بهم
ب - ه - م
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٣٣باب الهاء والميم والباء معهما
ب ه م مستعمل فقط بهم: البَهْمَةُ: أسمٌ للذّكر والأُنثى من أولادِ بَقَرِ الوَحْش وضروب الغَنَم، والجميع: البَهْم والبِهام.
والبَهْمُ أيضاً: صِغارُ الغَنَم.
والبُهْمَي: نباتٌ تَجِدُ به الغَنَم وجداً شديداً ما دام أَخْضَرَ. فإذا يَبِسَ هرَّ شوكُه وامتنع. الواحد: بُهْمَي أيضا، ويقال للواحدة بُهماة أيضا.
والإِبُهْام: الإِصْبَع الكُبْرَى التي تلي المُسَبِّحة ، والجميع:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٤٩البِهامُ: جمع بَهْمٍ. والبَهْمُ: جمع بَهْمَةٍ، وهي أولاد الضأن. والبَهْمَةُ اسمٌ للمذكّر والمؤنّث. وقد جعل لبيد أولاد البقر بِهَاماً بقوله:
والعينُ ساكنةٌ على أَطْلائِهاعوذاً تأَجَّلَ بالفضاء بِهامُها
ويقال: هم يُبَهِّمُونَ البَهْمَ تَبْهيماً، إذا أفردوه عن أمّهاته فَرعَوْهُ وحده. أبو عبدية: البُهْمَةُ بالضم: الفارس الذي لا يَدْري مِنْ أين يُؤْتى، من شدّة بأسه، والجمع بُهَمٌ. ويقال أيضاً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٨٦٨باب الهاء والباء مع الميم
بهم
أُهملت وجوهه إلا بهم .
بهم : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يحشر الناس يوم القيامة غرلاً بُهْمَاً ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : البهْم واحدها بَهِيم ، وهو الذي لا يخلِط لَوْنَه لونٌ سِواه ، من سوادٍ كان أو غيره .
قال أبو عبيد : فمعناه عندي أنه أراد بقوله : بُهْمَاً يقول : ليس فيهم شيءٌ من الأعراض والعاهات التي تكونُ في الدُّنيا : من العَمَى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٥٧٣(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو.
(بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي
(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو. (بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ. (بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس. (بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب. (بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة. (بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً. (بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء. فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال : وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة: ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5]) فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر". البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر. وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم: ... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت: قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]). فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً. (بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ. (بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً. (بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر. فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله: * وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) * والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن. (بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ. (بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة: * كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) * (بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء. فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها. وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61]. والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل. (بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه. ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال: لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله: ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ. --------------ــــ ([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة. ([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان. ([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة". ([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً. ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم". ([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان. ([7])البيت في اللسان (5: 152-154). ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321. ([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه". ([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل * ([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد". ([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72). ([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة. ([14]) كذا في الأصل. ([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٥٥- البهمة: الحجر الصلب، وقيل للشجاع بهمة تشبيها به، وقيل لكل ما يصعب على الحاسة إدراكه إن كان محسوسا، وعلى الفهم إن كان معقولا: مبهم.
ويقال: أبهمت كذا فاستبهم، وأبهمت الباب: أغلقته إغلاقا لا يهتدى لفتحه، والبهيمة: ما لا نطق له، وذلك لما في صوته من الإبهام، لكن خص في التعارف بما عدا السباع والطير.
فقال تعالى: ﴿أحلت لكم بهيمة الأنعام﴾ [المائدة/1]، وليل بهيم، فعيل بمعنى مفعل (في المخطوطة: بمعنى
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٧٤ب ه م
أبهم الباب أغلقه.
أنشد سيبويه: الفارجي باب الأمير المبهم واللون البهيم: ما لا شية فيه أي لون كان إلا الشهبة.
يقال ليل بهيم وليال دهم بهم.
وفلان بهمـة مـن البهم: للشجاع الذي يستبهم على أقرانه مأتاه.
وقيل: سمي بالبهمة التي هي الصخرة المصمتة المبهمة.
ومن المجاز: أمر مبهم: لا مأتي له.
وأبهم فلـان علـيّ الأمـر وكلـام مبهـم: لا يعـرف لـه وجـه واستبهم عليه الأمر:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٤٢٠البَهِيمةُ كلُّ ذاتِ أَربَعِ قَوائم من دَوابّ البرِّ والماء، والجمع بَهائم. والبَهْمةُ: الصغيرُ من أَولاد الغَنَم الضأْن والمَعَز والبَقَر من الوحش وغيرها، الذكَرُ والأُنْثى في ذلك سواء، وقل: هو بَهْمةٌ إذا شبَّ، والجمع بَهْمٌ وبَهَمٌ وبِهامٌ، وبِهاماتٌ
جمع الجمعِ. وقال ثعلب في نَوادِره: البَهْمُ صِغارُ المعَز؛ وبه فسِّر قول الشاعر:
عَداني أَنْ أَزُورَك أَنَّ بَهْمي
عَجايا كلُّها إلا قليلا
أَبو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٧٧* ب ه م * * البِهَامُ * جمع بهم و * البَهْمُ * جمع * بَهْمَةٍ * وهي ولد الضأن ذكرا كان أو أنثى والسخال أولاد المعز فإذا اجتمعت البهام والسخال قيل لهما جميعا بهام وبَهْمٌ أيضا وأمر * مُبْهَمٌ * لا مأتى له و * أَبْهَمَ * الباب أغلقه والأسماء * المُبْهمَةُ * عند النحويين هي أسماء الإشارات و * اسْتبْهَمَ * عليه الكلام استغلق وفي الحديث ﴿يحشر الناس حفاة عراة * بُهْماً *﴾ أي ليس معهم شيء وقيل أصحاء و
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬٤٣٤* | | ( البَهِيمَةُ ) ، كَسَفِينَةٍ : ( كُلُّ ذاتِ أَرْبَعِ | قَوائِمَ ولَوْ في الماءِ ) كذا في المُحْكَم ، | وهو قولُ الأَخْفَش ، ( أو كُلّ حَيٍّ لا | يُمَيِّزُ ) فهو بَهِيمَةٌ ، نقله الزَّجّاج في | تفسير قوله - تعالى - ^ ( أَحِلَّتْ لَكُم | بَهِيمَةُ الأَنْعَمِ ) ^ ، ( ج : بَهائِمُ ) . | | ( والبَهْمَةُ ) ، بالفَتْح : الصَّغِيرُ من | ( أَوْلاد ) الغَنَمِ ( الضَّأْنِ والمَعَزِ والبَقَرِ ) | من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٨٠٧بهّموا البَهْمِ
2 بهّموا البَهْمِ بهموا البهم , inf. n. تَبْهِيمٌ, They separated the بهم [i. e. lambs, or kids, or both,] from their mothers, (S, K,) and pastured them alone. (S.) -A2- بهّموا بِالمَكَانِ, inf. n. as above, They stayed, or remained, in the place; (K, TA;) did not quit it. (TA.) ― -b2- Also بهّم, said of a man, (assumed tropical:) He continued looking at a thing without his being
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٩٨بَهَمَ
بَهَمَ U ( n. ac. بَهَاْمَة 22t ),
a. Left vague, doubtful; concealed.
بَهَّمَ
بَهَّمَ II ,
a. Was silent, perplexed, confounded.
b. Weaned ( lambs, calves ).
أَبْهَمَ
أَبْهَمَ IV ,
a. Was dubious, vague, obscure.
b. Closed, locked.
c. see I .
d. [ acc. & 'An ], Turned away from.
تَبَهَّمَ
تَبَهَّمَ V ,
a. see IV (a) .
اِنْبَهَمَ
اِنْبَهَمَ VII ,
a. see IV (a) .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٩٬٩٥٨بهم
بَهِمَ - يَبْهَمُ - بَهِيْم - بَهِيْمَة
بَهِمَ - يَبْهَمُ + الكائن أو الأمر: يخفى وينغلق ويصير عسيراً فهمه وتمييزه وتبين مراده
بَهِمَ - يَبْهَمُ + الكائن: يكون من العسير فهم كلامه ومراده
بَهِمَ - يَبْهَمُ + الأمر: يكون من العسير فهمه وتبين دقائقه وأسراره
بَهِيْم: على وزن " فـَعيل"اسم فاعل مبالغة من " بَهِمَ - يَبْهَمُ ":الشيء العصي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤١)
- نعم
الآيات المشتركة: ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- سمي
الآيات المشتركة: ٢ · Ad verilen
- رزق
الآيات المشتركة: ٢ · Üzüm demektir
- خبت
الآيات المشتركة: ١ · Habete (tı) ağaçlardan dökülmüş yapraklardır
- صيد
الآيات المشتركة: ١ · Av
- نسك
الآيات المشتركة: ١ · İbadet yeri
- عقد
الآيات المشتركة: ١ · Düğüm demektir
- ذكر
الآيات المشتركة: ٢ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- فقر
الآيات المشتركة: ١ · Omurga kemiğidir
- أله
الآيات المشتركة: ٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- طعم
الآيات المشتركة: ١ · Yiyecek demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ١ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
الآيات التي ورد فيها(٣)
لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ
Çift tırnaklı geviş getiren hayvan
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ
Çift tırnaklı geviş getiren hayvan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بهم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نعم, دبب, عجم |
| Zıt Kök | فصح |
| Çekirdek Özet 1 | Giriş veya çıkış menfezi bulunmayan, yekpare, kapalı ve ayırt edici yarığı olmayan katı nesne |
| Çekirdek Özet 2 | Ayırt edici insani konuşma ve telaffuzdan yoksun, meramını kapalı seslerle bildiren dört ayaklı otçul hayvanlar |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi sınırlarla belirlenmiş, kapalı ve masum fıtrata sahip helal rızık ve kurban kategorisi |
| Kritik Hata Riski | Kökün kapalılık ve ayırt edilemezlik nüansını atlayıp yalnızca biyolojik tür veya vahşi hayvanları da içeren genel hayvan adı saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| به | Dışarıya karşı belirginleşme, göz alıcı bir kapalılık veya doluluk ile kendini hissettirme hareketi; nitekim بهت kökünde şaşkınlıktan donup kalma ve tıkanma, بهج kökünde göz alıcı dolulukla sevindirme, بهل kökünde ise kendi haline bırakılmış örtüsüzlük görülür | م | Sona eklenen م harfi içe dönük toplanma, bütünüyle kapanma ve dışa karşı menfez bırakmama anlamını pekiştirerek kökü tamamen kapalı, ayırt edilemez ve nüfuz edilemez tek parça bir yapıya dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | İçerisi korunaklı, sınırları çekilmiş ve dışarıya karşı kapalı bir mahalli temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, varlığı apaçık ortada olma ve bir durumun belirmesini simgeler |
| م | Su | Akışkanlığın sınırlandırılması, içe toplanma, kütlesel derinlik ve kuşatıcı kapalılığı ifade eder |
| بهم | Korunaklı bir alanın dikkat çekici bir yoğunlukla bütünüyle içe kapanması | İçinde menfez veya giriş yolu bulunmayan, dışarıdan bakıldığında ayrıntıları seçilemeyen, ayırt edici çizgileri kaybolmuş yekpare kapalılık hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerinde hiçbir çatlak, delik veya giriş menfezi bulunmayan pürüzsüz sert kaya; renginde alacalık veya başka renk karışımı bulunmayan yekpare at veya nesne; kilitlenip anahtar yeri belirsizleşmiş kapı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde geçit vermez yekpare kayaya ve hiçbir cephesinden açık vermeyen, alt edilmesi imkânsız zırhlı yiğit savaşçıya بُهْمَة denilmiş; ayrıca tek renkte parlayan veya koyu karanlığıyla ayırt edilemeyen gece لَيْلٌ بَهِيمٌ olarak nitelenmiştir. Nitekim Sîbeveyh’in aktardığı şahitte kilitlenmiş ve açılamayan kapı şu mısra ile tarif edilmiştir: الْفَارِجِي بَابِ الْأَمِيرِ الْمُبْهَمِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas’a oğulların eşleriyle evlenme yasağında zifaf şartının bulunup bulunmadığı sorulduğunda, Kur’an’ın mutlak bıraktığı hükmü kapalı tutma anlamında أَبْهَمُوا مَا أَبْهَمَ اللَّهُ ifadesini kullanmıştır. Ayrıca net heceler çıkarmayan, sesi kapalı ve konuşması anlaşılamayan varlıklara ve dilsiz hayvanlara بَهِيمَة adı verilmiştir |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بهم kökü, Sami dillerinde özellikle kapalılık, dilsizlik, ayırt edilemezlik ve idrakten gizlenme semantik matrisi etrafında şekillenmiştir. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan בְּהֵמָה (behemāh) kelimesi, yırtıcı olmayan büyükbaş ve küçükbaş evcil hayvanları, genel olarak konuşma yetisinden yoksun dört ayaklı canlıları ve insanın ayırt edici akli idrakine nispetle kapalılığı temsil eder. Süryanicede ve diğer Kuzeybatı Sami dillerinde de benzer fonetik çizgide dilsizlik, artiküle edilmemiş ses çıkarma ve idrak edilemeyen iç kapalılık anlamları muhafaza edilmiştir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel somut çekirdeği, nesnenin dışa açılan bir yarığının veya yolunun bulunmaması; dolayısıyla hem dokunsal hem işitsel hem de zihinsel olarak içeriye nüfuz edilememesidir. Arapçada bu çekirdek, hem dilsiz ve ayırt edici kelimeleri olmayan hayvan cinsine بَهِيمَة denilmesiyle hem de manası kapalı, anlaşılmaz söze ve kilitli kapıya مُبْهَم denilmesiyle en yetkin semantik tutarlılığına ulaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner (HALOT), David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بهم kökünden türeyen kapalılık, pürüzsüzlük ve menfezsizlik | Sert ve deliksiz taştan, renginde karışım olmayan ata; oradan da telaffuzu ve meramı kapalı hayvana ve zihnen kapalı meseleye geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בְּהֵמָה ve Süryanice soydaş formlar | Evcil ve dilsiz dört ayaklı hayvanlar için ortak Sami mirası teşkil eden terimsel süreklilik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış soydaş tespit edilmedi | Afro-Asyatik dillerin diğer kollarında doğrudan kanıtlanmış düzenli ses denkliği sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بهم | Anlamlı | Menfezsizlik, kapalılık, dilsizlik | İçine girilemeyen kaya, dilsiz hayvan, kilitli kapı ve kapalı lafız | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بمه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yoktur | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| هبم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yoktur | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| همب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yoktur | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| مبه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yoktur | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| مهب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yoktur | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بهم | Merkez | İdrak ve lisan kapalılığı | Konuşma yetisi bulunmayan, meramı kapalı, ayırt edici nutuktan yoksun varlık | بَهِيمَة biçimiyle özellikle ehil ve otçul hayvanları adlandırır |
| نعم | Komşu | İhsan ve uysallık | Hayvanın insana sağladığı refah, yumuşaklık ve fayda yönünü öne çıkarır | أَنْعَام formunda özellikle deve, sığır, koyun ve keçiyi kapsar |
| دبب | Komşu | Yeryüzünde hareket | Varlığın dilsizliğine değil, yeryüzünde hafifçe ve ayakları üzerinde yürümesine odaklanır | Bütün canlı ve sürünen varlıklar için kullanılır |
| عجم | Komşu | Anlaşılmazlık ve kapalılık | Dilin yabancılığı veya pelteklik sebebiyle meramını açık anlatamaması durumudur | بهم doğuştan gelen mutlak nutuksuzluğu, عجم ise dilin açık olmamasını anlatır |
| فصح | Zıt | Açıklık ve fasih beyan | Sesin, sözün ve anlamın hiçbir kapalılık kalmaksızın bütünüyle berraklaşması | بهم kapalılığının tam karşıtı olarak açık nutuk ve beyandır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بهم | Kapalı olmak, dilsiz hayvan | Meramı anlaşılmayan, sesinde harf ayrışması bulunmayan canlı ve kapalı mesele | Kesin |
| Latince | Brutalis, mutum animal | Akılsız, dilsiz hayvan | Canlının konuşma ve akıl yetisinin olmamasını karşılar; kökün yekpare kapalılık nüansını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Beast, brute, mute animal | Dilsiz hayvan, seciyesiz canlı | Varlığın artiküle konuşmadan yoksunluğunu karşılar; fakat vahşilik çağrışımı Arapçadaki ehil anlamla çatışabilir | Güçlü |
| Almanca | Stummes Tier, Vieh | Dilsiz hayvan, davar | Çiftlik hayvanı ve dilsizlik yönünü karşılar; kökün ontolojik kapalılık derinliğini taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | Bête, animal muet | Hayvan, dilsiz varlık | Konuşamayan ve muhakeme yürütmeyen canlıyı anlatır; nesnedeki menfezsizlik boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَهِيمَةُ الأَنْعَامِ | Helal kılınan ehil otçul hayvanlar | Ahkâm ve helal gıdalar bağlamında, kurban ve rızık olarak helal kılınan koyun, keçi, sığır ve deve türleri; Mâide 5:1 |
| بَهِيمَةِ الأَنْعَامِ | Hac ibadetinde kurban edilen hayvanlar | Hac menâsiki ve şeâir bağlamında, Allah'ın adıyla kesilip muhtaçlara yedirilmesi emredilen kurbanlıklar; Hac 22:28 |
| بَهِيمَةِ الأَنْعَامِ | Şükür ve tevhit nişanesi olan kurbanlıklar | Bütün ümmetlere meşru kılınan ibadet ve rızık bağlamında, tevhit ekseninde boğazlanan hayvanlar; Hac 22:34 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayvanların mükellefiyeti ve haşir | Akıl ve nutuktan yoksun dilsiz varlıkların teklife muhatap olmaması ve ahiretteki durumları | Masumiyet ve tekliften muaf kapalılık |
| Fıkıh | Helal ve haram hayvanlar ile kurban hükümleri | بَهِيمَةُ الأَنْعَامِ terkibinin kapsamına hangi hayvanların girdiği ve vahşi otçulların durumu | Kurban ve yenilebilir ehil hayvanlar sınırlaması |
| Tefsir | Ahkâm ayetlerinin beyanı | Kökün kapalılık anlamından hareketle hayvanlara neden bu ismin verildiği ve istisnanın mahiyeti | Konuşamayan dilsiz yaratılış ve mutlak lafız |
| Hadis | Haşir hali ve fıtrat tasvirleri | İnsanların yalınayak, çıplak ve bütünüyle korunaksız/malikiyetsiz (بُهْماً) diriltilmesi | Arızi sıfatlardan soyutlanmış yalın kapalılık |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şeâir ve kurban | Fıtri teslimiyet kurbanı | Tevhit nişanesi olarak nefsin arındırılması | Kendi iradesi ve konuşması olmayan canlının, yaratanın emriyle takva vesilesi kılınması | Kesin |
| İlmi | Varlık taksonomisi | Artiküle dilden yoksun otçul fauna | Biyolojik sınıflandırmada konuşan insandan ayrışma | Akıl ve dil menfezi bulunmayan, içgüdüsel dengede duran canlılar kümesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu denetimi ve hayvan hakları | Korunmaya muhtaç dilsiz tebaa | Zulümden korunma ve fıtri hakların gözetilmesi | Meramını sözle anlatamayan canlıların haklarının kamu otoritesince teminat altına alınması | Güçlü |
| İktisadi | Temel helal gıda ve hayvancılık sermayesi | Yenilenebilir hayvansal servet | İktisadi döngü, beslenme ve kurban ekonomisi | Toplumun et, süt ve yün ihtiyacını karşılayan meşru ve bereketli üretim kaynağı | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kara kutu ve geçirimsiz sınır modeli | Dışarıdan iç dinamikleri veya alt bileşenleri doğrudan gözlemlenemeyen, yalnızca girdi ve çıktı ilişkisiyle tanımlanan kapalı sistem | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak ehliyeti tam, fiil ehliyeti kısıtlı süje | Kendisini sözel olarak temsil edemediği için hukuki korumaya ve vekâlete muhtaç, masumiyet alanı tanımlı varlık konumu | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca vahşi ve saldırgan hayvan anlamındaki canavar veya sıradan biyolojik hayvan kategorisine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da daima نعم kökünün tamlayanı olarak yer alır; dilsizliği ve masum fıtratı sebebiyle insana emanet edilmiş, eti helal ve ibadete konu olan uysal otçulları ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki بَهِيمَةُ الأَنْعَامِ terkibini yırtıcıları da kapsayan genel bir hayvan serbestisi gibi yorumlamak veya hayvanın dilsizliğindeki fıtri masumiyet boyutunu gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal rızık ve kurban sisteminde hangi canlıların merkeze alındığını, insanın dilsiz canlılar üzerindeki tasarruf sınırını ve fıtri masumiyeti tayin ettiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyeceklerin helal ve haram sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde ve hac menâsikindeki kurban ibadetini düzenleyen şeâir ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayvan kavramını ya kontrolsüz bir faydacılıkla tüketen ya da vahşi canlıları da kurban ve helal kapsamına sokan ifrat ve tefrit yaklaşımlarını düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÜzerinde hiçbir çatlak, delik veya geçit bulunmayan yekpare kaya, tek renk nesne ve kilitli kapı.
- Soyut anlamDışarıya karşı menfezsizlik, meramını hecelere dökememe, ayırt edici nutuktan ve akli idrakten yoksun içe dönük kapalılık.
- Sistematik karşılıkİlahi izinle insanın istifadesine açılan, konuşma yetisinden yoksun, masumiyeti ve uysallığı tescilli helal otçul canlılar alanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hayvanlar veya varlıklar evrenini, incelenen tekil canlıyı temsil eder. ifadesi canlının dış dünya ile iletişim kurduğu ifade sınırını, ise hecelere ayrılmış açık nutuk ve beyan kümesini gösterir. İfade sınırı ile açık nutuk kümesinin kesişiminin boş küme () olması, varlığın doğuştan gelen dilsizlik ve kapalılık halini () tanımlar. Bu kapalı fıtratın helal ve meşru tasarruf dairesi olan kümesinin bir alt kümesi olarak belirlenmesi ise Kur'an'daki بَهِيمَةُ الأَنْعَامِ sınırını sembolize eder.