasa stresiVolatilite duraklamasıPanik satış ve aşırı tepkileri sönümlemePiyasalardaki aşırı gerilimin geçici bir durağanlıkla sakinleştirilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDinamik sistemlerde sönümleme (damping) ve tampon bellek boşalımıTitreşim yapan bir mekanizmanın aşırı rezonansa girip kırılmasını önleyen sönümleyici direnç düşüşü gibi, bilincin aşırı gerilim yükünü boşaltıp sistemi dengede tutmasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerTravma sonrası akut stres çözülmesiBireyin aşırı tehdit karşısında geliştirdiği yıkıcı anksiyetenin, bedenin geçici teslimiyet ve gevşeme mekanizmasıyla frenlenerek psikolojik direncin korunmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca sıradan bir yorgunluk, tembellik, uykusuzluk veya pasif bir uyuşukluk belirtisi olarak anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, olağanüstü bir tehdit ve ölüm korkusu altında inen, kalbi sabit kılan, şeytanın vesvesesini kesen ve insanı yeniden dirençli kılan stratejik bir ilahi emniyet aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataUhud ve Bedir'deki uyuklamayı bir lakaytlık, disiplinsizlik veya zaaf olarak yorumlayıp, ayetlerde açıkça belirtilen emniyet (أَمَنَةً) ve psikolojik toparlanma mucizesini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın aşırı korku ve panik anında kendi iradesiyle sağlayamayacağı iç sükûnetin, biyolojik bir gevşeme eşiği üzerinden ilahi bir lütuf olarak nasıl indirildiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Bedir ve Uhud savaşlarının psikolojik atmosferini, müminlerin kriz anındaki ruhsal dönüşümlerini anlatan cihat ve sekinet ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminin kriz anında daima gergin ve uyanık olması gerektiği şeklindeki tek boyutlu zannı düzeltir; bazen en büyük gücün teslimiyet, gevşeme ve ilahi akışa bırakış olduğunu öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBeden kaslarının gevşemesi, göz kapaklarının süzülmesi ve tam uykuya varmadan bilincin uyuşup yatışması hali.
  • Soyut anlamAşırı korku, keder ve stres altındaki bilincin savunma gerilimini bırakıp ilahi bir emniyet ve huzur zeminine teslim olması.
  • Sistematik karşılıkSistemin yıkıcı aşırı yüklenmesini engelleyen, içsel gerilimi sönümleyerek enerjiyi yeniden toparlayan dinamik emniyet eşiği.
  • LaTeX modeliS(t)=S0e−λt+A(1−e−μt)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içindeki toplam psikolojik durumu, S0 kriz anındaki başlangıç gerilim ve panik düzeyini, λ uyuşma ve gevşeme katsayısını, A ilahi emniyet ve içsel sükûnet potansiyelini, μ ise sükûnetin sisteme yerleşme hızını temsil eder; kök, yüksek gerilimi hızla sönümlendirip yerine emniyeti ikame eden geçiş evresini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن