حمر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-م-رالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ٦٢ · الآيات: ٦ · السور: ٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حِمَارِكَوَحُمْرٌالْحِمَارِحمربغلغضضوَالْحَمِيرَالْحَمِيرِحُمُرٌخويقصدسود

الجذرالصيغ ٦الآيات ٦السور ٦المجاورة ٦٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حمر

ح - م - ر

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٦
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ١٢

Yaban eşeği demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yaban eşeği demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٦٠٢
باب الحاء والراء والميم معهما ح ر م، ح م ر، م ح ر، م ر ح، ر ح م، ر م ح كلهن مستعملات حرم: الحَرَمُ: حَرَمُ مَكّةَ وما أحاط بها إلى قريبٍ من المَواقيت التي يُحْرِمُون منها، مَفصول بين الحِلِّ والحَرَم بمِنىً. والمُحَرَّم في شعر الأعشى هو الحَرَم حيث يقول: بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ وقال النبيُّ- صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيم، والمدينةُ حَرَمي. والمُحَرَّم هو
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦٬٤٧٦
باب الحاء والراء مع الميم حرم ، حمر ، رحم ، رمح ، مرح ، محر : مستعملة . حرم : قال شَمِر قال يحيى بنُ ميسرةَ الكلابيُّ : الحُرْمَةُ : المَهَابةُ . قال : وإذا كان للإنسان رَحِمٌ وكنَّ نستحي منه قلنا : له حُرْمَةٌ . قال : وللمسلم على المسلم حُرْمَةٌ ومهابَةٌ . وقال أبو زيد : يقال : هو حُرْمَتُك ، وهما حُرْمَتُك ، وهم حُرْمَتُك ، وهي حُرْمَتُك ، وهُنَّ حُرْمَتُك ؛ وهم ذوو رَحِمه وجارُه ومن يَنْصرُه
رابط المدخل

باب الحاء والراء مع الميم حرم ، حمر ، رحم ، رمح ، مرح ، محر : مستعملة . حرم : قال شَمِر قال يحيى بنُ ميسرةَ الكلابيُّ : الحُرْمَةُ : المَهَابةُ . قال : وإذا كان للإنسان رَحِمٌ وكنَّ نستحي منه قلنا : له حُرْمَةٌ . قال : وللمسلم على المسلم حُرْمَةٌ ومهابَةٌ . وقال أبو زيد : يقال : هو حُرْمَتُك ، وهما حُرْمَتُك ، وهم حُرْمَتُك ، وهي حُرْمَتُك ، وهُنَّ حُرْمَتُك ؛ وهم ذوو رَحِمه وجارُه ومن يَنْصرُه غائباً وشاهداً ومن وَجَبَ عليه حقُّه . وقال مجاهد في قول الله ) ذالِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ ) ( الحَجّ : 30 ) حُرُماتِ الله ) فإن الحُرُماتِ مكةُ والحَجُّ والعمرة وما نهَى الله عنه من معاصيه كلها . وقال عطاءٌ : حُرُمَاتُ الله معاصي الله . وقال الليثُ : الحَرَمُ حَرَمُ مكَّةَ وما أحاط بها إلى قريب من الحرم . قلت الْحَرَمُ قد ضُرِبَ على حدوده بالمَنَارِ القديمة التي بيَّن خليلُ الله إبراهيمُ ج مَشَاعِرَها ، وكانت قريشٌ تعرِفُها في الجاهليةِ والإسلام ؛ لأنهم كانوا سكّانَ الْحَرَم ، ويعلمون أنّ ما دون المنار إلى مكة من الْحَرَم ، وما وراءَها ليس من الحرم . ولمّا بعث الله جل وعز محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) نَبِيّاً أقَرَّ قُرَيْشاً على ما عرفوه من ذلك . وكتب مع ابن مَرْبَع الأنصاري إلى قَريش أن قرُّوا على مشاعركم فإنكم على إرث من إرث إبراهيم ، فما كان دُونَ المنار فهو حَرَم ولا يحِلُّ صيدُه ، ولا يُقْطَع شجرُه ، وما كان وراء المنار فهو من الحلّ ، يحل صيدُه إذا لم يكن صائده مُحْرِماً . فإن قال قائلٌ من الملحدين في قول الله جلّ وعزّ : ( فَسَوْفَ يَعلَمُونَ أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّا جَعَلْنَا حَرَماً ) ( العَنكبوت : 67 ) . كيف يكون حرماً آمناً وقد أُخيفُوا وقُتِلُوا في الْحَرَم ؟ فالجواب فيه أنّه جلّ وعزّ جعله حَرَماً آمناً أَمْراً وتعبُّداً لَهُم بذلك لا إجباراً ، فمن آمَنَ بذلك كَفّ عمَّا نُهِيَ عنه اتباعاً وانتهاءً إلى ما أُمِر به ، ومن أَلْحَدَ وأنْكر أَمْرَ الحَرَمِ وحرمَتهُ فهو كافر مُبَاح الدَّم ، ومن أَقَرَّ وركِبَ النَّهْي فصَادَ صَيْدَ الْحَرَم وقَتَلَ فيه فهو فاسق وعليه الكفَّارة فيما قَتَل من الصَّيْد ، فإنْ عادَ فإنَّ الله ينتقم منه . وأمّا المواقيت التي يُهَلُّ مِنْهَا لِلْحج فهي بعيدةٌ من حُدود الْحَرَم ، وهي من الْحِل ومن أَحْرَمَ منها بالحجّ في أشهر الحَجّ فهو مُحْرِمٌ مأمورٌ بالانتهاء ما دام محرماً عن الرفَث وما وراءَه من أمْرِ النساء ، وعن التطيُّبِ بالطيب ، وعن لُبْس الثوب المخِيط ، وعن صيْد الصَّيْدِ . وقال الليث في قول الأعشى : بِأجْيَادَ غَرْبِيَّ الصفا والمُحَرَّم قال : المحرَّم هو الْحَرَمُ ، قال والمنسوب إلى الحرم حِرْمِيٌّ . وأنشد : لا تأويَنَّ لحرميّ مررت به يوماً وإن ألقى الحِرْميُّ في النار وقال الليثُ : إذا نسبوا غَيْرَ الناس قالوا ثوب حَرَميٌّ . قلت : وهو كما قال الليث . وروى شمر حديثاً أن فلاناً كان حِرْمِيَّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : والحِرْمِيُّ : أَنَّ أشْرافَ العرب الذين كانوا يتحمَّسون في دينِهم إذا حجَّ أحدُهم لم يأكل طعامَ رَجُلٍ من الحَرَم ، ولم يَطُفْ إلاّ في ثيابه ، فكان لكل شريفٍ من أشرافِ العرب رجلٌ من قريش ، فكلُّ واحدٍ منْهُمَا حِرْمِيُ صاحبِه ، كما يقال كَرِيّ للمُكري ، المكترِي وخَصْمٌ للمخاصِم والمخاصَم . وتقول أحْرَمَ الرَّجُلُ فهو مُحْرِمٌ وحَرَامٌ . والبيتُ الحَرَامُ ، والمَسْجِدُ الحرامُ ، والبلدُ الحرامُ ، وقوم حُرُمٌ ، ومُحْرِمُون ، وشهر حَرَامٌ . والأشْهُرُ الحُرُم ذو القَعْدَةِ وذو الحِجَّةِ والمُحَرَّمُ ورَجَبُ ؛ ثلاثَةٌ سَرْدٌ أي متتابعة وواحد فَرْدٌ . وقال الليث : والحرام : ما حرَّمه الله ، والحُرْمَةُ ما لايَحِلُّ لك انتهاكُه . وتقول : فلانٌ له حُرْمَةٌ أي تحرَّم بنا بصحبة أو بِحَقَ وذمَّةٍ . وحُرَمُ الرجل نساؤُه وما يَحْمِي . والمحارِمُ ما لا يحِلُّ استحْلالُه . والمَحْرَمُ ذاتُ الرحِمِ في القرابة التي لا يحل تزوُّجُها ، تقول هو ذو رَحِمٍ مَحْرَمٍ وهي ذَاتُ رَحِمٍ مَحْرَمٍ . وقال الراجز : وجارةُ البيت أراها مَحْرَمَا كما بَراهَا الله ، إلاَّ إنَّمَا مكارِمُ السَّعْي لمَن تكرَّمَا كما بَراها الله كما جعلها الله . والمُحْرِم الدَّاخِلُ في الشهر الحَرَامِ أبو عبيد عن الأصمعي : أحْرَمَ الرجلُ فهو مُحْرِمٌ إذا كانت له ذمَّة ، وقال الراعي : قتلوا ابْنَ عفَّانَ الخليفة مُحْرِما ودَعَا فلم أَرَ مثلَه مَخْذُولا قال : وأحْرَمَ القوم إذا دخلوا في الشهر الحَرَامِ . قال زهير : جعلن القنانَ عن يمينٍ وحَزْنَه وكم بالقنانِ من مُحِلَ ومُحْرِم ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المُحْرِمُ المسالم في قول خداش بن زهير . إذا ما أصابَ الغَيْثُ لم يَرْعَ غَيْثَهُم من الناس إلا مُحْرِمٌ أو مُكَافِل قال وهو من قول الشاعر : وأُنْبِئْتُها أَحْرَمَتْ قَوْمَها لِتَنْكِحَ في مَعْشَرٍ آخَرينا أي حرَّمَتْهم على نفسها . قال والمُكَافِلُ المُجَاوِرُ المُحَالِفُ والكفيل من هذا أُخِذَ . أبو عبيد عن الأصمعي في قوله أَحْرَمَتْ قومها أي حَرَمَتْهُم أن يَنْكِحُوها يقال حَرَمْتُه وأَحْرَمْتُه حِرْمَاناً إذا منعتَه العطيّة . وروى شَمِر لعمر أنه قال : ( الصيام إحْرَامٌ ) قال إنما قال الصيَامُ إحرامٌ لامتناع الصائم مما يَثْلِمُ صيامَه . قال ويقال للصائم مُحْرِمٌ . قال الراعي . قتلوا ابن عَفَّان الخليفة مُحْرِماً قال أبو عمرو الشيبانيُّ : مُحْرِماً أي صائماً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال ( كل مُسلم عن مسلم مُحْرِمٌ ، أخَوانِ نَصِيران ) قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : يقال إنَّه لَمُحْرِمٌ عنك يَحْرُم أذاك عليه . قلت : وهذا معنى الخَبَرِ أراد أنه يَحْرُم على كل واحد منهما أن يؤذي صاحبَه لحُرْمَةِ الإسلام الْمَانِعَتِهِ عن ظُلْمه . أبو عبيد عن الكسائي حَرُمَت الصلاةُ على المرأة حُرْماً ، وحَرِمَتْ عليها حَرَماً وحَرَاماً . أبو نصر عن الأصمعي : أحْرَمَ الرجُلُ إذا دخل في الإحْرَامِ بالإهْلاَل . وأَحْرَمَ إذا صار في حُرْمَةٍ من عَهْدٍ أو ميثاق هو له حُرْمة من أن يُغَارَ عَلَيْه . ويقال مُسلم مُحْرِمٌ وهو الذي لم يُحِلّ من نفسه شيْئاً يُوقع به . أبو عبيد عن الأصمعيّ : حَرَمْتُ الرجل العطيةَ أَحْرِمُه حِرْمَاناً ؛ وزاد غيره عنه . وحَرِيمةً ، ولغة أخرى أَحْرَمْتُ وليست بجيدة وأنشد : وأُنْبِئْتُها أحْرَمَتْ قَوْمَها لِتَنْكِحَ في مَعْشَرِ آخرينا قال وحَرُمَت الصلاةُ على المرأةِ تَحْرُم حُرُوماً وروى غيره عنه وحَرُمَت المرأة على زوجها تَحرُم حُرْماً وحَرَاماً . أبو عبيد عن أبي زيد أَحْرَمْتُ الرجلَ إذا قَمَرْتَه ، وحَرِمَ الرجل يَحْرَم حَرَماً إذا قُمِرَ . وقال الكسائي مثله وأنشد غيره : ورمى بسهم جريمة لم يصطد أبو عبيد عن الأمويّ : اسْتَحْرَمت الكلبةُ إذا اشتهت السفَاد ، رواه عن بني الحارث بن كعب . قال أبو عبيد وقال غيره : الاسْتِحْرَام لكل ذات ظِلْفٍ خاصةً . وقال أبو نصر قال الأصمعي : استَحْرَمَت الماعِزَةُ إذا اشتهت الفحلَ ، وما أَبْيَنَ حِرْمَتَها . قال وروى المعتمر بن سليمان عمَّن أخبره ، قال : الذين تدركهم الساعة تبعث عليهم الحِرْمَة أي الغُلْمَة ويُسْلَبُو

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٠٧
(باب الحاء والميم وما يثلثهما) (حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٠٧
- الحمار: الحيوان المعروف، وجمعه حمير وأحمرة وحمر، قال تعالى: ﴿والخيل والبغال والحمير﴾ [النحل/8]، ويعبر عن الجاهل بذلك، كقوله تعالى: ﴿كمثل الحمار يحمل أسفارا﴾ [الجمعة/5]، وقال تعالى: ﴿كأنهم حمر مستنفرة﴾ [المدثر/50]، وحمار قبان: دويبة، والحمارن: حجران يجفف عليهما الأقط (انظر: المجمل 1/251)، شبه بالحمار في الهيئة، والمحمر: الفرس الهجين المشبه بلادته ببلادة الحمار. والحمرة في اللوان، وقيل: (الأحمر
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧١٤
ح م ر ركب محمراً أي فرساً هجيناً وركبوا محامر‏.‏ وهو أشقى من أشقر ثمود وأحمر ثمود‏.‏ وأتاني منهم كل أسـود وأحمـر‏.‏ ورسـول اللـه صلـى اللـه عليـه وسلـم مبعـوث إلـى الأسـود والأحمـر‏.‏ وليـس فـي الحمراء مثله أي في العجم‏.‏ ونحن من أهل الأسودين لا من أهل الأحمرين أي من أهل التمـر والماء لا من أهل اللحم والخمر‏.‏ وأنشد أبو عبيد للأعشى‏:‏ إن الأحامرة الثلاثة أهلكت مالـي وكنـت بهـا قديمـاً
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٩٬٧٣٠
الحُمْرَةُ: من الأَلوان المتوسطة معروفة. لونُ الأَحْمَرِ يكون في الحيوان والثياب وغير ذلك مما يقبله، وحكاه ابن الأَعرابي في الماء أَيضاً. وقد احْمَرَّ الشيء واحْمَارَّ بمعنًى، وكلُّ افْعَلَّ من هذا الضرب فمحذوف من افْعَالَّ، وافْعَلْ فيه أَكثر لخفته. ويقال: احْمَرَّ الشيءُ احْمِراراً إِذا لزم لَوْنَه فلم يتغير من حال إِلى حال، واحْمارَّ يَحْمارُّ احْمِيراراً إِذا كان عَرَضاً حادثاً لا يثبت كقولك:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٦٤
* ح م ر * * الحُمْرةُ * لون الأحمر وقد * احْمَرَّ * الشيء و * احْمَارَّ * بمعنى ورجل * أحْمَرُ * والجمع * الأحَامِرُ * فإن أردت المصبوغ بالحمرة قلت أحمر والجمع * حُمْرٌ * وأهلك الرجال * الأحْمَرَانِ * اللحم والخمر فإذا قلت الأحامرة دخل فيه الخلوق ويقال أتاني كل أسود منهم وأحمر ولا يقال وأبيض ومعناه جميع الناس عربهم وعجمهم و * مَوْتٌ أحْمَرُ * يوصف بالشدة ومنه الحديث ﴿كنا إذا احمر البأس﴾ وسنة *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٣٬٧١١
الأحمر: ما لونه الحمرة، يكون في الحيوان والثياب وغير ذلك مما يقبلها. ومن المجاز: الأحمر: من لا سلاح معه في الحرب، نقله الصغاني، جمعهما حمر وحمران، بضم أولهما يقال: ثياب حمر وحمران، ورجال حمر. الأحر: تمر، للونه. الأحمر: الأبيض، ضد. وبه فسر بعض الحديث: بعثت إلى الأحمر والأسود . والعرب تقول امرأة حمراء، أي بيضاء. وسئل ثعلب: لم خص الأحمر دون الأبيض، فقال: لأن العرب لا تقول: رجل أبيض من بياض اللون،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٩٤٥
حَمَرَ 1 حَمَرَ أحمر حمار حمر , (S, K,) aor. حَمُرَ , (S,) inf. n. حَمْرٌ, (TA,) He pared a thong; stripped it of its superficial part: (S, K:) or he (a sewer of leather or of skins) pared a thong by removing its inner superficial part, and then oiled it, previously to sewing with it, so that it became easy [to sew with; app. because this operation makes it to appear of a red, or reddish,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣١٨
حَمَرَ حَمَرَ U ( n. ac. حَمْر 1 ), a. Pared, peeled; skinned, flayed. حَمِرَ حَمِرَ A ( n. ac. حَمَر 4 ), a. Had indigestion ( horse ). حَمَّرَ حَمَّرَ II , a. Made, coloured red. b. Called an ass ( person ). c. Spoke the idiom of Himyer. اِحْمَرَّ اِحْمَرَّ IX , a. Reddened, became red. b. Was hard to bear ( misfortune ). حُمْرَة حُمْرَة 3t , a. Redness, red. b. Rouge. c.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١١٬٩٨٦
حمر 1.BAB حَمَرَ - يَحْمُرُ - احْمَرَّ - يَحْمَرُّ - أحْمَر- حُمُر حَمَرَ - يَحْمُرُ + كائن + شيئاً (أرضاً أو جلداً) :يقشره ويسلخه حتى يبدو لونه الأحمر احْمَرَّ - يَحْمَرُّ + الكائن أو الشيء: يتحول لونه إلى الأحمر أَحْمَر : ذو لون أحمر ( للمفرد) حُمُر :جمع " أحْمَر": ذات لون أحمر ( للجمع ) واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الألوان الأساسية "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٢ (الإجمالي: ٨٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بغل

    الآيات المشتركة: ١ · Katır demektir

  2. غضض

    الآيات المشتركة: ١ · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…

  3. نشز

    الآيات المشتركة: ١ · Tümsek yer demektir

  4. خوي

    الآيات المشتركة: ١ · Haviy (hı) : Dere demektir

  5. صوت

    الآيات المشتركة: ١ · Çomaktır

  6. كسو

    الآيات المشتركة: ١ · Sıvının zıddı katı demektir

  7. قصد

    الآيات المشتركة: ١ · Kemik iliğidir

  8. عوم

    الآيات المشتركة: ١ · Yıl

  9. لون

    الآيات المشتركة: ١ · Her çeşit renk demektir

  10. مأه

    الآيات المشتركة: ١ · Yüz

  11. خيل

    الآيات المشتركة: ١ · Heyl (hı) : At demektir

  12. سود

    الآيات المشتركة: ١ · Kararan

الآيات التي ورد فيها(٦)

  1. وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ

    Eşekler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحمر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخيل, بغل, صفر, سود
Zıt Kökبيض
Çekirdek Özet 1Kırmızı renk, kan ve hararet tonu; binek ve yük hayvanı olarak eşek veya yaban eşeği
Çekirdek Özet 2İlahi yaratılışın renk çeşitliliği ve hizmet vasıtası; taşınan hakikati idrak etmeme ve haktan ürkerek kaçma temsili
Çekirdek Özet 3Fiziksel taşıyıcılık ile zihinsel kavrayış arasındaki kopukluğun ve körü körüne kaçış psikolojisinin sembolik ifadesi
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki hayvan bağlamlarını salt hakaret veya biyolojik tasvir sayıp, idraksiz yük taşıma ve yabanıl kaçış alegorilerini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمHararet, kaynama, koyuluk ve içsel ısınma hali; bu kök حمأ kökünde balçığın ısınması, حمم kökünde kömürleşme derecesindeki sıcaklık ve حمي kökünde şiddetli öfke ve koruma şeklinde görülürرÇekirdekteki içsel hararet ve yoğunluk anlamına insan başı veya dışa dönük belirginlik unsuru eklenerek, rengin göz alıcı kırmızıya dönüşmesi ve güneşe dayanıklı, hararetli bünyeye sahip hayvana ad olması sağlanmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevirme, sınır çekme, içeride harareti hapsetme ve koruma
مSuSıvı, akışkanlık, kan dolaşımı ve bedensel canlılık matrisi
رİnsan başıBelirginleşme, öne çıkma, yüzeyde görünür hale gelme ve yöneliş
حمرÇevrelenmiş kan ve hararetin yüzeye vurarak belirginleşmesiİçsel hararet ve canlılık sıvısının sınırlardan taşarak dışarıda kırmızı renk olarak belirmesi; aynı zamanda yorulmak bilmez bir gövdeyle yük altında hareket eden varlık formu

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKana ve ateşe çalan kırmızı renk tonu; ayrıca çöl şartlarına ve arpa fazlalığına dayanan, evcil veya yaban binek hayvanı
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde arpa fazlalığından dolayı ağzı kokan atı nitelemek üzere bu kökü kullanır: لَعَمْري لَسَعْدُ بن الضبِّابِ إذا غَدا / أحَبُّ إلينا منكَ، فا فَرَسٍ حَمِرْ
Erken Arapça kullanımA‘şâ, insanı helak eden üç kırmızı tutkuyu (et, şarap ve koku veya altın) anlatırken çoğul kalıbı isimleştirerek şöyle der: إنّ الأحامرةَ الثلاثة أهلكَتْ / مالي وكنت بهنّ قِدْما مُولَعا

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça حمر kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda hem kırmızı renk hem de eşek adı olarak çok eski ve ortak bir kökene dayanır. İbranicede חמור (ḥămōr) doğrudan evcil erkek eşeği ifade ederken, חמר (ḥāmar) kökü köpürmek, kızarmak ve ziftlenmek anlamlarını taşır. Süryanicede ܚܡܪܐ (ḥmārā) eşek kelimesine karşılık gelir. Akadcada imēru(m) kelimesi aynı hayvan cinsini belirtmek üzere kullanılır ve fonetik olarak Sami gövdesinin en eski katmanını temsil eder. Arapçada bu semantik ikilik korunmuş; kök bir yandan derinin, kanın ve dağlardaki jeolojik katmanların kırmızılığını (kızıllık), diğer yandan yük taşıyıcısı ve yaban sürüsü olarak eşeği tanımlamıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحُمْرَة ve حِمَار türevleriRenk bildiren kalıp ile hayvan ismi arasında kanın/hararetin rengi ve hayvanın derisindeki kızıl-boz tona dayalı doğrudan bir semantik bağ mevcutturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥămōr, Süryanice ḥmārā, Akadca imēruBütün ana Sami dillerinde eşek kelimesi düzenli ses denkliğiyle bu kökten türer; kızarma ve hararet anlamı da İbranice ve Arapçada ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır dilinde eor (eşek)Bazı Afro-Asyatik katmanlarda benzer ses öbekleri bulunsa da geniş dilsel geçişler doğrudan kanıtlanamazMuhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حمرAnlamlıKızıllık ve eşekKırmızı renk tonu; binek ve yük hayvanıHedef kök; Kur'an'da geçer
حرمAnlamlıYasaklamak ve dokunulmaz kılmakBir şeyi koruma altına alıp sınırlarını tecavüzden menetmekKur'an'da geçer; hararetin sınırlandırılmasıyla kavramsal bağ
محرAnlamlıHızlı koşmak ve su yarmakRüzgar veya atın tozu yararak hızlıca ilerlemesiKur'an'da geçmez; hararetli atılımla ilişkilidir
مرحAnlamlıAşırı sevinç ve taşkınlıkGurur ve şımarıklıkla haddini aşarak yürüme haliKur'an'da geçer; kontrolsüz içsel enerjinin dışa vurumu
رحمAnlamlıMerhamet ve acımaCanlıyı saran şefkat, rahmet ve döl yatağıKur'an'da geçer; koruyucu sıcaklığın içsel yansıması
رمحAnlamlıMızrak ve dürtmeMızrakla delme veya hayvanın ayaklarıyla tepmesiKur'an'da geçer; sert ve keskin fiziksel temas

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حمرMerkezKırmızı renk; eşekHararetli kızıllık ile sabırlı veya ürkek yük hayvanıRenkte belirginlik, canlıda taşırken idrakten yoksunluk
خيلKomşuBinek hayvanı (at)Soyluluk, gurur, hız ve savaş vasıtası oluşuyla ayrılırHizmetten ziyade cengaverlik ve heybet unsurudur
بغلKomşuMelez binek hayvanı (katır)Eşek ile atın melezi olup sadece yük ve dayanıklılık taşırÜreme yetisi olmayan ara bir taşıyıcı formdur
صفرKomşuRenk (sarı)Kırmızının hararetine karşılık sarının solgunluk ve parlaklığıIşık ve dikkat çekme boyutu baskındır
سودKomşuRenk (siyah)Kırmızının ara sıcaklığına karşılık mutlak koyuluk ve örtücülükIşıksızlık ve ağırlık tonudur
بيضZıtRenk (beyaz)Kırmızının kan ve ateş tonuna karşılık mutlak arılık ve aydınlıkLekesizlik ve berraklık kutbudur

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحمرKızıllık; eşekHem renk tonunu hem de iki farklı davranış sergileyen hayvanı içerirKesin
Latinceruber; asinusKırmızı; eşekİki ayrı kavram ayrı kelimelerle karşılanır, ortak morfolojik bağ yokturKesin
İngilizcered; donkey, onagerKırmızı; eşek, yaban eşeğiRenk ile biyolojik türü ayrı sözcüklerle ifade ederKesin
Almancarot; Esel, WildeselKırmızı; eşek, yaban eşeğiRenk ve hayvan adları bağımsız köklerden türemiştirKesin
Fransızcarouge; âne, onagreKırmızı; eşek, yaban eşeğiKavramsal düzeyde ayrışmış iki ayrı göstergedirKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُمْرٌRenk olarak kırmızı çizgilerDağlardaki jeolojik çeşitlilik ve tabiat ayetleri bağlamı (Fâtır 35:27)
وَالْحَمِيرَİnsan hizmetine verilen binek hayvanıYaratılış nimetleri ve ulaşım kolaylıkları bağlamı (Nahl 16:8)
حِمَارِكَÖlüm ve diriliş mucizesine konu olan binekYüz yıl ölü kalıp yeniden diriltilen kişinin ibretlik eşeği bağlamı (Bakara 2:259)
الْحَمِيرِÇirkin ve rahatsız edici ses örneğiLokman'ın oğluna alçakgönüllülük ve ses tonu terbiyesi öğüdü bağlamı (Lokmân 31:19)
الْحِمَارِİçeriğini anlamadan kitap taşıyan idraksiz varlıkTevrat'la yükümlü kılınıp onun gereğini yapmayanların meseli bağlamı (Cum‘a 62:5)
حُمُرٌYırtıcıdan ürküp şuursuzca kaçan yaban eşekleriÖğütten ve tefekkürden akılsızca kaçan inkarcıların psikolojisi bağlamı (Müddessir 74:50)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTemsil ve teşbih tahliliİnkarcıların haktan kaçışının ve amel etmeyen alimlerin durumunun hayvan alegorisiyle anlatılmasındaki hikmetİdrak yoksunluğu ve fıtrattan kaçış psikolojisi
FıkıhHayvanların eti ve zekatıEhli eşeklerin (humur-ı ehliyye) etinin haramlığı ve bunların zekat/hizmet hükmüKullanım ve gıda sınırlandırması
Tefsirİcaz ve mesel yöntemiKitap yüklü eşek ve arslandan kaçan yaban eşeği temsillerinin edebi ve ahlaki tahliliAmelsiz ilim ve şuursuz ürkme
HadisRivayet bağlamları ve haram kılınışHayber gününde ehli eşek etlerinin yasaklanması ve eşek anırması işitildiğinde şeytandan sığınma tavsiyesiNehy ve fıtri çirkinlik uyarısı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin taşınması ve amele dönüşmesiTaşıyıcı bilinçİdraksiz nakli yermeMetni ezberleyip taşıyan ancak muhtevasını hayata aktarmayan dini zümre eleştirilirKesin
İlmiBilgi felsefesi ve epistemolojiYüzeysel malumatçılıkEzbercilik tenkidiBilgiyi sadece sırtında bir yük olarak taşıyan, hazmetmeyen zihin modeli sorgulanırGüçlü
SiyasiToplumsal tepki ve kaçışKitle histerisiKaçış psikolojisini göstermeGerçek kurtarıcı ilkelerden vahşice ve şuursuzca kaçan toplumların trajedisi anlatılırGüçlü
İktisadiLojistik ve emek aracıTemel taşıma gücüYük ve ulaşım sağlamaİktisadi üretimde ve nakliyede kullanılan en mütevazı ve erişilebilir taşıma vasıtasıdırKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTaşıyıcı kanalın yük içeriğini işlememesiİletişim teorisinde iletim kanalının veya sabit diskin taşıdığı bilginin semantik anlamından habersiz yalnızca bit düzeyinde transfer yapması durumuGüçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma ve kör güdülenmeSosyolojide bireyin ürettiği veya taşıdığı kültürel kodların manasına yabancılaşarak sadece mekanik bir işlev görmesi; kitlelerin tehdit algısıyla panik halinde kaçmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEşek kelimesini yalnızca gündelik bir hakaret veya zeka düşüklüğü nitelemesi olarak görüp ayetlerdeki epistemolojik uyarılardan soyutlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün tabiatta ilahi bir sanat rengi oluşu, insan için vazgeçilmez bir binek oluşu ve asıl olarak bilginin amelsiz taşınması ile hakikatten şuursuzca kaçışın derin bir insanlık durumu olarak resmedilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCum‘a suresindeki uyarının sadece geçmiş bir kavme ait olduğunu zannedip, günümüz dindarlarının ve aydınlarının da aynı idraksiz taşıyıcılık tehlikesine maruz kaldığını fark edememek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ilim ile amel, bilgi ile şuur arasındaki bağı kurarken kullandığı en sarsıcı mesellerden birini oluşturduğu için zihniyet inşasında temeldir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tabiat ve yaratılış ayetlerinde (Fâtır 35:27, Nahl 16:8), ahlak ve edep eğitiminde (Lokmân 31:19), ahiret ve diriliş anlatımında (Bakara 2:259) ve inkarcı psikolojisi ile amelsiz din adamı eleştirisinde (Müddessir 74:50, Cum‘a 62:5) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini metinleri salt ezberleyip taşımanın fazilet sayıldığı mekanik dindarlık anlayışını ve hidayet çağrısını tehdit görerek sürü psikolojisiyle kaçan cehalet tavrını düzeltir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAteş ve kan rengi kızıllık; sırtında yük taşıyan uysal binek veya tehlike anında sürü halinde dağılan yabani eşek.
  • Soyut anlamÖzümlenmemiş bilginin mekanik olarak nakledilmesi; anlamsız gürültü ve hakikat uyarısından şuursuzca kaçış refleksi.
  • Sistematik karşılıkBilgi sisteminde veri taşıma kapasitesi ile semantik kavrayış arasındaki oransızlık ve fıtri dengenin bozulması.
  • LaTeX modeliE=TI⋅(1−K)
  • LaTeX açıklamasıFormülde E, kökün işaret ettiği epistemolojik yabancılaşma ve idraksizlik durumunu temsil eder. T taşınan toplam bilgi ve metin yükünü, I bu yükün zihinsel idrak ve kavranma derecesini simgeler. K ise haktan kaçış ve ürkme katsayısıdır. İdrak (I) sıfıra yaklaştıkça taşınan yükün ağırlığı (T) yabancılaşmayı (E) sonsuza götürür; hakikatten kaçış katsayısının artmasıyla da bireyin akli dengesi tamamen işlevsizleşir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح