وأل
و - أ - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Bir şeyi çakmak için kullanılan taş balyoz gibi alettir. Ağırlık, sıkıntı ve darlık içinde olmak anlamlarına gelir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وءل
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bir şeyi çakmak için kullanılan taş balyoz gibi alettir. Ağırlık, sıkıntı ve darlık içinde olmak anlamlarına gelir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR769 harfالموْئِلُ: الملجأُ، وكذلك المَوْأَلَةُ. وقد وَأَلَ إليه يئِلُ وَأْلاً ووءولاً، أي لَجَأ. وَواءَلَ، أي طلب النجاة. والوَأْلَةُ: الدِمنةُ والسِرجين. الأصمعي: يقال: أوْأَلَتِ الماشيةُ في الكلأ، أي أثرت فيه بأبوالِها وأبْعارِها. واسْتَوْأَلَتِ الإبل، اجتمعت. والأولُ نقيض الآخرِ، وأصله أوْأَلُ والجمع الأوائلُ والأوالي أيضاً. وتقول: هذا أوَّلُ بيِّن الأوَّليَّةِ. قال الشاعر:
ماحَ البلادَ لنا في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.309 harf(باب الواو والهمزة وما يثلثهما)
(وأب) الواو والهمزة والباء: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على تقعير شيء، والأخرى على غَضَب.
فالأولى: الحافر الوأْب: المُقعَّب. والوَأْبة: نُقَيرةٌ([1]) في صَخرةٍ تُمسِك الماء.
والكلمة الأخرى أوْأَبْتُ فلاناً: أغضَبْتُه. ويقال إنَّ الإبَةَ منه([2]).
(وأد) الواو والهمزة والدال: كلمةٌ تدلُّ على إثقال شيءٍ بشيء. يقال للإبل إذا مَشَت بثَقَلِها: لها وئيدٌ. قال:
* ما للجمالِ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR138 harfو أ ل
وأل إلى المكان وواءل إليه مواءلةً وهذا موئل القوم.
وهو موائل منه: خائف.
وواءل الطائر مواءلة وهي ملاوذته بشيء مخافة الصقر.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.713 harfوَأَلَ إِليه وَأْلاً ووُؤُولاً وَوَئيلاً ووَاءَلَ مُواءَلَةً ووِئالاً: لجأَ. والْوَأْلُ والمَوْئِلُ: الملجأُ، وكذلك المَوْأَلَةُ مثال المَهْلَكة؛ وقد وأَلَ إِليه يَئِلُ وَأْلاً ووُؤُولاً على فُعول أَي لجأَ، ووَاءل منه على فاعَل أَي طلب النجاة، ووَاءَلَ إِلى المكان مُوَاءَلَةً ووِئالاً: بادر. وفي حديث عليّ، عليه السلام: أَن دِرْعَه كانت صَدْراً بلا ظَهْر، فقيل له: لو احترزتَ من ظَهْرِك، فقال: إِذا
وَأَلَ إِليه وَأْلاً ووُؤُولاً وَوَئيلاً ووَاءَلَ مُواءَلَةً ووِئالاً: لجأَ. والْوَأْلُ والمَوْئِلُ: الملجأُ، وكذلك المَوْأَلَةُ مثال المَهْلَكة؛ وقد وأَلَ إِليه يَئِلُ وَأْلاً ووُؤُولاً على فُعول أَي لجأَ، ووَاءل منه على فاعَل أَي طلب النجاة، ووَاءَلَ إِلى المكان مُوَاءَلَةً ووِئالاً: بادر. وفي حديث عليّ، عليه السلام: أَن دِرْعَه كانت صَدْراً بلا ظَهْر، فقيل له: لو احترزتَ من ظَهْرِك، فقال: إِذا أَمْكَنْت من ظهري فلا وَأَلْتُ أَي لا نجوْت. وقد وَأَلَ يَئِلُ، فهو وائِلٌ إذا التجأَ إِلى موضع ونَجا؛ ومنه حديث البَراء بن مالك: فكأَنَّ نفسي جاشَتْ فقلت: لا وَأَلْتِ أَفِراراً أَوَّل النهار وجُبْناً آخره؟ وفي حديث قَيْلة: فوَأَلْنا إِلى حِواءٍ أَي لجَأْنا إِليه، والحِواء: البيوتُ المجتمِعة. الليث: المَآلُ والمَوْئلُ المَلْجأُ. يقال من المَوْئل وأَلْتُ مثل وَعَلْت ومن المآل أُلْتُ مثل عُلْت مآلاً، بوزن مَعَالاً؛ وأَنشد: لا يَسْتَطيعُ مآلاً من حَبائِلهِ طيرُ السماء، ولا عُصْم الذُّرَى الوَدِقِ وقال الله تعالى: لن يَجِدوا من دونه مَوْئلاً؛ قال الفراء: الموْئل المَنْجَى وهو المَلْجأُ، والعرب تقول: إِنه لَيُوائل إِلى موضعه يريدون يذهب إِلى موضعه وحرزه؛ وأَنشد: لا واءَلَتْ نفسُك خلَّيتها للعامِرِيَّيْن، ولم تُكْلَم يريد: لا نَجَتْ نفسُك. وقال أَبو الهيثم: يقال وَأَلَ يَئلُ وأْلاً ووَأْلةً وواءَل يُوائل مُواءلةً ووِئالاً؛ قال ذو الرمة: حتى إِذا لم يَجِدْ وَأْلاً ونَجْنَجَها، مَخافةَ الرَّمْي حتى كلُّها هِيمُ يروى: وَعْلاً: ويروى: وَغْلاً، فالوَأْل المَوْئل، والوَغْل المَلْجَأُ يَغِل فيه أَي يدخل فيه. يقال: وغَل يَغِل فهو واغِل، وكل ملجاءٍ يُلجأ إِليه وَغْل ومَوْغِل، ومَن رواه وَغْلاً فهو مثل الوَأْل سواءً، قُلبت الهمزة عيناً؛ ونَجْنَجَها أَي حَرَّكها وردَّدها مخافة صائد أَن يرميها. الليث: الوَأْلُ والوَعْل الملجأ. التهذيب: شمر قال أَبو عدنان قال لي مَن لا أُحْصِي من أَعْراب قيسٍ وتميم: أَيلةُ الرجل بنو عمه الأَدْنون. وقال بعضهم: مَن أَطاف بالرجل وحلَّ معه من قَرابته وعشيرته فهو إِيلَتُه. وقال العكلي: هو من إِيلَتِنا أَي من عشيرتِنا. ابن بُزُرْج: إِلَةُ فلان الذين يَئِلُ إِليهم وهم أَهله دِنْياً، وهؤلاء إِلَتُك وهم إِلَتي الذين وأَلْت إِليهم. وقالوا: رَدَدْته إِلى إِيلَته أَي إِلى أَصله؛ وأَنشد:ولم يكن في إِلَتي غوالي يريد أَهلَ بيته وهذا من نوادره. قال أَبو منصور: أَمّا إِلَةُ الرجل فهم أَهلُ بيتِه الذين يَئِلُ إِليهم أَي يَلجَأُ إِليهم، من وَأَلَ يئل. وإِلَةُ: حرف ناقص أَصله وِئْلةٌ مثل صِلةٍ وزِنةٍ أَصلهما وِصْلة ووِزْنة، وأَما إِيلةُ الرجل فهم أَصله الذين يَؤُولُ إِليهم، وكان أَصلُه إِوْلةٌ فقلبت الواو ياء. التهذيب: وأَيْلة قرية عربيَّة كأَنها سميت أَيلة لأَن أَهلها يَؤُولون إِليها، وأَمَّا إِلْيةُ الرجل فقَراباته، وكذلك لِيَتُه. والمَوْئل: الموضع الذي يستقِرُّ فيه السَّيْل. والأَوَّل: المتقدّم وهو نقيض الآخِر؛ وقول أَبي ذؤيب: أَدانَ، وأَنْبَأَهُ الأَوَّلونَ بأَنَّ المُدَانَ مَلِيٌّ وفِيّ الأَوَّلون: الناس الأَوَّلون والمَشْيخة، يقول: قالوا له إِنَّ الذي بايعته مَلِيٌّ وفِيٌّ فاطمئِن، والأُنثى الأُولى والجمع الأُوَل مثل أُخْرى وأُخَر، قال: وكذلك لجماعة الرجال من حيث التأْنيث؛ قال بَشير ابن النِّكْث: عَوْدٌ على عَوْدٍ لأَقوامٍ أُوَلْ، يَموتُ بالتَّرْكِ ويَحْيا بالعَمَلْ يعني ناقة مسنَّة على طريق قَديم، وإِن شئت قلت الأَوَّلون. وفي حديث الإِفك: وأَمْرُنا أَمْرُ العرب الأُوَل؛ يروى بضم الهمزة وفتح الواو جمع الأُولى، ويكون صفة للعَرب، ويروى أَيضاً بفتح الهمزة وتشديد الواو صفة للأَمر، وقيل: هو الوجه. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، وأَضيافِهِ: بسم الله الأُولى للشيطان، يعني الحالة التي غضب فيها وحلَف أَن لا يأْكل، وقيل: أَراد اللُّقْمة الأُولى التي أَحنثَ بها نفسَه وأَكَلَ؛ ومنه الصلاةُ الأُولى، فمن قال صلاة الأُولى فهو من إِضافة الشيء إِلى نفسه أَو على أَنه أَراد صلاةَ الساعةِ الأُولى من الزَّوال. وقوله عز وجل: تَبَرُّجَ الجاهِلِيّة الأُولى؛ قال الزجاج: قيل الجاهلية الأُولى مَن كان من لَدُن آدم إِلى زمن نوح، عليهما السلام؛ وقيل: مُنْذ زمن نوح، عليه السلام، إِلى زمن إِدريس، عليه السلام، وقيل: مُنْذ زمن عيسى إِلى زمن سيدنا محمد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: وهذا أَجود الأَقوال لأَنهم الجاهلية المعروفون وهم أَوَّل من أُمة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وكانوا يتَّخِذون البَغايا يُغْلِلْن لهم؛ قال: وأَما قول عَبيد بن الأَبرص:فاتَّبَعْنا ذاتَ أُولانا الأُولى الْـ ـمُوقِدِي الحرْب، ومُوفٍ بالحِبال فإِنه أَراد الأُوَل فقلَب وأَراد ومنهم مُوفٍ بالحِبال أَي العهود؛ فأَما ما أَنشده ابن جني من قول الأَسْود ابن يَعْفُرَ: فأَلْحَقْتُ أُخْراهُمْ طَريقَ أُلاهُمُ فإِنه أَراد أُولاهم فحذف استخفافاً، كما تحذف الحركة لذلك في قوله: وقَدْ بَدا هَنْكِ من المِئْزَرِ ونحوه، وهم الأَوائل أَجْرَوْه مُجْرى الأَسماء. قال بعض النحويين: أَما قولهم أَوائل، بالهمز، فأَصله أَواوِل، ولكن لما اكتنفت الأَلفَ واوانِ ووَلِيَت الأَخيرةُ منهما الطرَفَ فضعفت، وكانت الكلمة جمعاً والجمع مستثقل، قلبت الأَخيرة منهما همزة وقلبوه فقالوا الأَوالي؛ أَنشد يعقوب لذي الرمة: تَكادُ أَوالِيها تُفَرِّي جُلودَها، ويَكْتَحِل التالي بِمُورٍ وحاصِبِ أَراد أَوائلَها. والجمع الأُوَل. التهذيب: الليث الأَوائل من الأُول فمنهم من يقول أَوَّلُ تأسيسِ بِنائِه من همزة وواوٍ ولامٍ، ومنهم مَن يقول تأْسيسُه من واوين بعدهما لامٌ، ولكلٍّ حجة؛ وقال في قوله: جَهام تَحُثُّ الوائلاتِ أَواخِرُهْ قال: ورواه أَبو الدُّقَيش الأَوَّلاتِ؛ قال: والأَول والأُولى بمنزلة أَفعَل وفُعْلى، قال: وجمع أَوَّل أَوَّلون وجمع أُولى أُولَيات. قال أَبو منصور: وقد جمع أَوَّل على أُوَل مثل أَكْبَر وكُبَر، وكذلك الأُولى، ومنهم من شدَّد الواوَ من أَوَّل مجموعاً؛ الليث: من قال تأْليف أَوَّل من همزة وواو ولام فينبغي أَن يكون أَفعَل منه أَأْوَل بهمزتين، لأَنك تقول من آبَ يَؤُوب أَأْوَب، واحتج قائل هذا القول أَنَّ الأَصل كان أَأْوَل، فقلبت إِحدى الهمزتين واواً ثم أُدغمت في الواو الأُخرى فقيل أَوَّل، ومَن قال إِنَّ أَصلَ تأْسيسِه واوانِ ولام، جعل الهمزة أَلف أَفْعَل، وأَدغم إِحدى الواوين في الأُخرى وشدَّدهما؛ قال الجوهري: أَصل أَوَّل أَوْأَل على أَفعَل مهموزَ الأَوْسط قلبت الهمزة واواً وأُدغم، يدلُّ على ذلك قولهم: هذا أَوَّل منك، والجمع الأَوائل والأَوالي أَيضاً على القَلْب، قال: وقال قومٌ أَصله وَوَّل على فَوْعَل، فقلبت الواو الأُولى همزة. قال الشيخ أَبو محمد بن بري، رحمه الله: قوله أَصْل أَوَّل أَوْأَل هو قول مَرْغوبٌ عنه، لأَنه كان يجِب على هذا إِذا خفِّفت همزته أَن يقال فيه أَوَل، لأَن تخفيف الهمزة إِذ سكَن ما قبلها أَن تحذَف وتلقى حركتُها على ما قبلها، قال: ولا يصح أَيضاً أَن يكون أَصله وَوْأَل على فَوْعَل، لأَنه يجب على هذا صَرْفه، إِذْ فَوْعَل مصروف وأَوَّل غير مصروف في قولك مررت برجل أَوَّلَ، ولا يصح قلب الهمزة واواً في وَوْأَل على ما قدَّمت ذكرَه في الوجه الأَوَّل، فثبت أَن الصحيح فيها أَنها أَفْعَل من وَوَل، فهي من باب دَوْدَن (* قوله «انها أفعل من وول فهي من باب دودن إلخ» هكذا في الأصل) وكَوْكَب مما جاء فاؤه وعينُه من موضع واحد، قال: وهذا مذهب سيبويه وأَصحابه؛ قال الجوهري: وإِنما لم يُجمع على أَواوِل لاستثقالهم اجتماعَ الواوين بينهما أَلفُ الجمع، قال: وهو إِذا جعلته صفةً لم تصرفه، تقول: لَقِيتُه عاماً أَوَّلَ، وإِذا لم تجعله صفة صرفته، تقول: لقيتُه عاماً أَوَّلاً؛ قال ابن بري: هذا غلط في التمثيل لأَنه صفة لعام في هذا الوجه أَيضاً، وصوابه أَن يمثِّله غير صفة في اللفظ كما مثَّله غيره، وذلك كقولهم ما رأَيت له أَوَّلاً ولا آخِراً أَي قديماً ولا حديثاً؛ قال الجوهري: قال ابن السكيت ولا تَقُلْ عامَ الأَوَّلِ. وتقول: ما رأَيته مُذْ عامٌ أَوَّلُ ومُذْ عامٍ أَوَّلَ، فمَنْ رفع الأَوَّل جعله صفةً لعامٍ كأَنه قال أَوَّلُ من عامِنا، ومنْ نصبه جعله كالظرْف كأَنه قال مذ عامٍ قبل عامِنا، وإِذا قلت ابْدَأْ بهذا أَوَّلُ ضَمَمْته على الغاية كقولك: افْعَلْه قبلُ، وإِن أَظهرت المحذوف نصَبت قلت: ابْدَأْ به أَوَّلَ فِعْلك، كما تقول قبلَ فِعْلِك؛ وتقول: ما رأَيته مُذْ أَمْسِ، فإِنْ لم تَره يوماً قبل أَمْس قلت: ما رأَيته مُذْ أَوَّلُ من أَمْس، فإِنْ لم تَره مُذْ يومين قبلَ أَمْس قلت: ما رأَيته مُذْ أَوَّلَ من أَوَّلَ من أَمْس، ولم تُجاوِز ذلك. قال ابن سيده: ولقيته عاماً أَوَّلَ جرى مَجْرى الاسم فجاء بغير أَلف ولام. وحكى ابن الأَعرابي: لقيته عامٍ الأَوَّلِ بإِضافة العامِ إِلى الأَوَّلِ؛ ومنه قول أَبي العارم الكلابي يذكر بنتَه وامرأَته: فأَبْكل لهم بَكِيلةً فأَكلوا ورَمَوْا بأَنفسهم فكأَنما ماتوا عامَ الأَوَّلِ. وحكى اللحياني: أَتيْتُك عامَ الأَوَّلِ والعامَ الأَوَّلَ ومضى عامُ الأَوَّلِ على إِضافة الشيء إِلى نفسه. والعامُ الأَوَّلُ وعامٌ أَوَّلٌ مصروف، وعامُ أَوَّلَ وهو من إِضافة الشيء إِلى نفسه أَيضاً. وحكى سيبويه: ما لقيته مُذْ عامٌ أَوَّلَ، نصبه على الظرْف، أَراد مُذْ عامٌ وقَع أَوَّل؛ وقوله: يا لَيْتَها كانت لأَهْلي إِبِلا، أَو هُزِلَتْ في جَدْب عامٍ أَوَّلا يكون على الوصف وعلى الظرفِ كما قال تعالى: والرَّكْبُ أَسْفَلَ منكم. قال سيبويه: وإِذا قلت عامٌ أَوَّلُ فإِنما جاز هذا الكلام لأَنك تعلم أَنك تعني العامَ الذي يَلِيه عامُك، كما أَنك إِذا قلت أَوَّل من أَمْس وبعد غد فإِنما تعني به الذي يليه أَمْس والذي يَلِيه غَد. التهذيب: يقال رأَيته عاماً أَوَّل لأَن أَوَّل على بناء أَفْعَل، قال الليث: ومَنْ نَوَّن حمله على النكرة، ومَنْ لم ينوِّن فهو بابه. ابن السكيت: لَقِيته أَوَّل ذي يَدَيْنِ أَي ساعة غَدَوْت، واعْمَل كذا أَوَّل ذات يَدَيْنِ أَي أَوَّل كل شيء تعمَله. وقال ابن دريد: أَوَّل فَوْعَل، قال: وكان في الأَصل ووَّل، فقلبت الواوُ الأُولى همزة وأُدغمت إِحدى الواوين في الأُخْرى فقيل أَوَّل. أَبو زيد: لقيته عامَ الأَوَّل ويومَ الأَوَّل، جَرَّ آخِرَه؛ قال: وهو كقولك أَتيت مسجدَ الجامِعِ من إِضافة الشيء إِلى نعتِه. أَبو زيد: يقال جاء في أَوَّلِيَّة الناس إِذا جاء في أَولهم. التهذيب: قال المبرّد في كتاب المقتضب: أَوَّل يكون على ضَرْبين: يكون اسماً، ويكون نعتاً موصولاً به من كذا، فأَما كونه نعتاً فقولك: هذا رجل أَوَّلُ منك، وجاءني زيد أَوَّلَ من مجيئك، وجئتك أَوَّلَ من أَمس، وأَما كونه اسماً فقولك: ما تركت أَوَّلاً ولا آخِراً كما تقول ما تركت له قديماً ولا حديثاً، وعلى أَيِّ الوجهين سميْت به رجلاً انصرف في النكرة، لأَنه في باب الأَسماء بمنزلة أَفْكل، وفي باب النعوت بمنزلة أَحْمَر. وقال أَبو الهيثم: تقول العرب أَوَّلُ ما أَطْلَع ضَبٌّ ذنَبَه، يقال ذلك للرجل يصنع الخير ولم يكن صنعه قبل ذلك، قال: والعرب ترفع أَوَّل وتنصب ذنَبَه على معنى أَوَّل ما أَطْلَع ذنبَه، ومنهم من يرفع أَوَّل ويرفع ذنبَه على معنى أَوّلُ شيء أَطلعه ذنَبُه، قال: ومنهم مَنْ ينصب أَوَّل وينصب ذَنَبَه على أَن يجعل أَوّل صفة، ومنهم مَنْ ينصب أَوّل ويرفع ذنَبَه على معنى في أَول ما أَطلع ضَبٌّ ذنَبُهُ أَي ذنبُهُ في أَوّل ذلك. وقال الزجاج في قول الله عز وجل: إِن أَوّل بيت وُضِعَ للناس لَلَّذي بِبَكَّة، قال: أَوَّل في اللغة على الحقيقة ابتداءُ الشيء، قال: وجائز أَن يكون المبتدأ له آخِر، وجائز أَن لا يكون له آخر، فالواحدُ أَوَّل العَدَدِ والعَدد غير متناهٍ، ونعيمُ الجنة له أَوَّل وهو غير منقطع؛ وقولك: هذا أَوَّلُ مال كسَبته جائز أَن لا يكون بعده كَسْب، ولكن أَراد بل هذا ابتداء كَسْبي، قال: فلو قال قائل أَوَّلُ عبدٍ أَملكهُ حُرٌّ فملك عبداً لَعَتَقَ ذلك العبدُ، لأَنه قد ابتدأَ الملك فجائز أَن يكون قول الله تعالى إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ للناس هو البيت الذي لم يكن الحجُّ إِلى غيره؛ قال أَبو منصور ولم يبيّن أَصْل أَوَّل واشتقاقه من اللغة، قال: وقيل تفسير الأَوَّل في صفة الله عز وجل أَنه الأَوَّل ليس قبله شيء والآخِر ليس بعده شيء، قال: وجاء هذا في الخبر عن سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فلا يجوز أَن نَعْدُوَ في تفسير هذين الاسْمين ما رُوي عنه، صلى الله عليه وسلم، قال: وأَقرب ما يَحْضُرني في اشتقاقِ الأَوَّل أَنه أَفْعَل من آل يؤول، وأُولى فُعْلى منه، قال: وكان أَوَّل في الأَصل أَأْوَل فقلبت الهمزة الثانية واواً وأُدغمت في الواو الأُخرى فقيل أَوَّل، قال: وأُراه قول سيبويه، وكأَنه من قولهم آل يَؤُولُ إِذا نجا وسبق؛ ومثله وأَلَ يَئِل بمعناه، قال ابن سيده: وأَما قولهم ابْدَأْ بهذا أَوَّلُ، فإِنما يريدون أَوَّلَ من كذا ولكنه حذف لكثرته في كلامهم، وبُنِيَ على الحركة لأَنه من المتمكِّن الذي جعل في موضع بمنزلة غير المتمكِّن؛ قال: وقالوا ادخُلُوا الأَوَّلَ فالأَوَّلَ، وهي من المَعارف الموضوعة موضع الحال، وهو شاذ، والرفع جائز على المعنى أَي ليَدْخُل الأَوَّلُ فالأَوَّلُ. وحكي عن الخليل: ما ترَك أَوَّلاً ولا آخِراً أَي قديماً ولا حديثاً، جعله اسماً فنكَّر وصرَف، وحكى ثعلب: هنَّ الأَوَّلاتُ دُخولاً والآخِراتُ خروجاً، واحدتها الأَوَّلة والآخرة، ثم قال: ليس هذا أَصل الباب وإِنما أَصل الباب الأَوَّل والأُولى كالأَطْوَل والطُّولى. وحكى اللحياني: أَما أُولَى بأُولى فإِنِّي أَحمَد الله، لم يزدْ على ذلك. وتقول: هذا أَوَّلُ بَيّنُ الأَوَّلِيَّة؛ قال الشاعر: ماحَ البِلادَ لنا في أَوْلِيَّتِنا، على حَسُود الأَعادي، مائحٌ قُثَمُ وقول ذي الرمة: وما فَخْرُ مَن لَيْسَتْ له أَوَّلِيَّةٌ تُعَدُّ، إِذا عُدَّ القَديمُ، ولا ذِكْرُ يعني مَفاخِر آبائه. وأَوَّلُ معرفةً: الأَحَدُ في التَّسمية الأُولى؛ قال: أُؤَمِّلُ أَنْ أَعِيشَ، وأَنَّ يَوْمي بأَوَّلَ أَو بأَهْوَنَ أَو جُبَارِ وأَهْوَن وجُبَار: الاثنين والثلاثاء وكل منهما مذكور في موضعه. وقوله في الحديث: الرُّؤْيا لأَوَّلِ عابِرٍ أَي إِذا عَبَرها بَرٌّ صادقٌ عالم بأُصولها وفُروعها واجتهدَ فيها وقعتْ له دون غيره ممن فَسَّره بعدَه. والوَأْلَةُ مثل الوَعْلة: الدِّمْنةُ والسِّرْجِينُ، وفي المحكم: أَبْعارُ الغنم والإِبلِ جميعاً تجتمع وتَتَلَبَّد، وقيل: هي أَبوالُ الإِبل وأَبْعارُها فقط. يقال: إِن بَني فلان وَقُودُهم الوَأْلة. الأَصمعي: أَوْأَلَتِ الماشيةُ في المكان، على أَفْعَلَتْ، أَثَّرت فيه بأَبْوالها وأَبْعارها، واسْتَوْأَلَتِ الإِبلُ: اجتمعت. وفي حديث عليّ، عليه السلام: قال لرجل أَنت من بَني فلان؟ قال: نَعَم، قال: فأَنت من وَأْلةَ إِذاً قُمْ فلا تقرَبَنِّي؛ قيل: هي قبيلة خسيسةٌ سميت بالوَأْلةِ وهي البعرة لخسَّتها. وقد أَوْأَل المكانُ، فهو مُوئِل، وهو الوَأْلُ والوَأْلةُ وأَوْأَلَهُ هو؛ قال في صفة ماء: أَجْنٍ ومُصْفَرِّ الجِمامِ مُوئِل وهذا البيت أَنشده الجوهري: أَجْنٌ ومُصْفَرُّ الجِمامِ مُوأَلُ قال ابن بري: صواب إِنشاده كما أَنشده أَبو عبيد في الغريب المصنَّف أَجْنٍ؛ وقبله بأَبيات: بمَنْهَلٍ تَجْبِينه عن مَنْهَلِ ووَائل: اسم رجل غلَب على حيٍّ معروف، وقد يُجْعَل اسماً للقبيلة فلا يُصرف، وهو وائل بنُ قاسِط بن هِنْب بنِ أَفْصَى بنِ دُعْمِيٍّ. ومَوْأَلةُ: اسم أَيضاً؛ قال سيبويه: جاء على مَفْعَل لأَنه ليس على الفعل، إِذ لو كان على الفعل لكان مَفْعِلاً، وأَيضاً فإِن الأَسماءَ الأَعْلامَ قد يكون فيها ما لا يكون في غيرها؛ وقال ابن جني: إِنما ذلك فيمن أَخذه من وَأَلَ، فأَما من أَخذه من قولهم ما مأَلْت مَأْلَةً، فإِنما هو حينئذ فَوْعَلة، وقد تقدم. ومَوْأَلةُ بن مالك من هذا الفصل. ابن سيده: وبنُو مَوْأَلةَ بطْن. قال خالد ابنُ قَيْس بنِ مُنْقِذ بن طريف لمالك بن بُحَبره (* قوله «لمالك بن بحبره» هكذا في الأصل من غير نقط): ورَهَنَته بَنُو مَوْأَلَة بن مالك في دِيةٍ ورَجَوْا أَن يقتلوه فلم يَفْعَلوا؛ وكان مالك يحمَّق فقال خالد: لَيْتَك إِذ رُهِنْتَ آلَ مَوْأَلَهْ، حَزُّوا بنَصلِ السيفِ عند السَّبَلهْ، وحَلَّقت بك العُقابُ القَيْعَلهْ قال ابن جني: إِن كان مَوْأَلَة من وَأَل فهو مُغَيَّر عن مَوْئلة للعلميَّة، لأَن ما فاؤه واوٌ إِنما يجيء أَبداً على مَفْعِل بكسر العين نحو مَوْضِع ومَوْقِع، وقد ذكر بعض ذلك في مأَل.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.056 harf* و أ ل * * المَوْئِلُ * الملجأ وقد * وَأَلَ * إليه أي لجأ وبابه وعد و * وُؤُلا * بوزن وُجوب و * الأَوَّلُ * ضد الآخر وأصله أوءَل على وزن أَفعل مهموز الأوسط قُلبت الهمزة واوا وأُدغم دليله قولهم هذا أوَّلُ منكوالجمع * الأَوَئِلُ * و * الأَوَالِى * أيضا على القلب وقال قوم أصله وَوَّل على وزن فوعل فقُلبت الواو همزة وهو إذا جعلته صفة لم تصرفه تقول لقيته عاما أوّل وإذا لم تجعله صفة صرفته تقول لقيته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.085 harf| | ( * ! وَأَلَ إِلَيْهِ * ! يَئِلُ * ! وَأْلاً ) ، كَوَعَدَ يَعِدُ | وَعْدًا ، ( و * ! وُؤولاً ) ، كَقُعُودٍ ، | ( * ! وَوَئِيلاً ) ، كَأَمِيرٍ ، زَادَ أَبو الهَيْثَم : | * ! وَوَأْلَةً ، ( * ! وَواءَلَ * ! مُوَاءَلَةً * ! وَوِئَالاً ) ، | كَقَاتَلَ مُقَاتَلَةً وَقِتالاً : ( لَجَأَ | وَخَلَصَ ) ، وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ - | رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عَنهُ - : أَنَّ دِرْعَهُ | كَانَتْ صَدْرًا بِلاَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR627 harfوَأَلَ
1 وَأَلَ ذ : see آلَ, in art. اول, in two places.
أَوَّلُ
أَوَّلُ ذ First, and former; preceding all others, and preceding another. See art. أول ― -b2- أَوَائِلُ السُّوَرِ The first parts, or beginnings, of the chapters of the Kur-án. ― -b3- جَآءَ فِى أَوَائِلِ القَوْمِ He came among the first comers of the people. (Msb.) ― -b4- And الأَوَائِلُ The people of former ages; as also
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR480 harfMadde başı: وءلوَأَلَ
وَأَلَ
a. [ يَئِلُ ] ( n. ac. وَأْل 1 , ? ... ? [ 25 ], وُؤُوْل [ 27 ] ) [ Ila ], Fled to; took refuge in; hastened to.
b. [ Min ], Escaped from.
وَاْءَلَ
وَاْءَلَ III ,
a. see I .
أَوْءَلَ
أَوْءَلَ IV ,
a. Defiled; was defiled.
اِسْتَوْءَلَ
اِسْتَوْءَلَ X ,
a. Congregated.
وَأْل
وَأْل [ 1 ],
a. Refuge, asylum.
وَأْلَة
وَأْلَة [ 1t ],
a. Filth, dung.
مَوْأَلَة
مَوْأَلَة [
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (17 toplam)
- عجل
1 ortak ayet · Buzağı demektir
- كسب
1 ortak ayet · Kazandı
- وجد
1 ortak ayet · Su birikintisidir
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- وعد
1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- دون
1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- غفر
1 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- رحم
1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- عذب
1 ortak ayet · Su yosunudur
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا
SığınakBununla beraber Rabbın Gafur’dur, merhamet sahibidir. Eğer onları, yaptıklarından dolayı hemen yakalasaydı; elbette çabucak azaba uğratırdı. Fakat onların bir vadesi vardır ve ondan kaçıp sığınacak yer bulamazlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وأل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (vav ile misâl) ve hemzeli (aynul-fiil mehmûz) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لجأ, عوذ, وزر |
| Zıt Kök | شرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tehlikeden kaçarak güvenli bir noktada toplanmak, sığınmak ve kurtuluş bulmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ceza ve adaletten kaçıp sığınılabilecek hiçbir alternatif barınağın bulunmayışı |
| Çekirdek Özet 3 | Nihai hesaplaşmada mutlak korunmanın yalnızca ilahi otorite alanında mümkün oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökün ifade ettiği korunaklı sığınak anlamının sıradan bir kaçış ya da zamansal bir gecikme gibi algılanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وأ | Bir şeyi bastırma, sıkıştırma, toplama veya ağırlık altına alma hareketidir. Nitekim وأد kökünde toprağa gömüp bastırma ve ağırlık yükleme, وأي kökünde ise sözle bağlama veya gücü bir araya toplama anlamı belirgindir. | ل | Çekirdekteki toplanma ve bastırma eylemine yönelme, bağlanma ve sınır tayini anlamı katarak bir tehlikeden kaçıp emin bir merkeze büzülme, sığınma ve kurtuluş arama anlamına dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdaki bir güvenliğe raptolma, tutunma ve irtibat kurma eğilimini başlatır. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Karşılaşılan tehlikeye karşı iradi bir yöneliş, temel bir güce sığınma ve öncelikli kurtuluş arayışını simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dağınık durumdan çıkıp belirli bir hedef noktaya sevk edilmeyi, emin bir sınıra yönelmeyi sağlar. |
| وأل | Bir tehdit karşısında güçlü bir dayanağa doğru yönelip ona sıkıca bağlanarak tehlikeden korunma ve toplanma hareketidir. | Üç imgenin birleşimi, kişinin dış tehditten sıyrılarak tek bir sığınağa sevk olunmasını ve orada tutunup kurtuluşa ermesini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin bir araya toplanıp büzülmesi (استوألت الإبل) veya hayvan gübrelerinin birbirine yapışıp sertleşerek küme oluşturması (الوألة) kökün ilk somut anlamıdır. Buradan hareketle yırtıcıdan kaçan bir kuşun sarp bir kayalığa veya çalılığa sığınması ve orada gizlenip kurtulması durumuna denmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde avcının veya yırtıcı kuşun hücumundan kaçarak bir tepeye veya kovuğa sığınan canlının sığınağı ve kurtuluş yeri anlamında şahit getirilmiştir. Esâsü'l-Belâga'da bu durum doğandan kaçan kuşun bir nesneye sığınması olarak zikredilir: وواءل الطائر مواءلة وهي ملاوذته بشيء مخافة الصقر |
| Erken Arapça kullanım | Erken rivayetlerde ve sahabe sözlerinde tehlikeden kurtulup selamet bulmak anlamında dua ve temenni kalıbı olarak geçmektedir. Hz. Ali'nin arkası açık zırhı için söylediği sözde canını tehlikeye düşürüp kaçamayacağını ifade eden ibare yer alır: إذا أمكنت من ظهري فلا وألت yani arkamı düşmana verirsem kurtulmayayım / necat bulmayayım. Bera b. Malik de benzer şekilde nefsinin ürpermesi üzerine la veelt diyerek kurtuluşa ermeme ikazında bulunmuştur. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça وأل kökü, Sami dillerinde bir araya toplanma, büzülme, sarp bir tepeye veya güvenli bir mekana sığınarak kurtuluş arama semantik alanına aittir. Kök, Batı Sami dillerinde dağ keçisi veya dağlık sığınak anlamı taşıyan formlarla fonetik ve anlamsal yakınlık sergiler; nitekim Arapçadaki sarp dağ ve sığınak bildiren وعل kökü ile وأل arasında doğrudan bir harf değişimi (hemze-ayın) ve semantik örtüşme bulunur. İbranice ve Aramicede doğrudan w-'-l dizilişi nadir olmakla birlikte, aynı anlamsal matriste tehlikeden kaçıp korunaklı yüksek bir mevkiye çekilme eylemi benzer biliteral köklerle karşılanır. Arapça içinde kök, bir tehdit karşısında can havliyle koşup sığınılan mekan (mev’il / ملجأ) ism-i mekanına odaklanarak soyut bir adli ve varoluşsal sığınak kavramına evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وأل - وعل ve أول dönüşümü | Dağ keçisinin sarp kayalıklara tırmanıp sığınması (وعل) ile bir kaynağa ve başlangıca rücu etme (أول) anlamlarıyla iç içe geçmiş; kaçılan tehlikeden sonra varılan nihai güvenli nokta anlamı pekişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami sığınak ve tepe kavramları | Kuzeybatı Sami dillerinde dağlık araziye kaçış ve tehlike anında korunaklı kaleye çekilme kökleriyle semantik akrabalık taşır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki dil gruplarında düzenli ve güvenilir bir soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وأل | Anlamlı | Sığınmak, toplanmak, kurtulmak | Tehlikeden kaçarak güvenli bir yere iltica etmek, kurtuluşa ermek. | Hedef köktür; Kur'an'da 1 kez geçer. |
| ولأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı bulunmamaktadır; ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir. | Kur'an'da geçmez. |
| أول | Anlamlı | Bir şeye dönmek, köke varmak, yönetmek | Bir şeyin aslına, başlangıcına dönmesi; akıbet, nihayet ve yorumlama anlamlarını içerir. | Hedef kökle ortak son nokta ve merci olma bağı vardır; Kur'an'da geçer. |
| ألو | Anlamlı | İhmal etmek, güç yetirememek, yemin etmek | Bir işte kusur etmek, geride kalmak ya da yemin ederek sınır çizmek. | Kur'an'da geçer. |
| لوأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde mühmel dizilişlerdendir. | Kur'an'da geçmez. |
| لأو | Anlamlı | Zahmet, darlık, sıkıntı | Şiddet, açlık, meşakkat ve zorlu hayat şartları içinde bulunmak. | Excel notundaki sıkıntı ve darlık vurgusu bu dizilişin anlamına karşılık gelir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وأل | Merkez | Sığınak, kurtuluş mekanı | Bir tehditten can havliyle kaçıp toplanılan ve tam kurtuluş sağlayan sığınaktır. | Kur'an'da mutlak kaçınılmazlık bağlamında sığınılacak hiçbir yerin olmaması durumunu belirtir. |
| لجأ | Komşu | İltica etmek, sığınmak | Genel anlamda bir kimseye veya bir mekana korunma amacıyla yönelmektir. | وأل kökünde toplanma ve yok olmaktan kurtulma (necat) baskısı لجأ köküne göre daha yoğundur. |
| عوذ | Komşu | Bir güce sığınarak korunmak | Şerden, zarardan veya görünmeyen tehlikelerden daha üstün bir koruyucunun himayesine girmektir. | Genellikle manevi ve sözel himaye talebini bildirirken, وأل fiziki veya fiili bir sığınma noktasını ifade eder. |
| وزر | Komşu | Dağ, sarp korunak, engel | Sarp bir dağa veya tahkimata çıkarak korunma sağlamaktır. | Kıyamet günü sığınılacak sarp bir tepe veya kale arayışını anlatır (Kıyâme 75:11). |
| شرد | Zıt | Başıboş kaçmak, dağılmak | Bir merkezden veya topluluktan panikle etrafa dağılmak, kaçıp sığınaksız kalmak. | وأل kökünün toplanma ve güvenli sığınağa varma eyleminin tam karşıtı olarak darmadağın olmayı ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وأل | الملجأ والمنجى | Bir tehlikeden kaçarak emin bir yere toplanıp kurtulmak. | Kesin |
| Latince | refugium, asylum | Kaçış yeri, sığınak | Tehlikeden kaçılarak ulaşılan korunaklı yeri karşılar; ancak kökteki büzülerek toplanma nüansını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | refuge, sanctuary, place of escape | Sığınak, kaçıp kurtulacak yer | Bir tehdit veya hüküm karşısında sığınılabilecek mutlak korunaklı alanı iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Zuflucht, Zufluchtsort | Sığınak, sığınılacak yer | Tehlike anında yönelinen barınak anlamını karşılar; büzülüp korunma boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | refuge, asile | İltica yeri, sığınak | Hukuki ve fiziki dokunulmazlık sağlayan barınak manasını taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْئِلًا (Mev'il) | Kaçıp kurtulunacak sığınak, iltica edilecek merci | İlahi vaadin ve tehdidin gerçekleşme anında suçluların kaçıp kurtulabileceği, sığınabileceği hiçbir alternatif melce bulamayacaklarını bildiren ceza ve tehdit bağlamı (Kehf 18:58). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Va'd ve Va'îd (İlahi tehdidin kesinliği) | Allah'ın cezalandırma hükmü geldiğinde kul için O'nun iradesinden başka hiçbir sığınağın, kurtarıcının veya aracının bulunamayacağı meselesi. | İlahi adaletin karşısında mutlak sığınaksızlık ve kaçınılmazlık kavramı üzerinde yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Harem ve iltica hukuku | Cezadan veya haksızlıktan kaçan kimsenin Harem bölgesine veya dokunulmaz bir alana sığınmasının hukuki statüsü. | Meşru koruma sağlayan mekan (melce) ve dokunulmazlık sınırı anlamında dolaylı olarak değerlendirilir. |
| Tefsir | Kehf 18:58 ayetinin tefsiri | Ayette geçen mev'il lafzının bir mekan mı (melce/sığınak) yoksa bir zaman ve vaat mi (mev'id) olduğu tartışması; çoğunluk kurtuluş mekanı olarak açıklar. | Cezanın infazı anında zalimlerin kaçıp saklanabileceği hiçbir delik veya sığınak bulamayacağı manasında yoğunlaşır. |
| Hadis | Can güvenliği ve savaşta sebep arayışı | Sahabe ve ilk dönem rivayetlerinde canını tehlikeden esirgememe veya firar etmeme yemini kalıplarında geçer (فلا وألت). | Savaştan kaçarak necat ve selamet aramanın kınanması, canı kurtarma çabası bağlamında yoğunlaşır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-Yaratıcı ilişkisi | Nihai Melce | Yegane sığınak oluş | Kulun dehşet ve azap karşısında Allah'tan başka hiçbir varlığa sığınamayacağını, nihai sığınağın yalnızca ilahi rahmet olduğunu gösterir. | Kesin |
| İlmi | Kaçınılmaz doğa yasaları | Deterministik sonuç | Kaçınılmaz sınır tayini | Tabiatta bir nedenler zinciri harekete geçtiğinde, sistemin kaçış noktası bırakmaksızın kesin bir sonuca varmasını ifade eder. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki dokunulmazlık ve egemenlik | Mutlak yargı alanı | Yargıdan kaçışı engelleme | Egemen otoritenin tesis ettiği adalet çemberi içinde suçlunun sığınabileceği gayrimeşru hiçbir himaye odağının kalamayacağını gösterir. | Güçlü |
| İktisadi | Kriz ve güvence mekanizmaları | Güvenli liman | Riski sıfırlama mekanı | Şiddetli kriz ve çöküş durumlarında sermayenin veya canın korunmak üzere kaçtığı son güvence zeminini simgeler. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Olay ufku ve çekim kuyusu (Astroyizik / Matematik) | Bir cismin kaçış hızının yetersiz kalarak çekim alanından kaçacak hiçbir yol veya alternatif koordinat bulamaması durumuna denk gelir. Sistem öyle bir noktaya evrilir ki serbestlik derecesi sıfırlanır ve dış bir sığınak geometrik olarak imkansızlaşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nihai yargı yetkisi ve kaçınılmaz mesuliyet (Hukuk Felsefesi) | Failin işlediği fiilin doğurduğu hukuki sonuçtan hiçbir yargı dışı alana (asylum) kaçamayarak mutlak sorumlulukla yüzleşmesi durumudur; sığınaksızlık faili doğrudan kanunla baş başa bırakır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca fiziksel bir dağ kovuğu, kale veya sığınak gibi coğrafi bir mekanla sınırlandırılması ya da mev'id (vaat edilen vakit) ile aynı sayılarak zamansal bir gecikmeye indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziki bir barınak değil; insanın varoluşsal olarak hesaplaşmadan kaçamayacağını, ilahi adaleti aşabilecek hiçbir koruyucu kalkanın, merciin veya otorite odağının bulunmadığını anlatan ontolojik bir kaçınılmazlık ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki uyarının sadece dünyevi bir kuşatma veya basit bir ceza ertelenmesi sanılması; böylece ilahi cezanın kesinliği ve mutlak kuşatıcılığı fikrinin zayıflatılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek bir ayette (Kehf 18:58) geçmesine rağmen, şirk koşanların ve ilahi adaletten kaçmaya çalışanların karşılaşacağı mutlak çaresizliği ve kuşatılmışlığı en çarpıcı somut imgeyle (sığınaksızlık) resmettiği için anahtar bir terimdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini anlatan, ilahi mühletin sona erişini bildiren ve kıyamet günü kaçış arayan suçluların psikolojisini tasvir eden ayet gruplarında (örneğin Kıyâme 75:10-12 ve Kehf 18:58-59) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalimlerin veya inkarcıların dünyada gördükleri mühletin bir cezasızlık olduğu zannını yıkar; belirlenen an geldiğinde hiçbir gücün, mekanın ya da otoritenin kişiyi ilahi adaletten saklayamayacağını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYırtıcı bir tehdit veya felaket karşısında bir canlının sarp, dar ve korunaklı bir kovuğa büzülüp toplanarak kurtuluş bulması, emniyetli bir yere iltica etmesidir.
- Soyut anlamİlahi adalet, yasa veya kaçınılmaz bir akıbet karşısında failin sığınabileceği hiçbir dokunulmaz alanın, alternatif merciin veya kurtarıcı kalkanın kalmaması durumudur.
- Sistematik karşılıkOtoritenin ve deterministik yasanın bütün kaçış yollarını kapatarak sistemi tek bir hesaplaşma ve netice noktasına mecbur bırakması, serbest kaçış vektörünü sıfırlamasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hesap gününde veya ceza anında kaçış arayan faili, sığınılabilecek tüm muhtemel alternatif korunak ve iltica alanlarını temsil eder. Fail ile bu sığınak kümelerinin kesişiminin boş küme () olması, hiçbir korunaklı alanın bulunmadığını gösterir. zamanının ilahi hüküm anı olan 'ye yaklaşmasıyla failin kaçıp kurtulma olasılığı olan sıfıra eşitlenir; bu da mutlak sığınaksızlık durumunu modeller.