حجج

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ج-جالصيغ: ٢٧ · الجذور المجاورة: ٥٥ · الآيات: ٢٦ · السور: ١٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حرمحَاجَّالْحُجَّةُالْحَجَّالْحَجِّحججألههديأنسالْحَاجِّعمرعندبلغ

الجذرالصيغ ٢٧الآيات ٢٦السور ١٠المجاورة ٥٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حجج

ح - ج - ج

جذر
  • الورود: ٣٣
  • الآيات: ٢٦
  • الصيغ: ٢٧
  • المعاجم: ٩

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٤٩
باب الحاء مع الجيم ح ج، ج ح يستعملان حج: قد تُكسَر الحَجّةُ والحَجُّ فيقال: حِجُّ وحِجَّةٌ. يقال للرجل الكثير الحَجٍّ حَجّاج من غير إمالةٍ. وكلُّ نَعْتٍ فَعّال فإنّه مفتوح الألف، فإذا صيَّرتَه اسماً يَتَحَوَّل عن حال النَّعْت فتدخله الإمالة كما دَخَلَتْ في الحَجّاج والَعجّاج. وحَجٍّ علينا فُلانٌ أي قَدِمَ. والحَجُّ: كثرة القَصْد إلى من يُعَظَّم، قال: كانت تحُجُّ بنُو سَعْدٍ عِمامتَـه إذا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٧٢
الحَجُّ: القصد. ورجل مَحْجوجٌ، أي مقصود. وقد حَجَّ بنو فُلانٍ فلاناً، إذا أطالوا الاختلاف إليه. هذا الأصلُ، ثم تُعورِفَ استعمالُه في القصد إلى مكَّى للنُسك. تقول: حججت البيتَ أحُجُّهُ حَجَّاً، فأنا حاجٌّ. ويُجْمَعُ على حُجٍّ. والحِجُّ بالكسر: الاسم. والحِجَّةُ المَرَّةُ الواحدة، وهو من الشواذ، لأنَّ القياس بالفتح. والحَجَّةُ: السنة، والجمع الحِجَجُ. وذو الحِجَّة شهر الحجِّ، والجمع ذَواتُ
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٧
ح ج ج إحتـج علـى خصمـه بحجـة شهبـاء وبحجـج شهـب‏.‏ وحـاج خصمه فحجه وفلان خصمه محجوةج وكانت بينهما محاجة وملاجة‏.‏ وسلك المحجة وعليكم بالمناهج النيرة والمحاج الواضحة‏.‏ وأقمت عنده حجة كاملة وثلاث حجج كوامل‏.‏ وحجوا مكة وهم حجاج عمار كالسفـار للمسافريـن و ‏"‏ هـؤلاء الـداج وليسـوا بالحـاج ‏"‏‏.‏ والحجيـج لهـم عجيج‏.‏ وفلان تحجه الرفاق أي تقصده‏.‏ قال‏:‏ يحجون سب الزبرقان المزعفرا وحج
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩٣٦
الحَجُّ: القصدُ. حَجَّ إِلينا فلانٌ أَي قَدِمَ؛ وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: قصده. وحَجَجْتُ فلاناً واعتَمَدْتُه أَي قصدته. ورجلٌ محجوجٌ أَي مقصود. وقد حَجَّ بنو فلان فلاناً إِذا أَطالوا الاختلاف إليه؛ قال المُخَبَّلُ السعدي: وأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كثِيرةً، يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا أَي يَقْصِدُونه ويزورونه. قال ابن السكيت: يقول يُكْثِرُونَ الاختلاف إِليه، هذا الأَصل، ثم
رابط المدخل

الحَجُّ: القصدُ. حَجَّ إِلينا فلانٌ أَي قَدِمَ؛ وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: قصده. وحَجَجْتُ فلاناً واعتَمَدْتُه أَي قصدته. ورجلٌ محجوجٌ أَي مقصود. وقد حَجَّ بنو فلان فلاناً إِذا أَطالوا الاختلاف إليه؛ قال المُخَبَّلُ السعدي: وأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كثِيرةً، يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا أَي يَقْصِدُونه ويزورونه. قال ابن السكيت: يقول يُكْثِرُونَ الاختلاف إِليه، هذا الأَصل، ثم تُعُورِفَ استعماله في القصد إِلى مكة للنُّسُكِ والحجِّ إِلى البيت خاصة؛ تقول حَجَّ يَحُجُّ حَجًّا. والحجُّ قَصْدُ التَّوَجُّه إِلى البيت بالأَعمال المشروعة فرضاً وسنَّة؛ تقول: حَجَجْتُ البيتَ أَحُجُّه حَجًّا إِذا قصدته، وأَصله من ذلك. وجاء في التفسير: أَن النبي، صلى الله عليه ولم، خطب الناسَ فأَعلمهم أَن الله قد فرض عليهم الحجَّ، فقام رجل من بني أَسد فقال: يا رسول الله، أَفي كلِّ عامٍ؟ فأَعرض عنه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فعاد الرجلُ ثانيةً، فأَعرض عنه، ثم عاد ثالثةً، فقال عليه الصلاة والصلام: ما يؤمنك أَن أَقولَ نعم، فَتَجِبَ، فلا تقومون بها فتكفرون؟ أَي تدفعون وجوبها لثقلها فتكفرون. وأَراد عليه الصلاة والسلام: ما يؤمنك أَن يُوحَى إِليَّ أَنْ قُلْ نعم فَأَقولَ؟ وحَجَّه يَحُجُّه، وهو الحجُّ. قال سيبويه: حجَّه يَحُجُّه حِجًّا، كما قالوا: ذكره ذِكْراً؛ وقوله أَنشده ثعلب: يومَ تَرَى مُرْضِعَةً خَلوجا، وكلَّ أُنثَى حَمَلَتْ خَدُوجا وكلَّ صاحٍ ثَمِلاً مَؤُوجا، ويَسْتَخِفُّ الحَرَمَ المَحْجُوجا فسَّره فقال: يستخف الناسُ الذهابَ إِلى هذه المدينة لأَن الأَرض دُحِيَتْ من مكة، فيقول: يذهب الناس إِليها لأَن يحشروا منها. ويقال: إِنما يذهبون إِلى بيت المقدس. ورجلٌ حاجٌّ وقومٌ حُجَّاجٌ وحَجِيجٌ والحَجِيجُ: جماعةُ الحاجِّ. قال الأَزهري: ومثله غازٍ وغَزِيٌّ، وناجٍ ونَجِيٌّ، ونادٍ ونَدِيٌّ، للقومِ يَتَناجَوْنَ ويجتمعون في مجلس، وللعادِينَ على أَقدامهم عَدِبٌّ؛ وتقول: حَجَجْتُ البيتَ أَحُجُّه حَجًّا، فأَنا حاجٌّ. وربما أَظهروا التضعيف في ضرورة الشعر؛ قال الراجز: بِكُلِّ شَيْخٍ عامِرٍ أَو حاجِجِ ويجمع على حُجٍّ، مثل بازلٍ وبُزْلٍ، وعائذٍ وعُودٍ؛ وأَنشد أَبو زيد لجرير يهجو الأَخطل ويذكر ما صنعه الجحافُ بن حكيم السُّلمي من قتل بني تَغْلِبَ قوم الأَخطل باليُسُرِ، وهو ماءٌ لبني تميم: قد كانَ في جِيَفٍ بِدِجْلَةَ حُرِّقَتْ، أَو في الذينَ على الرَّحُوبِ شُغُولُ وكأَنَّ عافِيَةَ النُّسُور عليهمُ حُجٌّ، بأَسْفَلِ ذي المَجَازِ نُزُولُ يقول: لما كثر قتلى بني تَغْلِبَ جافَتِ الأَرضُ فحُرّقوا لِيَزُولَ نَتْنُهُمْ. والرَّحُوبُ: ماءٌ لبني تغلب. والمشهور في رواية البيت: حِجٌّ، بالكسر، وهو اسم الحاجِّ. وعافِيةُ النسور: هي الغاشية التي تغشى لحومهم. وذو المجاز: سُوقٌ من أَسواق العرب. والحِجُّ، بالكسر، الاسم. والحِجَّةُ: المرَّة الواحدة، وهو من الشَّواذِّ، لأَن القياس بالفتح. وأَما قولهم: أَقْبَلَ الحاجُّ والداجُّ؛ فقد يكون أَن يُرادَ به الجِنسُ، وقد يكون اسماً للجمع كالجامل والباقر. وروى الأَزهري عن أَبي طالب في قولهم: ما حَجَّ ولكنه دَجَّ؛ قال: الحج الزيارة والإِتيان، وإِنما سمي حاجًّا بزيارة بيت الله تعالى؛ قال دُكَين: ظَلَّ يَحُجُّ، وظَلِلْنا نَحْجُبُهْ، وظَلَّ يُرْمَى بالحَصى مُبَوَّبُهْ قال: والداجُّ الذي يخرج للتجارة. وفي الحديث: لم يترك حاجَّةً ولا داجَّة. الحاجُّ والحاجَّةُ: أَحد الحُجَّاجِ، والداجُّ والدَّاجَّةُ: الأَتباعُ؛ يريد الجماعةَ الحاجَّةَ ومَن معهم مِن أَتباعهم؛ ومنه الحديث: هؤلاء الداجُّ وليْسُوا بالحاجِّ. ويقال للرجل الكثير الحجِّ: إِنه لحَجَّاجٌ، بفتح الجيم، من غير إِمالة، وكل نعت على فَعَّال فهو غير مُمَالِ الأَلف، فإِذا صيَّروه اسماً خاصّاً تَحَوَّلَ عن حالِ النعت، ودخلته الإِمالَةُ، كاسم الحَجَّاجِ والعَجَّاجِ. والحِجُّ: الحُجَّاجُ؛ قال: كأَنما، أَصْواتُها بالوادِي، أَصْواتُ حِجٍّ، مِنْ عُمانَ، عادي هكذا أَنشده ابن دريد بكسر الحاء. قال سيبويه: وقالوا حَجَّةٌ واحدةٌ، يريدون عَمَلَ سَنَةٍ واحدة. قال الأَزهري: الحَجُّ قَضاءُ نُسُكِ سَنَةٍ واحدةٍ، وبعضٌ يَكسر الحاء، فيقول: الحِجُّ والحِجَّةُ؛ وقرئ: ولله على الناسِ حِجُّ البيتِ، والفتح أَكثر. وقال الزجاج في قوله تعالى: ولله على الناس حَِجُّ البيت؛ يقرأُ بفتح الحاء وكسرها، والفتح الأَصل. والحَجُّ: اسم العَمَل. واحْتَجَّ البَيْتَ: كحَجَّه عن الهجري؛ وأَنشد: تَرَكْتُ احْتِجاجَ البَيْتِ، حتى تَظَاهَرَتْ عليَّ ذُنُوبٌ، بَعْدَهُنَّ ذُنُوبُ وقوله تعالى: الحجُّ أَشهُرٌ معلوماتٌ؛ هي شوَّال وذو القعدة، وعشرٌ من ذي الحجة. وقال الفراء: معناه وقتُ الحج هذه الأَشهرُ. وروي عن الأَثرم وغيره: ما سمعناه من العرب حَجَجْتُ حَجَّةً، ولا رأَيتُ رأْيَةً، وإِنما يقولون حَجَجْتُ حِجَّةً. قال: والحَجُّ والحِجُّ ليس عند الكسائي بينهما فُرْقانٌ. وغيره يقول: الحَجُّ حَجُّ البيْتِ، والحِجُّ عَمَلُ السَّنَةِ. وتقول: حَجَجْتُ فلاناً إِذا أَتَيْتَه مرَّة بعد مرة، فقيل: حُجَّ البَيْتُ لأَن الناسَ يأَتونه كلَّ سَنَةٍ. قال الكسائي: كلام العرب كله على فَعَلْتُ فَعْلَةً إِلاّ قولَهم حَجَجْتُ حِجَّةً، ورأَيتُ رُؤْيَةً.والحِجَّةُ: السَّنَةُ، والجمع حِجَجٌ. وذو الحِجَّةِ: شهرُ الحَجِّ، سمي بذلك لِلحَجِّ فيه، والجمع ذَواتُ الحِجَّةِ، وذَواتُ القَعْدَةِ، ولم يقولوا: ذَوُو على واحده. وامرأَة حاجَّةٌ ونِسْوَةٌ حَواجُّ بَيْتِ الله بالإِضافة إِذا كنّ قد حَجَجْنَ، وإِن لم يَكُنَّ قد حَجَجْنَ، قلت: حَواجُّ بَيْتَ الله، فتنصب البيت لأَنك تريد التنوين في حَواجَّ، إِلا أَنه لا ينصرف، كما يقال: هذا ضارِبُ زيدٍ أَمْسِ، وضارِبٌ زيداً غداً، فتدل بحذف التنوين على أَنه قد ضربه، وبإِثبات التنوين على أَنه لم يضربه. وأَحْجَجْتُ فلاناً إِذا بَعَثْتَه لِيَحُجَّ. وقولهم: وحَجَّةِ الله لا أَفْعَلُ بفتح أَوَّله وخَفْضِ آخره، يمينٌ للعرب. الأَزهريُّ: ومن أَمثال العرب: لَجَّ فَحَجَّ؛ معناه لَجَّ فَغَلَبَ مَنْ لاجَّه بحُجَجِه. يقال: حاجَجْتُه أُحاجُّه حِجاجاً ومُحاجَّةً حتى حَجَجْتُه أَي غَلَبْتُه بالحُجَجِ التي أَدْلَيْتُ بها؛ قيل: معنى قوله لَجَّ فَحَجَّ أَي أَنه لَجَّ وتمادَى به لَجاجُه، وأَدَّاه اللَّجاجُ إِلى أَن حَجَّ البيتَ الحرام، وما أَراده؛ أُريد: أَنه هاجَر أَهلَه بلَجاجه حتى خرج حاجّاً. والمَحَجَّةُ: الطريق؛ وقيل: جادَّةُ الطريق؛ وقيل: مَحَجَّة الطريق سَنَنُه. والحَجَوَّجُ: الطَّرِيقُ تستقيم مَرَّةً وتَعْوَجُّ أُخْرى؛ وأَنشد: أَجَدُّ أَيامُك من حَجَوَّجِ، إِذا اسْتَقامَ مَرَّةً يُعَوَّجِ والحُجَّة: البُرْهان؛ وقيل: الحُجَّة ما دُوفِعَ به الخصم؛ وقال الأَزهري: الحُجَّة الوجه الذي يكون به الظَّفَرُ عند الخصومة. وهو رجل مِحْجاجٌ أَي جَدِلٌ. والتَّحاجُّ: التَّخاصُم؛ وجمع الحُجَّةِ: حُجَجٌ وحِجاجٌ. وحاجَّه مُحاجَّةً وحِجاجاً: نازعه الحُجَّةَ. وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: غلبه على حُجَّتِه. وفي الحديث: فَحَجَّ آدمُ موسى أَي غَلَبَه بالحُجَّة. واحْتَجَّ بالشيءِ: اتخذه حُجَّة؛ قال الأَزهري: إِنما سميت حُجَّة لأَنها تُحَجُّ أَي تقتصد لأَن القصد لها وإِليها؛ وكذلك مَحَجَّة الطريق هي المَقْصِدُ والمَسْلَكُ. وفي حديث الدجال: إِن يَخْرُجْ وأَنا فيكم فأَنا حَجِيجُه أَي مُحاجُّهُ ومُغالِبُه بإِظهار الحُجَّة عليه. والحُجَّةُ: الدليل والبرهان. يقال: حاجَجْتُه فأَنا مُحاجٌّ وحَجِيجٌ، فَعِيل بمعنى فاعل. ومنه حديث معاوية: فَجَعَلْتُ أَحُجُّ خَصْمِي أَي أَغْلِبُه بالحُجَّة. وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً، فهو مَحْجوجٌ وحَجِيج، إِذا قَدَحَ بالحَديد في العَظْمِ إِذا كان قد هَشَمَ حى يَتَلَطَّخ الدِّماغُ بالجم فيَقْلَعَ الجِلْدَة التي جَفَّت، ثم يُعالَج ذلك فَيَلْتَئِمُ بِجِلْدٍ ويكون آمَّةً؛ قال أَبو ذؤَيب يصف امرأَة: وصُبَّ عليها الطِّيبُ حتى كأَنَّها أُسِيٌّ، على أُمِّ الدِّماغ، حَجِيجُ وكذلك حَجَّ الشجَّةَ يَحُجُّها حَجّاً إِذا سَبَرها بالمِيلِ ليُعالِجَها؛ قال عذارُ بنُ دُرَّةَ الطائي: يَحُجُّ مَأْمُومَةً، في قَعْرِها لَجَفٌ، فاسْتُ الطَّبِيب قَذاها كالمَغاريدِ المَغاريدُ: جمع مُغْرُودٍ، هو صَمْغٌ معروف. وقال: يَحُجُّ يُصْلِحُ مَأْمُومَةً شَجَّةً بَلَغَتْ أُمَّ الرأْس؛ وفسر ابن دريد هذا الشعر فقال: وصف هذا الشاعر طبيباً يداوي شجة بعيدَة القَعْر، فهو يَجْزَعُ من هَوْلِها، فالقذى يتساقط من استه كالمَغاريد؛ وقال غيره: استُ الطبيب يُرادُ بها مِيلُهُ، وشَبَّهَ ما يَخْرُجُ من القَذى على ميله بالمغاريد. والمَغاريدُ: جمع مُغْرُودٍ، وهو صمغ معروف. وقيل: الحَجُّ أَن يُشَجَّ الرجلُ فيختلط الدم بالدماغ، فيصب عليه السمن المُغْلَى حتى يظهر الدم، فيؤْخذَ بقطنة. الأَصمعي: الحَجِيجُ من الشِّجاجِ الذي قد عُولِجَ، وهو ضَرْبٌ من علاجها. وقال ابن شميل: الحَجُّ أَن تُفْلَقَ الهامَةُ فَتُنْظَرَ هل فيها عَظْم أَو دم. قال: والوَكْسُ أَن يقَعَ في أُمِّ الرأْس دم أَو عظام أَو يصيبها عَنَتٌ؛ وقيل: حَجَّ الجُرْحَ سَبَرَهُ ليعرف غَوْرَهُ؛ عن ابن الأَعرابي: والحُجُجُ: الجِراحُ المَسْبُورَةُ. وقيل: حَجَجْتُها قِسْتُها، وحَجَجْتُهُ حَجّاً، فهو حَجِيجٌ، إِذا سَبَرْتَ شَجَّتَه بالمِيل لِتُعالِجَه.والمِحْجاجُ: المِسْبارُ. وحَجَّ العَظْمَ يَحُجُّهُ حَجّاً: قَطَعَهُ من الجُرْح واستخرجه، وقد فسره بعضهم بما أُنشِدْنا لأَبي ذُؤَيْبٍ. ورأْسٌ أَحَجُّ: صُلْبٌ. واحْتَجَّ الشيءُ: صَلُبَ؛ قال المَرَّارُ الفَقْعَسِيُّ يصف الركاب في سفر كان سافره: ضَرَبْنَ بكُلِّ سالِفَةٍ ورَأْسٍ أَحَجَّ، كَأَنَّ مُقْدَمَهُ نَصِيلُ والحَجاجُ والحِجاجُ: العَظْمُ النابِتُ عليه الحاجِبُ. والحِجاجُ: العَظْمُ المُسْتَديرُ حَوْلَ العين، ويقال: بل هو الأَعلى تحت الحاجب؛ وأَنشد قول العجاج: إِذا حِجاجا مُقْلَتَيْها هَجَّجا وقال ابن السكيت: هو الحَجَّاجُ (* قوله «الحجاج» هو بالتشديد في الأَصل المعوّل عليه بأَيدينا، ولم نجد التشديد في كتاب من كتب اللغة التي بأيدينا.). والحِجَاجُ: العَظْمُ المُطْبِقُ على وَقْبَةِ العين وعليه مَنْبَتُ شعَر الحاجب. والحَجَاجُ والحِجَاجُ، بفتح الحاءِ وكسرها: العظم الذي ينبت عليه الحاجب، والجمع أَحِجَّة؛ قال رؤْبة: صَكِّي حِجاجَيْ رَأْسِه وبَهْزي وفي الحديث: كانت الضبُعُ وأَولادُها في حَِجاجِ عينِ رجل من العماليق. الحِجاج، بالكسر والفتح: العظم المستدير حول العين؛ ومنه حديث جَيْشِ الخَبَطِ: فجلس في حَِجَاج عينه كذا كذا نفراً؛ يعني السمكة التي وجدوها على البحر. وقيل: الحِجاجان العظمان المُشرِفانِ على غارِبَي العينين؛ وقيل: هما مَنْبَتا شعَرِ الحاجبين من العظم؛ وقوله: تُحاذِرُ وَقْعَ الصَّوْتِ خَرْصاءُ ضَمَّها كَلالٌ، فَحالَتْ في حِجا حاجِبٍ ضَمْرِ فإِن ابن جني قال: يريد في حِجاجِ حاجِبٍ ضَمْرٍ، فحذف للضرورة؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه أَراد بالحجا ههنا الناحية؛ والجمع: أَحِجَّةٌ وحُجُجٌ. قال أَبو الحسن: حُجُجٌ شاذ لأَن ما كان من هذا النحو لم يُكَسَّر على فُعُلٍ، كراهية التضعيف؛ فأَما قوله: يَتْرُكْنَ بالأَمالِسِ السَّمالِجِ، للطَّيْرِ واللَّغاوِسِ الهَزالِجِ، كلَّ جَنِينٍ مَعِرِ الحَواجِجِ فإِنه جمع حِجاجاً على غير قياس، وأَظهر التضعيف اضطراراً. والحَجَجُ: الوَقْرَةُ في العظم. والحِجَّةُ، بكسر الحاءِ، والحاجَّةُ: شَحْمَةُ الأُذُنِ، الأَخيرة اسم كالكاهل والغارب؛ قال لبيد يذكر نساء: يَرُضْنَ صِعابَ الدُّرِّ في كلِّ حِجَّةٍ، وإِنْ لَمْ تَكُنْ أَعْناقُهُنَّ عَواطِلا غَرائِرُ أَبْكارٌ، عَلَيْها مَهابَةٌ، وعُونٌ كِرامٌ يَرْتَدينَ الوَصائِلا يَرُضْنَ صِعابَ الدُّرِّ أَي يَثْقُبْنَهُ. والوصائِلُ: بُرُودُ اليَمن، واحدتها وَصِيلة. والعُونُ جمع عَوانٍ: للثيِّب. وقال بعضهم: الحِجَّةُ ههنا المَوْسِمُ؛ وقيل: في كل حِجَّة أَي في كل سنة، وجمعها حِجَجٌ. أَبو عمرو: الحِجَّةُ والحَجَّةُ ثُقْبَةُ شَحْمَة الأُذن. والحَجَّة أَيضاً: خَرَزَةٌ أَو لُؤْلُؤَةٌ تُعَلَّق في الأُذن؛ قال ابن دريد: وربما سميت حاجَّةً. وحَِجاجُ الشمس: حاجِبُها، وهو قَرْنها؛ يقال: بدا حِجاجُ الشمس. وحَِجاجا الجبل: جانباه. والحُجُجُ: الطرُقُ المُحَفَّرَةُ. والحَجَّاجُ: اسم رجل؛ أَماله بعض أَهل الإِمالة في جميع وجوه الإِعراب على غير قياس في الرفع والنصب، ومثل ذلك الناس في الجرِّ خاصة؛ قال ابن سيده: وإِنما مثلته به لأَن أَلف الحجاج زائدة غير منقلبة، ولا يجاورها مع ذلك ما يوجب الإِمالة، وكذلك الناس لأَن الأَصل إِنما هو الأُناس فحذفوا الهمزة، وجعلوا اللام خَلَفاً منها كالله إِلا أَنهم قد قالوا الأُناس، قال: وقالوا مررت بناس فأَمالوا في الجر خاصة، تشبيهاً للألف بأَلف فاعِلٍ، لأَنها ثانية مثلها، وهو نادر لأَن الأَلف ليست منقلبة؛ فأَما في الرفع والنصب فلا يميله أَحد، وقد يقولون: حَجَّاج، بغير أَلف ولام، كما يقولون: العباس وعباس، وتعليل ذلك مذكور في مواضعه. وحِجِجْ: من زَجْرِ الغنم. وفي حديث الدعاءِ: اللهم ثَبِّت حُجَّتي في الدنيا والآخرة أَي قَوْلي وإِيماني في الدنيا وعند جواب الملكين في القبر.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٧٥
* ح ج ج * * الحَجُّ * في الأصل القصد وفي العرف قصد مكة للنسك وبابه رد فهو * حاجٌّ * وجمعه * حُجُّ * بالضم كبازل وبزل و * الحِجُّ * بالكسر الاسم و * الحِجَّةُ * بالكسر أيضا المرة الواحدة وهي من الشواذ لأن القياس الفتح والحجة بالكسر أيضا السنة والجمع * الحِجَجُ * بوزن العنب و * ذو الحِجَّةِ * بالكسر شهر الحج وجمعه ذوات الحجة ولم يقولوا ذوو على واحده و * الحَجيجُ * الحجاج جمع حاج مثل غاز وغزي وعاد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٥٩
الحج: القصد مطلقا. حجه يحجه حجا: قصده، وحججت فلانا، واعتمدته: قصدته. ورجل محجوج، أي مقصود. وقال جماعة: إنه القصد لمعظم. وقيل: هو كثرة القصد لمعظم، وهذا عن الخليل. الحج : الكف كالحجحجة، يقال: حجحج عن الشىء وحج: كف عنه، وسيأتي. الحج : القدوم ، يقال: حج علينا فلان، أي قدم. الحج : سبر الشجة بالمحجاج للمعالجة. والمحجاج: اسم للمسبار . وحجه يحجه حجا، فهو محجوج، وحجيج، إذا قدح بالحديد في العظم
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٦٦
حجَّ حجَّ U ( n. ac. حَجّ 1 ), a. Went, repaired to, visited; went on a pilgrimage to ( Mecca ). b. Probed ( wound ). c. Overcame in argument. حَاْجَجَ حَاْجَجَ III , a. Argued, disputed with. b. [ 'An ], Pleaded the cause of. أَحْجَجَ أَحْجَجَ IV , a. Sent on a pilgrimage. تَحَجَّجَ تَحَجَّجَ V , a. see VIII (a) . تَحَاْجَجَ تَحَاْجَجَ VI , a. Argued, disputed together.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٤٬٤٩٩
حجج 1.BAB حَجَّ - يَحُجُّ - حِجّ - حَجٌّ - حَاجّ حَجَّ - يحُجُّ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: يقصده بغرض الإقامة المؤقتة فيه للزيارة: يتوجه إليه ليزوره وخاصة لأنه يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية فيه حِجّ: على وزن " فـِعل"اسم فعل " حَجَّ - يَحُجُّ ": التوجه للقيام بفعل " حَجَّ - يَحُجُّ": التوجه من محل إقامته قاصداً مكاناً
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٢٠٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. هدي

    الآيات المشتركة: ٨ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. تمم

    الآيات المشتركة: ٣ · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  4. عمر

    الآيات المشتركة: ٣ · “U’mare” katlı bina demektir

  5. إبراهيم

    الآيات المشتركة: ٤ · İbrahim

  6. علم

    الآيات المشتركة: ١٠ · Dağın sivri noktası demektir

  7. عند

    الآيات المشتركة: ٥ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  8. بيت

    الآيات المشتركة: ٣ · Beyt ev demektir

  9. أنس

    الآيات المشتركة: ٦ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  10. قول

    الآيات المشتركة: ١٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. حرم

    الآيات المشتركة: ٣ · Hiram keçe demektir

  12. بلغ

    الآيات المشتركة: ٣ · İş ayakkabısı

الآيات التي ورد فيها(٢٦)

  1. … أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ …

    Hac

  2. … الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ …

    Hac

  3. … الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ …

    Hac

  4. وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ …

    Hac

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحجج
YapıÜçlü (mücerred sülâsî)
Özel DurumMuzaaf (ikinci ve üçüncü harfi aynı olan mükerrer kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقصد, جدل, برهن
Zıt Kökنكص
Çekirdek Özet 1Bir hedefe saygı ve tazimle tekrar tekrar yönelmek, hedefe varmak için yolu tüketmek ve engelleri aşarak sonuca ulaşmak
Çekirdek Özet 2Zihni ve ameli yönelişin hakikate kilitlenmesi; bâtılı çürüten sarsılmaz delil getirme ve bu delil uğruna sebatla hac ve muhâcce etme
Çekirdek Özet 3Meşruiyetin, bilginin ve ibadetin keyfi kabullerden arındırılarak kesin ve aşılmaz bir eksene (hüccete) bağlanması sistemi
Kritik Hata RiskiHaccı yalnızca şeklî bir ritüele, hücceti ise kısır bir laf yarıştırmasına daraltarak kökün taşıdığı hakikati ispat ve ilahi merkeze yöneliş bağını koparmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حجBir şeyi sınırlandırmak, engellemek, dış tesirlerden korumak ve odaklanmış bir hat çizmek; nitekim aynı ikili tabanı paylaşan حجب örtüp perdelemeyi, حجر menedip taşla çevirmeyi, حجز araya set çekip ayırmayı ifade eder.جSınırlama ve odaklanma hareketini süreklilik, tekrar ve amaca kilitlenmiş bir dinamizme dönüştürür; korunan merkeze yönelmeyi (hac) ve muhalif iddiaları kesin biçimde kesip hükümsüz kılan sarsılmaz kanıtı (hüccet) meydana getirir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı çevreleme, dışarıya karşı koruma, dokunulmaz ve tayin edilmiş bir merkez oluşturma
جDeğnek, deveYola koyulma, mesafe katetme, yüklenip hedefe doğru adımlarla yürüme
جDeğnek, deveKatlanan yürüyüş, sebatla sürdürülen hareket, varılacak noktada ısrar etme ve engeli zorlama
حججÇitle çevrili korunaklı merkeze doğru sebatla yol almaKorunmuş ve dokunulmaz kılınmış mukaddes bir amaca ulaşmak için her türlü engeli aşarak tekrar tekrar yönelme ve zihni tartışmada muhatabın yolunu sarsılmaz delille tahkim etme hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye veya yüce kabul edilen bir makama saygı göstererek art arda gitmek, onu sürekli ziyaret etmek; yaranın derinliğini ve durumunu anlamak için mil (el-mihcâc) ile yoklayıp yarmak; kaşı çevreleyen kemik hattı (el-hicâc).
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Mühabbeleş-Şa‘dî bir beytinde الزبرقان adlı reisi kastederek kabilelerin ona saygı için sürekli gidip gelmesini şöyle anlatır: وَأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كَثِيرَةً / يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا
Erken Arapça kullanımBir kimsenin hasmını kesin delille alt etmesi حَجَّ خَصْمَهُ şeklinde ifade edilir; ayrıca senelik döngüyü tamamlayan zamana ve döneme حِجَّة denir. Belirgin ve ana yola da مَحَجَّة adı verilmiştir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Mufradāt.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde حجج kökü, döngüsel bir hareketle mukaddes bir merkeze yönelme, bayram yapma ve halka halinde dönerek kutlama semantik matrisiyle derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede חָגַג (hagag) kökü bayram kutlamak, kurban için toplanmak ve mukaddes mekana hac etmek anlamına gelirken; חַג (hag) kelimesi doğrudan bayram ve hac ziyareti karşılığıdır. Süryanice ve Aramicede ܚܓ / ܚܓܐ (ḥagga) formu bayram, şenlik ve mukaddes toplantı anlamını muhafaza eder. Akadcada ḫagû sevinmek, şenlik yapmak kökünü temsil eder. Arapçada bu ilksel ritüel ve döngüsel yöneliş anlamı genişleyerek hem kutsal mabede düzenli varış (hac) hem de zihinsel düzlemde hasmın önünü kesen, döngüyü tamamlayıp gerçeği tartışmasız biçimde sabitleyen sarsılmaz delil (hüccet) kavramına evrilmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir hedefe tazimle kastetmek, yarayı derinlemesine yoklamak, açık yolu (mahacce) izlemekFiziksel olarak engelleri aşıp hedefe varmak ile zihnen hasmın iddialarını delip gerçeği tescillemek arasındaki eylemsel bağKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָגַג, Aramice ve Süryanice ܚܓܐKutsal bir merkeze döngüsel yürüyüş, bayram, kurban ve toplu ibadet matrisiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) ḥagagDini bayram, toplanma ve adak takdimi alanındaki fonetik ve anlamsal örtüşmeGüçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حججAnlamlıBir hedefe yönelmek, delil getirmek, hac ibadeti yapmakHedef köktür; fiziksel yöneliş ve zihni ispatı birleştirirKur'an'da geçer
جحجAnlamlıGeri çekilmek, duraklamak, tereddüt etmekSavaşta veya bir işte hamle yaptıktan sonra geri adım atmayı ifade eder (el-cahcehe)Kur'an'da geçmez; hedef kökteki ileri yönelişin aksine geri çekilmeyi bildirir
ججحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde kullanım dışı (mühmel) diziliştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حججMerkezYöneliş ve ispatBir hedefe hürmetle kastedip gitmek ve hasmı susturan kesin delili ortaya koymakHem bedeni hac ibadetini hem de mantıki hücceti kapsar
قصدKomşuYönelişBir şeye doğru aşırılığa kaçmadan, doğrudan yönelmekحجج kökündeki tazim, tekrar ve kutsal merkeze varış vurgusu قصد kökünde yerini doğrudanlık ve ölçülülüğe bırakır
جدلKomşuTartışmaİpi sıkı bükmek gibi hasmı lafzen alt etmeye çalışmak, çekişmekجدل genellikle tarafların birbirini alt etme çabasını anlatırken حجج hakkı ispata yarayan kanıtı merkeze alır
برهنKomşuİspatGöz kamaştırıcı derecede açık ve aydınlatıcı delilبرهن delilin bizatihi parlaklığına ve netliğine odaklanırken حجج hasmın itirazını kesip yolu bağlamasına odaklanır
نكصZıtGeri adım atmaYönelinen hedeften korku veya tereddütle topukları üzerinde geri dönmekحجج kökünün gerektirdiği hedefe sebatla varış ve davasını ispat etme eyleminin tam karşıtıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحججHac etmek, kesin delil getirmekFiziksel olarak bir merkeze tazimle yönelmeyi ve fikri olarak hasmı susturan kanıtı ifade ederKesin
LatinceArgumentum, peregrinatioKanıt, kutsal yolculukArgumentum kökün zihni ispat tarafını, peregrinatio ise kutsal mekana seyahat boyutunu karşılar; tek kelime iki alanı birden kuşatmazGüçlü
İngilizcePilgrimage, argument, proofKutsal ziyaret, kanıt, delilPilgrimage ameli haccı karşılarken argument ve proof muhâcce ve hüccet kavramlarını yansıtırGüçlü
AlmancaWallfahrt, Beweis, ArgumentHac ziyareti, ispat, delilWallfahrt kutsal mekana gidişi verir; Beweis kökün hasmı ilzam eden mantıki kesinliğini karşılarGüçlü
FransızcaPèlerinage, preuve, argumentHac yolculuğu, delilPèlerinage ibadet boyutunu, preuve ve argument ise tartışmayı bağlayan hüccet yönünü karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَجّ / حَجَّİslam'ın rüknü olan hac ibadeti ve Kabe'yi ziyaretŞeâir, ihram ve ibadet menâsikinin bildirildiği bağlamlar (Bakara 2:196, 2:197, Âl-i İmrân 3:97, Hac 22:27)
حُجَّةHasmı susturan, mazereti ortadan kaldıran sarsılmaz delilPeygamberlerin tebliğ gerekçesi ve tevhidin kesinliği bağlamı (Nisâ 4:165, En'âm 6:149, Şûrâ 42:15)
حَاجَّ / تُحَاجُّونَHak veya bâtıl adına delil yarışına girmek, tartışmakİbrahim peygamberin kavmi ve Nemrut ile münazarası veya Ehl-i Kitap ile yürütülen teolojik tartışmalar (Bakara 2:139, 2:258, Âl-i İmrân 3:65, 3:66, En'âm 6:80)
حِجَجYıllar, senelik döngülerHz. Musa ile Medyenli ihtiyar arasındaki evlilik ve hizmet sözleşmesi bağlamı (Kasas 28:27)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüccet ve istidlâl teorisiAklın ve vahyin getirdiği delillerin bağlayıcılığı; Allah'a karşı kimsenin mazeret (hüccet) ileri süremeyeceğiİtirazı tamamen çürüten ve şüpheyi gideren mutlak bilgi vasıtası
FıkıhHac menâsiki ve dava hukukuHaccın şartları, farzları, ihram yasakları; yargılamada hakimin hükmüne esas teşkil eden kesin ispat vasıtalarıBedenen ve malen yapılan farz ibadet ile mahkemede hakkı sabitleyen hukuki hüccet
TefsirCedel ve muhâcce ayetleriPeygamberlerin inkârcılarla yaptıkları tartışma yöntemleri; bilmeyerek tartışmanın kınanmasıZan ve hevâya değil, vahiy kaynaklı bilgiye dayanan meşru münazara
HadisMenâsik ve davanın ispatıHaccın edası, Arafat vakfesi; vefat edenin geride bıraktığı ibadet borçları ve hak talebinde hüccet getirmeNebevi tatbikatın gösterilmesi ve haklının delilini açıkça ortaya koyması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid eksenli ibadet ve BeytullahKutsal merkeze yöneliş ve teslimiyetÜmmet bilincini somutlaştırma ve kulluğu tescillemeİnananların aynı merkez etrafında toplanması ve tevhid akidesinin ameli ilanıKesin
İlmiEpistemoloji ve mantıkKesin delil ve tutarlı çıkarımŞüpheyi yok ederek bilginin doğruluğunu tescillemeİddiaların temelsiz kalmasını önleyen, aklı ikna eden nihai bilgi zeminiKesin
SiyasiHukuki meşruiyet ve diplomasiYargısal ve idari bağlayıcı senetMazeret kapısını kapatarak adaleti icra etmeKararların keyfilikten çıkarılıp itiraz kabul etmez meşru dayanaklara yaslanmasıGüçlü
İktisadiSözleşme süreleri ve taahhüt döngüsüYıllık planlama ve sözleşme birimiDönemsel borçlanma ve emeğin zamanla takas edilmesiKasas 28:27 ayetinde olduğu gibi ekonomik sözleşmelerin yıllık takvim (hicac) esasına bağlanmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometride merkeze çekim ve döngüsel yörünge; matematikte aksiyomatik ispatSistemin tanımlanmış sabit bir merkeze periyodik olarak yaklaşması ve aksiyomlardan türetilen su götürmez mantıksal ispat adımıGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta ispat yükü ve kesin hüküm; sosyolojide ortak toplumsal merkezToplumsal ihtilafları sona erdiren nihai hukuki karine ve toplumu periyodik olarak bir araya getiren kolektif eylemKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiحجج kökünü yalnızca yılda bir kez Mekke'ye yapılan turistik ve şeklî bir seyahate indirgemek; türevi olan hücceti ise faydasız bir lâfız dalaşı veya sofistike bir tartışma sanmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, varoluşsal bir istikameti (Kâbe'ye yöneliş) ve zihinsel bir dürüstlüğü (hakikate teslim olma ve kesin delil sunma) aynı gövdede birleştirir. Hac, tevhid hüccetinin bedensel tescilidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbadetin bilincinden koparak şekilciliğe saplanılması ve zihinsel zeminde bilgesiz, delilsiz tartışmaların (muhâcce) hak arayışı zannedilerek cehaletin meşrulaştırılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin bilgi teorisini (hüccet) ile eylem teorisini (hac) tek bir kök ekseninde buluşturarak, inancın kuru bir iddia değil, hem akli delille hem de fiili yönelişle ispatlanan bir hakikat olduğunu gösterir.
Hangi ayetgroupsunda belirleyicidir?İbrahim peygamberin tevhid mücadelesini anlatan kıssalarda, Ehl-i Kitap ile itikadi meselelerin tartışıldığı ayetlerde ve Kabe'nin haccına dair hüküm bildiren şer'î pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgisizce tartışmaya girmeyi (ilmî dayanağı olmayan muhâcceyi) yasaklar; Allah'ın dini karşısında insanların ileri sürebileceği hiçbir mazeretin (hüccetin) geçerli olamayacağını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYüceltilen bir hedefe ve merkeze doğru engelleri aşarak tekrar tekrar yönelmek; yaranın derinliğini mil sokarak yoklayıp açmak.
  • Soyut anlamBir iddiayı veya inancı şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesin bilgi ve sarsılmaz gerekçelerle tahkim ederek hasmın itirazını kesmek.
  • Sistematik karşılıkİbadette Kâbe'ye yöneliş ile düşüncede mutlak hakikate (hüccetullâh) kilitlenişin epistemolojik ve pratik birliği.
  • LaTeX modeliH=(∮ΓF⃗⋅dr⃗)∩(lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞)
  • LaTeX açıklamasıModelde kapalı bir eğri boyu yapılan integral ∮ΓF⃗⋅dr⃗, merkeze yönelen döngüsel ve kararlı hac ibadetini temsil eder. Kesişimdeki limit ifadesi lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞ ise zamanla delilin D şüpheye S olan oranının sonsuza gitmesini, yani hüccetin tüm itirazları geçersiz kılan mutlak ispat gücünü sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح