بكم
ب - ك - م
جذر- الورود: ٦
- الآيات: ٦
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Dilsizالمزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dilsiz
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢١٩الكاف والباء والميم معهما
ب ك م مستعلم فقط بكم: الأَبْكَمُ: الأخرس الذي لا يَتَكَلَّمُ. وإذا امتنع الرجل من الكلام جهلاً أو تعمداً فقد بكم عنه، وقد يقال للذي لا يفصح: إنه لأَبْكَمُ. والأَبكم في التفسير هو الذي ولد أخرس.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٩رجل أبكَمُ وبَكيمٌ، أي أخرسُ بيِّن الخرس. وقال:
فَليْتَ لساني كان نِصْفَيْنِ، منهمـا بَكيمٌ ونِصْفٌ عند مجرى الكواكبِ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٩٨باب الكاف والباء مع الميم
بكم
بكم : قال الليث : يقال للرَّجُل إذا امتنع مِنَ الكَلاَمِ جَهْلاً أو تَعَمُّداً : بَكِمَ عَنِ الكَلاَمِ .
وقال أبو زيد في ( النوادر ) : رَجُلٌ أَبْكَمُ وهو العَيُّ الْمُفْحَمُ ، وقد بَكِمَ بَكَماً وبَكَامَةً .
وقال في مَوْضِعٍ آخر : الأبْكَمُ : الأقْطَعُ اللِّسَانِ ، وهو العَيُّ بالجوابِ الذي لا يُحْسِنُ وَجْهَ الكَلاَمِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنَّهُ قال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٣٨(باب الباء والكاف وما يثلثهما)
(بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه.
فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد:
* غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) *
قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٢- قال عز وجل: ﴿صم بكم﴾ [البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى: ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء﴾ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤ب ك م
تلكم فلان فتبكم عليه إذا أريج عليه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٧٩٤البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٤* ب ك م * رجل * أبْكَمُ * و * بَكِيمٌ * أي أخرس بين * البَكَمِ * وبابه طرب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٤٥| | ( البَكَمُ ، محرّكة : الخَرَسُ ) ما | كانَ ، ( كالبَكامَةِ أو ) هو الخَرَس ( مَعَ | عِيٍّ وَبَلَهٍ ، أو ) هو ( أَنْ يُولَدَ ) الإِنسان | ( ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ ) ، قاله | ثعلب . وقال الأَزْهريُّ : بَيْنَ الأَبكم | والأخرس فَرْقٌ في كلام العرب ، | فالأخرسُ الذي خُلِقَ ولا نُطْقَ له | كالبَهِيمَة العَجْماء ، والأَبْكَم الّذي | لِلِسانِه نُطْقٌ وهو لا يَعْقِلُ الجَوابَ | ولا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٨٨٣بَكِمَ
1 بَكِمَ أبكم ب بكم كم aor. بَكَمَ , (Msb, K,) inf. n. بَكَمٌ, (S, K,) He was أَخْرَسٌ [meaning dumb, either by natural conformation or from inability to find words to express what he would say]; (S, Msb, K; *) بَكَمٌ being syn. with خَرَسٌ, as is also بَكَامَةٌ [accord. to rule an inf. n. of بَكُمَ, which may also have the same signification as بَكِمَ, as well as another to be explained
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٧٤بَكِمَ
بَكِمَ A ( n. ac. بَكَم 4 ) بَكُمَ U ( n. ac. بَكَاْمَة 22t )
a. Was dumb, silent; was confounded, silenced, dumbfounded.
أَبْكَمَ
أَبْكَمَ IV ,
a. Rendered dumb; silenced.
أَبْكَمُ
أَبْكَمُ 14 , ( pl. بُكْم 3 ),
a. Dumb, mute.
بَكِيْم
بَكِيْم 25 ,
a. see 14 .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٤٥٢بكم
بَكِمَ - يَبْكَمُ - أَبْكَم - بُكْم
بَكِمَ - يَبْكَمُ + الكائن : يصير أو يكون أبكم: يكون أخرس: لا يستطيع نطق الكلام لعلة في لسانه أو سمعه أو دماغه أو ما شابه
أَبْكَم: على وزن " افعل"اسم فاعل مبالغة من " بَكِمَ - يَبْكَمُ ": الأخرس: من لا يستطيع النطق
بُكْم: جمع " أَبْكَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو
بكم بَكِمَ - يَبْكَمُ - أَبْكَم - بُكْم بَكِمَ - يَبْكَمُ + الكائن : يصير أو يكون أبكم: يكون أخرس: لا يستطيع نطق الكلام لعلة في لسانه أو سمعه أو دماغه أو ما شابه أَبْكَم: على وزن " افعل"اسم فاعل مبالغة من " بَكِمَ - يَبْكَمُ ": الأخرس: من لا يستطيع النطق بُكْم: جمع " أَبْكَم " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو لسوء الكلام نفسه والتكلم بألفاظ وكلمات وأصوات غير مفهومة"،وهي: بَهِمَ - يَبْهَمُ، صَمَّ - يَصَمًّ، بَكِمَ - يَبْكَمُ، لَغَا - يَلْغُو، عَجَمَ - يَعْجُمُ، فَنِدَ - يَفْنَدُ أبكم - بكم ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء وهو كل على مولاه أينما يوجه لا يأت بخير هل يستوي هو ومن يأمر بالعدل وهو على صراط مستقيم(76)﴾ النحل ﴿صم بكم عمي فهم لا يرجعون (18)﴾ البقرة ﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم(39)﴾ الأنعام ﴿إن شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقلون(22)﴾ الأنفال ﴿ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء صم بكم عمي فهم لا يعقلون(171)﴾ البقرة ﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء مختار الصحاح ● [بكم] ب ك م: رجل أبْكَمُ و بَكِيمٌ أي أخرس بين البَكَمِ وبابه طرب الراغب بكم قال عز وجل: }صم بكم﴿[البقرة/18]، جمع أبكم، وهو الذي يولد أخرس، فكل أبكم أخرس، وليس كل أخرس أبكم، قال تعالى:﴾وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء{ [النحل/76]، ويقال: بكم عن الكلام: إذا ضعف عنه لضعف عقله، فصار كالأبكم. ملخص اللسان 1. البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، 2. البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، 3. بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. 4. صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، 5. البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. 6. والأَبْكَم الذي للسانه نُطْقٌ وهو لا يعْقِل ألجوابَ ولا يُحْسِن وَجْه الكلام. 7. ويقال للرجل إذا امتنَع من الكلام جَهْلاً أو تَعمُّداً: بَكُمَ عن الكلام. 8. رجلٌ أَبْكَم وهو العَييُّ المُفْحَم، 9. الأَبْكَم الأَقْطَع اللسان، 10. الأَبْكَمُ الذي لا يَعْقِل الجَواب، لسان العرب ● - بكم: البَكَمُ: الخرَسُ مع عِيٍّ وبَلَهٍ، وقيل: هو الخرَس ما كان، وقال ثعلب: البَكَمُ أَنْ يُولَدَ الإنسانُ لا يَنْطِق ولا يَسْمَع ولا يُبْصِر، بَكِمَ بَكَماً وبَكامةً، وهو أَبْكَمُ وبَكِيمٌ أَي أَخْرَس بَيِّن الخَرَس. وقوله تعالى: صُمٌّ بُكْمٌ عْمْيٌ؛ قال أَبو إِسحق: قيل معناه أَنهم بمنزلة من وُلد أَخْرَس، قال: وقيل البُكْمُ هنا المَسْلُوبُو الأَفئدة. قال الأَزهري: بَيْن الأَخْرسِ والأبْكَمِ فَرقٌ في كلام العرَب: فالأَخْرسُ خُلِقَ ولا نُطْقَ له كالبَهيمة العَجْماء، والأَبْكَم الذي للسانه نُطْقٌ وهو لا يعْقِل ألجوابَ ولا يُحْسِن وَجْه الكلام. وفي حديث الإيمان: الصُّمّ البُكْمُ؛ قال ابن الأَثير: البُكُم جمع الأَبْكَم وهو الذي خُلِقَ أَخْرَس، وأَراد بهم الرَّعاعَ والجُهَّالَ لأَنهم لا ينتفعون بالسَّمْع ولا بالنُّطْق كبيرَ منْفعةٍ فكأَنهم قد سُلِبُوهُما؛ ومنه الحديث: سَتكونُ فِتنةٌ صَمَّاءُ بَكْماءُ عَمْياءُ؛ أَراد أَنها لا تَسْمَع ولا تُبْصِر ولا تَنْطِق فهي لذهاب حَواسِّها لا تُدْرِك شيئاً ولا تُقلِع ولا تَرْتَفِع، وقيل: شَبَّههَا لاخُتِلاطِها وقَتْل البريء فيها والسَّقِيم بالأَصَمّ الأَخْرس الأَعمى الذي لا يَهْتَدِي إلى شيء، فهو يَخْبِطُ خَبْطَ عَشْواء. التهذيب في قوله تعالى في صِفَة الكُفَّار: صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ؛ وكانوا يَسْمَعون ويَنْطِقُون ويُبْصرون ولكنهم لا يعُون ما أَنزل الله ولا يتكلَّمون بما أُمروا به، فهم بمنزِلة الصُّمِّ البُكْمِ العُمْي. والبَكِيمُ: الأَبْكَمُ، والجمع أَبْكامٌ؛ وأَنشد الجوهري: فَلَيْتَ لِساني كانَ نِصْفَيْنِ: منهما بَكِيمٌ ونِصفٌ عند مَجْرَى الكَواكِب وبَكُمَ: انقَطع عن الكلام جَهْلاً أَو تَعَمُّداً. الليث: ويقال للرجل إذا امتنَع من الكلام جَهْلاً أو تَعمُّداً: بَكُمَ عن الكلام. أَبو زيد في النوادر: رجلٌ أَبْكَم وهو العَييُّ المُفْحَم، وقال في موضع آخر: الأَبْكَم الأَقْطَع اللسان، وهو العَييُّ بالجَواب الذي لا يُحسِن وجه الكلام. ابن الأَعرابي: الأَبْكَمُ الذي لا يَعْقِل الجَواب، وجمع الأَبْكَم بُكْمٌ وبُكْمان، وجمع الأَصَمِّ صُمٌّ وصُمَّانٌ. مقاييس اللغة: بكم الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرس. قال الخليل: الأبكَمُ الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهلاً أو تعمداً يُقال بَكُمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ، وَالأبْكَم في التَّفْسِير للذي وُلِدَ أخْرَس. قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم، وَجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيف وأشرافٍ. القاموس المحيط: البَكَمُ، محرَّكةً الخَرَسُ، كالبَكامَةِ، أو مع عِيِّ وبَلَهٍ، أو أن يُولَدَ ولا يَنْطِقَ ولا يَسْمَعَ ولا يُبْصِرَ. بَكِمَ، كفَرِحَ، فهو أبْكَمُ وبَكِيمٌ ج بُكْمانٌ وبُكْمٌ. وبَكُمَ، ككرُمَ امْتَنَعَ عن الكلامِ تَعَمُّداً، وانْقَطَعَ عن النكاحِ جَهْلاً أو عَمْداً. وتَبَكَّمَ عليه الكلامُ أُرْتِجَ. وذُو بُكُمٍ، كعُنُقٍ ع. تاج العروس: ( البكم محركة الخرس ) ما كان ( كالبكامة أو ) هو الخرس ( مع عى وبله أو ) هو ( ان يولد ) الانسان ( ولا ينطق ولا يسمع ولا يبصر ) قاله ثعلب وقال الازهرى بين الابكم والاخرس فرق في كلام العرب فالاخرس الذى خلق ولا نطق له كالبهيمة العجماء والا بكم الذى للسانه نطق وهو لا يعقل الجواب ولا يحسن وجه الكلام وقد ( بكم كفرح فهو أبكم و بكيم ) كأمير وأنشد الجوهرى فليت لساني كان نصفين منهما * بكيم ونصف عند مجرى الكواكب وقال أبو زيد الا بكم هو العيى الفحم وقال في موضع آخر من النوادر هو الا قطع اللسان وهو العيى بالجواب وقال ابن الاعرابي هو الذى لا يعقل الجواب ( ج بكمان ) بالضم كما يجمع الاصم صمانا ( وبكم ) بالضم كأصم وصم وقوله تعالى صم بكم عمى فهم لا يعقلون قال الزجاج قيل معناه انهم بمنزلة من ولد أخرس قال وقيل البكم المسلوبو الافئدة وقال ابن الاثير البكم جمع الا بكم وهو الذى خلق أخرس ويراد بهم الجهال والرعاع لانهم لا ينتفعون بالسمع ولا بالنطق كثير منفعة فكأنهم قد سلبوهما ومنه الحديث ستكون فتنة صماء بكماء عمياء أراد انها لا نبصر ولا تسمع ولا تنطق فهى لذهاب حواسها لا تدرك شيأ ولا تقلع ولا ترتفع وقيل شبهها لاختلاطها وقتل البرئ فيها والسقيم بالاصم الاخرس الاعمى الذى لا يهتدى إلى شئ فهو يخبط خبط عشواء ( وبكم ككرم امتنع عن الكلام تعمدا ) أو جهلا قاله الليث وقال غيره انقطع بدل امتنع ( و ) من المجاز بكم إذا ( انقطع عن النكاح جهلا أو عمد أو ) في الاساس ( نبكم عليه الكلام ) أي ( ارتج ) عليه ( وذو بكم كعنق ع ) نقله الصاغانى ولما بلغ الشيخ الاجل الزاهد الامين الملتجئ إلى حرم الله تعالى رضى الدين الحسن بن محمد بن الحسن الصاغانى تغمده الله تعالى برحمته في تصنيف كتابه العباب الزاخر واللباب الفاخر إلى هذا المكان اخترمته المنية وبقى الكتاب مقطوعا والحكم لله العلى الكبير وقد أشرنا إلى ذلك في الخطبة * ومما يستدرك عليه بكيم جمعه ابكام كشريف وأشراف عن ابن دريد
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ٥٨)
- صمم
الآيات المشتركة: ٥ · Sağırlar
- عمي
الآيات المشتركة: ٣ · Kör demektir
- خبو
الآيات المشتركة: ١ · Söndü
- نعق
الآيات المشتركة: ١ · Haykırır
- صرط
الآيات المشتركة: ٢ · Yol
- عقل
الآيات المشتركة: ٢ · Akledersiniz
- وجه
الآيات المشتركة: ٢ · Yüz demektir
- مثل
الآيات المشتركة: ٢ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- ضلل
الآيات المشتركة: ٢ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- قوم
الآيات المشتركة: ٣ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- دبب
الآيات المشتركة: ١ · Böcek demektir
- ولي
الآيات المشتركة: ٢ · Veli arka demektir
الآيات التي ورد فيها(٦)
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
Dilsizler
وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
Dilsizler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرس, عجم, صمت |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Doğuştan veya zihinsel yetersizlik sebebiyle konuşma ve ifade kabiliyetinden yoksun olma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikati işitip kavramayan ve bu sebeple doğruyu ikrar ve telaffuz edemeyen zihinsel-iradî tıkanıklık hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bilgi akışının ve rasyonel iletişimin kesilmesi sonucu oluşan mutlak edilgenlik ve işlevsizlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel dilsizlik sayıp Kur'an'daki ahlaki, bilişsel ve epistemolojik sorumluluk boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بك | Sıkıştırma, çarpma, daraltarak hareketten veya çıkıştan alıkoyma; nitekim بكك kökünde izdihamla boyun kırma ve ezme, بكر kökünde vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık an, بكي kökünde ise kederin göğsü sıkıştırmasıyla gözyaşı boşalması görülür. | م | Çekirdekteki sıkışma ve tutulma eylemine ağzın kapanması ve ses kanalının tamamen bloke olması niteliği eklenerek anlam kalıcı konuşamama ve ifade tıkanıklığına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır | İçeride kalma, dışarıya kapalı olma ve mahfuzluk alanı |
| ك | avuç içi | Kavrama, sıkıştırma, baskı altında tutma ve bükme |
| م | su | Akışkanlık, içsel derinlik ve potansiyel dalgalanma |
| بكم | Evin içine kapanıp avuçla bastırarak akışı durdurma | Zihinde ve göğüste bulunan anlam ve ses akışının dışarı çıkış yolunun kapatılarak içeride hapsedilmesi, ifadenin dış dünyaya aktarılamaması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Anadan doğma dilsiz olmak veya zihinsel kavrayış kıtlığı sebebiyle sözün çıkış yolunu bulamaması, ağzı olup meramını anlatamama hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde lafzın doğrudan şahidi nadir olup kullanım çoğunlukla doğuştan konuşamayan köleler ve aklı ermeyen kimseleri nitelemek üzere nakledilmiştir; pakette geçen sözlük kayıtlarında köke dair müstakil bir Cahiliye beyti aktarılmamıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde bir kimse cehaletinden, şaşkınlığından veya bilinçli olarak susmasından ötürü söz söyleyemediğinde بَكِمَ عَنِ الكَلامِ denilmiş; zihni tutulup dili bağlanan kimse için de تَبَكَّمَ عَلَيْهِ ifadesi kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بكم kökü, Sami dilleri ailesinde dar ve özel bir alana sıkışmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün biliteral çekirdeği olan بك unsuru, Proto-Sami düzeyde içe kapanma, vurulma, darbe alma ve sesin tıkanmasıyla ilişkili yansımalı bir tabana dayanır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kökün doğrudan birebir üçlü biçimi yaygın bir kelime olarak karşılık bulmaz; buna karşılık dilsizlik, sessizlik veya pelteklik kavramları genellikle farklı fonetik köklerle karşılanır. Arapçada ise kök, dudak ünsüzü olan م harfinin kapanma etkisiyle birleşerek konuşma organının fonksiyonunu bütünüyle yitirmesi veya doğuştan konuşma yetisinin bulunmaması halini adlandıran özgün bir morfolojik birime dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, iç Arapça gelişiminde somut bir doğum kusurundan bilişsel bir idrak yoksunluğuna doğru anlam genişlemesi yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بكم | Doğuştan konuşamama, sonradan zihinsel tutulma veya cehalet sebebiyle meramını anlatamama ve susma haline evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *bk / *b-k-m | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlı olup ikili çekirdek düzeyinde baskı ve ses kısıklığı ile akrabadır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu köke dair doğrulanabilir soydaş veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Anlamlı | Dilsizlik | Doğuştan veya zihinsel kısıtlılıktan ötürü konuşamama hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بمك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كبم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| كمب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مبك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| مكب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بكم | Merkez | Dilsizlik ve ifade yoksunluğu | Doğuştan gelen veya zihinsel idrak eksikliğine dayalı konuşamama | Söz söyleme yetisinin kökten yokluğu veya aklın işletilmemesi sonucu dilin kilitlenmesi. |
| خرس | Komşu | Konuşma engeli | Organik veya arızi ses kısıklığı ve konuşamama | خرس genel dilsizliktir; her ebkem ahrastır ancak her ahras ebkem değildir, ebkemde akıl zafiyeti veya doğuştanlık belirgindir. |
| عجم | Komşu | Anlaşılmazlık | Konuşulan sözün kapalı, yabancı veya net olmaması | Seste bir çıkış vardır fakat lafız muhatap tarafından çözülemez; dilsizlikten ziyade ibham durumudur. |
| صمت | Komşu | Suskunluk | Konuşma gücü varken iradî olarak sözü terk etme | İletişim yetisi sağlamdır, konuşmama tercihe bağlı ve geçici bir durumdur. |
| نطق | Zıt | Konuşma ve telaffuz | Anlamlı, düzenli ve maksadı açıkça bildiren ses çıkarma | Zihindeki mananın düzenli harfler ve lafızlar halinde dışarıya aktarılması eylemidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بكم | Dilsizlik | Konuşma melekesinin doğuştan veya zihinsel idrak yokluğu sebebiyle işlememesi halidir. | Kesin |
| Latince | mutus, obmutescere | Dilsiz, sessiz kalmak | Fiziksel konuşamama durumunu karşılar; zihinsel ve ahlaki sorumluluk yönündeki iradi körelmeyi tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | dumb, mute | Dilsiz, sessizleşmiş | "Dumb" kelimesi tarihsel olarak hem dilsizliği hem de ahmaklığı/idraksizliği barındırdığı için kökün nüansına oldukça yaklaşır. | Güçlü |
| Almanca | stumm | Dilsiz | Salt konuşma organının ses çıkarmaması durumunu belirtir; zihinsel kavrayış kıtlığı boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | muet | Dilsiz, suskun | Fiziksel sessizlik ve konuşamama haline odaklanır; idraksizlikten doğan ifade felcini doğrudan vermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُكْمٌ / الْبُكْمُ / وَبُكْمٌ | Manevi-bilişsel dilsizlik | Hakikati duyup kavrayamadıkları için hakkı ikrar ve tebliğ edemeyen münkir ve münafıklar (Bakara 2:18, Bakara 2:171, En'âm 6:39, Enfâl 8:22). |
| أَبْكَمُ | Fiziksel-sosyal acziyet | Hiçbir şeye gücü yetmeyen, efendisine yük olan mutlak bağımlı ve aciz köle temsili (Nahl 16:76). |
| وَبُكْمًا | Uhrevi ceza ve mahrumiyet | Dünyada hidayete göz ve kulak tıkayanların kıyamet günü diriltilişindeki duyusal ve lisanî mahrumiyet hali (İsrâ 17:97). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif ve sorumluluk şartları | Akıl ve anlama yetisi bulunmayan doğuştan dilsizin ilahi hitaba muhataplığı meselesi | Hitabı kavrama ve iman ikrarını lisanen yerine getirebilme ehliyetinin sınırları. |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve ibadetler | Dilsizin (ebkem) işaretiyle nikah, talak, ikrar, alışveriş ve namazdaki kıraat mükellefiyeti | İradenin bedensel işaretle beyanı ve bu işaretin bağlayıcılık derecesi. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | "Sağırlar, dilsizler, körler" terkibindeki duyusal iptalin hakikat mi yoksa istiare mi olduğu | Duyu organlarının açık olmasına rağmen fonksiyonel olarak sıfırlanması. |
| Hadis | Fitne ve ahlak tasvirleri | Kör, sağır ve dilsiz fitneler vasfı ile ahmak ve bilinçsiz kalabalıkların durumu | Olaylar karşısında doğruyu söyleyemeyen, adaleti haykırmayan toplumsal atalet. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şahadet | Hakkı ikrardan acizlik | Hakikatin tanıklığını yapamama | Dini alanda ebkem, ilahi mesaja muhatap olduğu halde onu tasdik edip tebliğ edemeyen kimsedir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve iletişim | Bilgi üretim ve aktarım tıkanıklığı | İfade ve müzakereyi kesme | İlmi sistemde veri işleme ve sentez yetisinin yokluğu, ilmin aktarılamaması sonucunu doğurur. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal alan ve temsil | Söz hakkı ve irade yoksunluğu | Karar alma süreçlerinde edilgenlik | Siyasi yapıda hiçbir gücü ve sözü olmayan, yönlendirilen ve temsil kabiliyeti bulunmayan kitle. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mübadele | Değer beyan edememe ve atalet | Sözleşme kuramama ve yüke dönüşme | Nahl 16:76 ayetinde belirtildiği gibi hiçbir katma değer üretemeyen, sadece yük olan ekonomik atalet. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkış hattı kesilmiş açık devre / Sıfır çıkışlı sinyal iletimi | Giriş sinyali gelse dahi içsel bir arıza sebebiyle sistemin çıkış (output) üretememesi, enformasyonun dışa aktarılamayıp sıfırlanması durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sivil ölüm ve kamusal görünmezlik / İfade felci | Bireyin veya grubun toplumsal alanda söz söyleme, hak arama ve kendini ifade etme kanallarının tamamen tıkanarak nesneleşmesi halidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tıbbi ve biyolojik bir engel (dilsizlik) olarak görüp ahlaki ve zihinsel tercihlerle ilgisiz saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, fiziksel organ sağlam olsa dahi aklın, vicdanın ve imanın devre dışı bırakılmasıyla ortaya çıkan "hakikati ifade edememe" felcini anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerin doğrudan muhatabı olan inkarcı, münafık veya duyarsız tipleri masum birer fiziksel engelli gibi algılayarak ilahi kınamanın epistemolojik hedefini saptırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin temel amacının insanı edilgenlikten, anlamsızlıktan ve hakikatsizlikten kurtarıp şahitlik eden, konuşan ve hakkı savunan aktif bir özneye dönüştürmek olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve müşriklerin idrak tıkanıklığını ele alan ayetlerde ve iki köle meselinin anlatıldığı Nahl 16:76 ayetinde temel ayrım noktasıdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate karşı susmanın, tarafsız kalmanın veya aklı kullanmamanın nötr bir durum olmadığını; bunun manevi bir felç ve dilsizlik (ebkemlik) suçu olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDoğuştan veya zihinsel kısıtlılık sebebiyle ses tellerinin ve dilin meram anlatacak şekilde söz üretememesi, dilsizlik.
- Soyut anlamGirdi olarak alınan bilginin zihinde ve kalpte işlenememesi sonucunda hakikatin beyan edilememesi, ifadenin felç olması.
- Sistematik karşılıkSistemin içsel işleme kabiliyetini yitirerek dış dünyaya anlamlı, dönüştürücü ve rasyonel hiçbir çıktı verememesi durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme yönelen ilahi hitap ve duyusal girdiyi; bu girdiyi anlamlandıracak olan akıl ve idrak kapasitesini; ise dış dünyaya verilen hakikat ikrarı ve sözlü çıktıyı temsil eder. İdrak mekanizmasının boş küme olması (), sisteme bilgi girse dahi dışa aktarılan anlamlı ifadenin ve kelamın mutlak olarak sıfırlanmasıyla () sonuçlanmaktadır.