نفش

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-ش2 sîga, 10 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شهدسليمانجبلنَفَشَتْنفشعهنقومالْمَنْفُوشِغنمحكمداودكون

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

نفش

ن - ف - ش

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Didmek ve tiftmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Didmek ve tiftmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.274 harf
باب الشين والنون والفاء معهما ش ن ف، ش ف ن، ن ش ف، ن ف ش، ف ن ش مستعملات شنف: الشَّنَفُ: شِدّةُ البُغْض. شَنِفَهُ: أبغضه، وشَنِفَ على فلان، أي: وَجَدَ وغَضِبَ. والشَّنفُ، مجزومٌ ومَتَحرِّكٌ: مِعْلاقٌ في قُوفِ الأُذُن، أي: في أعلى الأُذُن، وكذلك ما جُمع في قِلادةٍ، والجميعُ: الشُّنُوف. شفن: الشَّفون: الغَيُور الذي لا يَفْتُر طَرْفه عن النظر من شدّة الغَيْرة والحذر، قال: يُسارقن الكلام إلـيّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR407 harf
نَفَشْتُ القطن والصوف أَنْفِشُ نَفْشاً. وعِهْنٌ مَنْفوشٌ، والتَنْفيشُ مثله. وانْتَفَشَتِ الهرَّةُ وتَنَفَّشَتْ، أي ازْبَأَرَّتْ. ونَفَشَتِ الإبل والغنم تَنْفِشُ وتَنْفُشُ نُفوشاً، أي رغت ليلاً بلا راعٍ. ومنه قوله تعالى: "إذ نَفَشَتْ فيه غَنَمُ القوْم". وأَنْفَشْتُها أنا: تركتها ترعى ليلاً بلا راعٍ. وهي إبلٌ نَفَشٌ بالتحريك، ونُفَّاشٌ، ونَوافِشُ. ولا يكون النَفَشُ إلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.851 harf
ش ن ف شفن ، شنف ، نشف ، نفش ، فنش ، فشن . شنف ، شفن : أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : شَفَنتُ إلى الشَّيْءِ ، وشنَفتُ ، إذا نظرت إليه . وقال أبو عمرو : في الشَّفْنِ والشنَفِ مِثله . وأنشد : وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْمِيمٍ مَناكِبُه إذا تَدَاكَأَ مِنهُ دَفعُهُ شَنَفَا وقال الأخطل : وإذَا شَفَنَّ إلى الطَّرِيقِ رَأَيْتَهُ لَهَفاً كَشاكِلَةِ الحِصَانِ الأبلَقِ وقال الليث : الشَّطُونُ : الْغَيُورُ الذي لا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR209 harf
- النفش نشر الصوف. قال تعالى: ﴿كالعهن المنفوش﴾ [القارعة/5] ونفش الغنم: انتشارها، والنفش بالفتح: الغنم المنتشرة. قال تعالى: ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ [الأنبياء/78] والإبل النوافش: المترددة ليلا في المرعى بلا راع.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR444 harf
ن ف ش نفش الصوف والقطن فانتفش‏.‏ وانتفش الضبعان والديك وتنفّش إذا نفش شعره أو ريشه كأنه يخاف أو يرعد‏.‏ وانتفشت الهرّة وتنفّشت‏:‏ ازبأرّت‏.‏ وأمةٌ متنفّشة الشعر‏.‏ ونفشت الغنم بالليل‏:‏ انتشرت وأنفشها الراعي‏.‏ قال‏:‏ أجرس لها يا ابن أبي كباش فما لها الليلة من إنفاش غير السري وسائقٍ نجّاش ومن المجاز‏:‏ أنف متنفّش‏.‏ قصير المارن منبسط على الوجه كأنف الزنجيّ‏.‏ وقال العجاج‏:‏ ثار عَجاجٌ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.600 harf
النَفَشُ: الصُّوفُ. والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كسْب الأَمَةِ إِلاَّ ما عَمِلَت بيدَيْها نحو الخَبْزِ والغَزْل والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ، وإِنما نَهَى عن كَسْبِ الإِماء لأَنه كانت عليهن ضَرائِبُ فلم يَأْمَن أَن يكونَ منهنّ الفُجورُ، ولذلك جاء في رواية: حتى يُعْلم من أَيْنَ هُو. ونَفَشَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR347 harf
* ن ف ش * * نَفَشَ * الصوف والقطن من باب ضرب وعِهْن * مَنْفُوشٌ * و * نَفَّشَهُ * أيضا * تَنْفِيشَاً * و * نَفَشَتِ * الإبل والغنم أي رعت ليلا بلا راع من باب جلس ونفشت تنفش بالضم * نَفَشاً * بفتحتين ومنه قوله تعالى ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ و * أَنْفَشَها * غيرها تركها ترعى ليلا بلا راع ولا يكون * النَّفَشُ * إلا بالليل والهَمَل يكون ليلا ونهارا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.050 harf
النفش: تشعيث الشيء بأصابعك حتى ينتشر، كالتنفيش، وقال بعضهم: النفش: تفريق ما لا يعسر تفريقه، كالقطن والصوف، نفشه فنفش، لازم متعد. وقال أئمة الاشتقاق: وضع مادة النفش للنشر والانتشار، نقله شيخنا. وقيل: النفش: مدك الصوف حتى ينتفش بعضه عن بعض، وعهن منفوش. وعن ابن السكيت: النفش: أن ترعى الغنم أو الإبل ليلا بلا علم راع، قال الجوهري: ولا يكون النفش إلا بالليل، والهمل يكون ليلا ونهارا، وقد أنفشها الراعي:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.476 harf
نَفَشَ 1 نَفَشَ ذ , (S, A,) aor. نَفُشَ , (S,) inf. n. نَفْشٌ, (S, A, K,) He separated, or plucked asunder, or loosened, a thing, with his fingers, so that it became spread, or sparse, or dispersed; (A, K;) as also ↓ نفّش, inf. n. تَنْفِيشٌ: (S, K:) or the latter has an intensive signification: and accord. to some, the former signifies he separated a thing not difficult to separate, such as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.204 harf
نَفَشَ نَفَشَ U ( n. ac. نَفْش 1 ), a. Picked ( cotton ). b. I , U ( n. ac. نَفَش 4 , نُفُوْش 27 ), Pastured alone at night ( cattle ). c. [ coll. ], Swelled in water ( peas ). d. [ coll. ], Praised, rendered vain. نَفِشَ نَفِشَ A ( n. ac. نَفَش 4 ), a. see supra (b) . نَفَّشَ نَفَّشَ II , a. see I (a) . أَنْفَشَ أَنْفَشَ IV , a. Allowed to pasture alone at night. تَنَفَّشَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.100 harf
نفش نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم + الكائن + في مكان أو شيء: ينتشر ويتفرق ويتبعثر في داخل الشيء أو المكان مباعداً ومفرقاً أجزائه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول بين مكونات آخر ومباعدة وتفريق مكوناته"، وهي: شَرَعَ - يَشْرَعُ، مَخَرَ - يَمْخَرُ (مَخَرَ - يَمْخُرُ)، خَاضَ-
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler10 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عهن

    1 ortak ayet · Taranmış yün demektir

  2. غنم

    1 ortak ayet · Ğanem Koyun sürüsü demektir

  3. حرث

    1 ortak ayet · Hars ekin demektir

  4. داود

    1 ortak ayet · Davut

  5. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  6. جبل

    1 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  7. كون

    2 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  8. شهد

    1 ortak ayet · Petekteki baldır

  9. حكم

    1 ortak ayet · Gem demektir

  10. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: الْمَنْفُوشِ
  1. وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ

    SaçılanDağlar; atılmış renkli yünler gibi olacak.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفش
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerندف, بثث, نشر
Zıt Kökغزل
Çekirdek Özet 1Birbirine tutunmuş lifli veya toplu yapıyı didip açarak arasına hava girmesini ve içinin gevşeyip kabarmasını sağlamak; denetimsiz biçimde dağılıp yayılmak
Çekirdek Özet 2Sağlam ve yoğun görünen kütlelerin (dağların) bağlarını yitirerek lif lif savrulması ve geceleyin başıboş kalan sürülerin kontrol dışı yayılarak başkasına ait üretim alanını tüketmesi
Çekirdek Özet 3İç tutunma bağının çözülmesiyle oluşan gevşek kabarma, hacimce büyüme gösterse de özgül ağırlığın ve mukavemetin çöküşü; denetim kaybının oluşturduğu yayılmacı hasar
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «otlama» veya fiziksel «dağılma» eylemine indirgeyip, liflerin birbirinden koparılması, kütlenin içinin boşalması ve denetimsiz serbest kalma karakteristiğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçeriden dışarıya doğru üfleme, hava dolumu, püskürme, fırlatma ve hafifleyerek genleşme hareketi; نفخ (üfleyip şişirme), نفث (püskürtme), نفد (tükenip dışarı çıkma), نفر (ürkerek dağılma) ve نفس (nefes alıp genişleme) köklerinde bu ilksel itki görülür.شش harfinin taşıdığı yayılma, dallanma, parçalara ayrılma ve saçılma niteliği, iç itkiyle genleşen yapının lif lif didilmesini, içinin gevşek dokulu hale gelmesini ve etrafa başıboş yayılmasını sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, tohum veya yılan; içeriden dışarıya doğru hareketlenen, uzayan ve süreklilik gösteren canlı enerjiSıkışık durumdaki özün dışarıya doğru fışkırmasını ve hareketlenmesini başlatan dinamik itki
فAğız veya açıklık; nefes verme, dışa vurum, çıkış noktası ve kabarma menfeziİç itkinin bir açıklıktan dış ortama salınarak genişlemesini ve kütlenin gevşemesini temsil eder
شDiş; parçalama, ayırma, dağıtma, saçma ve çatallanmaBirbirine geçmiş lifleri, telleri veya bireyleri birbirinden ayıran, aralarını açıp saçan mekanik etki
نفشSıkışık bir kütleden dışarı fışkıran enerjinin lifleri birbirinden ayırarak gevşek ve kabarık bir yapı halinde etrafa saçmasıBütünleşik, yoğun ve kenetli yapının bağlarının tiftilerek çözülmesi; araya giren boşlukla birlikte kütlenin kontrolsüzce genişlemesi ve dağılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYün veya pamuğun tokmakla, parmakla ya da yayla didilip tiftilerek liflerinin birbirinden ayrılması, içinin hava alarak kabartılması; hayvan sürülerinin geceleyin çobansız kalarak otlağa veya ekinlere başıboş dağılması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi kullanımında develerin veya koyunların gece karanlığında otlağa serbestçe salınmasını tasvir eden racaz mısralarında bu kök tescil edilmiştir: أجرس لها يا ابن أبي كباش / فما لها الليلة من إنفاش / غير السري وسائق نجاش
Erken Arapça kullanımel-Accâc’ın atların koştururken yerdeki toz ve toprağı tiftilmiş yün gibi kabartıp savurmasını tasvir eden beyti: ثار عَجاجٌ مسبطِرٌّ قسطَلُه / تَنفِشُ منه الخيلُ ما لا تغزلُه

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نفش kökü, öncelikle canın/nefesin bedene yayılması ve canlanma anlamına gelen npš köküyle fonetik ve kavramsal bir temas noktasına sahiptir; ancak Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice nepeš נֶפֶשׁ, Fenikece npš, Süryanice napšā ܢܦܫܐ) bu kök daha çok nefes, boğaz, ruh, canlılık ve birey anlamlarında kristalleşirken, Arapçada kök morfolojik bir özelleşmeyle ikiye ayrılmıştır. Bir tarafta nefes ve can bağlamını koruyan نفس kökü kalırken, diğer tarafta liflerin birbirinden ayrılıp kabarmasını, araya hava girmesini ve nesnelerin çobansız serbestçe dağılmasını ifade eden نفش kökü bağımsız bir fiziksel taban kazanmıştır. Arapçadaki bu ayrışma, içteki havanın veya boşluğun lifler arasına yayılmasıyla kütlenin gevşemesi tasavvuruna dayanır. Fonetik olarak Güney Sami dillerinde de rastlanan bu genişleme ve tiftilme nüansı, göçebe hayvancılık ve dokumacılık pratikleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنف çekirdeğinden türeyen lif açılması ve kabarmaYünün tiftilip aralanması ile sürünün geceleyin denetimsizce otlağa dağılması aynı semantik gevşeme ve yayılma ilkesine bağlanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiOrtak Sami npš (nefes, canlılık, genleşme) köküyle morfolojik akrabalıkÇoğu Sami dilinde nefes/can anlamında yoğunlaşırken Arapçada liflerin ayrılması ve serbest kalma fizikselleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik nefes ve hava genleşmesi kökleriHavanın boşluklara girmesiyle nesnenin hacim kazanması ve yoğunluğunu yitirmesiMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفشAnlamlıKabarmak, didilmek, başıboş yayılmakLiflerin tiftilerek aralanması, kütlenin gevşemesi, hayvanların gece gözetimsiz otlamasıHedef kök; Kur'an'da geçer
نشفAnlamlıSuyun veya nemin çekilmesi, emilmekBir sıvının sünger, toprak veya bez tarafından bütünüyle emilip kurutulmasıKur'an'da geçmez; ters yönde toplanma ve kuruma
فنشAnlamlıGevşemek, zayıflamak, işi bırakmakİnsanın bir iş karşısında direncinin kırılarak gevşemesi ve iradesizleşmesiKur'an'da geçmez; gevşeme payı ortaktır
فشنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
شنفAnlamlıYukarı kaldırmak, küçümsemek, kulak küpesi takmakBurnu havaya dikmek, kibirlenmek; kulağın üst kenarına takı takmakKur'an'da geçmez; yukarı kalkma ve ayrışma
شفنAnlamlıGöz ucuyla ve dikkatle süzmekŞüphe veya hayretle bir şeye gözünü dikip bakmakKur'an'da geçmez; bakışın odaklanması

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفشMerkezDağılma, kabarma, gevşemeSıkışık liflerin veya fertlerin bağlarının çözülüp aralarının açılarak kabarık ve denetimsiz hale gelmesiİç tutunmayı yitirip gevşek biçimde genişleme
ندفKomşuYün veya pamuk kabartmaTokmak ve çalgı kirişiyle mekanik olarak vurarak yünü kabartma işlemiنفش el veya aletle tiftilip aralanmayı anlatırken, ندف özel bir aletle vuruş darbesini içerir
بثثKomşuSaçılma ve yayılmaTanelerin, tozun veya haberlerin etrafa toptan savrulup yayılmasıبثث doğrudan etrafa saçılmayı, نفش ise lif lif açılarak kabarmayı ve içinin boşalmasını vurgular
نشرKomşuYayma, açma, dağıtmaKatlanmış veya dürülmüş bir şeyin açılarak görünür ve etkin kılınmasıنشر serilip açılmayı ifade ederken, نفş liflerin çözülüp hacimli fakat dayanıksızlaşmasını belirtir
غزلZıtEğirme, bükme, birleştirmeDağınık lifleri bir araya getirip bükerek sağlam bir iplik haline getirmeغزل lifleri kenetleyip mukavemet kazandırır; نفش ise kenetli yapıyı parçalayıp gevşetir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفشDidilerek kabarma, başıboş yayılmaİç bağların gevşemesiyle hacmin artması fakat yoğunluğun kaybolması; sürülerin gece kontrolsüzce yayılmasıKesin
LatinceCardare, carpere, diffundereTiftmek, yün taramak, dağılmakCardare yün tarama ve tiftme zanaatını karşılarken, hayvanların geceleyin başıboş dağılması anlamını kapsamazGüçlü
İngilizceCard, fluff, disperse uncheckedTiftmek, kabartmak, başıboş yayılmakFluff ve tease lifleri kabartmayı; stray or graze at night gözetimsiz yayılmayı verir; iki anlamı tek kökte birleştiremezGüçlü
AlmancaZupfen, aufbauschen, nachts umherstreifenDidip kabartmak, gece başıboş dolaşmakAufbauschen hacimsel kabarmayı ve şişkinliği tam karşılar, ancak gece ekin talan etme hukuki boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaCarder, ébouriffer, divaguer la nuitTiftiklemek, kabartmak, gece dağılmakÉbouriffer liflerin ve tüylerin kabarmasını, divaguer başıboş gezinmeyi karşılarGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعِهْنِ الْمَنْفُوشِLif lif atılmış, kabartılmış ve ağırlığını yitirmiş yünKıyamet günü dağların heybetli ve muhkem yapısını yitirerek lifleri tiftilmiş, hafifleyip uçuşan yün kümesi haline gelmesi bağlamı (Kâria 101:5)
نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِBaşkasının ekinine geceleyin çobansız girip yayılmak ve talan etmekDâvûd ve Süleyman peygamberlerin, geceleyin sahibinin denetiminden çıkarak komşu tarlaya yayılan ve ürünü yok eden sürü hakkında verdikleri hüküm bağlamı (Enbiyâ 21:78)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKıyamet ahvali ve kozmolojik bozuluşMuhkem ve sarsılmaz sanılan yeryüzü dağlarının atomik veya yapısal bağlarının çözülerek maddesel direncini kaybetmesiMaddenin iç kenetlenmesinin kalkması ve kütlesel yok oluş
FıkıhGece zararları ve tazmin (damân) hukukuHayvanların geceleyin ekine zarar vermesi halinde sahibinin kusurlu sayılıp sayılmayacağı (hadisteki gündüz-gece ayrımı)Gözetim yükümlülüğünün ihlali ve denetimsiz başıboşluk
TefsirHüküm ve hikmet karşılaştırmasıEnbiyâ 78'de Dâvûd'un telef edilen mala karşılık sürünün aynını vermesi ile Süleyman'ın kullanım hakkını devretmesi arasındaki içtihad farkıZararın tam tespiti ve üretim döngüsünün onarılması
HadisKazanç ahlakı ve cariye emeğiCariyelerin kazancından nehyedilirken yün didme (nefş), ekmek yapma ve iplik eğirme gibi el emeğinin istisna edilmesiYünün tiftilip kabartılmasının kadim bir ev içi meşru emek oluşu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik son ve ilahi kudretVarlık bağlarının çözülmesiAldatıcı dünya algısını yıkmaEn sağlam kütlelerin bile ilahi emirle lif lif ayrılarak iç boşluğunun açığa çıkmasıKesin
İlmiFiziksel maddenin faz ve yoğunluk değişimiYoğunluğun azalması ve genleşmeKütlesel mukavemetin çöküşüArasına hava giren liflerin hacimce büyümesine rağmen yapısal direncinin sıfırlanmasıGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve denetim mekanizmasıOtorite ve gözetim eksikliğiDüzenin çözülmesi ve kaosYönetici veya koruyucu gözetiminin ortadan kalkmasıyla unsurların başıboş kalarak tahribat üretmesiGüçlü
İktisadiÜretim araçlarının korunması ve zarar tazminiDenetimsiz sermayenin üretime zararıHukuki sorumluluk ve dengeHayvancılık sermayesinin tarımsal emeği tüketmesi durumunda üretimin sürdürülebilirliğini sağlamaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve hacimsel genleşmeyle yoğunluğun düşmesiMoleküller veya lifler arasındaki çekim kuvvetinin kırılarak araya boşlukların girmesi; sistemin dışarıdan iş almadan dağınık ve düşük enerjili gevşek bir faza evrilmesiKesin
Beşeri bilimlerSosyal denetim mekanizmasının çöküşü ve anomiToplumsal kuralların ve bağlayıcı otoritenin gevşemesiyle bireylerin kamu yararına ait alanlara kontrolsüzce taşarak müşterek üretime zarar vermesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü Kâria suresinde yalnızca sıradan bir benzetme unsuru (pamuk gibi atılmak), Enbiyâ suresinde ise basit bir «hayvan otlaması» olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamنفش kökü, yapısal olarak birbirine kenetli bir sistemin içsel bağlarını yitirerek gevşemesi, içinin boşalması ve dış denetimin kalkması sonucu başkasının sınırlarına tecavüz eden bir yayılma göstermesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnbiyâ 78'deki fıkhi derinliğin gözden kaçması; geceleyin başıboş kalmanın getirdiği sorumluluk ile gündüz otlaması arasındaki farkın silinmesi; kıyametteki dağ tasvirinin ise sadece görsel bir renk cümbüşü sanılıp kütlesel çözülme hakikatinin ıskalanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık dünyasında «bütünlük, yoğunluk ve nizam» ile «çözülme, gevşeme ve başıboşluk» arasındaki keskin sınırı gösterir; hem kozmolojik yapının kıyamette nasıl lif lif ayrışacağını hem de toplumsal hayatta denetimsizliğin getireceği iktisadi yıkımı iki çarpıcı sahnede açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet sahnelerini ve dağların sonunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Kâria 101:5) ve peygamberlerin adalet, mülkiyet ve tazminat muhakemelerini bildiren kıssa ayetlerinde (Enbiyâ 21:78).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zahiren büyük ve heybetli görünen varlıkların içsel bağları çözüldüğünde hiçbir ağırlıklarının kalmayacağını göstererek kütle ile özgül ağırlık arasındaki farkı kurar; ayrıca zararın sadece kasıtla değil, gözetim ve denetim zaafıyla da (ihmalle) doğabileceğini ve tazmin gerektirdiğini vazederek hukuki algıyı netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYün veya pamuk liflerinin tiftilerek aralarının açılması, içinin hava alıp kabarması; koyun veya deve sürülerinin geceleyin çobansız kalarak başıboş bir şekilde etrafa yayılması.
  • Soyut anlamBir bütünü bir arada tutan içsel veya dışsal bağların çözülmesi neticesinde yapının kütlesel dayanıklılığını yitirerek gevşek bir kabarıklığa dönüşmesi ve denetimsiz bir serbestiyetle çevreye dağılması.
  • Sistematik karşılıkFiziksel düzlemde katı kohezyonun kaybolup entropik saçılmanın başlaması; hukuki ve iktisadi düzlemde ise koruma ve murakabe duvarının yıkılmasıyla sermayenin başkasına ait üretim alanını istila edip tüketmesi.
  • LaTeX modeliV(t)⋅ρ(t)=M  ⟹  lim⁡t→τdVdt>0ikenlim⁡t→τρ(t)→0∧∇⋅J⃗s>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M korunan toplam kütleyi, V(t) kütlenin zamana bağlı hacmini, ρ(t) ise iç yoğunluğunu temsil eder. τ anında liflerin birbirinden ayrılmasıyla hacimsel bir genişleme (dV/dt>0) gerçekleşirken, yapının yoğunluğu ve mukavemeti sıfıra yaklaşır (ρ(t)→0); bu durum tiftilmiş dağların kütlesel direncini yitirip kabarmasını simgeler. Denklemin ikinci kısmı olan ∇⋅J⃗s>0 ifadesi ise, denetim vektörünün sıfırlanması durumunda sürü akı yoğunluğunun (J⃗s) dışa doğru ıraksayarak çevreye kontrolsüzce dağılmasını ve sınır ihlalini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن