حجب
ح - ج - ب
جذر- الورود: ٨
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Kaş demektir. Gözü koruduğu için hicab perde anlamına gelmiştir. Hicab perde, hacib ise kaş demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kaş demektir. Gözü koruduğu için hicab perde anlamına gelmiştir. Hicab perde, hacib ise kaş demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٢باب الحاء والجيم والباء معهما
ح ج ب، ب ج ح، ج ب ح مستعملات
حجب:
الحَجْب: كُلٌّ شيءٍ مَنَعَ شَيئاً من شيءٍ فقد حَجَبَه حَجْباً. والحِجابةُ: ولايَة الحاجب. والحِجابُ، اسمٌ،: ما حَجَبْتَ به شيئاً عن شيءٍ، ويجمع على: حُجُب. وجمع حاجب: حَجَبة. وحِجاب الجَوْف: جِلْدةٌ تَحْجُبُ بينَ الفُؤاد وسائر البطن. والحاجب: عظم العَيْن ، من فَوق يَستُرُه بشَعْره ولحمه. وحاجبُ الفيل: اسمُ شاعرٍ. ويُسَمَّى رؤوسُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٢٤الحجاب: السِتْرُ. وحجاب الجوف: ما يحتجب بينا لفؤاد وسائره. وحجَبه أي منعه عن الدخول. والمحجوب: الضرير. وحاجب العين جمعه حواجب، وحاجب الأمير جمعه حُجَّاب. واستحجبه: وَلاَّهُ الحِجْبَةَ. حواجب الشمس: نواحيها. واحتجب الملك عن الناس، ومَلِكٌ مُحَجَّبٌ. والحَجَبَةُ، بالتحريك: رأس الوَرِكِ، وهما حَجَبَتانِ تُشرفان على الخاصرتين.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬١١٢ح ج ب
حجب ، حبج ، جبح ، جحب ، بجح : ( مستعملات ) .
حجب : قال الليث : حَجَب : يَحجُب حَجْباً . والحِجابة : ولاية الحاجب . والحِجاب : اسم ما حجبت به بين شيئين . وَكُلُّ شيء منع شيئاً فقد حجَبَه ، كما تحجب الأمَّ الإخوةُ عن فريضتها وجماعة الْحِجاب حُجُب . وجماعة الحَاجِب حَجَبَة .
واحتجب فلان إذا اكْتَنَّ من وراء الحجاب .
وحِجاب الجوف : جلدة بين الفؤاد وسائر البطن .
والحاجِبان : العظمان فوق العينين
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٣٢(باب الحاء والجيم وما يثلثهما)
(حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٩٨- الحجب والحجاب: المنع من الوصول، يقال: حجبه حجبا وحجابا، وحجاب الجوف: ما يحجب عن الفؤاد، وقوله تعالى: ﴿وبينهما حجاب﴾ [الأعراف/46]، ليس يعني به ما يحجب البصر، وإنما يعني ما يمنع من وصول لذة أهل الجنة إلى أهل النار، وأذية أهل النار إلى أهل الجنة، كقوله عز وجل: ﴿فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة، وظاهرة من قبله العذاب﴾ [الحديد/13]، وقال عز وجل: {وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٤٠ح ج ب
حجبـه عـن كـذا والأخـوة تحجب الأم عن الثلث وهو محجوب عن الخير.
وضرب الحجاب على النساء وله دعوات تخرق الحجب أي تبلغ العرش وما لدعو المظلوم دون الله حجاب.
وفلان يحجب الأمير أي هو حاجبه وإليه الخاتم والحجابة وقد استحجب المأمون بشراً وهو حسن الحجبـة وهـم حجبـة البيـت وملـك محجـوب ونحتجـب وقد احتجب عن الناس.
وفرس مشرف الحجب والحجبات.
والحجبة رأس الورك.
ومن المجاز: بدا حاجب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٦١٣الحِجابُ: السِّتْرُ.
حَجَبَ الشيءَ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً وحَجَّبَه: سَترَه. وقد احْتَجَبَ وتحَجَّبَ إِذا اكْتنَّ من وراءِ حِجابٍ. وامرأَة مَحْجُوبةٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ. وحِجابُ الجَوْفِ: ما يَحْجُبُ بين الفؤَادِ وسائره؛ قال الأَزهريّ: هي جِلْدة بَين الفؤَادِ وسائر البَطْن. والحاجِبُ: البَوَّابُ، صِفةٌ غالِبةٌ، وجمعه حَجَبةٌ وحُجَّابٌ، وخُطَّتُه الحِجابةُ.
وحَجَبَه: أَي مَنَعَه عن الدخول.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٧* ح ج ب * * الحِجَابُ * الستر و * حَجَبَهُ * منعه من الدخول وبابه نصر ومنه * الحَجْبُ * في الميراث و * المحْجُوبُ * الضرير و * حاجبُ * العين جمعه * حَواجِبُ * و * حاجَبُ * الأمير جمعه * حُجَّابٌ * و * حَوَاجِبُ * الشمس نواحيها و * احْتَجَبَ * الملك عن الناس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٠٣حجبه يحجبه حجبا وحجابا: ستره، كحجبه، وقد احتجب وتحجب إذا اكتن من وراء الحجاب وامرأة محجوبة، ومحجبة للمبالغة، قد سترت بستر، وهو محجوب عن الخير، وضرب الحجاب على النساء.
والحاجب: البواب صفة غالبة ج حجبة وحجاب، وخطته، بالضم، الحجابة وحجبه أي منعه من الدخول، وفلان يحجب للأمير أي حاجبه، وإليه الخاتم والحجابة، وهو حسن الحجبة، وهم حجبة البيت وفي الحديث: قالت بنو قصي فينا الحجابة يعنون حجابة الكعبة،
حجبه يحجبه حجبا وحجابا: ستره، كحجبه، وقد احتجب وتحجب إذا اكتن من وراء الحجاب وامرأة محجوبة، ومحجبة للمبالغة، قد سترت بستر، وهو محجوب عن الخير، وضرب الحجاب على النساء. والحاجب: البواب صفة غالبة ج حجبة وحجاب، وخطته، بالضم، الحجابة وحجبه أي منعه من الدخول، وفلان يحجب للأمير أي حاجبه، وإليه الخاتم والحجابة، وهو حسن الحجبة، وهم حجبة البيت وفي الحديث: قالت بنو قصي فينا الحجابة يعنون حجابة الكعبة، وهي سدانتها، وتولي حفظها وهم الذين بأيديهم مفاتيحها. والحجاب اسم ما احتجب به، ج حجب لا غير والحجاب.: منقطع الحرة قال أبو ذؤيب: فشربن ثم سمعن حـسـا دونـه شرف الحجاب وريب قرع يقرع وقيل: إنما يريد حجاب الصائد لأنه لا بد له أن يستتر بشيء والحجاب: ما اطرد من الرمل وطال، والحجاب: ما أشرف من الجبل، عن أبي عمرو، والحجاب من الشمس: ضوؤها، أنشد الغنوي للقحيف العقيلي: إذا ما غضبنا غـضـبة مـضـرية هتكنا حجاب الشمس أو مطرت دما قال: حجابها: ضوؤها أو: ناحية منها وفي حديث الصلاة حين توارت بالحجاب الحجاب هنا الأفق يريد: حين غابت الشمس في الأفق واستترت به، ومنه قوله تعالى حتى توارت بالحجاب والحجاب: كل ما حال بين شيئين جمعه حجب، وفي الحديث: ما لدعوة المظلوم حجاب وله دعوات تخرق الحجب والحجاب: لحمة رقيقة كأنها جلدة قد اعترضت مستبطنة بين الجنبين تحول بين السحر والقصب. وفي الأساس: ومن المجاز: هتك الخوف حجاب قلبه، وهو جلدة تحجب بين الفؤاد والبطن، وخوف يهتك حجب القلوب، انتهى، وكل شيء منع شيئا فقد حجبه كما تحجب الإخوة الأم عن فريضتها، فإن الإخوة يحجبون الأم عن الثلث إلى السدس كذا في الأساس والحجاب: جبل دون جبل قاف المحيط بالدنيا، وبه فسر بعضهم قوله تعالى: حتى توارت بالحجاب والحجاب: أن تموت النفس وهي مشركة كأنها حجبت بالموت عن الإيمان ومنه حديث أبي ذر رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: إن الله يغفر للعبد ما لم يقع الحجاب قيل: يا رسول الله، وما الحجاب? قال: أن تموت إلخ، قال أبو عمرو وشمر: حديث أبي ذر يدل على أنه لا ذنب يحجب عن العبد الرحمة فيهما دون الشرك، وقال ابن شميل في حديث ابن مسعود: من اطلع الحجاب واقع ما وراءه قال: إذا مات الإنسان واقع ما وراء الحجابين حجاب الجنة وحجاب النار، لأنهما قد خفيا، وقيل: اطلاع الحجاب: مد الرأس، لأن المطالع يمد رأسه ينظر من ورضاء الحجاب وهو الستر. والحجب محركة: مجرى النفس نقله الصاغاني. والحجب ككتف: الأكمة وفي التكملة: الأجمة.
والحاجبان: العظمان اللذان فوق العينين بلحمهما وشعرهما صفة غالبة: أو الحاجب هو الشعر النابت على العظم، سمي بذلك لأنه يحجب عن العين شعاع الشمس، قال اللحياني: وهو مذكر لا غير، وحكي: إنه لمزجج الحاجب، كأنهم جعلوا كل جزء منه حاجبا، قال: وكذلك يقال في كل ذي حاجب وقال أبو زيد: في الجبين: الحاجبان، وهما منبت شعر الحاجبين من العظم ج حواجب، والحاجب من كل شيء: حرفه، والحاجب من الشمس وكذا القمر: ناحية منها قال: تراءت لنا كالشمس تحت غمامة بدا حاجب منها وضنت بحاجب وحواجب الشمس: نواحيها، وفي الأساس: ومن المجاز: بدا حاجب الشمس، أي حرفها، شبه بحاجبي الإنسان، ولاحت حواجب الصبح: أوائله، انتهى، وعن الأزهري: حاجب الشمس: قرنها، وهو ناحية من قرصها حين تبدأ في الطلوع، يقال: بدا حاجب الشمس والقمر، وذكر الأصمعي أن امرأة قدمت إلى رجل خبزة أو قرصة، فجعل يأكل من وسطها، فقالت له: كل من حواجبها، أي حروفها، وهو مجاز، كما في الأساس وفي اللسان: قال الأزهري: العتبة في الباب هي الأعلى، والخشبة التي فوق الأعلى: الحاجب. وحاجب الفيل شاعر من شعرائهم، وحاجب اسم، وأوس أبو حاجب الكلابي له صحبة روى عنه ابنه حاجب، وأبو محمد حاجب بن أحمد بن ترجم بن سفيان، وأبو علي إسماعيل بن محمد بن أحمد ابن حاجب الكشاني راوية البخاري عن الفربري. وحاجب بن أحمد الطوسي: محدثون وحاجب بن يزيد الأشهلي حلفا، استشهد يوم اليمامة وحاجب بن زيد بن تيم الخزرجي البياضي، شهد أحدا، وهو أخو الحباب عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي، له وفادة، من ولده: عطارد بن عمير ابن عطارد، والقعقاع بن ضرار بن عطارد بن عمير ومحمد بن عمير، ولقيط بن عطارد بن حاجب، وهم أشراف بني تميم، وحاجب هذا: هو أبو الوفاء صاحب القوس المودعة عند كسرى في قصة مشهورة، ساقها الحلبي وغيره، وإليه يشير القائل: تاهت علينا بقوس حاجبها تيه تميم بقوس حاجبهـا صحابيون. والمحجوب: الضرير. وملك محجوب، ومحجب، ومحتجب، واحتجب عن الناس. وذو الحاجبين: قائد فارسي ويقال له: ذو الحاجب أيضا، له ذكر في السير. والحجبتان، محركة: حرفا الورك المشرفان على الخاصرة، قال طفيل: ورادا وحوا مشرفا حجباتهـا بنات حصان قد تعولم منجب أو هما العظمان فوق العانة المشرفان على مراق البطن من يمين وشمال وقيل: هما رؤوس عظمي الوركين مما يلي الحرقفتين، والجمع الحجب وثلاث حجبات قال امرؤ القيس: له حجبات مشرفات على الفال والحجبتان من الفرس: ما أشرف على صفاق البطن من وركيه وفي الأساس: وفرس مشرف الحجبة: رأس الورك. والحجيب كأمير: ع. وحجب الحاجب يحجب حجبا. واستحجبه: ولاه الحجابة وفي نسخة: الحجبة. ويقال احتجبت المرأة بيوم من تاسعها، وبيومين من تاسعها، يقال ذلك للمرأة الحامل إذا مضى يوم من تاسعها يقولون أصبحت محتجبة بيوم من تاسعها، هذا كلام العرب.
ومما يستدرك عليه: حجب صدره، أي ضاق. وأبو عمرو بن الحاجب: نحوي أصولي مشهور كان أبوه يتولى الحجابة عند بعض الملوك. والمحجوب: لقب القطب عبد الرحمن بن أحمد بن محمد المكناسي نزيل مكة، من أقران التشاشي ولد بمكناسة سنة 1043 وتوفي بمكة سنة 1085 وله أحوال مشهورة، أخذ عنه شيوخ مشايخ مشايخنا. والمحجب كمعظم: لقب جماعة منهم شيخنا الصالح الصوفي صفي الدين أحمد بن عبد الرحمن المخائي، اشتغل بالحديث قليلا وأجازنا. وأبو الحواجب كنية عيسى بن نجم القرشي ابن عم البرهان الدسوقي. وبنو حاجب الباب: بطن من العلويين. وامرأة محجبة، كمعظمة، شدد للمبالغة: كمخدرة ومخباة. والحجبيون، محركة: بنو شيبة لتوليهم حجابة البيت الشريف. وأبو حاجب: سوادة بن عاصم العنزي، روى عنه عاصم الأحول. والمحوجب: العظيم الحاجب.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٦٠٤حَجَبَهُ
1 حَجَبَهُ حاجب حجاب حجب حجبه حجبة , (S, A, Msb,) aor. حَجُبَ , (Msb,) inf. n. حَجْبٌ, (Mgh, Msb,) He, or it, prevented, hindered, debarred, or precluded, him, or it: (Mgh, Msb:) he, or it, precluded him, or it; i. e. prevented him, or it, from entering. (S, A.) [Hence,] الاـِخْوَةُ يَحْجُبُونَ الأُمَّ عِنِ الثُّلُثِ [Brothers of a person deceased preclude the mother from receiving the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٥٥حَجَبَ
حَجَبَ U ( n. ac. حَجْب 1 , حِجَاْب 23 ),
a. Covered, veiled, cloaked, masked, screened; enclosed, shut off.
b. [ acc. & 'An ], Prevented, precluded from.
c. Intervened.
حَجَّبَ
حَجَّبَ II ,
a. see I (a) .
تَحَجَّبَ
تَحَجَّبَ V , اِحْتَجَبَ VIII ,
a. Was concealed &c., concealed himself.
b. Was prevented, preluded.
اِسْتَحْجَبَ
اِسْتَحْجَبَ X ,
a. Appointed as chamberlain,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٢٦٧حجب
حَجَبَ - يَحْجُبُ - حِجَاب - مَحْجُوْب - مَحْجُوْبُوْن
حَجَبَ - يَحْجُبُ + كائن + شيئاً + عن كائن: يعزله ويفصله عنه بحاجز يمنع المرور والرؤية: يضع أداة أو كائن مادي بين كائنين بحيث يمنع الاتصال والرؤية المباشرة بينهما
حِجَاب: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " حَجَبَ - يَحْجُبُ ":اسم آلة منه: الكائن المادي الذي يمنع الاتصال والرؤية
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٢ (الإجمالي: ٨٤)
- وري
الآيات المشتركة: ٣ · Arka
- أذن
الآيات المشتركة: ٣ · Kulak demektir
- ستر
الآيات المشتركة: ١ · Örtü
- دخل
الآيات المشتركة: ٢ · Dahl: Kuytu yer demektir
- وقر
الآيات المشتركة: ١ · Kayadaki çukur demektir
- بشر
الآيات المشتركة: ٢ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- طمع
الآيات المشتركة: ١ · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir
- كنن
الآيات المشتركة: ١ · Okların konduğu kap demektir
- رسل
الآيات المشتركة: ٣ · Saçak demektir
- سوم
الآيات المشتركة: ١ · Sima çehre demektir
- قلب
الآيات المشتركة: ٢ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- بين
الآيات المشتركة: ٣ · Beyn topraktaki yarık demektir
الآيات التي ورد فيها(٨)
وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا
Perde
فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا
Perde
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حجب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, حجز, كنن |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey arasına girerek birinin diğerine ulaşmasını, temasını veya görünmesini bütünüyle engellemek, araya engel koymak. |
| Çekirdek Özet 2 | İdrak, vahiy, rü'yet ve hakikat ile muhatap arasına çekilen fiziki, manevi veya cezai ayrılık seddi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanlarını ve bilinç katmanlarını birbirinden ayıran, doğrudan teması engelleyip vasıtalı ilişkiyi zorunlu kılan sınır mekanizması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kadın giyimine ya da salt maddi bir örtüye indirgeyip vahyî iletişimin, ontolojik sınırların ve manevi idraksizliğin perdelenmesi boyutlarını göz ardı etmek. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حج | Bir hedefe yönelmek, sınır çizmek, etrafını dönerek veya delil getirerek engellemek ve tahkim etmek (حجج, حجر, حجز). | ب | Kapı, giriş ve sığınak imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle sınır çekme eylemi iki uzam veya iki varlık arasında fiziki ya da manevi tam bir geçiş engeline ve koruyucu perdeye dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıdan ayıran, çevreleyen ve girişi önleyen dikey sınır ve koruma hattı. |
| ج | Deve, değnek | Hareketi yönlendiren, mesafe koyan ve geçişi belirli bir güzergaha zorlayan unsur. |
| ب | Ev, çadır, iç mekan | Girişi olan, içinde barınılan, dış dünyadan yalıtılmış mahrem ve kapalı sığınak. |
| حجب | Duvar veya çitin (ح) bir açıklığı veya geçişi kontrol altına alarak (ج) mahremiyet ve barınma alanını (ب) dış temaslara tamamen kapatması hareketi. | İki alan veya kişi arasına aşılmaz bir ayrım koyarak geçişi, bakışı ve doğrudan ulaşımı sınırlandırma fonksiyonunu ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki şey arasına girip birbirine ulaşmasını engelleyen kalın perde, engel veya ara bölme; anatomide göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran diyafram zarı ve gözü dış etkilerden koruyan kaş çıkıntısı ile kemiği. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde hükümdarların veya kabile reislerinin kapısında durup halkın içeri girmesini engelleyen nöbetçi ve kapıcılar için bu kök türevleri kullanılmıştır. Nâbiğa ez-Zübyânî saray kapısındaki perdedarların ve engelleyicilerin huzura girmeyi menedişini tasvir ederken bu anlamı işlemiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Kâbe'nin anahtarlarını elinde tutma, kapısını açıp kapama ve örtüsünü muhafaza etme görevi olan 'sidâne' vazifesine hicâbet adı verilmiş; Kusayy b. Kilâb döneminden itibaren haciblik kurumsal bir koruma ve engelleme makamı olmuştur. Ayrıca ufukta güneşin batarken son ışık parçasının gizlenmesi veya ilk kenarının belirmesi hâli için de حاجب الشمس ifadesi kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حجب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda 'araya girmek, menetmek, örtmek ve erişimi engellemek' anlam çekirdeğiyle gelişmiş tipik bir fiil yapısıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kökün doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle tam bir örtüşme göstermesinden ziyade, semantik alan bakımından araya perde çekme, koruyucu bir sınır örme işlevleri farklı fonetik biçimlerle karşılanır; ancak kökün ikili çekirdeği olan حج tabanı İbranicede bayram yapmak, dönmek, sınır çizmek anlamındaki ḥ-g-g ve sığınak, yarık anlamına gelen ḥ-g-w kökleriyle akrabadır. Arapçada حجب biçimi, bir nesnenin başka bir nesneye erişimini fiziki olarak kesen 'hâciz' ve 'mâni' fonksiyonunu hem somut organ adlandırmalarında (kaş, diyafram) hem de toplumsal kurumlarda (saray kapıcısı, Kâbe bekçiliği) merkezi bir statüye kavuşturmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Menetmek, araya girmek, set çekmek | Kökün asıl anlamı bir şeyin başka bir şeye ulaşmasını engellemektir; organ adları (kaş, diyafram, kalça başı) gözü ve iç organları koruma işlevinden ötürü bu kökten türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek seviyesinde sınır çizme, çevreleme (ḥ-g) | Kuzeybatı Sami dillerinde koruma, sınır çekme ve kısıtlama kavramlarıyla paralel kök varyasyonları barındırır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik genelinde üç harfli kök seviyesinde doğrudan tespit edilmiş güvenilir soydaş biçim bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حجب | Anlamlı | Menetmek, perdelemek | İki şey arasına set koyarak geçişi veya görüşü engellemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حبج | Anlamlı | Ansızın belirmek, karnı şişmek | Ateşin aniden parlaması veya devenin zararlı ot yiyip karnının davul gibi gerilmesi. | Hedef kökle zıt yönlü hareket; gizlenme yerine aniden ortaya çıkma. Kur'an'da geçmez. |
| جحب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel veya kullanımsız kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| جبح | Anlamlı | Arı kovanı yapmak, yönelmek | Arıların sığındığı ve bal yaptığı kapalı oyuk veya kovan. | Korunaklı iç mekan boyutuyla ilişkili. Kur'an'da geçmez. |
| بحج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya kullanımsız kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بجح | Anlamlı | Sevinmek, övünmek | Bir durumdan ötürü içi içine sığmayacak kadar sevinç ve ferahlık duymak. | Ruhsal genişleme ve övünç anlamı; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حجب | Merkez | Engelleme, perdeleme | İki taraf arasında hem erişimi hem de görüşü engelleyen aşılmaz bir sınır veya engel koymak. | Doğrudan teması ve geçişi kısıtlayan set. |
| ستر | Komşu | Örtme, gizleme | Bir şeyin üstünü bir örtüyle kapatıp görünmez kılmak; mutlaka aşılmaz bir engel veya duvar oluşturması gerekmez. | Yalnızca görünmeyi engelleyen yüzeysel örtü. |
| حجز | Komşu | Araya girme, ayırma | İki şeyin birbirine tecavüz etmesini, karışmasını önlemek üzere aralarına mekanik bir bariyer koymak. | Karışmayı önleyen ara sınır. |
| كنن | Komşu | Koruma, saklama | Bir şeyi muhafaza etmek için kapalı, korunaklı bir kaba veya yuvaya yerleştirmek. | Mahfuz tutma ve barındırma odaklı gizleme. |
| كشف | Zıt | Açma, ortaya çıkarma | Örtülü, perdeli veya gizli olan bir şeyin üzerindeki engeli tamamen kaldırıp onu aşikar kılmak. | Engelin bertaraf edilip açıklığın sağlanması. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حجب | Engel olmak, perde çekmek | İki şey arasına girip iletişimi veya geçişi meneden sınır. | Kesin |
| Latince | Velare, intercludere, obstare | Örtmek, yolu kesmek, mani olmak | Intercludere araya girip yolu kapatmayı; velare perdelemeyi karşılar ancak nöbetçi/bekçi boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Screen, veil, bar, partition | Perdelemek, engellemek, bölme koymak | Screen ve partition hem görmeyi hem geçişi engelleyen bölmeyi verir; vahyî iletişimin vasıtalı oluşunu da yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Abschirmen, verdecken, trennen | Korumak, perdelemek, ayırmak | Abschirmen dış etkilere karşı araya paravan koyup korumayı ve engellemeyi açık biçimde kapsar. | Güçlü |
| Fransızca | Voiler, cloisonner, intercepter | Perdelemek, bölmelere ayırmak, yolunu kesmek | Cloisonner alanlar arasına geçilmez duvar örmeyi, intercepter erişimi engellemeyi ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حِجَابٌ / حِجَابًا | Uhrevi ontolojik ayrım | Cennetlikler ile cehennemlikler veya A'râf ehli arasında duran, zıt varoluş hallerinin birbirine karışmasını ve doğrudan geçişini engelleyen kalın set (A'râf 7:46). |
| حِجَابًا | Manevi idraksizlik perdesi | İnkarcıların hakikat çağrısını ve Kur'an'ın derin manasını kavramasını engelleyen psikolojik ve kalbi bariyer (İsrâ 17:45, Fussilet 41:5). |
| حِجَابٌ | Sosyal mahremiyet ve edep seddi | Peygamber hanımlarının müminlerden bir şey isterken veya onlarla konuşurken araya koydukları fiziki perde ve saygı sınırı (Ahzâb 33:53). |
| بِالْحِجَابِ | Kozmik ufuk sınırı | Güneşin batarken gözden kaybolup karanlığın veya ufuk çizgisinin arkasına gizlenmesi hali (Sâd 38:32). |
| مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ | Vahyî tenzih ve iletişim sınırı | Allah Teâlâ'nın bir beşerle aracısız, doğrudan yüz yüze değil; mahiyeti idraki aşan bir tecelli perdesi arkasından hitap etmesi durumu (Şûrâ 42:51). |
| حِجَابًا | İnziva ve mekânsal yalıtım | Hz. Meryem'in ibadet ve tefekkür amacıyla ailesinden ve kavminden ayrılarak çekildiği korunaklı örtü ve mekan sınırı (Meryem 19:17). |
| لَمَحْجُوبُونَ | Cezai mahrumiyet ve tecelli yasağı | Kıyamet gününde günahkarların Rablerinin rahmetinden, rızasından ve rü'yetinden bütünüyle menedilip yoksun bırakılması hali (Mutaffifîn 83:15). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rü'yetullah ve kelâm sıfatı | Allah'ın ahirette müminler tarafından görülmesi meselesinde kâfirlerin 'mahcup' kalması (Mutaffifîn 83:15) ve Allah'ın beşerle perde arkasından konuşması (Şûrâ 42:51); zatın tecessümden tenzihi ve mahrumiyet cezası. | Maddi perdeden tenzih, tecelli ve görmekten mahrum kalma. |
| Fıkıh | Miras hukuku ve tesettür | Miras ilminde bir vârisin diğer bir vârisi kısmen (hacb-i noksan) veya tamamen (hacb-i ıskat) mirastan mahrum etmesi; ayrıca harem ve kadınların yabancılara karşı mahremiyet sınırları. | Hakkın engellenmesi, hak sahipliğinin düşürülmesi ve mahremiyet seddi. |
| Tefsir | Gayb-şehadet ayrımı ve kalbi perdeler | Ayetlerde geçen 'hicâb' lafızlarının somut duvarlar mı yoksa kalbin kibir, inat ve cehaletle hakikate kapanması mı olduğu tartışması. | İdrak engeli, epistemolojik kapalılık ve ontolojik fasıla. |
| Hadis | Dua, zulüm ve ilahi tecelli | Mazlumun duası ile Allah arasında hiçbir perdenin bulunmaması; Allah'ın nur veya zulmetten perdelerinin bulunması ve açıldığında azametin mahlukatı yakacağı beyanları. | Aşılmaz sınırların kalkması veya ilahi celalin doğrudan temasını önleyen perde. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve uluhiyet idraki | Tenzih seddi | Mahlukat ile Halık arasına ontolojik mesafe koyarak şirk ve tecessüm tehlikesini bertaraf etmek. | Allah'ın doğrudan görülüp kuşatılmasını engeller; imanı gayb zemininde tutar. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve kavrayış | Metodolojik sınır | Bilinmeyen ile bilinen arasına konan, aşılması ancak delil ve tefekkürle mümkün olan anlama engeli. | Ön yargı ve taassup bilgiye hicap olur; hakikatin açığa çıkması bu zihni perdenin kalkmasına bağlıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu düzeni | Denetim ve filtre mekanizması | İdarecinin halkla arasına kontrolsüz duvar örmesini engelleyen ya da kurumsal mahremiyeti sağlayan protokol. | Tarihteki 'hâcib' makamı otoriteyi keyfi müdahalelerden korurken, halktan kopuş riskini de doğurmuştur. | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği ve dağıtım | Pay alma engeli | Miras ve kaynak bölüşümünde bir derecenin diğer dereceyi bloke etmesi (hacb kuralı). | Yakın akrabanın uzağı düşürerek mülkiyetin dağılmasını disipline etmesi ve sermaye parçalanmasını önlemesi. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtkan / Bariyer potansiyeli (Fizik) | İki ortam veya yük arasında enerji, akım ya da parçacık geçişini durduran, belirli bir eşik aşılmadıkça teması sıfırlayan dielektrik veya yalıtkan katman yapısıyla tam izomorfizm gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal mesafe ve rol sınırları (Sosyoloji) | Toplumsal sınıflar, hiyerarşik roller veya mahrem alanlar arasında doğrudan teması filtreleyen, ihlal edildiğinde çatışma doğuran kurumsal ve simgesel normlar bütünüdür. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca kadınların başını örtmesi veya belirli bir kumaş parçasıyla bedenini gizlemesi biçimindeki modern giyim tartışmalarına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; cehennem ile cennet arasındaki aşılmaz ontolojik seddi (7:46), kâfirlerin hakikati kavrayamamasına yol açan manevi-kalbi körlüğü (17:45), güneşin batışındaki kozmik kayboluşu (38:32) ve ahirette rü'yetullahtan mahrumiyeti (83:15) kuşatan çok katmanlı bir sınır mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök bu şekilde daraltıldığında, Kur'an'ın vahyî iletişim teorisi, kul ile Allah arasındaki ontolojik mesafe, gayb bilinci ve kalbin idraksizlik marazı gibi devasa teolojik meseleler gözden kaçar; metin yüzeysel bir tekstil tartışmasına indirgenir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık hiyerarşisini (gayb ile şehadet, cennet ile cehennem, ilahi kelam ile beşeri idrak) hangi mekanizmalarla birbirinden ayırdığını ve bu alanlar arasındaki temasın şartlarını izah eden anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin geliş keyfiyetini açıklayan ayetlerde (Şûrâ 42:51), inkarcıların psikolojik ve epistemolojik tıkanıklığını bildiren yerlerde (İsrâ 17:45, Fussilet 41:5) ve ahiret halleri ile ceza tasvirlerinde (A'râf 7:46, Mutaffifîn 83:15) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin görülmemesini 'delil yetersizliğine' bağlayan anlayışı düzeltir; asıl engelin muhatabın kalbi taassubu ve kibri sebebiyle bizzat kendi idrakine çektiği manevi bir hicap olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki uzam, beden veya nesne arasına girerek teması, geçişi ve görüşü engelleyen perde, kalın set, kaş kemiği ve diyafram zarı.
- Soyut anlamBilincin hakikati kavramasını önleyen manevi kapalılık, ontolojik düzeyler arası ayrılık seddi ve ilahi lütuftan mahrumiyet hali.
- Sistematik karşılıkVarlık tabakaları, sosyal mahremiyet daireleri ve miras hisseleri arasında aşılması kurallara bağlı olan yalıtım ve filtreleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde ve etkileşim halinde olması muhtemel iki varlık alanını, bilinci veya uzamı temsil eder. bu iki alan arasına giren perdeyi veya engeli ifade eder. fonksiyonu bir noktadan diğerine doğrudan geçişi, bakışı veya teması () simgeler. Perdeyi oluşturan sınır katmanı araya girdiğinde, 'dan 'e ve 'ten 'ye doğrudan akışın bileşkesi sıfırlanmakta (), yani iki taraf arasındaki doğrudan temas bütünüyle kesilmektedir. Bu durum kökün 'araya girip teması engelleme' mantığını matematiksel olarak resmeder.