جور
ج - و - ر
جذر- الورود: ١٣
- الآيات: ١٠
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١١
Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir. Bir eve komşu olan eve denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir. Bir eve komşu olan eve denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٤١باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٠٩الجَوْرُ: الميل عن القصد. يقال: جارَ عن الطريق، وجارَ عليه في الحكم. وجَوَّرَهُ تَجْويراً: نسبَه إلى الجَور. وضربه فَجَوَّرَهُ، أي صرعَه، مثل كوّره، فَتَجَوَّرَ. والجارُ: الذي يُجاوِرُكَ. تقول: جاوَرْتُهُ مُجَاوَرَةً وجِواراً وجواراً، والكسر أفصح. وتَجَاوَرَ القومُ واجْتَوَروا بمعنىً. والمُجاوَرَةُ: الاعتكاف في المسجد. وفي الحديث: "كان يُجاوِرُ في العَشْر الأواخر".
وامرأة الرجل: جارَتُهُ.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *
ـ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٩ج و ر
نعوذ بالله من الجور ومن الحـور بعـد الكـور.
وقـوم جـارة وجـورة.
وجـورت فلانـاً: نقيـض عدلته.
وجار علينـا فلـان وجـار عـن القصـد.
وطـراف مجـور: مقـوض.
وجـوروا بيوتهـم: قوضوها.
وطعنه فجوره وهو من الجور: الميل.
واللـه جـارك أي مجيـرك واللهـم أجرنـي مـن عذابك.
وهو حسن الجوار وهم جيرتي وتجاوروا واجتوروا.
ومن استجارك فأجره.
وكان ابن عباس رضي الله عنهما ينام
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٩٨٤الجَوْرُ: نقيضُ العَدْلِ، جارَ يَجُورُ جَوْراً. وقوم جَوَرَةٌ وجارَةٌ أَي ظَلَمَةٌ. والجَوْرْ: ضِدُّ القصدِ. والجَوْرُ: تركُ القصدِ في السير، والفعل جارَ يَجُورُ، وكل ما مال، فقد جارَ. وجارَ عن الطريق: عَدَلَ. والجَوْرُ: المَيْلُ عن القصدِ. وجار عليه في الحكم وجَوَّرَهُ تَجْويراً: نسَبه إِلى الجَوْرِ؛ قول أَبي ذؤيب:
(* قوله: «وقول أَبي ذؤيب»
نقل المؤلف في مادة س ي ر عن ابن بري أَنه لخالد ابن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨٧* ج و ر * * الجَوْرُ * الميل عن القصد وبابه قال تقول * جارَ * عن الطريق وجار عليه في الحكم و * جُورُ * اسم بلد يذّكر ويؤنث و * الجارُ * المجاور تقول * جاوَرَهُ مُجاوَرةً * و * جِوَارا * بكسر الجيم وضمها والكسر أفصح و * تجاوَرُوا * و * اجْتوَروا * بمعنى و * المُجاوَرةُ * الاعتكاف في المسجد وامرأة الرجل * جَارَتُهُ * و * استَجارَهُ * من فلان * فأَجارَهُ * منه وأجاره الله من العذاب أنقذه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٦٨١الجور: نقيض العدل. جار عليه يجور جورا في الحكم: أي ظلم.
الجور: ضد القصد، أو الميل عنه، أو تركه في السير، وكل ما مال فقد جار. الجور: الجائر يقال: طريق جور، أي جائر، وصف بالمصدر. وفي حديث ميقات الحج، وهو جور عن طريقنا، أي مائل عنه ليس على جادته: من جار يجور، إذا ضل ومال. وقوم جورة، محركة، وتصحيحه على خلاف القياس، وجارة، هكذا في سائر النسخ. قال شخنا: وهو مستدرك، لأنه من باب قادة، وقد التزم في
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٦٩٦جَارَ
1 جَارَ جار جاري , aor. يَجُورُ, (TA,) inf. n. جَوْرٌ, (S, A, K,) He declined, or deviated, from the right course; (S, A;) and so جارعَنِ القَصْدِ: (A:) he wandered from the right way: (TA:) he pursued a wrong course: (K:) or he left the right way in journeying: and it (anything) declined. (TA.) You say also, جار عَنِ الطِّرِيقِ He declined, or deviated, from the road, or way. (S, Mgh,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٥٢جَار
جَار ( w ) U ( n. ac. جَوْر 1 )
a. [ 'An ], Turned aside, strayed from.
b. [ 'Ala ], Acted wrongfully, unjustly towards.
جَوَّرَ
جَوَّرَ II ,
a. Accused of injustice; considered unjust.
b. Threw, struck down.
c. Hollowed out.
جَاْوَرَ
جَاْوَرَ III ,
a. Was neighbour to, lived near.
أَجْوَرَ
أَجْوَرَ IV ,
a. Protected, sheltered, succoured.
b. [ 'An ], Turned out of ( the way
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٧٦٬٤٣٤جور
1.BAB
جَارَ - يَجُوْرُ - جَائِر
جَارَ - يَجُوْرُ + كائن أو شيء: مال وانحرف في مسار حركته عن الوجهة الحق والصواب: انحرف عن الطريق أو السبيل المستقيم والقاصد (المختصر)، واختار الطريق أو السبيل المعوجة والطويلة التي لا توصل إلى الغرض والهدف الصواب بسهولة
جَارَ - يَجُوْرُ + كائن أو شيء + عن مكان أو أمر: انحرف عنه
جَارَ - يَجُوْرُ + كائن +
الصيغ(١١)
- وَالْجَارِVe komşu(وَالْفَعَلِ)×٢
- يُجِيرُHimaye ederمعانٍ أخرى: ١(يُفْعِلُ)×٢
- اسْتَجَارَكَSeninle komşuluk etmek istedi(اسْتَفْعَلَكَ)×١
- جَائِرٌSapan(فَاعِلٌ)×١
- جَارٌKomşu(فَعَلٌ)×١
- فَأَجِرْهُÖyleyse onu himaye et(فَأَفْعِلْهُ)×١
- مُتَجَاوِرَاتٌBirbirine komşu(مُتَفَاعِلَاتٌ)×١
- وَيُجِرْكُمْVe sizi kurtarır(وَتُفْعِلْكُمْ)×١
- يُجَارُHimaye edilir(يُفْعَلُ)×١
- يُجَاوِرُونَكَSeninle komşu olarak kalırlar(يُفَاعِلُونَكَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨١ (الإجمالي: ١٠٢)
- صنو
الآيات المشتركة: ١ · Kökteşler
- وحد
الآيات المشتركة: ٣ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- غرو
الآيات المشتركة: ١ · Bulaştırdık
- نكص
الآيات المشتركة: ١ · Geri döndü
- ألم
الآيات المشتركة: ٢ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- فخر
الآيات المشتركة: ١ · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir
- قصد
الآيات المشتركة: ١ · Kemik iliğidir
- لحد
الآيات المشتركة: ١ · Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir
- رجف
الآيات المشتركة: ١ · Recef dalgalı deniz demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خيل
الآيات المشتركة: ١ · Heyl (hı) : At demektir
- عنب
الآيات المشتركة: ١ · E’nab, Üzüm asması demektir
الآيات التي ورد فيها(١٠)
… بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ …
Ve komşu
… إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ …
Ve komşu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جور |
| Yapı | Üçlü (ecvef vāvî) |
| Özel Durum | Vāv harfinde illetleşme |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرب, لجأ, ظلم |
| Zıt Kök | عدل |
| Çekirdek Özet 1 | Doğru hattan, ana omurgadan veya yoldan yana doğru meyletmek; bir sınırın veya kişinin yanına sokulup bitişmek |
| Çekirdek Özet 2 | Yoldan sapmayı ifade eden haksızlık ile bir sınırın yanına sığınarak himaye bulma ve komşuluk hukuku kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet ekseninden kaymanın karşılığı olarak zulüm ve toplumsal dokuda sınırdaşlığın getirdiği karşılıklı sığınma ve koruma hukuku |
| Kritik Hata Riski | Kökün cevr (zulüm) ve civar (komşuluk/himaye) kutuplarını birbirinden kopuk görmek veya himaye anlamını tek taraflı siyasi tahakküm saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | Boşluk, ara açıklığı, içeri girme, derinlik ve bir yöne yönelim; جوب (yarıp geçme), جود (akıp yayılma), جوز (ortasından geçme), جوع (iç boşluğu), جوف (iç hacim) köklerinde olduğu gibi bir alanın içine nüfuz etme veya sınıra yönelme | ر | Çekirdeğin ifade ettiği açıklık ve yönelme hareketine tekrarlanabilirlik, sınır teması ve meyil dinamiği ekleyerek ana doğrultudan yana sapmayı veya bir sınırın yanına yanaşıp komşu ve korunan olmayı belirginleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplanıp hareket etme | Hareketi, yönelim dinamizmini ve yol boyunca ilerleyişi temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, sabitleme | Hareket eden unsuru bir noktaya, sınıra veya komşu hatta bağlayıp tutturmayı simgeler |
| ر | İnsan başı; tepe, öncülük, yön, zihinsel tercih | Belirli bir istikameti, yön seçimini veya baş eğip bir sınıra yönelmeyi anlatır |
| جور | Bir hatta doğru yönelip o hatta bitişme veya ana doğrultudan başını çevirip yana eğilme | Ana doğrultudan başı çevirerek sapmayı (cevr) veya bir sınır çizgisine yanaşıp oraya tutunarak himaye ve komşuluk alanı (civar) tesis etmeyi ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek veya yolcunun ana yoldan (câdde) yana doğru sapması, yönünü doğrultudan ayırması; bir çadırın diğer çadıra sınırdaş kurulması ve o sınıra sığınılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. Aclân şiirinde bu kökü yoldan kasten sapma anlamında şöyle kullanır: وقُولا لها: ليس الطَّريقُ أَجارَنا، / ولكِنَّنا جُرْنا لِنَلْقاكُمُ عَمْدا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde savaş veya tehlike anında kabilenin himayesine girmek isteyen kişinin sığınması için isti‘câre, birini koruması altına alan kimse için mücîr, doğru hükümden sapan kadı için câir denilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde جور kökü, hem fiziksel olarak bir sınırın yanına yerleşme, yabancı/misafir olarak bir topluluğun himayesine girme hem de hattan sapma anlamlarını taşıyan ortak bir köke dayanır. İbranicede gūr (גור) kökü "ikamet etmek, yabancı olarak bir topluluğun yanında konaklamak, sığınmak" anlamındadır ve gēr (גר) kelimesi cemaat içinde yaşayan, himayeye muhtaç yabancı/komşu anlamına gelir. Süryanicede gawwer (ܓܘܪ) kökü "yana kaymak, yoldan çıkmak, zina etmek veya sığınmak" çizgisinde anlamlar barındırır. Akadcada gāru/zâru biçimleri sınırdaşlık ve bazen karşıtlık/sapma çağrışımlarıyla rezonans gösterir. Arapçada kök iki temel kutba kristalize olmuştur: Doğru çizgiden, vasattan yana sapmak (cevr) ve bir kimsenin koruma halkasına, sınırına yanaşmak (civar, icâre, isticâre). Bu durum, kökün fiziksel olarak "bir hizada kalmayıp bir tarafa doğru eğilme/yanaşma" hareketinden neşet ettiğini gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جور fiili doğrultudan sapmayı, جار ismi sınır komşusunu ve himaye edilen sığınmacıyı anlatır | Ana omurgadan yana doğru eğilme hareketi, ahlakta adaletten sapma, mekânda ise bir sınıra yanaşıp komşu ve korunan olma şeklinde özelleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gūr (גור) ve gēr (גר), Süryanice gawwer (ܓܘܪ) | Topluluğun sınırına gelip sığınan misafir, yabancı komşu ve yana kayma anlamları ortak Sami zeminini doğrular | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Habeşçe epigrafik verilerde himaye ve yerleşim bağlamı | Güney Sami dillerinde sığınma hukuku ve sınırdaş kabile ilişkileriyle paralellik gösterir | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve Gesenius Hebrew Grammar.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جور | Anlamlı | Doğrultudan sapmak; yanaşmak, himaye etmek | Hedef köktür; haktan sapma (cevr) ve sınır komşuluğu/koruma (civar) anlamlarını içerir | Kur'an'da geçer |
| جرو | Anlamlı | Küçük yavru, küçüklük, çekip koparma | Hayvan yavrusu (cerv) ve küçük meyve anlamında somutlaşır; hedef kökle doğrudan semantik bağı zayıftır | Kur'an'da geçmez |
| وجر | Anlamlı | İçe sokmak, boğaza akıtmak, sığınak | İlacı ağza dökme veya vahşi hayvanın mağarasına (vecar) sığınması; içeri girme ve korunma yönüyle جور ile örtüşür | Kur'an'da geçmez |
| ورج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رجو | Anlamlı | Beklemek, ummak, sınır, taraf | Bir şeyin ucunda/kenarında (recâ) durup beklenti içinde olmak; meyil ve sınır temasıyla hedef kökle uzaktan akrabadır | Kur'an'da geçer |
| روج | Anlamlı | Dolaşıma girmek, yayılmak, karışmak | Metanın piyasada dönmesi (revâc); akışkanlık ve hareket bildirir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جور | Merkez | Yana meyil, sınırdaşlık ve himaye | Doğru hattan yana eğilmeyi veya bir sınırın yanına sokularak korunmayı ifade eden kök anlam | Hem adaletsizlik sapmasını hem de sığınma hukukunu kuşatır |
| قرب | Komşu | Mesafece yakınlık | Sadece mesafenin kısalığını anlatır; جور kökündeki gibi hukuki himaye veya istikametten sapma zorunluluğu taşımaz | Fiziksel yakınlık |
| لجأ | Komşu | Sığınma ve iltica | Sarp veya korunaklı bir yere kaçıp sığınmayı anlatır; جور ise bizzat bir şahsın veya sınırın koruma alanı altına girmektir | Sığınma eylemi |
| ظلم | Komşu | Haksızlık ve haddi aşma | Bir şeyi kendi yerinden başka yere koymayı ifade eder; جور ise özellikle doğru yoldan ve kasttan sapmayı bildirir | Hak ihlali |
| عدل | Zıt | Denge, istikamet ve eşitlik | Doğru çizgide durmak, her iki tarafa eşit mesafede olmak; جور ise doğrudan bu dengeden yana kaymaktır | Tam denge hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جور | Doğrultudan sapmak; komşu olmak, himaye etmek | Kökün taşıdığı haktan sapma ile himaye altına girme/komşuluk etme çift kutbunu bir arada içerir | Kesin |
| Latince | vicinitas, deviatio, asylum | Komşuluk, sapma, sığınma hakkı | Vicinitas sadece mekânsal civarı, deviatio yoldan sapmayı, asylum ise sığınmayı karşılar; tek kökte birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | neighborliness, deviation, asylum / protection | Komşuluk, sapma, himaye | Deviation cevr boyutunu, protection ve neighborliness ise civar ve icâre boyutunu ayrı ayrı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Nachbarschaft, Abweichung, Zuflucht gewähren | Komşuluk, sapma, sığınak sağlama | Abweichung doğrudan hattan sapmayı, diğer kelimeler ise komşuluk ve himaye ilişkisini verir | Güçlü |
| Fransızca | voisinage, déviation, accorder asile | Komşuluk, sapma, iltica tanıma | Voisinage mekân sınırdaşlığını, déviation yoldan çıkmayı, asile ise sığınma himayesini ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Comparative Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَائِرٌ | Doğru yoldan sapan, eğri ve haksız yol | Doğru istikamet ile sapık yolların karşılaştırıldığı tevhid ve hidayet bağlamı (Nahl 16:9) |
| وَالْجَارِ | Mekân ve hak bakımından bitişik olan komşu | Akrabalık, komşuluk ve toplumsal dayanışma haklarının sayıldığı ahlak ve hukuk bağlamı (Nisâ 4:36) |
| مُتَجَاوِرَاتٌ | Birbirine sınırdaş, yan yana bulunan toprak parçaları | Farklı ürünler veren yan yana araziler üzerinden ilahi kudretin sergilendiği kevni ayetler (Ra‘d 13:4) |
| يُجِيرُ / يُجَارُ | Mutlak koruma sağlama, himaye etme ve azaptan kurtarma | Yalnızca Allah'ın mutlak sığınak olduğunu ve O'na karşı kimsenin korunamayacağını bildiren akide bağlamı (Mü'minûn 23:88, Mülk 67:28, Cin 72:22) |
| اسْتَجَارَكَ / فَأَجِرْهُ | Sığınma talebinde bulunma ve sığınma hakkı/güvencesi tanıma | Savaş halinde dahi olsa vahyi duymak isteyen müşrike eman ve can güvenliği tanınmasını emreden hukuk bağlamı (Tevbe 9:6) |
| يُجَاوِرُونَكَ | Aynı şehirde sınırdaş ve komşu olarak barınma | Medine'deki bozguncuların sürgün tehdidiyle uyarılması bağlamı (Ahzâb 33:60) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve tenzih | Allah'a cevr (haksızlık ve zulüm) isnat edilemeyeceği ve mutlak mücîr (yegâne sığınak) oluşu | Haktan sapmanın Allah'tan nefyedilmesi ve mutlak himayenin tevhid edilmesi |
| Fıkıh | Komşuluk ve eman hukuku | Şüf‘a hakkı, komşu hakları, gayrimüslimlerin isti‘câre yoluyla eman (güvence) alması | Mekânsal sınırdaşlıktan doğan sorumluluklar ve sığınma hakkının dokunulmazlığı |
| Tefsir | Hidayet yolları ve toplumsal ahlak | Nahl 16:9 ayetindeki câir yol ile Nisâ 4:36 ayetindeki komşu türlerinin tefsiri | İstikametten sapma riski ile sosyal dayanışma halkalarının sınırları |
| Hadis | Komşu hakkı ve himaye ahkâmı | Cebrail'in komşu hakkındaki tavsiyeleri ve Müslümanların en zayıfının dahi verdiği emanın (icâre) geçerliliği | Komşuluk hukukunun imanın kemaline bağlanması ve himaye hakkının korunması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mutlak kudret ve sığınma | Yegâne koruyucu (el-Mücîr) | Varlık alanında nihai sığınak olma | Varlığın helak ve azaba karşı yalnızca Allah'ın himayesiyle ayakta kalabilmesi | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve mantık | Doğru çizgiden meyil ve sapma | Hata ve yanılgı tespiti | Düşüncenin mantıki omurgadan ve hakikatten sapmasının zihinsel cevr olarak tanımlanması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve uluslararası hukuk | Eman, iltica ve himaye hakkı | Can ve inanç güvenliğini teminat altına alma | Düşman dahi olsa hakikati işitmek isteyen bireye siyasi ve hukuki dokunulmazlık tanınması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve sınırdaşlık hukuku | Komşuluk hakkı ve şüf‘a | Mülkiyetin çevreye zarar vermesini önleme | Sınırdaş arazilerin ve meskenlerin birbirine zarar vermemesi ve öncelikli alım hakkı | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal çizgiden sapma açısı ve sınır koşulları (boundary conditions) | Bir parçacığın veya fonksiyonun belirlenmiş referans ekseninden sapması (cevr) ile iki alanın birbirine komşu sınır yüzeylerinde gerçekleşen etkileşim (civar) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sığınma hukuku (asylum) ve mekânsal komşuluk sosyolojisi | Bireyin baskı gördüğü güç alanından çıkıp başka bir otoritenin koruma çemberine girmesi ve yan yana yaşamanın doğurduğu ortak normlar | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | جور kökünün türevlerini yalnızca basit bir sokak/apartman komşuluğuna veya cevr kelimesini sıradan bir kabalığa indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel komşuluktan başlayıp uluslararası eman hukukuna, ontolojik düzeyde Allah'ın mutlak himayesine ve ahlaki düzeyde adalet ekseninden zerre kadar sapmamaya kadar uzanan kuşatıcı bir çerçeveye sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe 9:6 ayetindeki isti‘câre emrini göz ardı ederek İslam savaş hukukunu mutlak imha gibi görmek veya Allah'tan başka sahte sığınaklar edinmenin şirk boyutunu kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Adalet ile zulüm arasındaki farkın bir "doğrultudan sapma" olduğunu ve toplum düzeninin sınırdaşlık ve himaye hukukuyla kurulduğunu gösterdiği için esastır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhidin ve mutlak korunmanın anlatıldığı ayetlerde (Mü'minûn 23:88), savaş ve eman ahkâmında (Tevbe 9:6) ve sosyal hakların sıralandığı ahlak ayetlerinde (Nisâ 4:36) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmü soyut bir kötülük sanma hatasını düzeltip onun "yoldan ve dengeden sapmak" olduğunu gösterir; ayrıca savaş halinde bile eman dileyene dokunulmazlık tanındığını ortaya koyarak taassubu engeller |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDoğrusal yoldan yana doğru meyletmek; bir sınırın yanına sokulup oraya çadır kurarak bitişmek.
- Soyut anlamDenge ve adaletten sapma (cevr) ile bir şahsın veya ilahi kudretin himaye alanı altına girip emniyet bulma (civar/isti‘câre).
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki nizamda referans ekseninden sapmanın reddi; varoluşsal ve siyasi düzeyde ise zayıfın güçlü olanın himaye sınırına sığınabilme hakkı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde referans doğrultusu veya adalet merkezinden () belirli bir hata payının ötesinde sapma hali () cevr durumunu simgeler. Denklemin çift yönlü mantıksal bağıntısı, bu meyil dinamiğinin sınır yüzeyindeki komşuluk ve himaye boyutunu açıklar: Bir unsurunun bir sınır bölgesinde () bir koruma merkezinin etki yarıçapı () içine girmesi, o unsura tarafından sağlanan koruma fonksiyonunu () yani icâre/civar durumunu tanımlar.