أرض
أ - ر - ض
جذر- الورود: ٤٦١
- الآيات: ٤٤٠
- الصيغ: ١٨
- المعاجم: ١٣
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءرض · ارض
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٧٩باب الضاد والراء و و ا ي ء معهما
ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات
ضور:
التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ.
والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة.
ضير:
الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ.
وضر:
الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد:
إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٩٧لأرْضُ مؤنثة، وهي اسم جنس. والجمع أَرْضاتٌ وأَرَضونَ. وقد تجمع على أُروضٍ. والأَراضي أيضاً على غير قياس. وكلُّ ما سفل فهو أرض وأرض أَريضَةٌ، أي زكيةٌ، بيّنة الأَراضَة وقد أَرُضَتْ بالضم، أي زَكَتْ. قال أبو عمرو: نزلنا أَرْضاً أَريضَةً، أي مُعجِبةً للعين. ويقالك لا أَرْضَ لك، كما يقال: لا أُمَّ لك. والأَرْضُ: أسفلُ قوائِم الدابة: قال حُمَيْدٌ يصف فرساً: ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيطارُ والأرض:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٩٦٤ض ر ( و ا ي ء )
ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير .
ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم .
وقال العجَّاج :
مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى .
قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٤٦(باب الهمزة والراء وما معهما في الثلاثي)
(أرز) الهمزة والراء والزاء أصل واحد لا يُخْلف قياسُه بتّةً، وهو التجمّع والتّضامّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ الإسلام ليَأْرِزُ إلى المدينة كما تَأْرِزُ الحيّة إلى جُحرها". ويقولون: أرَزَ فلانٌ، إذا تَقَبَّض من بُخْله. وكان بعضهم([1]) يقول: "إنّ فلاناً إذا سئل أَرَزَ، وإذا دُعِي انتَهَزَ". ورجلٌ أَرُوزٌ إذا لم ينبسط للمعروف. قال شاعر([2]):
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٤٠- الأرض: الجرم المقابل للسماء، وجمعه أرضون، ولا تجيء مجموعة في القرآن (انظر: المجمل 1/92)، ويعبر بها عن أسفل الشيء، كما يعبر بالسماء عن أعلاه. قال الشاعر في صفة فرس:
*وأحمر كالديباج أما سماؤه ** فريا، وأما أرضه فمحول*
(البيت لطفيل الغنوي، وهو في ملحقات شعره ص 62؛ وشمس العلوم 1/72. وعجزه في المجمل 1/92)
وقوله تعالى: ﴿اعلموا أن الله يحيي الأرض بعد موتها﴾ [الحديد/17] عبارة عن كل تكوين بعد إفساد وعود
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢٤أ ر ض
هو آمن من الأرض وأشد من الأرض.
وتأرض فلان: لزم الأرض فلم يبرح.
وتقول: فلان إن رأى مطمعـاً تعـرض وإن أصاب مطعماً تأرض وأتانا ابن أرض أي غريباً.
ونزلنا بعروض عريضه وأرض أريضه.
وهو أريض للخير: خليق له.
قال حميد الأرقط: منا حماة المأزق العضوض كـل أريـب للعلـى أريض وهو أفسد من الأرضة وخشبة مأروضة وقد أرضت أرضاً " دابة الأرض تأكل منسأته ".
ومـن المجـاز: فـرس بعيد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٧٨الأَرْض: التي عليها الناس، أُنثى وهي اسم جنس، وكان حق الواحدة منها أَن يقال أَرْضة ولكنهم لم يقولوا. وفي التنزيل: وإِلى الأَرْض كيف سُطِحَت؛ قال ابن سيده: فأَما قول عمرو بن جُوَين الطائي أَنشده ابن سيبويه:فلا مُزْنةٌ وَدَقَتْ وَدْقَها،
ولا أَرْضَ أَبْقَلَ إِبْقالَها
فإِنه ذهب بالأَرض إِلى الموضع والمكان كقوله تعالى: فلما رأَى الشَّمْسَ بازِغةً قال هذا رَبِّي؛ أَي هذا الشَّخْصُ وهذا المَرْئِيُّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦١٦* أ ر ض * * الأَرْضُ * مؤنثة وهي اسم جنس وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة ولكنهم لم يقولوا والجمع * أرَضَاتٌ * بفتح الراء و * أرَضُون * بفتحها أيضا وربما سكنت وقد تجمع على * أُرُوضٍ * و * آراضٍ * كأهل وآهال و * الأَرَاضِي * أيضا على غير قياس كأنهم جمعوا آرضا وكل ما سفل فهو أرض و * أَرْضٌ أريضَةٌ * أي زكية بينة * الأرَاضةِ * وقال أبو عمرو * الأرْضُ الأرِيضةُ * المعجبة للعين و * الأَرضُ * أيضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٦٨٩الأرض ، التي عليها الناس، مؤنثة ن قال الله تعالى وإلى الأرض كيف سطحت اسم جنس ، قاله الجوهري، أو جمع بلا واحد، ولم يسمع أرضة ، وعبارة الصحاح: وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة، ولكنهم لم يقولوا. ج: أرضات ، هكذا بسكون الراء في سائر النسخ، وهو مضبوط في الصحاح بفتحها قال: لأنهم يجمعون المؤنث الذي ليس فيه هاء التأنيث بالألف والتاء، كقولهم: عرسات، قال: قد يجمع على أروض ، ونقله أبو حنيفة عن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٩٩٥المدخل: ارضأَرُضَتِ الأَرْضُ
1 أَرُضَتِ الأَرْضُ ذ , (S, K, [in two copies of the S أُرِضَت, but this is evidently a mistake,]) with damm, (S,) like كَرُمَت, (K,) inf. n. أَرَاضَةٌ, (S, M, K,) The land became thriving, or productive; (S, K;) as also ↓ استأرضت; (TA;) it became pleasing to the eye, and disposed by nature to yield good produce; (K, TA;) it became fruitful, and in good condition; (M;) it
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٠٦المدخل: ءرضأَرَضَ
أَرَضَ U ( n. ac. أَرَاْضَة 22t ),
a. Was productive.
أَرِضَ
أَرِضَ A ( n. ac. أَرَض 4 ),
a. Was blistered, ulcerated.
أَرَّضَ
أَرَّضَ II ,
a. Cropped, depastured ( herbage ).
اِسْتَأْرَضَ
اِسْتَأْرَضَ X ,
a. Was blistered, ulcerated.
أَرْض
أَرْض 1 , ( pl. أَرَاْض 22 , أُرُوْض 27 , آرَاْض 38 , أَرَاضِي
a. Earth, ground, land.
b. [ art. ], The world, the earth.
أَرْضِيّ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١١١٬٩٦٥المدخل: ءرضءرض
أَرِضَ - يَأْرَضُ
أَرِضَ - يَأْرَضُ (أَرُضَ - يَأْرُضُ ) - أرْض
أرِضَ - يَأْرَضُ + المكان: يخصب ويكثر خيره ويصير صالحاً للسكن والإقامة
أرْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أرِضَ - يَأْرَضُ" : وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الخصب كثير الخير الصالح للسكن والإقامة: وهو اصطلاحاً " جنس الأرض الصالحة للسكن:
استعمل لفظ " أرض " في القرآن الكريم
الصيغ(١٨)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٣٧ (الإجمالي: ٧٥٨)
- سمو
الآيات المشتركة: ٢٢٢ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- فسد
الآيات المشتركة: ٣١ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- خلق
الآيات المشتركة: ٦٤ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٢١٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ٧٤ · Şey
- موه
الآيات المشتركة: ٢٣ · Su
- سير
الآيات المشتركة: ١٥ · Gezerler
- قدر
الآيات المشتركة: ٣١ · Kıdr kazandır
- ملك
الآيات المشتركة: ٣٩ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- نبت
الآيات المشتركة: ١٢ · Bitki
- فطر
الآيات المشتركة: ١٠ · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- سدس
الآيات المشتركة: ٨ · سندس Hint kumaşıdır
الآيات التي ورد فيها(٤٤٠)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٤٤٠؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
Yer
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Yer
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
Yer
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ …
Yer
فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ
Yer
… كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Yer
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
Yer
وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ
Yer
… وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ …
Yer
… مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا …
Yer
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أرض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلد, ترب, صعد |
| Zıt Kök | سمو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin alt tabanı, aşağıda duran kaidesi, ayakların bastığı alçak ve yayvan zemin |
| Çekirdek Özet 2 | Gök ile karşıtlık içinde insanın biyolojik ve ahlaki eylemine zemin olan yaşama alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Üzerinde ilahi nizamın, mülkiyetin, imarın ve fesadın sınandığı nesnel ve maddi ortam |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece modern anlamda coğrafi bir gezegen (küre) olarak daraltılıp, sema ile kurulan metafizik, ahlaki ve ontolojik çift kutuplu zemin niteliğinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أر | Bir yere yerleşme, taban bulma, kök salma ve hareketi alt noktada sabitleme imgesi; nitekim أرب kökünde uzvun bedene sağlamca oturması ve maharet, أرك kökünde ağacın toprağa kök salıp kalıcılaşması ve sedire yerleşme, أرم kökünde ise sınır taşı dikerek yeri sabitleme anlamları bu tabanlaşma nüvesinden neşet eder. | ض | Yayılma, sert zemine sürtünme ve ezilme dinamiği katan harfin eklenmesiyle çekirdek anlam, ayakların bastığı, üzerine yayılınan ve çiğnenen en alt taşıyıcı yaygı ve maddi taban manasına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Taşıyıcı ve ilk itici kuvvet; maddesel varlığın üzerinde yükseldiği temel güç ve dayanak noktasını işaret eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir bütünü oluşturan ana gövde, yüzey boyutu veya ana taşıyıcı doğrultuyu temsil eder. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Yüzeye yapışma, yayılma, bastırma ve aşağıya doğru çekip sabitleme direncini ifade eder. |
| أرض | Maddi gücün aşağıya doğru yayılarak üzerinde canlıları tuttuğu, ayak basılan ve her şeyi taşıyan yatay taban düzlemi. | İlk dayanak gücünün (أ) ana gövdeyle (ر) birleşip yüzeyde yayılması ve basılan zemin olarak altta sabitlenmesi (ض) hareketini kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığın en alt kısmı, ayakların bastığı taban, at ve bineklerin tırnakları ve ayakları. Nitekim bir canlının veya atın üst kısmına sema, tırnaklarına ve yere basan alt kısımlarına arz denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî bir atı tasvir ederken atın üst bedenini sema, tırnaklarını ve ayaklarını arz olarak isimlendirmiştir: وأحمر كالديباج أما سماؤه / فريا وأما أرضه فمحول |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin altını mesken tutan veya tahtayı içten yiyen dâbbetü'l-arz böceğine (ağaç kurdu) nispetle tahtanın kurtlanıp içinin boşalmasına أرضت الخشبة فهي مأروضة denilmesi ve soğuk algınlığından yere yığılıp titreyen hastaya مأروض denilmesi erken bedevi dilinde mevcuttur. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أرض kelimesi, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda en yaygın ve kararlı biçimde korunan arkaik ana tabaka adlarından biridir. Doğu Sami grubunda Akadca erṣetu (toprak zemin, yeryüzü, ölüler diyarı), Kuzeybatı Sami grubunda İbranice ereṣ (אֶרֶץ: toprak, yer, ülke), Fenikece ʾrṣ (yeryüzü, arazi), Aramice ve Süryanice ʾarʿā (ܐܪܥܐ: yeryüzü, zemin; fonetik ses denkliklerinde Proto-Semitik *ṣ/ḍ sesinin Aramicede ayın harfine dönüşmesi kaidesine uygun olarak) biçimleriyle belgelenir. Güney Sami grubunda Ge'ez dilinde ʾard (yeryüzü) kelimesi aynı köke dayanır. Kelimenin kök anlamında göğe nispetle altta kalan, üzerine basılan, yayılan ve insan hayatının maddi imkânını barındıran ortak bir semantik çekirdek mevcuttur. Arapçada kök, hem bu genel yeryüzü adını korumuş hem de atın ayağı, verimli yumuşak toprak (أريضة) ve tahtayı alttan kemiren canlı (أرضة) gibi somut fiziksel türevlerle anlam alanını genişletmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin altı, atın ayağı ve tırnağı; buradan türeyerek yayvan zemin, verimli toprak ve yeryüzü. | Kökün fiil türevleri sonradan türemiş olup isim kökenli taban/zemin imgesinden hareketle alçalma, yerleşme ve yere yapışma yönünde semantikleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca erṣetu, İbranice ereṣ, Süryanice ʾarʿā, Ge'ez ʾard. | Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾarṣ́- biçiminden düzenli ses denklikleriyle tevarüs etmiştir; kökensel süreklilik tamdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Berberice ve bazı Kuşitik alt katmanlarında benzer taban/toprak fonemleri öne sürülmüştür. | Sami dışı Afro-Asyatik ilişkiler karşılaştırmalı dilbilimde tartışılmakla birlikte somut ortak biçimler spekülatif kalabilmektedir. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Anlamlı | Yer, alt taban, zemin | Ayak basılan, altta kalan, yayılan ve üzerinde yaşanılan maddi mekan; hedef kök. | Kur'an'da 461 kez geçer. |
| أضر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök birimi kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رأض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf sırasıyla işlenmiş bir kök yapısı bulunmamaktadır; mühmeldir. | Kur'an'da geçmez. |
| رضأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Hemzeli kök sistematiğinde bu tertip terkedilmiştir; mühmel kabul edilir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضأر | Anlamlı | Emzirme, süt anne edinme | Dişi devenin başkasının yavrusunu emzirmesi veya boyun eğdirilip kabullendirilmesi manasında ضأر ve ظأر ilişkisiyle anılır. | Kur'an'da geçmez; kalb ve bedel ihtimali taşır. |
| ضرأ | Anlamlı | Gizlenme, alçalma, pusuya yatma | Avcının yere yapışarak avını gözetlemesi veya canlının toprağa sinmesi manasında الضراء zemininde kullanılır. | Kur'an'da geçmez; zeminle temas kurma yönüyle أرض köküne semantik olarak teğettir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Merkez | Yeryüzü, alt zemin, mekan | Gök ile simetrik olan, her şeyi taşıyan taban ve evrensel varlık alanı. | Üzerinde beşerî tarihin aktığı bütünüyle alt mekân. |
| بلد | Komşu | İdari ve sınırlı coğrafi yurt, kent | أرض sınırsız ve külli zemin iken بلد sınırları belirli, iskân edilmiş yerleşim yeridir. | Kur'an'da güvenli belde, şehir ve belirli toprak parçası için kullanılır. |
| ترب | Komşu | Toprak maddesi, toz, ufalanmış yer maddesi | أرض mekanın ve tabanın kendisi iken ترب o mekanın yüzeyindeki ufalanabilir fiziksel maddedir. | İnsanın yaratılış hammaddesi ve mezar toprağı bağlamında öne çıkar. |
| صعد | Komşu | Yeryüzünün üst tabakası, toprak yüzeyi | أرض kökünün derinliği ve bütünlüğüne karşılık صعد sadece ayak basılan en üst kuru yüzeyi ifade eder. | Teyemmüm ve yer kabuğunun açık yüzeyi bağlamında ayrışır. |
| سمو | Zıt | Yükseklik, gök, yukarı alem | أرض altta serilen, ağırlığı taşıyan taban iken سمو yukarıda yükselen, kuşatan tavan ve ulviyettir. | Kur'an'da ontolojik ve kozmik karşıtlığın en belirgin çiftidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أرض | Alt taban, yeryüzü, memleket | Gök karşıtı fiziksel alem, basılan toprak zemin ve belirli bir yurt parçasını kuşatır. | Kesin |
| Latince | terra, humus, tellus | Toprak, yeryüzü, zemin | Terra genel arazi ve yeryüzünü, humus basılan toprağı, tellus ise üzerinde yaşanılan yerküreyi karşılar; ancak Arapçadaki sema-arz zıt kutupluluğunun ahlaki tonunu tek başına vermez. | Güçlü |
| İngilizce | earth, land, ground | Yeryüzü, kara parçası, zemin | Earth kozmik küreyi, land mülk edinilen veya coğrafi karayı, ground ise doğrudan ayak basılan alt tabanı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Erde, Land, Boden | Yer, toprak, zemin | Erde gezegeni ve toprağı, Land coğrafi bölgeyi, Boden ise doğrudan nesnelerin alt kaidesini ve zeminini ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | terre, sol, contrée | Yeryüzü, yer tabanı, diyar | Terre maddi yeryüzünü ve toprağı, sol ayak basılan sathı, contrée ise geniş bölgeyi karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أرض (kozmik ikili) | Sema ile birlikte yaratılan evrenin alt tabakası ve maddi boyutu | Kozmolojik yaratılış ve tevhid delilleri; semavat ve arzın yaratılışı (Bakara 2:22, Furkân 25:59). |
| أرض (beşeri zemin) | İnsanın halife kılındığı, imar ve fesat çıkardığı eylem alanı | Tarihsel ve ahlaki sorumluluk bağlamları; yeryüzünde fesat çıkarma veya gezme uyarıları (Bakara 2:30, Rûm 30:41). |
| أرض (belirli yurt/bölge) | Belirli bir kavmin yaşadığı coğrafi vatan, ülke veya mukaddes mekan | Hz. Musa ve İsrailoğulları kıssası ile Mısır veya Kenan diyarı bağlamı (A'râf 7:137, Mâide 5:21). |
| أرض (ahiret mekanı) | Kıyamet günü dönüştürülecek yeni varlık tabanı veya cennet yurdu | Kozmik dönüşüm ve salihlerin varis kılınacağı nihai yurt (İbrâhîm 14:48, Zümer 39:74). |
| أرض (biyolojik toprak) | Yağmurla dirilen, bitkileri çıkaran üretken zemin | Yeniden dirilişin tabiat üzerinden örneklendirilmesi (Fâtır 35:9, Fussilet 41:39). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hudûs delili ve hilkat | Arzın göklerle birlikte sonradan yaratılmış olması, yaratılış sırası ve arzın bir nizam üzere yayılması. | Maddi alemin değişkenliği, başlangıçlı oluşu ve mutlak kudretin tasarrufu altındaki alçak tabaka. |
| Fıkıh | Mülkiyet, ihya, haraç ve öşür | Arz-ı mevâtın (ölü arazinin) imarı, mülkiyetin sınırları, ganimet arazilerinin statüsü ve teyemmüm hükümleri. | Hukuki hakların, tasarrufların, vergilerin ve ziraatin üzerine bağlandığı nesnel gayrimenkul alanı. |
| Tefsir | Semavat-arz dikotomisi | Arzın tekil zikredilmesine karşılık semanın çoğul gelmesi ve yedi arzın keyfiyeti tefsirlerde irdelenmiştir. | İnsanoğlunun cismani varlığının beşiği, imtihan sahnesi ve ilahi ayetlerin seyredildiği mekan. |
| Hadis | Mülkiyet gasbı ve tevazu | Haksız yere bir karış arza el koyanın yedi kat yerden boynuna geçirilmesi ve yeryüzünün mescid kılınması. | Hukuki hakkın dokunulmazlığı, ibadetin mekânsal sınırsızlığı ve kibre karşı toprağa yöneliş. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve mead zemini | İmtihan platformu | İnsanın cismani bedenle ahlaki tercihlerini sergilediği sahne olmak | Arz, insanın gökten inen vahiyle buluşup sorumlu kılındığı ve sonunda yeniden dirilmek üzere bağrına döneceği ilahi emanet alanıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve jeolojik taban | Madde ve hayat ortamı | Biyolojik çeşitliliğe, suya ve madenlere yataklık etmek | Gökten inen suyun tutulduğu, bitkilerin beslendiği ve fizik yasalarının doğrudan gözlemlendiği deneysel tabandır. | Kesin |
| Siyasi | Egemenlik ve hilafet coğrafyası | Hükümranlık ve adalet alanı | Otoritenin, barışın veya fesadın yayılacağı somut saha olmak | Kur'an'da iktidar arzda yerleşik kılınmakla (temkin) tanımlanır; siyaset bu zeminde fesadı önleyip adaleti kurma kavgasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Temel üretim faktörü | Tabii kaynak ve arazi | Tarım, maden, yerleşim ve servet üretimine kaynaklık etmek | İktisadi değerin ilk fiziksel kaynağıdır; ihya edilmesi, atıl bırakılmaması ve tekelleştirilmemesi emredilen ortak mülkiyet tabanıdır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taban düzlemi, referans koordinat sistemi (Ground state / Basis plane) | Fizik ve matematikte bir sistemin potansiyel enerjisinin sıfır veya en düşük kabul edildiği temel seviye (ground state) ya da hareketin üzerine tanımlandığı referans taban düzlemi, أرض kökünün alt taşıyıcı kaide niteliğiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik sergiler. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal altyapı, maddi yaşam zemini (Substructure / Territorial base) | Sosyoloji ve hukukta üstyapı kurumlarının, normların ve kültürel formların üzerinde yükseldiği maddi ilişkiler bütünü, coğrafi aidiyet ve mülkiyet alanı, arzın tüm eylemleri taşıyan alt zemin fonksiyonuyla örtüşür. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | أرض lafzının yalnızca çağdaş astronomideki gezegen (üçüncü gezegen küresi) olarak anlaşılması veya tamamen nötr bir toprak kütlesi sayılarak Kur'an'daki ahlaki ve ontolojik anlamının silinmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hem kozmik bir kutup (sema karşısındaki bütün alt alem), hem üzerinde hayatın fışkırdığı canlı biyolojik beşik, hem de insanın adalet veya zulümle doldurduğu tarihsel-toplumsal bir eylem zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen fesat, imar, varis kılınma ve temkin kavramları coğrafi bir gezegen tespitine indirgenir; insanın zeminle olan ahlaki ve emanet eksenli bağı koparak ayetler salt fiziki tasvir gibi okunur. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinin iki temel kutbundan biridir. Varlık tasavvuru semavat ve arz dengesi üzerine kuruludur. İnsanın başlangıcı, imtihanı, rızkı, vefatı ve yeniden dirilişi bu kökle doğrudan irtibatlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delil ayetlerinde (yaratılış ve nizam), hilafet ve emanet ayetlerinde (yeryüzünde halife kılınma), sosyo-politik mücadele kıssalarında (Firavun'un arzda büyüklük taslaması) ve ahiret tasvirlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün başıboş, ilahi tasarruftan uzak veya sadece tüketilecek bir kaynak olduğu zannını yıkar; arzın ilahi mülk olduğunu, insana emaneten verildiğini ve emanete hıyanetin fesat doğuracağını bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir gövdenin ayaklarının bastığı en alt yüzey, taşınan şeyin dayandığı yatay taban, bineklerin tırnakları ve üzerine basılan zemin.
- Soyut anlamİlahi hükmün, fıtrat kanunlarının, ahlaki tercihlerin ve biyolojik hayatın üzerinde gerçekleştiği alttaki potansiyel ve eylemsel alan.
- Sistematik karşılıkGöğün kuşatıcı ve yönlendirici ilkelerine karşılık, bu ilkelerin somutlaştığı, test edildiği, mülkiyet ve adaletin icra sahası olan maddesel temel.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel maddi-manevi varlık bütününü, üstte yer alan ve kuşatan sema boyutunu, ise ona karşıt ve tamamlayıcı olan alt tabanı (أرض) simgeler. ve kümeleri ayrık () fakat birbirini tamamlayan () iki temel kutuptur. bileşenleri, arzın üzerinde barındırdığı biyolojik, coğrafi ve toplumsal zemin katmanlarını gösterir; bu katmanların tamamı yeryüzünün eylem alanı olan uzayı içinde tanımlıdır. Model, kökün hem kozmolojik bir kutup hem de alt yaşam zemini olma vasfını sembolize eder.