جرح
ج - ر - ح
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Curha yara demektir. اجْتَرَحَ: Yara edinmek demektir. Yapılan kötülüklerin tıpkı bir yaranın insanda iz bırakması gibi iz bırakmasına benzetilmesi nedeniyle bu babdan kullanılır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Curha yara demektir. اجْتَرَحَ: Yara edinmek demektir. Yapılan kötülüklerin tıpkı bir yaranın insanda iz bırakması gibi iz bırakmasına benzetilmesi nedeniyle bu babdan kullanılır.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٧٧جَرَحَهُ جَرْحاً، والاسم الجُرْحُ بالضم، والجمع جُروحٌ. الجِراحُ: جمع جراحة بالكسر. رَجُلٌ جَريحٌ وامرأةٌ جريحٌ، ورجالٌ ونِسْوَةٌ جَرْحى. وجَرَّحَهُ، شُدِّدَ للكثرة. وجَرَحَ واجْتَرَحَ، أي اكْتَسَبَ.والجَوارِحُ من السِباعِ والطَير: ذواتُ الصَيدِ. وجوارِحُ الإنسان: أعضاؤه التي يَكْتَسِبُ بها.والاسْتِجْراح: العَيْبُ والفَسادُ. يقال: قد وَعَظْتُكُم فلم تزدادوا إلاَّ اسْتِجراحاً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٥٬٥٨٤ح ج ر
حجر ، حرج ، جرح ، جحر ، رجح : ( مستعملات ) .
حجر : قال الليث : الحَجَر وجَمْعُهُ الحِجارة وليس بقياس ، لأن الحجر وما أشبهه يُجْمَع على أحجار ، ولكن يجوز الاستِحْسان في العربيَّة كما أنه يجوز في الفِقْه وتَرْكُ القياس له : كما قال الأعْشَى يمدح قوماً :
لا ناقِصِي حسبٍ ولا
أَيْدٍ إذا مُدَّتْ قِصَارَه
قال : ومثله المِهارة والبكارة لجمع المهر والبَكر ، وأخبرني الْمُنْذِريّ عن أبي الْهَيْثَم أنه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬٤٥٦(باب الجيم والراء وما يثلثهما)
(جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال:
* تَرَى
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٢٤- الجرح: أثر دام في الجلد، يقال: جرحه جرحا، فهو جريح ومجروح. قال تعالى: ﴿والجروح قصاص﴾ [المائدة/45]، وسمي القدح في الشاهد جرحا تشبيها بهن وتسمى الصائدة من الكلاب والفهود والطيور جارحة، وجمعها جوارح؛ إما لأنها تجرح؛ وإما لأنها تكسب. قال عز وجل: ﴿وما علمتم من الجوارح مكلبين﴾ [المائدة/4]، وسميت الأعضاء الكاسبة جوارح تشبيها بها لأحد هذين، والاجتراح: اكتساب الإثم، وأصله من الجراحة، كما أن الاقتراف من:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٨٩ج ر ح
بـه جـرح وجـروح وجـراح وجراحـة وجراحـات وجرائح وهو جريح وهم جرحى وجاءوا مجرحين مكلمين.
ومن المجـاز: جرحـه بلسانـه: سبـه وجرحـه بأنيـاب وأضـراس إذا شتمـوه وعابـوه.
وبئـس مـا جرحت يداك واجترحت يداك أي عملتا وأثرتا وهو مستعار من تأثير الجارح ومنه جوارح الإنسـان وهـي عواملـه مـن يديـه ورجليـه وجـوارح الصيد.
وجرح القاضي الشاهد ويقال للمشهود عليه: هل معك جرحة وهي ما تجرح به
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٢٩٢الجَرْح: الفعلُ: جَرَحه يَجْرَحُه جَرْحاً: أَثَّرَ فيه بالسلاح؛ وجَرَّحَه: أَكثر ذلك فيه؛ قال الحطيئة:
مَلُّوا قِراه، وهَرَّتْه كلابُهُمُ،
وجَرَّحُوه بأَنْيابٍ وأَضْراسِ
والاسم الجُرْح، بالضم، والجمع أَجْراح وجُرُوحٌ وجِراحٌ؛ وقيل: لم يقولوا أَجْراح إِلا ما جاء في شعر، ووجدت في حواشي بعض نسخ الصحاح الموثوق بها: قال الشيخ، ولم يسمِّه، عنى بذلك قوله
(* قوله «عنى بذلك قوله» أي
قول عبدة بن الطبيب
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١١* ج ر ح * * جَرَحَهُ * من باب قطع والاسم * الجُرْحُ * بالضم والجمع * جُرُوحٌ * ولم يقولوا جراح إلا في الشعر و * الجِرَاحُ * بالكسر جمع * جِراحَةٍ * بالكسر أيضا ورجل * جَرِيحٌ * وامرأة جريح ورجال ونسوة * جَرْحَى * و * جَرَح * مثله و * الجَوارِحُ * من السباع والطير ذوات الصيد وجوارح الإنسان أعضاؤه التي يكتسب بها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٥٤جرحه، كمنعه يجرحه جرحا: أثر فيه بالسلاح، هكذا فسره ابن منظور وغيره. وأما قول المصنف: كلمة فقد رده شيخنا بقوله: الجرح في عرف الناس أعرف وأشهر من الكلم، وشرط المفسر الشارح أن يكون أعرف من المشروح. ولو قال: قطعه أو شق بعض بدنه. أو أبقاه وأحاله على الشهرة كالجوهري، لكن أولى. قلت: وعبارة الأساس: جرحه كقطعه، ولا يخفى ما فيه من المناسبة. كجرحه تجريحا: إذا أكثر ذلك فيه. قال الحطيئة:
ملوا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٢٩٩جَرَحَهُ
1 جَرَحَهُ جرح جرحه جرحة , (S, A, K, &c.,) aor. جَرَحَ , (K, Msb, &c.,) inf. n. جَرْحٌ, (S, Msb, &c.,) He wounded him; produced an effect, or made an impression, upon him with a weapon: (L:) he cut him: (A, MF:) or clave, or rent, some part of his body: (MF:) syn. كَلَمَهُ: (K:) and ↓ جرّحهُ, (S, K,) inf. n. تَجْرِيحٌ, (TA,) signifies the same (K) in an intensive sense, or as applying to
جَرَحَهُ 1 جَرَحَهُ جرح جرحه جرحة , (S, A, K, &c.,) aor. جَرَحَ , (K, Msb, &c.,) inf. n. جَرْحٌ, (S, Msb, &c.,) He wounded him; produced an effect, or made an impression, upon him with a weapon: (L:) he cut him: (A, MF:) or clave, or rent, some part of his body: (MF:) syn. كَلَمَهُ: (K:) and ↓ جرّحهُ, (S, K,) inf. n. تَجْرِيحٌ, (TA,) signifies the same (K) in an intensive sense, or as applying to several objects; (S;) or he wounded him much. (L.) ― -b2- Also, (K,) or جَرَحَهُ بِلِسَانِهِ, (A, Msb,) inf. n. as above, (Msb,) [lit. He wounded him with his tongue; meaning] (tropical:) he reviled him, or vilified him; (A, K;) he imputed to him a vice, or fault, or the like; or spoke against him. (Msb.) And جَرَحُوهُ بِأَنْيَاب وَأَضْرَاسٍ [lit. They wounded him with dog-teeth and grinders; meaning] (tropical:) they reviled him, or vilified him, and imputed to him vices or the like. (A.) And hence, (Msb,) جَرَحَ الشِّاهِدَ (A, L, Msb, K) [and ↓ جرّحهُ, as in many of the law-books,] said of a judge, (A, L,) or other person, (I.,) (tropical:) He annulled the witness's claim to be legally credible, (L, K,) by happening to discover in him a falsehood &c.; (L;) he evinced in the witness something that caused his testimony to be rejected: (Msb:) he censured the witness, and rejected what he said. (L.) And جَرَحَ الرَّجُلَ (tropical:) He invalidated the man's testimony. (L.) And جَرَحَ الشَّهَادَةَ (tropical:) [He, or it, invalidated the testimony; or annulled its claim to be legally credible]. (A, TA.) ― -b3- Also جَرَحَ, and ↓ اجترح, (tropical:) He gained, acquired, or earned; (S, Mgh, K, TA;) or applied himself with art and diligence to get, obtain, gain, acquire, or earn; (S, K, TA;) a thing: (TA:) he worked, or wrought, with his hand, and gained, acquired, or earned; &c.: (Msb:) from جِرَاحَةٌ. (Mgh.) You say, فُلَانٌ يَجْرَحُ لِعِيَالِهِ, and ↓ يَجْتَرِحُ, (tropical:) Such a one [works, and earns sustenance, or] gains, acquires, or earns, and collects, for his family, or household. (TA) And بِئْسَ مَا جَرَحَتْ يَدَاكَ, and ↓ اجْتَرَحَتْ, (tropical:) Very evil is that which thy hands have done, or wrought, or effected: a metaphor taken from the signification of “cutting,” or “wounding;” (A, TA;) accord. to El-Khafلjee, a metaphorical meaning conventionally regarded as proper. (TA.) السَّيَّآتِ ↓ اجْتَرَحُوا, in the Kur [xlv. 20], means (tropical:) Have committed crimes, sins, or evil actions. (TA.) -A2- جَرِحَ, aor. as above, He (a man, TA) received a wound. (K, TA.) ― -b2- And (tropical:) He had his testimony rejected as not legally entitled to credit: (K, * TA:) and so his relation. (TA.)
2 جَرَّحَ see 1, in two places.
8 اـِجْتَرَحَ see 1, in four places.
استجرح 10 استجرح استجرح (tropical:) He deserved that his claim to be legally credible should be annulled. (A, TA.) And (tropical:) It (a tradition, or narrative, A, or a thing, Msb) deserved to be rejected [as unworthy of credit or regard]. (A, Msb.) اِسْتَجْرَحَتْ هٰذِهِ الأَحَادِيثُ means (tropical:) These traditions deserved to be rejected on account of their great number and the fewness of such as were true: (A:) or, by reason of their great number, obliged those who were acquainted with them to annul the claim of some one or other of their relaters to be credited, and to reject his relation: (L:) or were corrupt: (T, S, * TA:) [for] اِسْتِجْرَاحٌ signifies [also] the being faulty, defective, and corrupt. (S, K.) One says, قَدْ وَعَظْتُكُمْ فَلَمْ تَزْدَادُوا اـِلَّا اسْتِجْرَاحًا: (S, A:) these words are from a خُطْبَة of ‘AbdEl-Melik; and the meaning is, [I have admonished you and ye have not increased save] in corrupt conduct: or in what gaineth for you censure. (TA.)
جَرْحٌ جَرْحٌ جرح : see the next paragraph.
جُرْحٌ جُرْحٌ جرح a subst. from جَرَحَ; (S, L, K;) A wound; (L;) and so ↓ جَرْحٌ, in its original acceptation; but some of those skilled in the science of lexicology say that the former is employed to denote the effect produced upon bodies by iron instruments and the like; and the latter, that produced upon objects of the mind by the tongue: (MF:) the pl. of the former is جُرُوحٌ and أَجْرَاحٌ [which is a pl. of pauc.] (S, L, K) and جِرَاحٌ; (T, A, L;) but the second of these is of rare occurrence, (K,) only used in poetry: (S, L:) [respecting the third, see what follows:] ↓ جِرَاحَةٌ also signifies the same as جُرْحٌ; (Msb;) and its pl. is جِرَاحٌ (S, Msb, K) and جِرَاحَاتٌ (A, Msb) and جَرَائِحُ; (A;) or جِرَاحٌ is a coll. gen. n., of which جِرَاحَةٌ is the n. un.; or, accord. to Az, this last has not a sing. sense, as Lth asserts it to have, but is a pl. of جُرْحٌ, like as حِجَارَةٌ is of حَجَرٌ, and جِمَالَةٌ of جَمَلٌ, and حِبَالَةٌ of حَبْلٌ. (L.)
جُرْحَةٌ جُرْحَةٌ جرح جرحه جرحة (tropical:) A thing whereby testimony is invalidated, or its claim to be legally credible annulled: as in the saying, هَلْ لَكَ جُرْحَةٌ (tropical:) [Hast thou anything to adduce whereby to invalidate the testimony?]. (A, TA.) أَقْصَصْتُكَ الجُرْحَةَ فَاـِنْ كَانَ عِنْدَكَ مَا تَجْرَحُ بِهِ الحُجَّةَ فَهَلُمَّهَا, said by the judge of El-Medeeneh to one of the parties in a lawsuit, when about to give judgment against him, means (tropical:) I authorize thee to adduce anything whereby to invalidate the testimony: [therefore, if thou have anything whereby thou mayest invalidate the allegation, adduce it.] (A, * TA.)
جَرِيحٌ جَرِيحٌ جريح ; pl. جَرْحَى; (S, A, Msb, K;) each of which is mase. and fem.; (S, K;) Wounded. (Msb.) The pl. is not formed by the addition of و and ن because the fem. is not formed by the addition of ة. (TA.)
جِرَاحَةٌ جِرَاحَةٌ جراح جراحه جراحة جرح : see جُرْحٌ.
جَرَائِحِىٌّ جَرَائِحِىٌّ ذ : see what next follows.
جَرَّاحٌ جَرَّاحٌ جراح جرح A surgeon that dresses wounds. (Golius on the authority of Ibn-Maaroof; and so in the present day; as also ↓ جَرَائِحِىٌّ.)
جَارِحَةٌ جَارِحَةٌ جارح جارحه جارحة sing. of جَوَارِحُ. (Mgh, L, Msb, TA.) ― -b2- The latter signifies (tropical:) Beasts, and birds, of prey; or that catch game; (S, A, * Mgh, L, Msb, K:) thus the falcon is a جارحة, and so is the dog trained for hunting, because it gains for its owner: (L:) and this appellation is applied alike to the male and the female, like رَاحِلَةٌ and رَاوِيَةٌ. (Msb.) ― -b3- And (tropical:) The members, or limbs, of a man, with which things are gained or earned; (S, K, TA;) or with which one works; (A;) as the hands or arms, and the feet or legs: (S, A, K, TA:) because they gain, or earn, or do, good and evil. (TA.) ― -b4- [And (tropical:) The organs of the body: thus, for instance, جارحة is applied (in the Msb, art. بصر,) to the eye, which is termed (in the TA in that art.) the seeing جارحة (الجَارِحَةُ النَّاظِرَةُ).] ― -b5- Also (assumed tropical:) Mares: [and the like:] because they bring gain to their owners by their breeding. (AA, T.) You say, مَا لَهُ جَارِحَةٌ (assumed tropical:) He possesses not a female beast that bears young: he possesses not that which makes gain. (TA.) And هٰذِهِ النَّاقَةُ مِنْ جَوَارِحِ المَالِ, and هذه الأَتَانُ, (K,) and هذه الفَرَسُ, (TA,) (assumed tropical:) This she-camel, and this she-ass, and this mare, is young, unimpaired by age (مُقْبِلَةٌ [i. q. مُقْتَبَلَةٌ]) in the womb, (K, TA,) and in youthful vigour, and one of which the offspring is wished for. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٨٨جَرَحَ
جَرَحَ A ( n. ac. جَرْح 1 ),
a. Wounded, injured, hurt.
b. Annulled, rejected ( testimony ).
c. Worked for, earned.
جَرِحَ
جَرِحَ A ( n. ac. جَرَح 4 ),
a. Was wounded.
b. Was annulled, rejected, discredited ( testimony ).
جَرَّحَ
جَرَّحَ II ,
a. Wounded sorely.
اِنْجَرَحَ
اِنْجَرَحَ VII ,
a. Was wounded.
اِجْتَرَحَ
اِجْتَرَحَ VIII ,
a. Obtained, gained ( sustenance ).
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٥٬٤٣٩جرح
جَرَحَ - يَجْرَحُ - جُرْح - جُرُوْح - جَارِح - جَارِحَة - جَوَارِح - اجْتَرَحَ - يَجْتَرِحُ
جَرَحَ - يَجْرَحُ + كائن + كائناً أو عملاً أو شيئاً: أصابه بفعله وترك فيه أثراً باقياً ضاراًً: قام بفعل أحدث به أثراً باقياً في شيء أو كائن آخر، يغير من بنائه وحاله
جَرَحَ - يَجْرَحُ + كائن + كائناً: أصابه بفعله فترك فيه أثراً باقياً هي الجروح
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ٦١)
- سمي
الآيات المشتركة: ٢ · Ad verilen
- أنف
الآيات المشتركة: ١ · Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır
- حسب
الآيات المشتركة: ٢ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- كلب
الآيات المشتركة: ١ · Onların köpeği
- حكم
الآيات المشتركة: ٢ · Gem demektir
- سنن
الآيات المشتركة: ١ · “Sin” dişler demektir
- سرع
الآيات المشتركة: ١ · Çabuk
- مسك
الآيات المشتركة: ١ · Koku veren yağdır
- عمل
الآيات المشتركة: ٢ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- قصص
الآيات المشتركة: ١ · Anlatırız
- حلل
الآيات المشتركة: ١ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- طيب
الآيات المشتركة: ١ · İyi
الآيات التي ورد فيها(٤)
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَوَاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ
Kazanç edindiler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كسب, قرف, كلم |
| Zıt Kök | برأ |
| Çekirdek Özet 1 | Kesici bir alet, tırnak veya diş darbesiyle doku bütünlüğünü yırtarak iz ve yara açmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın uzuvlarıyla (cevârih) iz bırakan fiiller işlemesi ve avcı hayvanın avı yaralayarak ele geçirmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin failde ve toplum dokusunda kalıcı iz bırakan bir cürüm veya kesb olarak hukuki ve ahlaki sorumluluk doğurması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel beden yarasına veya soyut bir günah kavramına indirgeyerek organların bizzat failleştiği ve iz bıraktığı dinamik eylem boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جر | Çekmek, sürümek, yüzeyden zorla sıyırıp koparmak; جرد, جرر, جرز, جرف, جرم köklerinde olduğu gibi yüzey tabakasını kuvvetle çekip ayırma hareketi | ح | ح harfinin getirdiği sert sürtünme, sınır ve temas niteliğiyle çekme eylemi yüzeyde derin bir yarma, dokuyu keserek iz bırakma ve yara açma anlamına özelleşmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, ivme, ileriye doğru yönelme | Eylemi başlatan kuvvetin hedefe doğru yönelmesini ve harekete geçmesini temsil eder |
| ر | İnsan başı; tepe, uç nokta, keskin sınır | Hareketin sivri, keskin veya belirgin bir uçla odaklanıp temas noktasına varmasını simgeler |
| ح | Çit, duvar; koruma, kuşatma, dış sınır | Koruyucu dokunun, derinin veya sınırın doğrudan mukavemetini ifade eder |
| جرح | Keskin bir ucun (ر) taşıdığı ivmeyle (ج) koruyucu sınıra veya dokuya (ح) çarpıp onu yarması, içeri nüfuz ederek iz bırakması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir demir, yırtıcı bir hayvanın tırnağı veya dişiyle bedenin derisinin yarılması, etin kesilip kan akıtılması ve iz bırakılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kılıç ve mızrak darbelerinin bedende açtığı derin yaraları ve savaşta yaralanan savaşçıları nitelemek üzere fiziksel anlamda kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Hutay'e bir beytinde köpeklerin yabancıya saldırıp dişleriyle yaralamasını şu sözlerle tasvir eder: مَلُّوا قِراه، وهَرَّتْه كلابُهُمُ، / وجَرَّحُوه بأَنْيابٍ وأَضْراسِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جرح kökü, Sami dillerinde sert bir aletle yüzeyi kazıma, kesme, iz bırakma ve tırmalama semantik alanı ile irtibatlıdır. İbranice ve Süryanicede yüzeyin kazınması, tırmalanması veya yaralanmasıyla ilgili g-r-d ve g-r-ḥ biçimleriyle fonetik ve anlamsal yakınlık sergiler. Kökün Sami dillerindeki ortak omurgası, koruyucu bir tabakanın sert bir temasla çizilmesi veya yarılması hareketine dayanır. Arapçada bu kök çift kutuplu ve özgün bir semantik sıçrama gerçekleştirmiştir: Bir yanda doğrudan fiziksel derinin yarılması (şakku’l-cild) korunurken, diğer yanda bu yaralamayı ve yakalamayı gerçekleştiren organlar el-cevârih adını almış; buradan hareketle insanın uzuvlarıyla işlediği, failin manevi dokusunda iz bırakan fiil ve kazançlar (ictirâh ve cerh) anlam sahasına dahil olmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Fiziksel yarmadan (şakk) avlanan uzuvlara ve amele geçiş | Bedendeki kesikten avcı organa (cevârih), oradan uzuvların bizzat kazandığı amele (ictirâh) intikal etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki kazıma ve yaralama kökleri | Koruyucu örtüyü zedeleme, tırmalama ve çizme eylemini karşılayan köklerle akrabadır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yüzey kazıma ve yarma çekirdeği | Maddi bütünlüğü bir alet darbesiyle bölme ve iz oluşturma hareketi | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جرح | Anlamlı | Yaralamak, uzuvla kazanmak | Kesici alet veya organla dokuyu yarıp iz bırakmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جحر | Anlamlı | Deliğe girmek, saklanmak | Hayvanın yerdeki yarığa veya oyuğa sığınması | Yüzeydeki yarıkla ilişkilidir; Kur’an’da geçmez |
| رجح | Anlamlı | Ağır basmak, üstün gelmek | Terazinin bir kefesinin ağırlık sebebiyle aşağı inmesi | Ağırlık dengesi; Kur’an’da geçmez |
| رحج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tehzîb'de mühmel kayıtlıdır; Kur’an’da geçmez |
| حجر | Anlamlı | Engellemek, yasaklamak, taş | Katılaşarak bir alanı dış etkilere karşı sınırlandırmak | Kur’an’da geçer |
| حرج | Anlamlı | Daralmak, sıkışmak, günah | Bir alanın hareket imkânı vermeyecek kadar daralması | Kur’an’da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جرح | Merkez | Yarma, iz bırakma, uzuvla işleme | Kesici aletle veya organla doğrudan dokuyu yırtıp kalıcı iz bırakmak | Bedensel yara ve uzuvların fail olarak işlediği fiil |
| كسب | Komşu | Kazanmak, çaba harcamak | Bir neticeyi veya kazancı genel anlamda elde etmeyi anlatır; bedensel iz ve yırtılma çağrışımı taşımaz | Genel anlamda emek sarf edip karşılığını elde etme |
| قرف | Komşu | Bulaşmak, suç edinmek | Yaranın kabuğunu soymaktan türeyerek suça ve töhmete bulaşmayı vurgular | Kötülüğe yakınlaşma, deriye yapışan kabuğu kaldırma |
| كلم | Komşu | Yaralamak, tesir etmek | Kesici alet darbesi kadar sözün bıraktığı derin ruhi etkiyi de kapsar | Fiziksel veya sözlü darbeyle dokuda/zihinde iz açma |
| برأ | Zıt | İyileşmek, kusursuzlaşmak | Yaradan, hastalıktan veya suç ithamından tamamen kurtulup dokunun sıhhatine dönmesi | Yara ve kusurun tamamen ortadan kalkıp arınması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جرح | شَقُّ الجِلْدِ وَكَسْبُ العَمَلِ | Hem bedensel dokunun yarılması hem de organlarla iz bırakan fiil işleme | Kesin |
| Latince | vulnerare, laedere, patrare | Yaralamak, zarar vermek, icra etmek | vulnerare fiziksel yarayı; patrare fiil işlemeyi karşılar, tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | wound, injure, perpetrate | Yaralamak, zedelemek, cürüm işlemek | wound deri ve doku yaralanmasını, perpetrate ise suç işlemeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | verwunden, verletzen, verüben | Yaralamak, incitmek, suç işlemek | verletzen doku bütünlüğünü bozmayı, verüben suçun bizzat işlenmesini verir | Güçlü |
| Fransızca | blesser, léser, commettre | Yaralamak, hakkını çiğnemek, işlemek | blesser fiziksel yarayı, commettre cürüm irtikâp etmeyi karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْجُرُوحَ | Fiziksel beden yaraları | Kısas hükümlerinde bedene verilen maddi hasarların ve yaraların dengiyle cezalandırılması bağlamı (Mâide 5:45) |
| الْجَوَارِحِ | Avcı hayvanlar | Eğitilmiş, avını yaralayarak veya yakalayarak sahibine kazandıran yırtıcı hayvanlar bağlamı (Mâide 5:4) |
| اجْتَرَحُوا | Kötülük ve günah kazanmak | İnsanların bizzat organlarıyla işleyip vebalini yüklendikleri cürümler ve kötülükler bağlamı (Câsiye 45:21) |
| جَرَحْتُمْ | Gündüz vakti fiil işlemek | İnsanın uyanıkken uzuvlarıyla kazandığı, icra ettiği tüm ameller ve hareketler bağlamı (En'âm 6:60) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve kesb teorisi | İnsanın uzuvlarıyla işlediği fiillerin (el-cevârih) ilahi irade ve kudretle ilişkisi, kulun kesb ve sorumluluk alanı | Fiilin failde ahlaki ve ontolojik iz bırakması |
| Fıkıh | Cinayet hukuku ve av hükümleri | Yaralamalarda kısas ve erş/diyet miktarlarının tespiti ile eğitilmiş hayvanların (cevârih) avladığı avın helalliği | Maddi hasarın tespiti ve avcı uzvun hukuki statüsü |
| Tefsir | Günahların niteliği ve amel | Günah işlemenin bedende yara açmaya benzetilmesi ve amellerin uzuvlar vasıtasıyla kayda geçirilmesi | Fiilin dokuyu bozan bir leke ve yara olarak kavranması |
| Hadis | Râvi tenkidi (Cerh ve Ta'dîl) | Râvinin adalet veya zabt kusurları sebebiyle rivayet ehliyetinin düşürülmesi ve sözünün yaralanması | Güvenilirlik zemininde açılan ilmi ve ahlaki kusur |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki eylem ve günah | İctirâh | Sorumluluk üretme | İşlenen her cürüm failin fıtratında ve amel defterinde silinmez bir iz ve yara bırakır | Kesin |
| İlmi | Metodolojik eleştiri | Cerh | Güvenilirlik filtresi | Bilgi aktarıcısının zabt ve ahlak dokusundaki kusurları göstererek güvenilmez rivayeti ayıklamak | Kesin |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve kamu düzeni | Hukuki ihlal | Cezai denklik | Bireyin veya otoritenin kamu dokusuna verdiği zararın kısas veya ceza ile dengelenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve kazanç mekanizması | Cevârih ile kesb | Değer üretimi | Organların bizzat faaliyetiyle meşru av, kazanç veya haksız fiille doğan tazminat yükümlülüğü | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme mukavemetinde deformasyon ve kırılma mekaniği | Dışarıdan uygulanan bir gerilim veya darbe sonucunda malzemenin yüzey sürekliliğinin bozulması, çatlak ve yarık oluşarak sistemik bütünlüğün zayıflaması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukuku ve kriminolojide haksız fiil ve failleşme | Failin iradi uzuv hareketiyle başkasının dokunulmazlık alanına nüfuz etmesi, mağdurda maddi zarar, failde ise suçlu kimliği izi üretmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tıbbi anlamda bir et kesiğine veya soyut teolojik bir günah kavramına indirgeyerek organların fiili icra gücünü koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kök; bedensel yarayı (Mâide 5:45), avcı hayvanın eylemini (Mâide 5:4), gündüz organlarla icra edilen fiilleri (En'âm 6:60) ve vebal kazandıran cürümleri (Câsiye 45:21) birleştiren tümel bir failiyet ve iz bırakma mekanizmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın eylemlerinin fıtratta ve toplumda açtığı hasar görülmez; günah sadece zihinsel bir kusur sayılır, bedenin ve uzuvların şahitliği ve sorumluluğu göz ardı edilir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın eylemlerinin dış dünyada ve kendi varlığında iz bırakan nesnel süreçler olduğunu gösterir; bedenin organları sadece araç değil, bizzat kazanan ve iz açan unsurlardır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kısas ve beden bütünlüğünü koruyan ayetlerde (Mâide 5:45), helal rızık ve avlanma fıkhında (Mâide 5:4) ve insanın amelî sorumluluğunu anlatan ayetlerde (En'âm 6:60, Câsiye 45:21) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahı somut etkisi olmayan soyut bir kabulden ibaret gören anlayışı yıkar; yapılan her kötülüğün insan ve toplum dokusunda onarılması gereken gerçek bir hasar ve yara olduğunu öğretir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKesici bir uç veya tırnak darbesiyle dokunun koruyucu sınırını yırtarak iz, yarık ve yara açmak.
- Soyut anlamUzuvlar vasıtasıyla eylemde bulunarak failin manevi dokusunda ve hukuk düzeninde kalıcı bir iz, vebal ve sorumluluk bırakmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin koruyucu kalkanının delinmesi, dengenin bozulması ve ortaya çıkan hasarın failin üzerine bir yükümlülük olarak kaydedilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harfi uygulanan faili veya kuvveti, harfi sistemin veya organizmanın dış koruyucu sınırını temsil eder. Bir zaman aralığında bu sınıra yönelen kuvvet, sınır dokusunu zedeleyerek başlangıç durumundaki dokudan bir noktanın eksilmesine (, yani yara oluşumuna) yol açar. Bu sürecin mantıksal eşlikçisi olarak failin üzerine silinmez bir iz ve sorumluluk yükü () kaydedilir. Formül hem fiziksel yaralamayı hem de amel kazanımını (ictirâh) tek bir yapısal denklemde birleştirir.