أجل
أ - ج - ل
جذر- الورود: ٥٦
- الآيات: ٤٨
- الصيغ: ٢١
- المعاجم: ١٣
İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءجل · اجل
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
İcl havuz demektir. Suyun belli müddette havuzu doldurmasından yararlanarak ecel kelimesi bir işin müddetinin sonu anlamında mana kazanmıştır. Ecl sonunu getirmek veya sonunu getiren şey anlamında sebep manasına gelir. (EaCiL) Ağacı sulamak için çevresine toprakla yapılan havuzcuktur. Sulamalar nöbetle yapıldığı için sulama günü manasına ecel denmiştir. Süre anlamına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٤١باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٧٥الأَجلُ: مُدَّةَ الشيء. ويقال: فعلت ذاك من أَجْلِكَ، ومن أَجْلاَكَ؛ أي من جَرَّاكَ. والإجْلُ أيضاً بالكسر: القَطيع من بقر الوحش، والجمع الآجالُ. وتَأَجَّلَتِ البِهامُ، أي صارت آجالاً. قال لبيد:
والعينُ ساكنةٌ على أَطْلائهاعوذاً تَأَجَّلَ بالفضاء بِهامُها
والإجْلُ أيضاً: وجعٌ في العنقُ. وقد أَجِلَ الرجلُ، أي نام على عنقه فاشتكاها. والتَأجيلُ: المداواةُ منه. يقال: بي إجْلٌ فأَجَّلوني منه، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٤٩٩ج ل ( و ا ي ء )
جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل .
جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه .
قال لَبِيد :
جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه
مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ
قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ .
وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨٨٢(باب الهمزة والجيم وما يثلثهما)
(أجح) الهمزة والجيم والحاء فرعٌ ليس بأصل، وذلك أنّ الهمزة فيه مبدلةٌ من واو، فالأَُِجاح: *السّتر، وأصله وَُِجَاح. وقد ذُكر في الواو.
(أجد) الهمزة والجيم والدال أصل واحد، وهو الشيء المعقود، وذلك أن الإجَاد الطّاقُ الذي يُعقَد في البِناء، ولذلك قيل ناقةٌ أُجُدٌ. قال النابغة:
فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ
ويقال هي
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٠٨- الأجل: المدة المضروبة للشيء، قال تعالى: ﴿لتبلغوا أجلا مسمى﴾ [غافر/67]، ﴿أيما الأجلين قضيت﴾ [القصص/28].
ويقال: دينه مؤجل، وقد أجلته: جعلت له أجلا، ويقال للمدة المضروبة لحياة الإنسان أجل فيقال دنا أجله، عبارة عن دنو الموت.
وأصله: استيفاء الأجل أي: مدة الحياة، وقوله تعالى: ﴿بلغنا أجلنا الذي أجلت لنا﴾ [الأنعام/128]، أي: حد الموت، وقيل: حد الهرم، وهما واحد في التحقيق.
وقوله تعالى: {ثم قضى أجلا وأجل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٦٤أ ج ل
ضربت له أجلاً وتقول: ابن آدم قصير الأجل طويل الأمل يؤثر العاجل ويذر الآجل.
وتقول: أجلن عيون الآجال فأصبن النفوس بالآجال.
وتأجلت الصوار: اجتمعت.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٥٢٥الأَجَلُ: غايةُ الوقت في الموت وحُلول الدَّين ونحوِه. والأَجَلُ: مُدَّةُ الشيء. وفي التنزيل العزيز: ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أَجله؛ أَي حتى تقضي عدّتها. وقوله تعالى: ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لِزاماً وأَجلٌ مسمّى؛ أَي لكان القتل الذي نالهم لازماً لهم أَبداً وكان العذاب دائماً بهم، ويعني بالأَجل المسمى القيامة لأَن الله تعالى وعدهم بالعذاب ليوم القيامة، وذلك قوله تعالى: بل الساعة
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٠٢* أ ج ل * * الأَجَلُ * مدة الشيء ويقال فعلت ذلك من أجلك بفتح الهمزة وكسرها أي من حراك و * استَأجَلَهُ فَأَجَّلَهُ * إلى مدة و * الآجِلُ * و * الآجِلَةُ * ضد العاجل والعاجلة و * أجَلَ * عليهم شرا أي جناه وهيجه وبابه نصر وضرب قال خوات بن جبير % وأهل خباء صالح ذات بينهم % قد احتربوا في عاجل أنا آجله % أي أنا جانبه و * أَجَلْ * جواب مثل نعم قال الأخفش هو أحسن من نعم في التصديق ونعم أحسن منه في
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٦٦٣الأجل، محركة: غاية الوقت في الموت ومنه قوله تعالى: فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون وهو المدة المضروبة لحياة الإنسان، ويقال: دنا أجله: عبارة عن الموت، وأصله استيفاء الأجل، أي هذه الحياة، وقوله: وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا أي حد الموت، وقيل: حد الهرم، وقوله: ثم قضى أجلا وأجل مسمى فالأول: البقاء في هذه الدنيا، والثاني: البقاء في الآخرة، وقيل: الثاني: هو ما بين الموت إلى النشور عن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٥٤٨المدخل: اجلأَجِلَ
1 أَجِلَ ذ , aor. اَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. أَجَلٌ, (Msb,) It (a thing, Msb, [as, for instance, a thing purchased, and the price thereof, and a thing promised or threatened or foretold, and also payment for a thing purchased, and the fulfilment of a promise or threat or prediction, and any event,]) was, or became, delayed, postponed, kept back; [and therefore, future;] syn. تَأَخَّرَ;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٣٢المدخل: ءجلأَجَلَ
أَجَلَ I , U ( n. ac. أَجْل 1 )
a. [ 'Ala ], Excited.
b. [ La ], Gained, obtained subsistence.
c. U ( n. ac. أُجُوْل 27 ), Was fixed ( a term ).
d. [ 'An ], Hindered, prevented. _ast;
أَجِلَ
أَجِلَ A ( n. ac. أَجَل 4 ),
a. Restricted, withheld, debarred.
أَجَّلَ
أَجَّلَ II ,
a. Fixed the term or period of.
b. Granted adelay or respite to.
تَأَجَّلَ
تَأَجَّلَ V ,
a. Asked
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٤٬٠٦٦المدخل: ءجلءجل
1.BAB
أَجَلَ - يَأْجُلُ - أَجْل - مِن أَجْل
أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + شيئاً: يجنيه ويصنعه وينتجه ويعمله ويكون سبباً في حصوله ووقوعه
أجَلَ - يَأجُلُ + كائن + على كائن + شيئاً: جناه عليه وسببه له
أَجْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل من " أجَلَ - يَأجُلُ" : الجناية والاقتراف والتسبب: وهي كذلك بمعنى مفعول: الجريرة والجنحة والجناية المقترفة
يكون
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١١ (الإجمالي: ٢٨٦)
- سمي
الآيات المشتركة: ٢١ · Ad verilen
- أخر
الآيات المشتركة: ١٨ · Uhur ense demektir
- بلغ
الآيات المشتركة: ٩ · İş ayakkabısı
- قضي
الآيات المشتركة: ٧ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- ريب
الآيات المشتركة: ٥ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- قمر
الآيات المشتركة: ٤ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- شمس
الآيات المشتركة: ٤ · Güneş demektir
- عرف
الآيات المشتركة: ٥ · Tanınan ile
- وفي
الآيات المشتركة: ٥ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- سبق
الآيات المشتركة: ٤ · Yarış meydanı demektir
- سخر
الآيات المشتركة: ٤ · Sahr kayalık sahadır
- أنس
الآيات المشتركة: ١٠ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
الآيات التي ورد فيها(٤٨)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ …
Son
… رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ …
Son
فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ
Son
… رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِنْ تَوَلَّوْا …
Son
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ
Son
… وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ …
Son
… يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ …
Son
… مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا …
Son
… لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ …
Son
لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ
Son
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أجل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وقت, مدد, حين |
| Zıt Kök | عجل |
| Çekirdek Özet 1 | Belirlenmiş bir sınır vakte kadar su veya varlığı biriktirip tutma, vaktin dolmasıyla serbest bırakma ve nihai sınıra ulaşma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi takdirle tayin edilmiş değişmez vade, ertelenmiş mühlet ve her varlığın dünyevi veya uhrevi nihai son hududu |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın tesadüfi akmadığı, her hukuki, kozmik ve ahlaki sürecin önceden belirlenmiş bir bitiş ve hesaplaşma anına bağlı olduğu nizamı |
| Kritik Hata Riski | Eceli yalnızca biyolojik ölüm anına indirgeyip kelimenin mühlet, hukuki vade, borç süresi ve ertelenmiş sorumluluk boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أج | Yoğunlaşma, alevlenme, kaynama veya birikerek şiddet kesbetme hareketini ifade eder; nitekim أجج kökünde ateşin tutuşup parlaması ve suyun tuzlanarak yoğunlaşması, أجر kökünde ise emeğin karşılığının birikip tahakkuk etmesi görülür. | ل | Çekirdekteki birikme ve yoğunlaşma hareketine yön, sınır ve nihai bağlanma katarak süreci başıboş akmaktan çıkarıp belirli bir vade ve sınırlayıcı bitiş noktasına ulaştırır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Süreci başlatan, tayin eden ve hükmü vazeden ilahi iradenin ve başlangıç ilkesinin gücünü temsil eder. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Başlangıçtan itibaren zaman ve hâllerin taşınmasını, birikmesini ve hedefe doğru yol alışını simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | İlerleyen süreci nihai bir sınırda durduran, onu bağlayan ve belirlenen hedefe sevk eden sınırlayıcı otoriteyi gösterir. |
| أجل | Başlayan ve taşınan sürecin sınıra bağlanması | Güçlü bir iradeyle başlatılan ve zaman içinde taşınarak biriken her varoluşsal sürecin, nihai bir sınır çizgisine ve belirlenmiş vadeye bağlanıp orada durdurulması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir müddet biriktirilip bekletildikten sonra tarlaya salındığı geniş havuz veya kanal çukuru olan مَأْجَلٌ kelimesi ve yabani sığırların bir arada toplanıp kümelendiği sürü anlamındaki إِجْلٌ kelimesidir. Kökün özü, bir şeyin bir süre tutulup nihai sınıra erişmesidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Havvât b. Cübeyr bir beytinde bir topluluğun savaşına sebep oluşunu bu kökle ifade etmiştir: وأهلِ خِباءٍ صَالحٍ ذاتُ بَيْنِهم / قد احتَرَبُوا في عَاجلٍ أنا آجلُه (İç ilişkileri düzgün bir çadır halkı, benim sebep olup getirdiğim bir musibet yüzünden hemen savaşa tutuştu). |
| Erken Arapça kullanım | Borcun ödenme vaktinin belirlenmesi, vadesi gelen şeyin ertelenmesi veya bir işin nihai gerekçesini bildirmek üzere مِنْ أَجْلِ kullanımı ile muhatabın sözünü tasdik edip hükmü kesinleştiren أَجَلْ tasdik edatı erken dönemde yaygın olarak kullanılmıştır. |
المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde أجل kökü, zamanın belirli bir kesiti, geciktirme, vadeleme ve sebep-sonuç ilişkisinin nihai bağlayıcılığı düzleminde izlenebilen arkaik bir semantik omurgaya dayanır. Klasik Arapçada kökün somut düzeyde suyun tutulup vaktinde salındığı havuz ve biriken sürü anlamlarıyla başlaması, zamanın keyfi bir akış değil, sınırlanmış ve biriktirilmiş bir hacim olduğu fikrini gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle Aramice/Süryanice katmanında kök doğrudan bu üç harfle aynı genişlikte türetilmese de geciktirme, sonraya bırakma ve sebep bildirme işlevleriyle örtüşen kavramsal yapılarla temastadır; İbranicede ise zamanın belirlenmiş sınırını veya tayin edilmiş buluşma vaktini ifade eden yapılarda kök içi ses kaymalarından ziyade semantik eşdeğerlikler öne çıkar. Kökün Arapçada أَجَلْ biçiminde tasdik edatına ve مِنْ أَجْلِ tarzında illiyet edatına dönüşmesi, bir şeyin nihayetine erip kesinleşmesi ve o nihayetin diğer bir hadiseye gerekçe kılınması yönündeki özgün iç genişlemeyi gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أجل kökünden türeyen مَأْجَلٌ (su havuzu), إِجْلٌ (toplanan sürü) ve أَجَلٌ (vade) kelimeleri | Suyun veya sürünün bir araya toplanıp belirli bir sınıra kadar tutulması somut imgesinden, sürenin dolması ve ölüm/vade soyutlamasına geçiş yapılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki geciktirme ve mühlet verme formları | Sürenin uzatılması, ertelenmesi ve kesin hükümle bağlanması işlevlerinde kavramsal ortaklık mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanabilir düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Veri bulunamadı |
المصدر Mekâyîsü’l-Luğa, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أجل | Anlamlı | Vade, mühlet, sınır vakit ve sebep | Belirlenmiş sürenin sonuna ulaşması, ertelenmiş zaman dilimi veya bir işin gerekçesi olma anlamını taşır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ألج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu harf dizilişinde müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| جأل | Anlamlı | Toplamak, sürmek, telaşla yönelmek | Bir şeyi bir araya getirip sevk etme veya çamuru toplayıp yığma hareketini ifade eder. | Kur'an'da geçmez; toplama çekirdeğiyle zayıf teması vardır. |
| جلأ | Anlamlı | Açığa çıkmak, sertleşmek | Bir şeyin sertleşmesi veya örtünün sıyrılıp açılması anlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez. |
| لأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip dışı ses dizilişidir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| لجأ | Anlamlı | Sığınmak, korunmak, iltica etmek | Tehlikeden kaçarak güvenli bir yere, dağa veya kaleye sığınma hareketidir. | Kur'an'da geçer; yöneliş ve sınır arayışı bakımından zihinsel irtibatı bulunur. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أجل | Merkez | Belirlenmiş nihai vade | Sürecin başından sonuna kadar tayin edilen mühleti ve bu mühletin bittiği kesin hudut anını kapsar. | Vaktin sınırına ulaşması ve kesilmesidir. |
| وقت | Komşu | Belirlenmiş an ve zaman dilimi | أجل sürenin son sınırını ve bitiş vadisini hedeflerken, وقت bir fiilin icra edileceği belirli zaman noktasını veya takvimi vurgular. | Belli bir iş için tayin edilen andır. |
| مدد | Komşu | Süreyi uzatma ve yayma | أجل kesin bir sınır çizgisiyle sonlanmayı ifade ederken, مدد sınırın ileri doğru çekilmesini ve hacmin genişletilmesini anlatır. | Süre ve imkânın uzatılmasıdır. |
| حين | Komşu | Belirsiz veya göreceli zaman aralığı | أجل sınırları önceden kesin hükümle çizilmiş vadeyi gösterirken, حين süresi açık uçlu veya göreceli bir vakit dilimini ifade eder. | Kısa veya uzun zaman dilimidir. |
| عجل | Zıt | Acele etmek, vaktinden önce istemek | أجل vaktin dolmasını beklemeyi veya belirlenen sınıra kadar tehir edilmeyi anlatırken, عجل belirlenen vakti beklemeden öne almayı ifade eder. | Vaktinden önce davranma ve hızlanmadır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أجل | Belirlenmiş nihai süre, vade, sebep | Vaktin son sınırını, tanınan mühleti ve bir hükmün doğurduğu gerekçeyi bir arada karşılar. | Kesin |
| Latince | terminus, praestitutum tempus | Sınır, belirlenmiş son gün | terminus somut ve soyut sınırı, praestitutum ise önceden tayin edilmiş süreyi karşılar; kökün sebep boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | term, appointed time, deadline | Vade, tayin edilmiş süre | term hukuki ve zamansal süreyi, deadline son teslim anını karşılar; Kur'an'daki ontolojik kader boyutunu tam veremez. | Güçlü |
| Almanca | Frist, festgelegte Frist | Süre, tanınan mühlet | Frist hukuki ve pratik süreyi çok iyi karşılar; ancak kelimenin ölüm anı ve varoluşsal boyutunu tek başına taşıyamaz. | Güçlü |
| Fransızca | terme, échéance | Vade, sürenin doluş anı | échéance borcun veya sürenin dolduğu anı tam ifade eder; kökün geniş ilahi takdir katmanını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَجَلٌ مُسَمًّى | Bireysel ömrün ve ölümün değişmez vakti | İnsanın yaratılışı, anne karnındaki süreci ve dünyadaki biyolojik yaşamının ilahi takdirle belirlenmiş son sınırını ifade eden bağlamlar (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2). |
| أَجَلُ الأُمَمِ | Toplumların ve medeniyetlerin tarih sahnesindeki ömrü | Toplumların helak veya çöküş vakitlerinin bir an bile öne alınamayacağı veya ertelenemeyeceği sosyolojik yasaları bildiren bağlamlar (A'râf 7:34, Yûnus 10:49). |
| مُؤَجَّلٌ / أَجَلٍ | Hukuki sözleşmelerde borç ve nikâh vadesi | Borçlanma akitlerinde geri ödeme süresinin veya boşanma sonrası iddet müddetinin belirlenmesini emreden ahkâm bağlamları (Bakara 2:231, Bakara 2:282). |
| مِنْ أَجْلِ | Bir hadisenin hukuki veya ahlaki gerekçesi, sebep | Kabil'in Habil'i öldürmesi üzerine İsrailoğullarına canın dokunulmazlığının hükme bağlanmasını bildiren gerekçe bağlamı (Mâide 5:32). |
| كِتَابٌ مُؤَجَّلٌ | Kıyametin ve nihai kozmik sonun belirlenmiş vakti | Göklerin, yerin ve evrenin başıboş olmayıp belirlenmiş bir kıyamet anına kadar varlığını sürdüreceğini bildiren kozmolojik bağlamlar (Hûd 11:104, Ahkāf 46:3). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve maktul meselesi | Öldürülen kişinin kendi eceliyle mi öldüğü yoksa ecelinin kesintiye mi uğradığı tartışmasında ecelin tek ve değişmez olduğu vurgulanmıştır. | İlahî ilim ve takdirle tayin edilen mutlak, kesin sınır. |
| Fıkıh | Borçlar hukuku ve aile hukuku | Vadeli satışlarda (selem, veresiye) sürenin cehaletten uzak şekilde tespiti ve kadının iddet müddetinin sona ermesi hükümleri. | İfa ve mükellefiyetin bağlandığı kesin hukuki takvim. |
| Tefsir | Çift ecel kavramı | Bazı ayetlerde geçen iki ecel ifadesinin dünya hayatı, berzah veya kıyamet sürelerine nasıl hamledileceğinin izahı. | Yaratılış ile diriliş arasındaki farklı varoluş evrelerinin hudutları. |
| Hadis | Sıla-i rahim ve ömrün uzaması | Akrabayı gözetmenin eceli geciktireceği yönündeki rivayetlerin kaza-kader ve rızık bereketi açısından tevili. | İlahî takdirin levh-i mahv ve ispat boyutuyla irtibatı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ölüm telakkisi | Mutlak Vade | Nihai hesabı hatırlatma | İnsan hayatının sınırsız olmadığını, her anın hesap verme bilinciyle yaşanması gerektiğini temin eder. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik süreçler | Kritik Eşik / Ömür | Evrensel yasaların işleyişi | Canlıların biyolojik saatini, radyoaktif bozulmayı ve yıldızların ömrünü yöneten entropi sınırıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devletlerin ve iktidarların ömrü | Görev Süresi / Meşruiyet Hududu | İktidarın devri ve adalet | Hiçbir gücün ebedi olmadığını, her siyasi yapının bir ömrü ve nihai çöküş yasası bulunduğunu bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Borçlanma ve sözleşmeler | Hukuki Vade (Termin) | Güven ve piyasa istikrarı | Borçların ve akitlerin şüpheye yer bırakmayacak şekilde vadeye bağlanmasını sağlayarak ihtilafları önler. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır Değer Problemleri ve Yarılanma Ömrü ( ya da ) | Belirli bir fiziksel sistemin veya diferansiyel denklemin tanımlı olduğu nihai zaman sınırı ile radyoaktif bir elementin tükeniş eğrisinin ulaştığı kesin eşik değeri yapısal olarak ecel kavramına denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak Düşürücü Süre ve Vade Dolumu (Statute of Limitations) | Hukukta bir hakkın talep edilebileceği veya bir mükellefiyetin geçerli olduğu nihai sürenin dolmasıyla hukuki durumun kendiliğinden sona ermesi veya kesinleşmesi ilkesidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ecel kelimesinin yalnızca ölüm döşeğindeki son nefes veya ani ölüm hadisesi olarak anlaşılıp, hayatın her anını kuşatan mühlet ve hukuki takvim boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ecel hem bireysel ömrün sonu, hem kavimlerin ve toplumların tarihsel çöküş süreci, hem evrenin kıyamete kadarki ömrü, hem de borç ve evlilik akitlerindeki hukuki bağlayıcı vadedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi pasif bir ölüm anı bekleyişine indirgemek, toplumsal helak yasalarını ve tarih felsefesini gözden kaçırmak; iktisadi hayatta vadesi belirlenmemiş sözleşmelerin doğuracağı kaosun ahlaki zeminini kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman ve varlık tasavvurunun temel taşıdır; evrenin, insanın, toplumların ve sözleşmelerin başıboş, sonsuz ve keyfi olmadığını, her şeyin takdir edilmiş bir son sınıra ve hesaba doğru aktığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bireysel kader ve ölümün vaktini bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:145, En'âm 6:2), ümmetlerin ve medeniyetlerin tarihsel yasalarını açıklayan ayetlerde (A'râf 7:34, Hicr 15:5) ve borçlanma ile iddet ahkâmında (Bakara 2:231, 2:282). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ölümün tesadüfi bir kaza olduğu vehmini yıkar; zalim iktidarların ebediyen süreceği zannını çürütür ve mühlet verilmesini cezasızlık veya başıboşluk zanneden yanılgıyı düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun biriktirilip vadesi gelince tarlaya salındığı geniş havuz veya çukur ile belirli bir alanda toplanan sürü.
- Soyut anlamİlahi irade tarafından önceden belirlenmiş, ertelenemez ve öne alınamaz nihai sınır vakit, mühlet ve bu sınırın doğurduğu kesin hüküm.
- Sistematik karşılıkZamanın hacimlendirilmesi, her varoluşsal, toplumsal ve hukuki sürecin kesin bir vade ile sınırlandırılarak hesap verilebilir kılınması nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zamana bağlı olarak devam eden bireysel ömür, toplumsal medeniyet veya hukuki mükellefiyet durumunu temsil eder. , sürecin yalnızca tayin edilmiş vadesine (ecel sınırına) kadar geçerli olduğunu bildiren sınır fonksiyonudur. Süreç sınırına ulaştığında sistemin mevcut dünyevi veya hukuki varlığı kesin olarak sonlanır ve nihai dönüşüm gerçekleşir.