برهن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-ر-هالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٦٣ · الآيات: ٨ · السور: ٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ضممسوأهممبُرْهَانَانِبرهنبدأهيتبُرْهَانٌمعبُرْهَانَكُمْفحشرهبجيبربب

الجذرالصيغ ٤الآيات ٨السور ٧المجاورة ٦٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

برهن

ب - ر - ه

جذر
  • الورود: ٨
  • الآيات: ٨
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Sizin burhanınız

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: بره

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٩١
المدخل: برهباب الهاء والراء، والباء معهما ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا. هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال: تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٨
البُرْهانُ: الحُجَّةُ. وقد بَرْهَنَ عليه، أي أقامَ الحجّة.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٤٬٤٧٩
المدخل: برهه ر ب هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة . هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة . ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ . وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٦٤
المدخل: بره- البرهان: بيان للحجة، وهو فعلان مثل: الرجحان والثنيان، وقال بعضهم: هو مصدر بره يبره: إذا ابيض، ورجل أبره وامرأة برهاء، وقوم بره، وبرهرهة (انظر: المجموع المغيث 1/153) : شابة بيضاء. والبرهة: مدة من الزمان، فالبرهان أوكد الأدلة، وهو الذي يقتضي الصدق أبدا لا محالة، وذلك أن الأدلة خمسة أضرب: - دلالة تقتضي الصدق أبدا. - ودلالة تقتضي الكذب أبدا. - ودلالة إلى الصدق أقرب - ودلالة إلى الكذب أقرب. - ودلالة
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٣٢
المدخل: برهب ر ه أقَمْتُ عنده بُرْهَةً من الدهر، وأقام عندَنا بريه بريهة‏:‏ يريد مصغر إبراهيم على الترخيم حكي عن الفراء‏.‏ وأبـره فلـان‏:‏ جـاء بالبرهـان وبرهـن مولـد‏.‏ والبرهـان بيـان الحجـة وإيضاحهـا مـن البرهرهـة وهي البيضاء من الجواري كما اشتق السلطان من السليط لإضاءته‏.‏ وتقول‏:‏ لا تشبه العدلية بالمشبهه وافصل بين إبراهيم وأبرهه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٥٣١
المدخل: برهالبُرْهَة والبَرْهَة جميعاً: الحِينُ الطويل من الدهر، وقيل: الزمانُ. يقال: أَقمت عنده بُرْهَةً من الدهر كقولك أَقمت عنده سنة من الدهر. ابن السكيت: أَقمت عنده بُرْهَةً وبَرْهَةً أَي مدَّة طويلة من الزمان. والبَرَهُ: التَّرارةُ. وامرأَة بَرَهْرَهة، فَعَلْعَلة كرِّر فيها العين واللام: تارَّةٌ تكاد تُرْعَدُ من الرُّطُوبة، وقيل: بيضاء؛ قال امرؤ القيس: بَرَهْرَهَةٌ رُؤدَةٌ رَخْصَةٌ، كَخُرْعُوبةِ
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٦٧
المدخل: برهنالتهذيب: قال الله عز وجل: قُل هاتوا بُرْهانَكم إن كنتم صادقين؛ البُرْهان الحُجّة الفاصلة البيّنة، يقال: بَرْهَنَ يُبَرْهِنُ بَرْهَنةً إذا جاء بحُجّةٍ قاطعة لِلَدَد الخَصم، فهو مُبَرْهِنٌ. الزجاج: يقال للذي لا يبرهن حقيقته إنما أَنت متمنٍّ، فجعلَ يُبَرْهن بمعنى يُبَيِّن، وجَمْعُ البرهانِ براهينُ. وقد بَرْهَنَ عليه: أَقام الحجّة. وفي الحديث: الصَّدَقةُ بُرْهانٌ؛ البُرْهانُ: الحجّةُ والدليل أَي
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣٨
المدخل: بره* ب ر ه * أتت عليه * بُرْهَىٌ * من الدهر بضم الباء وفتحها أي مدة طويلة من الزمان قال الأصمعي * بَرَهُوتُ * على مثال رهبوت بئر بحضرموت يقال فيها أرواح الكفار وفي الحديث ﴿خير بئر في الأرض زمزم وشر بئر في الأرض برهوت﴾ ويقال برهوت مثل سبروت
رابط المدخل

* ب ر ه * أتت عليه * بُرْهَىٌ * من الدهر بضم الباء وفتحها أي مدة طويلة من الزمان قال الأصمعي * بَرَهُوتُ * على مثال رهبوت بئر بحضرموت يقال فيها أرواح الكفار وفي الحديث ﴿خير بئر في الأرض زمزم وشر بئر في الأرض برهوت﴾ ويقال برهوت مثل سبروت

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٨
المدخل: برهن* ب ر ه ن * * البُرْهانُ * الحجة وقد * بَرْهَنَ * عليه أي أقام الحجة
رابط المدخل

* ب ر ه ن * * البُرْهانُ * الحجة وقد * بَرْهَنَ * عليه أي أقام الحجة

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٦٧
المدخل: بره: ( البَرْهَةُ ) ، بالفْتحِ ( ويُضَمُّ : الزَّمانُ الطَّويلُ ) . ( وفي الصِّحاحِ : المدَّةُ الطَّويلَةُ مِن الزَّمانِ ؛ ( أَو أَعَمُّ ) ؛ ) والأَوَّلُ قَوْلُ ابنِ السِّكِّيت . يقالُ : أَقَمْتُ عنْدَه بُرْهَةً من الدَّهْرِ كقَوْلِكَ : أَقَمْتُ عنْدَه سَنَةً من الدَّهْرِ . ( وأَبْرَهَةُ بنُ الحارِثِ ) الرَّائِشُ ، الذي يقالُ له ذُو المَنارِ ، وهو ( تُبَّعٌ ) مِن مُلُوكِ اليَمَنِ . ( و )
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٨٨٥
المدخل: برهن: ( البُرْهانُ ، بالضَّمِّ : الحُجَّةُ ) الفاصِلَةُ البَيِّنَةُ ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿قُلْ هاتُوا بُرْهانَكم إن كُنْتم صادِقِينَ﴾ ؛ وكذلِكَ الحدِيثُ : الصَّدَقَةُ بُرْهانٌ ؛ أَي أنَّها حُجَّة لطالِبِ الأَجْر مِن أَجْلِ أنَّها فَرْضٌ يُجازِي اللَّهُ تعالى به . وقيلَ : هي دَليلٌ على صحةِ إيمانِ صاحِبِها لطيبِ نفْسِه بإخْراجِها ، وذلكَ لعَلاقةٍ ما بينَ النفْسِ والمالِ . وقالَ الرَّاغبُ ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٠٩٨
المدخل: برهبَرِهَ 1 بَرِهَ بر بره برة , aor. بَرَهَ , inf. n. بَرَهٌ, or, as in some copies of the K, بَرَهَانٌ, (TA, [and so I find in an excellent copy of the K, but in the CK بُرْهَان,]) His body returned to a healthy state, or his health of body returned to him, or his bodily condition became good, after having been altered by disease. (IAar, K. *) [The ه is perhaps a substitute for ء: see بَرِئَ.] ―
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٢٠٠
المدخل: برهنبَرْهَنَ Q., or, as some say, Q. Q., 1. Q. 1 بَرْهَنَ بر برهن برهنن رهن He adduced, (T, Z, Msb,) or established, (S, K, and Ham p. 7,) the بُرْهَان, (T, Z, Msb, K,) i. e. the evidence or proof [&c.]; (T, S, Msb, &c.;) or he adduced his evidence or proof [&c.]; (T, Msb;) عَلَيْهِ [against him, or it, or (as in اِسْتَدَلَّ عَلَيْهِ) of it], (S, K, and Ham p. 7,) and لَهُ [to him, or for him]: (Ham
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٩٧
بَرْهَنَ بَرْهَنَ a. [ acc. or 'Ala or 'An ], Proved, demonstrated. تَبَرْهَنَ تَبَرْهَنَ II , a. Was proved, demonstrated. بُرْهَاْن بُرْهَاْن 50 , ( pl. بَرَاْهِيْنُ 67 ), a. Proof, evidence; argument. بُرْهَة بُرْهَة a. Space of time. بَرَهْمَن بَرَهْمَن ( pl. بَرَاهِمَة ) a. Brahman.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٢٢٦
برهن بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ - بُرْهان بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ + كائن + لـِ أمر + بـِ شيء : يتقدم لـِ أجل الأمربـِ الدليل المقنع على صوابه، وذلك حسب طرق الاقتناع والاستدلال المنطقي المبني عليها تفكير البشر ﴿ومن يدع مع الله إلها آخر لا برهان له به﴾ بُرْهان: على وزن " فـُعلال" أو " فـُعـْلان": اسم فعل بمعنى مفعول من " بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ":
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٣ (الإجمالي: ٨٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. هيت

    الآيات المشتركة: ٤ · Getirin

  2. مع

    الآيات المشتركة: ٣ · Beraber

  3. ضمم

    الآيات المشتركة: ١ · Ve çek

  4. جيب

    الآيات المشتركة: ١ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  5. همم

    الآيات المشتركة: ١ · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  6. بيض

    الآيات المشتركة: ١ · Biid yumurta demektir

  7. رهب

    الآيات المشتركة: ١ · Cübbe demektir

  8. سلك

    الآيات المشتركة: ١ · Sülük demektir

  9. صدق

    الآيات المشتركة: ٢ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  10. بدأ

    الآيات المشتركة: ١ · Badiye çöl demektir

  11. سوأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. ربب

    الآيات المشتركة: ٤ · Ribve, tümsek demektir

الآيات التي ورد فيها(٨)

  1. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Sizin burhanınız

  2. أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

    Sizin burhanınız

  3. أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Sizin burhanınız

  4. وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Sizin burhanınız

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبرهن
YapıDörtlü kök
Özel DurumKökün aslen بره kökünden türetilmiş nûn ziyadeli bir yapı mı yoksa müstakil rubâî bir kök mü olduğu dilciler arasında tartışmalıdır
Bağlamsal Yakın Köklerحجج, بين, سلطن
Zıt Kökشبه
Çekirdek Özet 1Kuşkuya yer bırakmayacak biçimde parıldayan, ayrıştıran ve gerçeği apaçık ortaya çıkaran kesin ve ezici aydınlık
Çekirdek Özet 2İnkârcı iddiaların tutarsızlığını yıkan, muhatabın itirazını kökten kesen ilahî ve reddedilemez kesin kanıt
Çekirdek Özet 3Zan ve taklidin karşıtı olarak epistemik kesinliği sağlayan, şüpheyi giderip hakkı bağlayıcı kılan akli ve vahiy temelli bürhan
Kritik Hata RiskiBürhanı yalnızca felsefi veya mantıksal bir kıyas kalıbına indirgeyerek onun vicdani, ontolojik ve dönüştürücü ilahî kanıt boyutunu yok saymak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
برDışarı çıkarma, ayrıştırma, aydınlığa kavuşturma, saflık ve belirginleşme. Bu çekirdek برأ kökünde kusurdan arınmayı, برز kökünde gizlilikten açığa çıkmayı, برق kökünde parıldamayı ve برح kökünde gizlenenin açığa vurulmasını ifade eder.هHarekete nefes, ani parlama ve görünürlük katarak çekirdeğin soyut aydınlanma ve zihinde şimşek gibi çakma niteliğini güçlendirmiştir.
برDışarı çıkarma, ayrıştırma ve yalın hakikati berraklaştırma temel hareketi.نOluşan berraklığı ve kesinliği süreklilik, sarsılmaz bir bağlayıcılık ve zihni ikna eden kalıcı bir kanıt formuna dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırBilginin zihinde ve vicdanda yerleşikleştiği içsel alanı, güvenli kavrayış zeminini temsil eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstAklı, idraki, yönlendirici ilkeyi ve meselenin en üst ilkesel kaynağını simgeler.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesGerçeğin örtüsünü kaldırarak göz kamaştırıcı biçimde açığa çıkışı ve zihni dehşetle uyandırışı anlatır.
نFiliz, balık, tohum; süreklilik, canlılık, kalıcılıkOrtaya konan kanıtın kesintisizliğini, etkisinin sürüp giden bağlayıcılığını ve canlı tesirini gösterir.
برهنEvden ve zihinden parıldayarak yükselen sarsılmaz bilinçZihinsel idrak zemininde şüphenin karanlığını delip parıldayan, muhatabı itirazsız bırakan ve kalıcı sükûnet sağlayan kesin tanıklık hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAk kireç, bembeyaz parlama, gözü kamaştıracak ölçüde parıldayan berraklık; zihinde en küçük bir bulanıklık bırakmayan keskin ve katıksız açıklık.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem metinlerinde kökün türevi olan kelimeler, gecenin karanlığını bıçak gibi yaran ak ten, parlak beyazlık veya karşı konulamaz kesinlik anlamlarında şahitlendirilmiştir.
Erken Arapça kullanımİbn Manzûr ve Zeccâc gibi dilciler, muhatabın inat ve çekişmesini kökten kesip atan hüccet getirmeyi بَرْهَنَ يُبَرْهِنُ ifadesiyle aktarır; erken rivayetlerde sadakanın imanın sıhhatine dair parlak bir delil oluşu الصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ hadisiyle kaydedilmiştir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça برهن yapısı, kökeni bakımından klasik Sami dilleri dairesinde çift yönlü tartışılmıştır. Birinci damar, kelimenin Proto-Sami kökündeki berraklık, parlaklık ve arınmışlık bildiren köklerle akrabalığıdır; Nitekim İbranicede arınmış, berrak ve pak anlamına gelen 'bar' (בַּר) ve akıl berraklığı kökleri bu semantik alana aittir. İkinci damar ise kadim Güney Arabistan (Epigrafik Sabee / Himyeri) ve Etiyopya (Ge'ez) dillerinde görülen ve ışık saçmak, aydınlatmak, delil getirmek anlamı taşıyan köklerle kurulan tarihsel temastır. Ge'ez dilinde 'berhān' (ብርሃን) doğrudan ışık, aydınlık ve nur anlamına gelir. Bu semantik akış, kökün Arapçada da karanlığı ve kuşkuyu yok eden parlak akli nur ve ezici delil anlamını kazanmasında doğrudan bir alt katman oluşturmuştur. Dolayısıyla kök, parıldayan fiziksel ışıktan zihni aydınlatan kesin epistemik kanıta doğru düzenli bir semantik yükseliş sergiler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Leslau (Comparative Dictionary of Ge'ez), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبره ve nûn ziyadesi / برهنArapça içinde parlak beyazlık, ak kireç ve berraklık bildiren بَرِهَ kökünden mübalağa bildiren nûn ile türetildiği veya müstakil dörtlü fiil olduğu kabul edilir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGe'ez 'berhān' (ışık, nur) ve İbranice 'bar' (arı, berrak)Güney Sami dairesinde doğrudan ışık ve aydınlık bildiren isim, Arapçada kesin delil ve epistemik hüccet kavramına evrilmiştir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ışık ve berraklık çekirdeğiKuzeydoğu Afrika ve Afro-Asyatik katmanlarda parıldama, beyazlık ve ortaya çıkış bildiren fonetik paralellikler mevcuttur.Muhtemel

المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brockelmann, Jefferey.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
برهنAnlamlıKesin delil getirme, apaçık kılmaKarşı tarafın itirazını susturan, gerçeği bütünüyle berraklaştıran kesin kanıt.Hedef kök; Kur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
برهنMerkezKesin epistemik kanıtŞüpheyi kökten kazıyan, parıltısıyla karşıt görüşü susturan ve inkârı imkânsız kılan en üst düzey delildir.Zihinde ve vicdanda hiçbir karanlık nokta bırakmayan kesin burhandır.
حججKomşuKarşılıklı tartışma ve savunma kanıtıBir iddiayı muhataba karşı savunmak için getirilen her türlü gerekçe; zayıf veya geçersiz de olabilir.Diyalektik süreçte tarafların birbirine üstün gelmek için ileri sürdüğü argümandır.
بينKomşuAyrıştırma ve açıklamaBir şeyin sınırlarını belirleyerek onu diğerinden ayıran ve görünür kılan beyan ve delildir.İzah edici, karanlığı giderici ve farkı ortaya koyucu niteliği öne çıkar.
سلطنKomşuEzici yetki ve üstünlük kanıtıİnsanın üzerinde baskı kuran, reddedilmesi imkânsız güç, yetki ve kahredici hüccettir.Zihne boyun eğdiren, otoriter ve karşı konulamaz kanıt gücünü vurgular.
شبهZıtBelirsizlik ve yanılsamaGerçek ile sahtenin birbirine karışması, hakkın batılla örtülmesi ve kuşkulu durum.Zihni tereddütte bırakan, gerçeğin üzerini örten şüphe ve karmaşadır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبرهنKesin delil ortaya koymakKuşkuyu tamamen gideren, parlak ve ezici kanıt getirmeyi anlatır.Kesin
LatinceDemonstratio, argumentum evidensApaçık kanıtlama, gözler önüne sermeDemonstratio mantıksal zorunluluğu karşılarken bürhanın ontolojik ve aydınlatıcı nur boyutunu eksik bırakır.Güçlü
İngilizceIrrefutable proof, decisive evidenceÇürütülemez delil, kesin kanıtYalnızca epistemik ve hukuksal kesinliği karşılar; kökün içsel aydınlık ve vicdani kesinlik yönünü tam kapsamaz.Güçlü
AlmancaZwingender Beweis, EvidenzZorunlu kılan delil, apaçıklıkMantıksal açıdan karşı konulamazlığı verir; kökteki parıldama ve ilahî şahitlik boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
FransızcaPreuve irréfutable, démonstrationÇürütülemez ispatMantıksal çıkarım ve olgusal kesinliği ifade eder; bürhanın manevi ve sarsıcı ağırlığını taşımaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İddiayı temellendirme talebiTutarlı, çürütülemez akli ve nakli delilİnkârcıların ve şirk ehlinin asılsız iddialarına karşı kesin gerekçe getirmelerinin istendiği bağlam; Bakara 2:111, Enbiya 21:24, Neml 27:64, Kasas 28:75.
Peygamberlik mucizesi ve ilahî işaretGöz kamaştırıcı ve inkâr edilemez ontolojik ayetHz. Musa'ya Firavun ve kavmine karşı verilen iki büyük olağanüstü hüccet ve mucize; Kasas 28:32.
Kalbe inen ilahî basiret ve kesin korumaGünaha düşmeyi engelleyen manevi kesinlik ve ilahî şahitlikHz. Yusuf'un harama yönelmekten Rabbinin apaçık bürhanını görerek korunması bağlamı; Yusuf 12:24.
Bütün insanlığa indirilen evrensel hakikat ve nurPeygamber ve vahyin bizzat kendisiİnsanlara rablerinden gelen açık hidayet, sarsıcı gerçek ve aydınlatıcı delil; Nisa 4:174.
Hesaba çekilme anında geçersizleşen iddiaYanında hiçbir geçerli kanıt bulunmayan bâtıl inançİnsanın Allah ile beraber başka bir ilaha kanıtsızca yalvarmasının kınandığı yer; Mü'minun 23:117.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBilgi teorisi ve uluhiyet ispatıKıyas-ı bürhânî; zan ve zayıf önermelerden arınmış, zorunlu (zarûrî) ve kesin öncüllerle kurulan kesin bilgi vasıtası.Şüphenin zıddı olan kat'î ve yakînî bilgi düzeyine yoğunlaşmıştır.
FıkıhHukuk muhakemesi ve ispat teorisiHâkimin hükmüne esas teşkil eden kesin şahitlik, belge ve karinelerin bağlayıcılığı.Şüpheyi defeden ve mülkiyet veya sorumluluğu sabitleyen bağlayıcı delil.
TefsirMu'cize ve vahiy epistemolojisiAyetlerde geçen bürhanın mahiyeti; aklın zorunlu kabulleri, peygamber mucizeleri ve kalbi koruyan ilahî basiret.Vahyin akıl dışı değil, akla en üst düzeyde meydan okuyan kesinliği.
HadisAmel-iman ilişkisiSadakanın imanın doğruluğuna ve samimiyetine şahitlik eden sarsılmaz bir alamet oluşu.İçsel inancın ameli olarak dışa vurulan berrak ve tartışmasız ispatı.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve itikadın temellendirilmesiTaklidi yıkan kesin yakînİmanı zandan ve körü körüne tabi olmaktan korumakDinin temeli sorgusuz kabule değil, kalbi ve aklı tatmin eden açık bürhana dayanır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiYanlışlanamaz kesin kanıtlama ilkesiHipotezi veya iddiayı kesin delille doğrulayıp şüpheyi elemekBilimsel doğrulama ve mantıksal tutarlılığın en üst ispat düzeyidir.Kesin
SiyasiYönetim meşruiyeti ve iddia sahipliğiHak iddiasında delil getirme zorunluluğuKeyfî otoriteyi ve despotik dayatmaları engellemekOtorite kuru güçle değil, getirdiği meşru ve bürhânî gerekçelerle hesap verir.Güçlü
İktisadiMülkiyet, ticaret ve mali iddialarİktisadi hakkın tescili ve ispatıAnlaşmazlıklarda tarafların haksız kazanç ve iddialarını bertaraf etmekSözleşmeler ve hak talepleri açık, şüphesiz bürhan ve belgelerle korunur.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMatematiksel aksiyomatik ispat (Formal proof)Bir teoremin doğruluğunu, aksiyomlardan ve mantık kurallarından hareketle şüpheye yer bırakmayacak biçimde türetme hareketi.Kesin
Beşeri bilimlerYargısal kesin delil ilkesi (Standard of proof beyond a reasonable doubt)Hukukta bir suçun veya hakkın, makul hiçbir şüphe bırakmayacak şekilde ispatlanarak kesin hükme bağlanması ilkesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiBürhanı sadece Aristo mantığındaki beş sanattan biri olan biçimsel kıyas formuna indirgemek ve Kur'an'ın bu kavramla sunduğu canlı, ahlaki ve ontolojik boyutu göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bürhan sadece zihinsel bir kıyas değil; insanın fıtratını sarsan, mucizeyle gözleri kamaştıran, kalbe haram karşısında direnç veren ilahî nur ve bizzat peygamberin tebliğidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBürhan kuru bir mantıkçılığa hapsedildiğinde, vahyin insan bilinci üzerindeki dönüştürücü gücü ıskalanır; inanç sadece felsefi bir münazaraya dönüşür ve ahlaki kesinlik hissi zayıflar.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insanı zanna, ataların körü körüne taklidine ve temelsiz hevalara tabi olmaktan menedip kesin bilgiye davet eden epistemik omurgasını inşa eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şirk koşanların iddialarını çürüten meydan okuma ayetlerinde, peygamberlerin risaletini teyit eden mucize bağlamlarında ve peygamberlerin ahlaki korunmuşluğunu anlatan kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin delilsiz bir dogmatizmden ibaret olduğu iddiasını kökten yıkar; muhataplarını her iddiada delil getirmeye çağırarak (Bakara 2:111) imanı akli ve ahlaki bir sorumluluk zeminine oturtur.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKaranlığı ve bulanıklığı bıçak gibi kesip atan ak kireç parıltısı, göz kamaştırıcı berraklık ve netlik.
  • Soyut anlamZihinsel şüpheleri, tereddütleri ve itirazları ortadan kaldıran, hakikati apaçık kılan çürütülemez epistemik ve ahlaki kesinlik.
  • Sistematik karşılıkDogmatik veya zannî iddiaları eleyerek bilginin, inancın ve yargının ancak doğrulanabilir kesin hüccetle ayakta durabileceğini gösteren ispat ilkesi.
  • LaTeX modeliB(x)=lim⁡D→∞(I(x)−⋃kSk)  ⟹  P(x)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde x incelenen iddia veya hakikati, I(x) bu hakikate dair taşınan içsel aydınlık ve idrak potansiyelini temsil eder. Sk kümeleri zihni ve vicdanı saran şüphe, tereddüt ve zannî tortulardır. Delil kuvveti ve açıklık (D) sonsuza doğru yöneldiğinde bürhan fonksiyonu (B(x)), tüm şüphe kümelerini bütünüyle dışarıda bırakır ve idrak edilen gerçeğin kesinlik olasılığını (P(x)) tam bire, yani sarsılmaz yakîne ulaştırır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب