حجج

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ج-جالصيغ: ٢٧ · الجذور المجاورة: ٥٥ · الآيات: ٢٦ · السور: ١٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حرمحَاجَّالْحُجَّةُالْحَجَّالْحَجِّحججألههديأنسالْحَاجِّعمرعندبلغ

الجذرالصيغ ٢٧الآيات ٢٦السور ١٠المجاورة ٥٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حجج

ح - ج - ج

جذر
  • الورود: ٣٣
  • الآيات: ٢٦
  • الصيغ: ٢٧
  • المعاجم: ٩

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٤٩
باب الحاء مع الجيم ح ج، ج ح يستعملان حج: قد تُكسَر الحَجّةُ والحَجُّ فيقال: حِجُّ وحِجَّةٌ. يقال للرجل الكثير الحَجٍّ حَجّاج من غير إمالةٍ. وكلُّ نَعْتٍ فَعّال فإنّه مفتوح الألف، فإذا صيَّرتَه اسماً يَتَحَوَّل عن حال النَّعْت فتدخله الإمالة كما دَخَلَتْ في الحَجّاج والَعجّاج. وحَجٍّ علينا فُلانٌ أي قَدِمَ. والحَجُّ: كثرة القَصْد إلى من يُعَظَّم، قال: كانت تحُجُّ بنُو سَعْدٍ عِمامتَـه إذا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٧٢
الحَجُّ: القصد. ورجل مَحْجوجٌ، أي مقصود. وقد حَجَّ بنو فُلانٍ فلاناً، إذا أطالوا الاختلاف إليه. هذا الأصلُ، ثم تُعورِفَ استعمالُه في القصد إلى مكَّى للنُسك. تقول: حججت البيتَ أحُجُّهُ حَجَّاً، فأنا حاجٌّ. ويُجْمَعُ على حُجٍّ. والحِجُّ بالكسر: الاسم. والحِجَّةُ المَرَّةُ الواحدة، وهو من الشواذ، لأنَّ القياس بالفتح. والحَجَّةُ: السنة، والجمع الحِجَجُ. وذو الحِجَّة شهر الحجِّ، والجمع ذَواتُ
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٧
ح ج ج إحتـج علـى خصمـه بحجـة شهبـاء وبحجـج شهـب‏.‏ وحـاج خصمه فحجه وفلان خصمه محجوةج وكانت بينهما محاجة وملاجة‏.‏ وسلك المحجة وعليكم بالمناهج النيرة والمحاج الواضحة‏.‏ وأقمت عنده حجة كاملة وثلاث حجج كوامل‏.‏ وحجوا مكة وهم حجاج عمار كالسفـار للمسافريـن و ‏"‏ هـؤلاء الـداج وليسـوا بالحـاج ‏"‏‏.‏ والحجيـج لهـم عجيج‏.‏ وفلان تحجه الرفاق أي تقصده‏.‏ قال‏:‏ يحجون سب الزبرقان المزعفرا وحج
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩٣٦
الحَجُّ: القصدُ. حَجَّ إِلينا فلانٌ أَي قَدِمَ؛ وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: قصده. وحَجَجْتُ فلاناً واعتَمَدْتُه أَي قصدته. ورجلٌ محجوجٌ أَي مقصود. وقد حَجَّ بنو فلان فلاناً إِذا أَطالوا الاختلاف إليه؛ قال المُخَبَّلُ السعدي: وأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كثِيرةً، يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا أَي يَقْصِدُونه ويزورونه. قال ابن السكيت: يقول يُكْثِرُونَ الاختلاف إِليه، هذا الأَصل، ثم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٧٥
* ح ج ج * * الحَجُّ * في الأصل القصد وفي العرف قصد مكة للنسك وبابه رد فهو * حاجٌّ * وجمعه * حُجُّ * بالضم كبازل وبزل و * الحِجُّ * بالكسر الاسم و * الحِجَّةُ * بالكسر أيضا المرة الواحدة وهي من الشواذ لأن القياس الفتح والحجة بالكسر أيضا السنة والجمع * الحِجَجُ * بوزن العنب و * ذو الحِجَّةِ * بالكسر شهر الحج وجمعه ذوات الحجة ولم يقولوا ذوو على واحده و * الحَجيجُ * الحجاج جمع حاج مثل غاز وغزي وعاد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٥٩
الحج: القصد مطلقا. حجه يحجه حجا: قصده، وحججت فلانا، واعتمدته: قصدته. ورجل محجوج، أي مقصود. وقال جماعة: إنه القصد لمعظم. وقيل: هو كثرة القصد لمعظم، وهذا عن الخليل. الحج : الكف كالحجحجة، يقال: حجحج عن الشىء وحج: كف عنه، وسيأتي. الحج : القدوم ، يقال: حج علينا فلان، أي قدم. الحج : سبر الشجة بالمحجاج للمعالجة. والمحجاج: اسم للمسبار . وحجه يحجه حجا، فهو محجوج، وحجيج، إذا قدح بالحديد في العظم
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٦٦
حجَّ حجَّ U ( n. ac. حَجّ 1 ), a. Went, repaired to, visited; went on a pilgrimage to ( Mecca ). b. Probed ( wound ). c. Overcame in argument. حَاْجَجَ حَاْجَجَ III , a. Argued, disputed with. b. [ 'An ], Pleaded the cause of. أَحْجَجَ أَحْجَجَ IV , a. Sent on a pilgrimage. تَحَجَّجَ تَحَجَّجَ V , a. see VIII (a) . تَحَاْجَجَ تَحَاْجَجَ VI , a. Argued, disputed together.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٤٬٤٩٩
حجج 1.BAB حَجَّ - يَحُجُّ - حِجّ - حَجٌّ - حَاجّ حَجَّ - يحُجُّ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: يقصده بغرض الإقامة المؤقتة فيه للزيارة: يتوجه إليه ليزوره وخاصة لأنه يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية فيه حِجّ: على وزن " فـِعل"اسم فعل " حَجَّ - يَحُجُّ ": التوجه للقيام بفعل " حَجَّ - يَحُجُّ": التوجه من محل إقامته قاصداً مكاناً
رابط المدخل

حجج 1.BAB حَجَّ - يَحُجُّ - حِجّ - حَجٌّ - حَاجّ حَجَّ - يحُجُّ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: يقصده بغرض الإقامة المؤقتة فيه للزيارة: يتوجه إليه ليزوره وخاصة لأنه يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية فيه حِجّ: على وزن " فـِعل"اسم فعل " حَجَّ - يَحُجُّ ": التوجه للقيام بفعل " حَجَّ - يَحُجُّ": التوجه من محل إقامته قاصداً مكاناً مخصوصاً يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية حَجٌّ: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول " حَجَّ - يَحُجُّ " : أفعال الحج: الإتيان والزيارة والطواف بالخاصة حَاجّ - الحاجّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَّ - يَحُجُّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال بالتوجه نحو هدف ثابت واتخاذه موجها للحركة"، وهي: بَتَلَ - يَبْتُلُ (بَتَلَ - يَبْتِلُ)، حَجَّ - يَحُجُّ، يَمِمَ - يَيْمَمُ، وَجُهَ - يَجِهُ، شَأَنَ - يَشأنُ، وَلِيَ - يَلِي يفرق لفظاً: حَجَّ - يحُجُّ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: يقصده بغرض الإقامة المؤقتة فيه للزيارة: يتوجه إليه ليزوره وخاصة لأنه يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية فيه حَجَّ - يَحِجُّ + كائن + كائناً + في شيء أو أمر: يسوق براهينه وأدلته على صواب ادعائه في أمر ملاحظة (1): جاء في المعاجم " حَجَّ - يَحُجُّ": للجدل وللقيام بالحج سواء بسواء، ونظن أن التفريق هو باعتمادنا: " حَجَّ - يَحِجُّ" للجدل ، و " حَجَّ - يَحُجُّ " للقيام بالحج، وليس في نصوص آيات القرآن ما يمنع ذلك حيث لم يرد المضارع بأي من الصيغتين فيه ملاحظة (2): يمكن رد الأصلين إلى أصل واحد هو " حَجَّ - يَحُجُّ " وحسب، واعتبار الحُجَّة بمعنى البرهان هو الوسيلة التي توصل إلى المراد والتوجه، وهي بمعنى اسم آلة والحِجة هي اسم هيئة بمعنى العقد، طريقة الوصول والتوجه إلى الهدف والمراد، وجمعها حِجج

حَجَّ - يحِجُّ ﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة حّجٌّ - الحج ﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين (97)﴾ آل عمران ﴿وأذن في الناس بالحج يأتوك رجالا وعلى كل ضامر يأتين من كل فج عميق(27)﴾ الحج ﴿الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه الله وتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقوني ياأولي الألباب(197)﴾ البقرة ﴿يسألونك عن الأهلة قل هي مواقيت للناس والحج وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى وأتوا البيوت من أبوابها واتقوا الله لعلكم تفلحون(189)﴾ البقرة ﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿وأذان من الله ورسوله إلى الناس يوم الحج الأكبر أن الله بريء من المشركين ورسوله فإن تبتم فهو خير لكم وإن توليتم فاعلموا أنكم غير معجزي الله وبشر الذين كفروا بعذاب أليم(3)﴾ التوبة حِجّ ﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين (97)﴾ آل عمران الحاج ﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند الله والله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة مختار الصحاح ● [حجج] ح ج ج: الحَجُّ في الأصل القصد وفي العرف قصد مكة للنسك وبابه رد فهو حاجٌّ وجمعه حُجُّ بالضم كبازل وبزل و الحِجُّ بالكسر الاسم و الحِجَّةُ بالكسر أيضا المرة الواحدة وهي من الشواذ لأن القياس الفتح والحجة بالكسر أيضا السنة والجمع الحِجَجُ بوزن العنب و ذو الحِجَّةِ بالكسر شهر الحج وجمعه ذوات الحجة ولم يقولوا ذوو على واحده و الحَجيجُ الحجاج جمع حاج مثل غاز وغزي وعاد وعدي من العدو بالقدم وامرأة حاجَّةٌ ونسوة حَوَاجُ بيت الله بالإضافة إن كن قد حججن وإن لم يكن قد حججن قلت حواج بيت الله بنصب البيت لأنك تريد التنوين في حواج إلا أنه لا ينصرف كما تقول هذا ضارب زيد أمس وضارب زيدا غدا فتدل بحذف التنوين من ضارب على أنه قد ضربه وبإثباته على أنه لم يضربه و الحُجَّةُ البرهان و حَاجَّهُ فحَجَّهُ من باب رد أي غلبه بالحجة وفي المثل لج فحج فهو رجل مِحْجَاجٌ بالكسر أي جدل و التَّحَاجُ التخاصم و المحَجَّةُ بفتحتين جادة الطريق الراغب حج - أصل الحج القصد للزيارة، قال الشاعر: - 103 - يحجون بيت الزبرقان المعصفرا *** (هذا عجز بيت، وصدره: وأشهد من عون حلولا كثيرة وهو للمخبل السعدي، والبيت في المجمل 1/221؛ وأساس البلاغة ص 74؛ والمشوف المعلم 1/231) خص في تعارف الشرع بقصد بيت الله تعالى إقامة للنسك، فقيل: الحج والحج، فالحج مصدر، والحج اسم، ويوم الحج الأكبر يوم النحر، ويوم عرفة، وروي: (العمرة الحج الأصغر) (هذا مروي عن ابن عباس، وأخرجه عنه ابن أبي شيبة وابن أبي حاتم قال: العمرة الحجة الصغرى. وأخرج الشافعي في الأم عن عبد الله بن أبي بكر أن في الكتاب الذي كتبه رسول الله لعمرو بن حزم: (إن العمرة هي الحج الأصغر) راجع: الدر المنثور 1/504 - 505؛ وأخرجه ابن أبي شيبة 3/158). والحجة: الدلالة المبينة للمحجة، أي: المقصد المستقيم الذي يقتضي صحة أحد النقيضين. قال تعالى: }قل فلله الحجة البالغة﴿[الأنعام/149]، وقال:﴾لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا{ [البقرة/150]، فجعل ما يحتج بها الذين ظلموا مستثنى من الحجة وإن لم يكن حجة، وذلك كقول الشاعر: - 104 - ولا عيب فيهم غير أن سيوفهم *** بهن فلول من قراع الكتائب (البيت للنابغة الذبياني من قصيدة له يمدح عمرو بن الحارث الأصغر وهو في ديوانه ص 11؛ والبصائر 2/432) ويجوز أنه سمى ما يحتجون به حجة، كقوله تعالى: }والذين يحاجون في الله من بعد ما استجيب له حجتهم داحضة عند ربهم﴿[الشورى/16]، فسمى الداحضة حجة، وقوله تعالى:﴾لا حجة بيننا وبينكم﴿[الشورى/15]، أي: لا احتجاج لظهور البيان، والمحاجة: أن يطلب كل واحد أن يرد الآخر عن حجته ومحجته، قال تعالى:﴾وحاجة قومه قال: أتحاجوني في الله﴿[الأنعام/80]،﴾فمن حاجك فيه من بعد ما جاءك﴿[آل عمران/61] / وقال تعالى:﴾لم تحاجون في إبراهيم﴿[آل عمران/65]، وقال تعالى:﴾ها أنتم هؤلاء حاججتم فيما لكم به علم فلم تحاجون فيما ليس لكم به علم﴿[آل عمران/66]، وقال تعالى:﴾وإذ يتحاجون في النار{ [غافر/47]، وسمي سبر الجراحة حجا، قال الشاعر: - 105 - يحج مأمومة في قعرها لجف (الشطر لعذار بن درة الطائي، وعجزه: فاست الطبيب قذاها كالمغاريد وهو في المجمل 1/221؛ والمعاني الكبير 2/977؛ واللسان: (حج) ) ملخص اللسان 1. حَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: قصده. 2. وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: غلبه على حُجَّتِه. 3. والمَحَجَّةُ: الطريق؛ - مَحَجَّة ال

الصيغ(٢٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٢٠٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. هدي

    الآيات المشتركة: ٨ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. تمم

    الآيات المشتركة: ٣ · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  4. عمر

    الآيات المشتركة: ٣ · “U’mare” katlı bina demektir

  5. إبراهيم

    الآيات المشتركة: ٤ · İbrahim

  6. علم

    الآيات المشتركة: ١٠ · Dağın sivri noktası demektir

  7. عند

    الآيات المشتركة: ٥ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  8. بيت

    الآيات المشتركة: ٣ · Beyt ev demektir

  9. أنس

    الآيات المشتركة: ٦ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  10. قول

    الآيات المشتركة: ١٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. حرم

    الآيات المشتركة: ٣ · Hiram keçe demektir

  12. بلغ

    الآيات المشتركة: ٣ · İş ayakkabısı

الآيات التي ورد فيها(٢٦)

  1. … أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ …

    Hac

  2. … الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ …

    Hac

  3. … الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ …

    Hac

  4. وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ …

    Hac

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحجج
YapıÜçlü (mücerred sülâsî)
Özel DurumMuzaaf (ikinci ve üçüncü harfi aynı olan mükerrer kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقصد, جدل, برهن
Zıt Kökنكص
Çekirdek Özet 1Bir hedefe saygı ve tazimle tekrar tekrar yönelmek, hedefe varmak için yolu tüketmek ve engelleri aşarak sonuca ulaşmak
Çekirdek Özet 2Zihni ve ameli yönelişin hakikate kilitlenmesi; bâtılı çürüten sarsılmaz delil getirme ve bu delil uğruna sebatla hac ve muhâcce etme
Çekirdek Özet 3Meşruiyetin, bilginin ve ibadetin keyfi kabullerden arındırılarak kesin ve aşılmaz bir eksene (hüccete) bağlanması sistemi
Kritik Hata RiskiHaccı yalnızca şeklî bir ritüele, hücceti ise kısır bir laf yarıştırmasına daraltarak kökün taşıdığı hakikati ispat ve ilahi merkeze yöneliş bağını koparmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حجBir şeyi sınırlandırmak, engellemek, dış tesirlerden korumak ve odaklanmış bir hat çizmek; nitekim aynı ikili tabanı paylaşan حجب örtüp perdelemeyi, حجر menedip taşla çevirmeyi, حجز araya set çekip ayırmayı ifade eder.جSınırlama ve odaklanma hareketini süreklilik, tekrar ve amaca kilitlenmiş bir dinamizme dönüştürür; korunan merkeze yönelmeyi (hac) ve muhalif iddiaları kesin biçimde kesip hükümsüz kılan sarsılmaz kanıtı (hüccet) meydana getirir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı çevreleme, dışarıya karşı koruma, dokunulmaz ve tayin edilmiş bir merkez oluşturma
جDeğnek, deveYola koyulma, mesafe katetme, yüklenip hedefe doğru adımlarla yürüme
جDeğnek, deveKatlanan yürüyüş, sebatla sürdürülen hareket, varılacak noktada ısrar etme ve engeli zorlama
حججÇitle çevrili korunaklı merkeze doğru sebatla yol almaKorunmuş ve dokunulmaz kılınmış mukaddes bir amaca ulaşmak için her türlü engeli aşarak tekrar tekrar yönelme ve zihni tartışmada muhatabın yolunu sarsılmaz delille tahkim etme hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye veya yüce kabul edilen bir makama saygı göstererek art arda gitmek, onu sürekli ziyaret etmek; yaranın derinliğini ve durumunu anlamak için mil (el-mihcâc) ile yoklayıp yarmak; kaşı çevreleyen kemik hattı (el-hicâc).
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Mühabbeleş-Şa‘dî bir beytinde الزبرقان adlı reisi kastederek kabilelerin ona saygı için sürekli gidip gelmesini şöyle anlatır: وَأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كَثِيرَةً / يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا
Erken Arapça kullanımBir kimsenin hasmını kesin delille alt etmesi حَجَّ خَصْمَهُ şeklinde ifade edilir; ayrıca senelik döngüyü tamamlayan zamana ve döneme حِجَّة denir. Belirgin ve ana yola da مَحَجَّة adı verilmiştir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Mufradāt.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde حجج kökü, döngüsel bir hareketle mukaddes bir merkeze yönelme, bayram yapma ve halka halinde dönerek kutlama semantik matrisiyle derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede חָגַג (hagag) kökü bayram kutlamak, kurban için toplanmak ve mukaddes mekana hac etmek anlamına gelirken; חַג (hag) kelimesi doğrudan bayram ve hac ziyareti karşılığıdır. Süryanice ve Aramicede ܚܓ / ܚܓܐ (ḥagga) formu bayram, şenlik ve mukaddes toplantı anlamını muhafaza eder. Akadcada ḫagû sevinmek, şenlik yapmak kökünü temsil eder. Arapçada bu ilksel ritüel ve döngüsel yöneliş anlamı genişleyerek hem kutsal mabede düzenli varış (hac) hem de zihinsel düzlemde hasmın önünü kesen, döngüyü tamamlayıp gerçeği tartışmasız biçimde sabitleyen sarsılmaz delil (hüccet) kavramına evrilmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir hedefe tazimle kastetmek, yarayı derinlemesine yoklamak, açık yolu (mahacce) izlemekFiziksel olarak engelleri aşıp hedefe varmak ile zihnen hasmın iddialarını delip gerçeği tescillemek arasındaki eylemsel bağKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָגַג, Aramice ve Süryanice ܚܓܐKutsal bir merkeze döngüsel yürüyüş, bayram, kurban ve toplu ibadet matrisiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) ḥagagDini bayram, toplanma ve adak takdimi alanındaki fonetik ve anlamsal örtüşmeGüçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حججAnlamlıBir hedefe yönelmek, delil getirmek, hac ibadeti yapmakHedef köktür; fiziksel yöneliş ve zihni ispatı birleştirirKur'an'da geçer
جحجAnlamlıGeri çekilmek, duraklamak, tereddüt etmekSavaşta veya bir işte hamle yaptıktan sonra geri adım atmayı ifade eder (el-cahcehe)Kur'an'da geçmez; hedef kökteki ileri yönelişin aksine geri çekilmeyi bildirir
ججحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde kullanım dışı (mühmel) diziliştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حججMerkezYöneliş ve ispatBir hedefe hürmetle kastedip gitmek ve hasmı susturan kesin delili ortaya koymakHem bedeni hac ibadetini hem de mantıki hücceti kapsar
قصدKomşuYönelişBir şeye doğru aşırılığa kaçmadan, doğrudan yönelmekحجج kökündeki tazim, tekrar ve kutsal merkeze varış vurgusu قصد kökünde yerini doğrudanlık ve ölçülülüğe bırakır
جدلKomşuTartışmaİpi sıkı bükmek gibi hasmı lafzen alt etmeye çalışmak, çekişmekجدل genellikle tarafların birbirini alt etme çabasını anlatırken حجج hakkı ispata yarayan kanıtı merkeze alır
برهنKomşuİspatGöz kamaştırıcı derecede açık ve aydınlatıcı delilبرهن delilin bizatihi parlaklığına ve netliğine odaklanırken حجج hasmın itirazını kesip yolu bağlamasına odaklanır
نكصZıtGeri adım atmaYönelinen hedeften korku veya tereddütle topukları üzerinde geri dönmekحجج kökünün gerektirdiği hedefe sebatla varış ve davasını ispat etme eyleminin tam karşıtıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحججHac etmek, kesin delil getirmekFiziksel olarak bir merkeze tazimle yönelmeyi ve fikri olarak hasmı susturan kanıtı ifade ederKesin
LatinceArgumentum, peregrinatioKanıt, kutsal yolculukArgumentum kökün zihni ispat tarafını, peregrinatio ise kutsal mekana seyahat boyutunu karşılar; tek kelime iki alanı birden kuşatmazGüçlü
İngilizcePilgrimage, argument, proofKutsal ziyaret, kanıt, delilPilgrimage ameli haccı karşılarken argument ve proof muhâcce ve hüccet kavramlarını yansıtırGüçlü
AlmancaWallfahrt, Beweis, ArgumentHac ziyareti, ispat, delilWallfahrt kutsal mekana gidişi verir; Beweis kökün hasmı ilzam eden mantıki kesinliğini karşılarGüçlü
FransızcaPèlerinage, preuve, argumentHac yolculuğu, delilPèlerinage ibadet boyutunu, preuve ve argument ise tartışmayı bağlayan hüccet yönünü karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَجّ / حَجَّİslam'ın rüknü olan hac ibadeti ve Kabe'yi ziyaretŞeâir, ihram ve ibadet menâsikinin bildirildiği bağlamlar (Bakara 2:196, 2:197, Âl-i İmrân 3:97, Hac 22:27)
حُجَّةHasmı susturan, mazereti ortadan kaldıran sarsılmaz delilPeygamberlerin tebliğ gerekçesi ve tevhidin kesinliği bağlamı (Nisâ 4:165, En'âm 6:149, Şûrâ 42:15)
حَاجَّ / تُحَاجُّونَHak veya bâtıl adına delil yarışına girmek, tartışmakİbrahim peygamberin kavmi ve Nemrut ile münazarası veya Ehl-i Kitap ile yürütülen teolojik tartışmalar (Bakara 2:139, 2:258, Âl-i İmrân 3:65, 3:66, En'âm 6:80)
حِجَجYıllar, senelik döngülerHz. Musa ile Medyenli ihtiyar arasındaki evlilik ve hizmet sözleşmesi bağlamı (Kasas 28:27)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüccet ve istidlâl teorisiAklın ve vahyin getirdiği delillerin bağlayıcılığı; Allah'a karşı kimsenin mazeret (hüccet) ileri süremeyeceğiİtirazı tamamen çürüten ve şüpheyi gideren mutlak bilgi vasıtası
FıkıhHac menâsiki ve dava hukukuHaccın şartları, farzları, ihram yasakları; yargılamada hakimin hükmüne esas teşkil eden kesin ispat vasıtalarıBedenen ve malen yapılan farz ibadet ile mahkemede hakkı sabitleyen hukuki hüccet
TefsirCedel ve muhâcce ayetleriPeygamberlerin inkârcılarla yaptıkları tartışma yöntemleri; bilmeyerek tartışmanın kınanmasıZan ve hevâya değil, vahiy kaynaklı bilgiye dayanan meşru münazara
HadisMenâsik ve davanın ispatıHaccın edası, Arafat vakfesi; vefat edenin geride bıraktığı ibadet borçları ve hak talebinde hüccet getirmeNebevi tatbikatın gösterilmesi ve haklının delilini açıkça ortaya koyması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid eksenli ibadet ve BeytullahKutsal merkeze yöneliş ve teslimiyetÜmmet bilincini somutlaştırma ve kulluğu tescillemeİnananların aynı merkez etrafında toplanması ve tevhid akidesinin ameli ilanıKesin
İlmiEpistemoloji ve mantıkKesin delil ve tutarlı çıkarımŞüpheyi yok ederek bilginin doğruluğunu tescillemeİddiaların temelsiz kalmasını önleyen, aklı ikna eden nihai bilgi zeminiKesin
SiyasiHukuki meşruiyet ve diplomasiYargısal ve idari bağlayıcı senetMazeret kapısını kapatarak adaleti icra etmeKararların keyfilikten çıkarılıp itiraz kabul etmez meşru dayanaklara yaslanmasıGüçlü
İktisadiSözleşme süreleri ve taahhüt döngüsüYıllık planlama ve sözleşme birimiDönemsel borçlanma ve emeğin zamanla takas edilmesiKasas 28:27 ayetinde olduğu gibi ekonomik sözleşmelerin yıllık takvim (hicac) esasına bağlanmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometride merkeze çekim ve döngüsel yörünge; matematikte aksiyomatik ispatSistemin tanımlanmış sabit bir merkeze periyodik olarak yaklaşması ve aksiyomlardan türetilen su götürmez mantıksal ispat adımıGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta ispat yükü ve kesin hüküm; sosyolojide ortak toplumsal merkezToplumsal ihtilafları sona erdiren nihai hukuki karine ve toplumu periyodik olarak bir araya getiren kolektif eylemKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiحجج kökünü yalnızca yılda bir kez Mekke'ye yapılan turistik ve şeklî bir seyahate indirgemek; türevi olan hücceti ise faydasız bir lâfız dalaşı veya sofistike bir tartışma sanmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, varoluşsal bir istikameti (Kâbe'ye yöneliş) ve zihinsel bir dürüstlüğü (hakikate teslim olma ve kesin delil sunma) aynı gövdede birleştirir. Hac, tevhid hüccetinin bedensel tescilidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbadetin bilincinden koparak şekilciliğe saplanılması ve zihinsel zeminde bilgesiz, delilsiz tartışmaların (muhâcce) hak arayışı zannedilerek cehaletin meşrulaştırılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin bilgi teorisini (hüccet) ile eylem teorisini (hac) tek bir kök ekseninde buluşturarak, inancın kuru bir iddia değil, hem akli delille hem de fiili yönelişle ispatlanan bir hakikat olduğunu gösterir.
Hangi ayetgroupsunda belirleyicidir?İbrahim peygamberin tevhid mücadelesini anlatan kıssalarda, Ehl-i Kitap ile itikadi meselelerin tartışıldığı ayetlerde ve Kabe'nin haccına dair hüküm bildiren şer'î pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgisizce tartışmaya girmeyi (ilmî dayanağı olmayan muhâcceyi) yasaklar; Allah'ın dini karşısında insanların ileri sürebileceği hiçbir mazeretin (hüccetin) geçerli olamayacağını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYüceltilen bir hedefe ve merkeze doğru engelleri aşarak tekrar tekrar yönelmek; yaranın derinliğini mil sokarak yoklayıp açmak.
  • Soyut anlamBir iddiayı veya inancı şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesin bilgi ve sarsılmaz gerekçelerle tahkim ederek hasmın itirazını kesmek.
  • Sistematik karşılıkİbadette Kâbe'ye yöneliş ile düşüncede mutlak hakikate (hüccetullâh) kilitlenişin epistemolojik ve pratik birliği.
  • LaTeX modeliH=(∮ΓF⃗⋅dr⃗)∩(lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞)
  • LaTeX açıklamasıModelde kapalı bir eğri boyu yapılan integral ∮ΓF⃗⋅dr⃗, merkeze yönelen döngüsel ve kararlı hac ibadetini temsil eder. Kesişimdeki limit ifadesi lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞ ise zamanla delilin D şüpheye S olan oranının sonsuza gitmesini, yani hüccetin tüm itirazları geçersiz kılan mutlak ispat gücünü sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح