ياقوت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-ا-ق1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ياقوتمرجالْيَاقُوتُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

ياقوت

ي - ا - ق

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yakut

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مرج

    1 ortak ayet · مرج Hayvanların otlamak için serbest bırakıldığı yer…

Geçtiği ayetler(1)

  1. كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ

    YakutSanki onlar yakut ve mercandırlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökياقوت
YapıBeşli isim, muarreb (Arapçalaşmış yabancı kökenli isim)
Özel DurumArapça asıllı bir fiil kökünden türetilmemiş, yabancı dilden aktarılmış katı isim (ism-i câmid)
Bağlamsal Yakın Köklerمرجن, لؤلؤ, ذهب, فضض
Zıt Kökخزف
Çekirdek Özet 1Saydam, sert, kırmızı ve değerli bir süs taşı; korindon / yakut cevheri
Çekirdek Özet 2Cennet tasvirinde saflık, duruluk, berraklık ve lekesiz güzelliğin timsali
Çekirdek Özet 3Madde dünyasındaki en yoğun saflık ve dayanıklılığın aşkın estetikteki karşılığı
Kritik Hata RiskiKelimeyi salt dünyevi bir takı ve zenginlik sembolü sayarak ontolojik saflık ve nuranilik boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يقIşıltı, beyazlık, aydınlık ve saflık çağrışımı; nitekim يقق kökü bembeyaz ve lekesiz olanı ifade ederتKelime Sami kökenli bir türetimden ziyade yabancı dilden aktarılmış olmakla birlikte, bünyesindeki sesler sertlik, sınırlılık ve billurlaşmış bir cevher yapısına işaret eder
ياقوتVeri bulunamadıVeri bulunamadıKelime beşli ve câmid bir isim olduğundan iç Arapça kurallı üçlü-dörtlü kök açılımı uygulanamaz

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaCevherin elle işlenmesi, kıymetle tutulması ve sunulması hareketini imler
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçYapıdaki yüksek mukavemet, temel sertlik ve belirginliği temsil eder
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırYoğunlaşmış ışık odağı, billursu parlaklık ve kristalize sınır çizgisi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaIşıltı ve sertlik vasıflarının birbirine kenetlenerek tek bünyede sabitlenmesi
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonKatılaşmanın nihai hali, sınırları kesinleşmiş geometrik kesim ve kalıcılık
ياقوتGüç, ışık odağı ve sınırlı katı formun birleşimiIşığı içine hapsedip yansıtan, dağılmayan, en üst derecede sertleşmiş ve mühürlenmiş kıymetli cevher hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇekiç darbesine ve ateşe dayanıklı, kırmızı, mavi veya sarı renkleri bulunan son derece sert, saydam ve parlak kıymetli taş; korindon minerali
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hükümdar taçlarını, kılıç kınlarını ve asil kadınların boyunlarını süsleyen nadir ve pahalı bir mücevher olarak zikredilmiştir
Erken Arapça kullanımİbn Manzûr ve Cevherî'nin aktardığına göre kelime Arapçaya Farsça veya Grekçe üzerinden intikal etmiş muarreb bir isimdir; sertliği ve ateşten etkilenmemesi sebebiyle saflığın ölçütü sayılmıştır

Kaynak Lisânü'l-Arab, es-Sıhâh, Tâcü'l-Arûs.

Sami etimolojik katman

Arapça ياقوت kelimesi, Sami dillerinin özgün kök sistemine ait yerli bir kök olmayıp, Yakındoğu ticaret havzasında dolaşıma giren kültür kelimelerinden biridir. Kelimenin kökeni Grekçe sümbül ve kıymetli kırmızı-mavi taş anlamındaki hyakinthos (ὑάκινθος) kelimesine, oradan Pehlevice (Orta Farsça) yākand / yāqand biçimine ve nihayetinde Klasik Süryanice üzerinden Arapçaya yāqūt şeklinde intikal etmiştir. İbranicede geç dönem metinlerinde rastlanan benzer kullanımlar da bu ortak Grek-İran-Aramî ticaret hattının ödünçlemeleridir. Arap dilcileri kelimenin veznini fâ'ûl kalıbına irca etseler de gayri munsarif oluşu ve kök türetiminin bulunmayışı sebebiyle muarreb (Arapçalaşmış) bir isim olduğunu ittifakla kaydederler. Dolayısıyla kelime, Sami dillerinde bir fiil çekirdeğinden türememiş; doğrudan nesne adı olarak ödünçlenmiş ve Arap fonetiğine uyarlanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Brown-Driver-Briggs, Lisânü'l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönCâmid ve muarreb isimArapça fiil çekim dizgesinde kök fiili yoktur; fâ'ûl vezninde donmuş bir isimdirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve geç İbranice paralelleriSüryanice aracılığıyla bölge dillerine yayılan ortak mücevher terminolojisiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe hyakinthos (ὑάκινθος) ve Farsça yākandHint-Avrupa dillerinden Sami havzasına geçen değerli taş adıKesin

Kaynak Arthur Jeffery, David Cohen, Lisânü'l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ياقوتAnlamlıYakut taşıSaydam, sert ve değerli korindon cevheriHedef kök; Kur'an'da geçer (Rahmân 55:58)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ياقوتMerkezDeğerli ve saydam süs taşıSaydamlık, lekesizlik, ateşe ve darbeye dayanıklılık, kırmızı ışıltıKur'an'da berraklık ve kırmızımsı pembe duruluğun timsalidir
مرجنKomşuDeniz cevheri, mercanOpak, denizden çıkarılan, kırmızı ve beyaz renkte organik süs maddesiYakut gibi saydam ve mineral kökenli değil, deniz menşeli ve opaktır
لؤلؤKomşuİnci, sedef cevheriİstiridyeden çıkan, yuvarlak, beyaz ve mat-ışıklı organik mücevherBeyazlık ve örtülülük yönü öne çıkar; yakut gibi kristalize ve sert değildir
ذهبKomşuKıymetli maden, altınDövülebilir, sarı, paslanmaz madenMaden ve para birimidir; taş ve cevher yapısı taşımaz
فضضKomşuKıymetli maden, gümüşBeyaz, parlak, dövülebilir madenIşıltılıdır ancak yakut gibi saydam, kırılgan ve mineral kristali değildir
خزفZıtDeğersiz pişmiş toprak, çanak çömlekOpak, değersiz, kaba, kirlenebilir ve gözenekli maddeYakutun saydamlığına, sertliğine, saflığına ve asaletine tam zıt olan sıradan toprak formu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaياقوتYakut cevheriSaydam, sert, kırmızı veya muhtelif renklerde kıymetli taşKesin
LatinceHyacinthus, corundumYakut, safir türü korindon taşıGrekçe kökenden devralınan sümbül rengi değerli taş tanımıKesin
İngilizceRuby, sapphire, corundumYakut, korindon mineraliÖzellikle kırmızı korindonu (ruby) karşılar; sertlik ve berraklık vurgusu ortaktırKesin
AlmancaRubin, KorundYakut, değerli korindonKırmızı kristalize korindon cevherine karşılık gelirKesin
FransızcaRubis, corindonYakutŞeffaf, sert ve kırmızı kıymetli mineralKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْيَاقُوتُCennet kadınlarının ten saflığı, duruluğu ve pembemsi berraklığıCennet nimetlerinin ve eşlerinin eşsiz estetik vasıflarını bildiren teşbih bağlamı; Rahmân 55:58

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cennet cismaniyetiCennetteki nimetlerin dünyadaki isimlerle anılmasının hakikat-mecaz dengesi ve tenzih ilkesiDünyadaki cevher ile ahiretteki lekesiz, kir tutmaz cevherin mahiyet farkı
FıkıhZekât ve süs eşyası hükümleriYakut, inci ve zümrüt gibi kıymetli taşların zekâta tabi olup olmaması; ticaret malı olmadıkça zekât gerekmediği içtihadıZinet eşyasında maden (altın/gümüş) ile cevher (yakut/inci) ayrımı
TefsirRahmân 55:58 tefsiriCennet eşlerinin yakutun kırmızılık ve berraklığı ile mercanın beyazlığına benzetilmesindeki estetik ölçüTenin altındaki kan ve can ışıltısının saydam bir kristal gibi görünürlüğü, kusursuz saflık
HadisCennet tasvirleri ve Hacerülesved rivayetleriHacerülesved'in cennet yakutlarından bir yakut olduğu ve cennet köşklerinin yakuttan inşa edildiği rivayetleriMukaddeslik, nuranilik ve madde ötesi cevheriyet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniCennet ontolojisiAşkın saflık ve lekesiz güzellikİbadet ve itaatin ebedi estetikteki semeresini göstermeDünyadaki en saf ve bozulmaz maddenin, ahiret saflığının idrakinde basamak kılınmasıKesin
İlmiMineraloji ve jeolojiKorindon (alüminyum oksit kristali)Sertlik, ışık geçirgenliği ve kristalleşme modellerini açıklamaDoğadaki en sert minerallerden biri olarak ışığı kırma ve yansıtma modeli sunmasıGüçlü
SiyasiHükümranlık ve hilafet sembolizmiTaç ve mühür cevheriİktidarın kalıcılığını, asaletini ve erişilmezliğini temsil etmeTarih boyunca sultanların kudret ve zenginlik nişanesi olarak yakutu kullanmasıGüçlü
İktisadiKıymetli taşlar ticaretiEn yüksek değer yoğunlaşmasıTaşınabilir, hacmi küçük fakat değeri azami servet birikimiEnflasyondan ve bozulmadan etkilenmeyen, kriz dönemlerinde sığınılan mutlak değer nesnesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKristal kafes kararlılığı ve optik geçirgenlik (Mohs 9 sertlik ölçeği)Moleküler yapının kusursuz dizilimi sayesinde dış etkilere karşı azami direnç ve ışığı emmeden yansıtan tam simetriGüçlü
Beşeri bilimlerBozulmaz karakter, ahlaki duruluk ve yüksek itibarToplumsal baskı ve imtihanlar karşısında lekelenmeyen, ilkelerinden ödün vermeyen ve içsel aydınlığı dışına vuran şahsiyet modeliMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca lüks tüketim, kadın takısı veya maddi bir zenginlik göstergesi düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamMaddenin ulaşabileceği en yüksek berraklık, sertlik, bozulmazlık ve ışık geçirgenliği timsali olarak ilahi güzelliğin ve fıtri lekesizliğin tasviri
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRahmân suresindeki teşbihi yüzeysel ve tensel bir takı benzetmesi sanarak, varlığın cevher düzeyindeki ontolojik saflığını ve nurani boyutunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın aşkın ahiret hakikatlerini anlatırken insanın bildiği en kusursuz ve en saf maddi numuneleri nasıl birer pedagojik ve estetik köprü kıldığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rahmân suresindeki cennet tasvirlerinde, özellikle cennet nimetlerinin ve cennet eşlerinin vasıflarının açıklandığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cennet tasvirlerindeki benzetmelerin kaba bir materyalizm veya lüks düşkünlüğü olmadığını, bilakis mutlak saflık, duruluk ve ebedi kusursuzluğun zihne yaklaştırılması olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAteşte erimeyen, darbeyle bozulmayan, ışığı geçiren ve kırmızı ışıltı saçan çok sert ve değerli korindon cevheri.
  • Soyut anlamDış etkilere karşı mutlak mukavemet, içsel saflık, lekesizlik, şeffaflık ve göz alıcı estetik duruluk.
  • Sistematik karşılıkMaddi planda en yüksek yoğunluktaki değer ve sağlamlığın, manevi ve uhrevi planda ebedi lekesizlik ve kusursuz tenzih ile örtüşmesi.
  • LaTeX modeliY=lim⁡D→0(H⋅TI)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Y yakut cevherinin temsil ettiği kemal halini, H mineral sertliğini ve dış bozunmaya direnci, T ışık geçirgenliğini ve saydamlığı, I içsel kusur ve safsızlıkları, D ise zamana bağlı deformasyon miktarını simgeler. Deformasyon ve kusur sıfıra yaklaştıkça, sertlik ve saydamlığın bileşkesi olarak ortaya çıkan cevheriyet değeri azamiye ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي