حين

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ي-نالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ٤٨ · الآيات: ٣٣ · السور: ٢٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عشوعدوحلموَحِينَذوحِينِحِينٌحينصلومتعهبطحِينَئِذٍضربظهرثنيحِينٍصبر

الجذرالصيغ ٦الآيات ٣٣السور ٢٣المجاورة ٤٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حين

ح - ي - ن

جذر
  • الورود: ٣٥
  • الآيات: ٣٣
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ١٢

İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir. Sonra sağma zamanı an (elif), sonrada hemzenin ha’ya dönüşmesi ile hyn vakit demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir. Sonra sağma zamanı an (elif), sonrada hemzenin ha’ya dönüşmesi ile hyn vakit demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٠٨
باب الحاء والنون و واي معهما ح ن و، ن ح و، ح ي ن، ن و ح، ن ي ح، أ ن ح، أ ح ن مستعملات حنو: الحِنْوُ: كلّ شيءٍ فيه اعوجاج. والجميع: الأَحْناء تقول: حِنْوُ الحِجَاج، وحِنْو الأَضلاع، وكل ما كان من خشبٍ قد انحنى، من إكافٍ وسَرْجٍ وقَتَبٍ: حِنْو، وكلّ منعرج من جبالٍ وأوديةٍ وقِفاٍر: حِنْوٌ. وحِنْو قُراقِرِ: موضع. وحَنَيْتُه حَنْياً وحَنَوْته حَنْواً، إذ عطفته. والانحناء الفعل اللازم، والتَّحنِّي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٥٩
الحينُ: الوقت. يقال: حينئذ. قال خُويلد: كأبي الرَمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَـتُـهُ حينَ الشتاء كحوض المَنْهَلِ اللَقِفِ وربَّما أدخلوا عليه التاء. قال أبو وجزة السعديّ: العاطِفونَ تَحينَ ما من عاطِفٍ والمُطْعِمونَ زَمانَ أين المُطْعِمُ والحينُ أيضاً: المدَّة. ومنه قوله تعالى: "هَلْ أتى على الإنسان حِينٌ من الدَهر". وحان له أن يفعلَ كذا يَحينُ حَيْناً، أي آنَ. وحانَ حينُهُ، أي قرب وقتُه.
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬١٠٨
(باب الحاء والياء وما يثلثهما) (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة. فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة. والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٨١
- الحين: وقت بلوغ الشيء وحصوله، وهو مبهم المعنى ويتخصص بالمضاف إليه، نحو قوله تعالى: ﴿ولات حين مناص﴾ [ص/3]، ومن قال حين يأتي على أوجه: للأجل، نحو: ﴿فمتعناهم إلى حين﴾ [الصافات/148]، وللسنة، نحو قوله تعالى: ﴿تؤتي أكلها كل حين بإذن ربها﴾ [إبراهيم/25]، وللساعة، نحو: ﴿حين تمسون وحين تصبحون﴾ [الروم/17]، وللزمان المطلق، نحو: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ [الدهر/1]، ﴿ولتعلمن نبأه بعد حين﴾ [ص/88].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٤٥
ح ي ن حان حينه‏:‏ جاء وقته وحان لك أن تقوم وهو يتحين طعام الناس ويأكل الحينة والحينة والحين ولا عيب فيكم غير أن ضيوفكم تحان وحين الضيف إحدى العظائم وحان فلان وهو حائن والخائن حائـن والديـن حيـن أي هلـاك ونزلـت بـه كائنـة حائنـة أي فيهـا حينه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٦٤٦
الحِينُ: الدهرُ، وقيل: وقت من الدَّهر مبهم يصلح لجميع الأَزمان كلها، طالت أَو قَصُرَتْ، يكون سنة وأَكثر من ذلك، وخص بعضهم به أَربعين سنة أَو سبع سنين أَو سنتين أَو ستة أَشهر أَو شهرين. والحِينُ: الوقتُ، يقال: حينئذ؛ قال خُوَيْلِدٌ: كابي الرَّمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه، حينَ الشتاءِ، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ. والحِينُ: المُدَّة؛ ومنه قوله تعالى: هل أَتى على الإنسان حينٌ من الدَّهِرِ.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٠٩
* ح ي ن * * الحِينُ * الوقت يقال حينئذ وربما أدخلوا عليه التاء فقالوا * تَحِين * بمعنى حين و * الحِيُ * أيضا المدة ومنه قوله تعالى ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ و * حَانَ * له أن يفعل كذا يحين * حِيناً * بالكسر أي آن و * حانَ حِينُهُ * أي قرب وقته وعامله * محَايَنَةً * مثل مساوعة و * أحْيَنَ * بالمكان أقام به حينا وفلان يفعل كذا * أحْيَاناً * وفي * الأحَايِينِ * و * الحَيْنُ * بالفتح الهلاك
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢٧٣
: ( *!الحِيْنُ ، بالكسْرِ : الدَّهْرُ ، أَو وَقْتٌ مُبْهَمٌ يَصْلُحُ لجمِيع الأَزْمانِ ) كُلِّها ( طالَ أَو قَصُرَ ) ؛ ) وفي المُحْكَمِ : طالَتْ أَو قَصُرَتْ ؛ ( يكونُ سَنَةً وأَكْثَرَ ) مِن ذلكَ ، ( أَو يَخْتَصُّ بأَرْبعينَ سَنَةً ، أَو سَبْعِ سِنِينَ ، أَو سَنَتَيْنِ ، أَو سِتَّةِ أَشْهُرٍ ، أَو شَهْرَيْنِ ، أَو كلُّ غُدْوَةٍ وعَشِيَّةٍ ) . ( وقوْلُه تعالَى : ﴿تُؤْتي أُكُلَها كُلَّ *!حِينٍ﴾
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٧٠٨
حَانَ 1 حَانَ حان , (Msb, K,) or حان حِينُهُ, (S,) aor. يَحِينُ, (S, Msb,) [inf. n. as in the exs. following,] It, (Msb, K,) or its time, or season, (S,) was, or became, or drew, near; or was at hand: (S, Msb, K:) and its time came. (Msb, K. *) You say, حَانَ لَهُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا, aor. as above, inf. n. حِينٌ [and as in the next ex.], The time came, or drew near, for him to do, or that he
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٨
حَانَ حَانَ ( y ) I ( n. ac. حَيْن 1 , حَيْنُوْنَة ), a. Had arrived ( favourable moment ). b. Fell into misfortune. حَيَّنَ حَيَّنَ II , a. Assigned a time for. b. Did not direct ( God. ) c. see V (a) . حَاْيَنَ حَاْيَنَ III , a. see II (a) . أَحْيَنَ أَحْيَنَ IV a. [ Bi ], Fixed himself, settled in ( place ). تَحَيَّنَ تَحَيَّنَ V , a. Fixed the hour for the milking ( of a
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٢٥٠
حين حَانَ - يَحِينُ - حِيْن - حِيْنَئِذٍ حَانَ - يَحِيْنُ + الوقت: آن وصار، واقترب الوقت المراد حِيْن: على وزن" فـِعل" اسم فعل " حَانَ - يَحِيْنُ ": وهو كذلك اسم زمان منه: وقت معلوم ومراد: نقطة معلومة محددة ومرادة على مسار الزمن حِيْنَئِذٍ: حين + إذٍ: في ذلك الحين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان مدة تأخر الفعل القريب في الوقوع عن الوقت
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٨ (الإجمالي: ٢٠٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. متع

    الآيات المشتركة: ٨ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  2. هبط

    الآيات المشتركة: ٢ · İnin

  3. عشو

    الآيات المشتركة: ٢ · Akşam yemeği demektir

  4. ظهر

    الآيات المشتركة: ٣ · Arka demektir

  5. حلم

    الآيات المشتركة: ٢ · Halim meme ucu demektir

  6. ثوب

    الآيات المشتركة: ٢ · Sevb dış elbise demektir

  7. ثني

    الآيات المشتركة: ٢ · Sena yaka demektir

  8. بدي

    الآيات المشتركة: ٢ · Açığa çıkarırsınız

  9. بعض

    الآيات المشتركة: ٣ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  10. صلو

    الآيات المشتركة: ٣ · Namaz

  11. عدو

    الآيات المشتركة: ٣ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  12. صبر

    الآيات المشتركة: ٣ · Granit taş demektir

الآيات التي ورد فيها(٣٣)

  1. فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    Zaman

  2. قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    Zaman

  3. فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ

    Zaman

  4. ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ

    Zaman

  5. تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    Zaman

  6. … إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

    Zaman

  7. وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    Zaman

  8. إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ

    Zaman

  9. فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ

    Zaman

  10. إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

    Zaman

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحين
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli ي)
Bağlamsal Yakın Köklerوقت, ءان, عصر, أجل
Zıt Kökأبد
Çekirdek Özet 1Bir olayın gerçekleşmesi, olgunlaşması veya süt sağımı gibi periyodik bir eylemin vaktinin gelip çatması için belirlenen zaman dilimi
Çekirdek Özet 2İnsanın ya da varlığın tabi kılındığı geçici, sınırlı ve sonu olan mühlet, vade ve takdir edilmiş fırsat penceresi
Çekirdek Özet 3Zamanın mutlak ve soyut bir akış değil; bir işin, hükmün veya helakin vuku bulduğu ontolojik ve dinamik bir kesit olması
Kritik Hata RiskiKelimenin mutlak ve sonsuz bir süreyi ifade ettiği zannıyla ahiret, helak veya dünya mühletine dair geçicilik bildiren ayetlerin yanlış yorumlanması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, hareket, beliriş, açığa çıkma ve devinim (örneğin حيي, حيد, حير, حيص)نCanlılık ve hareket imgesine süreklilik, sınırlanma ve somut bir varoluşsal mühlet boyutu katarak canlı hayatın eylemlerine zemin olan belirli bir zaman dilimini oluşturmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevreleme, dışarıdan tecrit etme, sınır çekme ve koruma hareketi
يEl ve kolİş yapma, uzanma, tasarruf etme ve somut müdahale hareketi
نFiliz, tohum, balıkCanlılık, döngüsel devamlılık, süreklilik ve üreme hareketi
حينÇit ile sınırlanmış alan içinde elin tasarrufta bulunması ve canlılığın periyodik tezahürüBir başlangıcı ve sonu bulunan, sınırlanmış bir zaman aralığında insanın veya varlığın eylemini gerçekleştirmesi ve o sürenin dolmasıyla sonucun ortaya çıkması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin veya koyunun sütünü gelişi güzel değil, günde bir defa belirli ve tayin edilmiş bir vakitte sağmak (et-tahyîn / التحيين); ayrıca bir şeyin belirlenen vaktinin gelip çatması ve ecelin erişmesiyle helak olma (el-hayn / الحين)
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiġa ez-Zübyânî beytinde helakin vaktinin gelip çatmasını bu kökle ifade etmiştir: بِتَبْلٍ غَيْرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْهَا / وَلَكِنَّ الحَوَائِنَ قَدْ تَحِينُ
Erken Arapça kullanımEl-Muhabbel es-Sa‘dî sağım düzenini ve sütün birikme vaktini tasvir ederken sağımın rastgele yapılması ile vakitli yapılması arasındaki farkı şu mısralarla anlatır: إِذَا أُفِنَتْ أَرْوَى عِيَالَكَ أَفْنُهَا / وَإِنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى عَلَى الوَطْبِ حِينُهَا

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça حين kökü, merkezi Sami dilleri havzasında zamanın somut ve döngüsel olaylarla ilişkilendirilmesi matrisine aittir. Kökün İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıkları sınırlı olup, Arapçada belirgin bir özelleşmeye uğramıştır. Bununla birlikte, Sami dillerinde eylemin gerçekleşme anını ve uygun vakti bildiren ءان köküyle morfo-fonetik bir bağ ve hemze-ha dönüşümü ihtimali dilciler tarafından tartışılmıştır. Kökün en somut Sami çekirdeği, bedevî hayatın en temel döngüsü olan sağım, otlatma ve su başına varma periyotlarının sınırlanmasıyla ilgilidir. Kök hem nötr anlamda bir müddeti (el-hîn / الحِين) hem de o müddetin dolmasıyla vuku bulan ölümü ve helaki (el-hayn / الحَيْن) aynı gövdede birleştirerek Sami zihniyetindeki mukadder son ve ecel algısını semantik yapısında muhafaza etmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSağım periyodu ve vaktin erişmesiGünlük periyodik eylemlerden hareketle az veya çok her türlü sınırlı süreye ve nihayetinde ecelin gelmesine ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça-Kuzeybatı Sami ekseninde vakit/an kavramıBelirli bir zaman aralığını ve olgunlaşma devresini bildiren köklerle ortak kavramsal zemini paylaşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik havzada doğrulanmış soydaş kök tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حينAnlamlıVakit, mühlet, helakBelirlenmiş süre, eylemin zamanı ve ecelin gelip çatmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
حنيAnlamlıEğmek, bükmekBir nesneyi kavisli hale getirmek, şefkatle eğilmekKur'an'da geçmez; fiziksel bükülme ve sınırlama ilişkisi
يحنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
ينحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
نحيAnlamlıYönelmek, ayırmakBir tarafa meyletmek, bir şeyi bir yöne çevirmekKur'an'da geçmez
نيحAnlamlıAğıt yakmak, inlemekÖlünün ardından feryat etmek (el-nevh)Kur'an'da geçmez; ses ve helak ilişkisi

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حينMerkezBelirli veya belirsiz sınırlı süreBir hadisenin vuku bulması için ayrılmış, başlangıcı ve sonu olan dinamik mühletAz veya çok her türlü süre için kullanılır; bir şeye izafe edildiğinde o şeyin süresini bildirir
وقتKomşuSınırlandırılmış anBir iş için önceden kesin olarak tayin ve takdir edilmiş belirli vade veya kesitSınırları ve başlangıç-bitiş çizgisi önceden belirlenmiş dakik zamandır
ءانKomşuAn, şimdiki zamanBir eylemin tam gerçekleşme noktası veya içine girilen yakın vakitBir işin vaktinin erişip olgunlaştığını bildirir
عصرKomşuÇağ, devir, gün sonuSıkışma ve süzülme çağrışımıyla olayların yoğunlaştığı zaman dilimiTarihsel süreç ve günün sıkışıp daraldığı ikindi vaktidir
أجلKomşuTayin edilmiş son sınırBir varlığın veya borcun sona ermesi için konulan kesin bitiş noktasıSürenin kendisinden ziyade o sürenin nihai sınırını ve ölüm vaktini ifade eder
أبدZıtSonsuzluk, kesintisiz süreSonu ve sınırı olmayan, kesintiye uğramayan mutlak süreklilikحين kökünün sınırlı ve geçici mühlet yapısına mutlaklık yönüyle zıttır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحينVakit, mühlet, sınırlı zamanBir işin gerçekleşmesine elverişli, az veya çok sınırlı müddetKesin
LatinceTempus, opportunitasZaman dilimi, uygun fırsat aralığıTempus genel süreyi karşılarken, kelimenin eyleme elverişli vakit nüansını opportunitas tamamlarGüçlü
İngilizceTime, period, season, whileSüre, mühlet, tayin edilmiş dönemKesintisiz akıp giden zamanı değil, sınırlanmış ve olay odaklı zaman parçalarını karşılarGüçlü
AlmancaZeit, Weile, ZeitspanneZaman, kısa süre, dönem aralığıBelirli bir eylemin devam ettiği veya sona erdiği geçici müddeti ifade ederGüçlü
FransızcaTemps, moment, époqueZaman, an, dönemOlayın gerçekleştiği belirli konjonktürü ve sınırlı süreyi yansıtırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Dünya hayatının geçici mühletiBelirli bir sona kadar verilen yaşama süresiİnsanın yeryüzündeki konaklaması ve dünya nimetlerinden faydalanması bağlamında (Bakara 2:36, A‘râf 7:24, Yâsîn 36:44, Sâffât 37:148)
Günün belirli ibadet vakitleriSabah, akşam, öğle ve gece gibi günün tayin edilmiş anlarıNamaz ve tesbih vakitlerini beyan eden ayetlerde (Rûm 30:17, Rûm 30:18)
Savaş ve tehlike anıZorluk, darlık ve çatışma zamanıZorlu koşullarda sabrı öven ayet bağlamında (Bakara 2:177)
İnsanın var edilmediği mutlak geçmiş çağÇok uzun, belirsiz bir devirİnsanın henüz anılmaya değer bir şey olmadığı kozmolojik evre (İnsân 76:1)
Azabın ve helakin vaktinin gelmesiEcelin dolması ve cezanın vuku bulduğu anİnkarcılara verilen mühletin dolması ve helak uyarısı (Sâd 38:3, Sâd 38:88, Enbiyâ 21:111)
Ölüm ve can çekişme anıRuhun boğaza dayandığı o kritik vakitÖlüm döşeğinde hazır bulunanların çaresizliğini bildiren bağlam (Vâkı‘a 56:84)
Periyodik meyve verme dönemiMevsim, hasat aralığıGüzel sözün her mevsim meyve veren ağaca benzetilmesi (İbrâhîm 14:25)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel, mühlet ve halku'l-ef'âlİnkarcılara tanınan sürenin ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi; ecelin değişmezliği ve helak vaktinin takdiriSürenin ilahi takdirle sınırlı olduğu ve mühletin sonsuz cezasızlık anlamına gelmediği vurgusu
FıkıhYeminler, adaklar ve kiralama akitleriBir kimsenin belirli bir zamana kadar bir şeyi yapmayacağına dair yemini ve bu sürenin sınırlandırılmasıFıkıhta mutlak bırakılan sürenin örfe göre altı ay, bir yıl veya belirli bir dönem olarak takdir edilmesi
Tefsirİştikak ve bağlamsal tahsisKelimenin hem kısa bir anı hem de kırk yıl gibi uzun devirleri kapsayabilen elastik yapısının ayetlerdeki tayiniKelimenin mübhem olup ancak muzâfun ileyh veya bağlam karinesiyle kesinleştiği tespiti
HadisNâfile ibadet ve fitne dönemleriPeygamberimizin günün belirli vakitlerinde yaptığı dualar ve ahir zamanda vuku bulacak imtihan anlarıBelirli bir eylemin tam zamanında icra edilmesi ve fitne saatlerinden sakınma bilinci

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDünya imtihanı ve ibadet düzeniİmtihan mühleti ve periyodik taat aralığıAmellerin sınırlı bir hayatta değer kazanmasını ve ibadetin vaktinde ifasını sağlarİnsan için tanınan ömür geri dönüşü olmayan bir mühlettirKesin
İlmiDoğadaki döngüler ve kozmik evrelerPeriyot, evre ve mevsimsel döngüVarlıkların büyüme, olgunlaşma ve bozunma süreçlerini açıklarAğacın meyve vermesi ve insanın yaratılış evreleri zamansal periyotlarla yürürGüçlü
SiyasiDevletlerin ve iktidarların ömrüİktidar süresi, egemenlik mühletiZulüm veya adaletin sonsuza dek sürmeyeceğini, her gücün bir eceli olduğunu bildirirZalim yönetimlere tanınan vakit dolduğunda helak kaçınılmazdırGüçlü
İktisadiSözleşmeler, vadeler ve üretim döngüsüVade, işletme ve hasat periyoduTicaretin, borçların ve üretimin sürdürülebilir zaman planlamasını tanzim ederTarımsal hasat ve borç vadeleri belirli bir zaman kesiti üzerinden yürütülürGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga boyu periyodu ve sınırlandırılmış integral aralığı (Δt)Fizikte ve matematikte sonsuz zaman doğrusu üzerinde belirli bir başlangıç ve bitiş noktası arasında tanımlanmış, fonksiyonun değer ürettiği kapalı zaman aralığıGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta hak düşürücü süre ve sosyolojide tarihsel konjonktürBireye bir hakkı kullanması için tanınan yasal mühlet veya toplumların dönüşüm yaşadığı belirli kriz ve fırsat pencereleriGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece Türkçedeki anlık karşılıkla (şu anda, hemen) sınırlandırarak kökün kapsadığı uzun devirleri, hasat mevsimlerini ve varoluşsal mühlet boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün sadece saatlik veya anlık bir vakti değil; ana rahmindeki oluşumdan önceki kozmik devirleri, dünya hayatının tamamını ve toplumların helakine kadar geçen bütün süreci kuşatan çok katmanlı yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMühlet bildiren ayetlerin (örneğin dünya hayatında kalış süresinin) mutlak ve kalıcı bir yurt gibi algılanması veya azabın ertelenmesinin iptal edildiği zannına kapılınması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman felsefesini kurar; zamanın soyut bir boşluk değil, ilahi takdirle sınırlandırılmış eylem ve sorumluluk pencereleri bütünü olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkarcılara tanınan mühleti anlatan helak ayetlerinde, insanın yaratılış evrelerini bildiren kozmolojik ayetlerde ve günün muayyen vakitlerindeki ibadetleri düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyanın ebedi olduğu vehmini yıkar; ilahi cezanın gecikmesini adaletsizlik veya yokluk zanneden yanılgıyı, her eylemin bir olgunlaşma ve hüküm vaktinin bulunduğu ilkesiyle düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDevenin belirli ve düzenli aralıklarla sağılması ve bir hadisenin vaktinin gelip çatması.
  • Soyut anlamBir varlığa eylemini tamamlaması için bağışlanan, başlangıcı ve bitişi bulunan sınırlı imtihan ve varoluş süresi.
  • Sistematik karşılıkİlahî takdir altında işleyen evrensel nizamda her oluş, dönüşüm ve helak için ayrılmış olan dinamik vade ve mühlet penceresi.
  • LaTeX modeliTh=[t0,te]⊂R+,∫t0tef(x) dt=Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde Th belirli bir mühlet ve vakti temsil eder. Bu süre t0 başlangıç anı ile te nihai sınır ve ecel anı arasındaki kapalı aralıktır. Bu sınırlı aralık boyunca varlığın amelleri veya olguları (f(x)) birikir ve süre tamamlandığında nihai sonuç, hesap veya helak (Ω) kaçınılmaz olarak tahakkuk eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح