درس

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ر-سالصيغ: ٧ · الجذور المجاورة: ٤٢ · الآيات: ٨ · السور: ٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».دِرَاسَتِهِمْإِدْرِيسَوَدَرَسُواأتيصرفعرضدرسكتبغفلوَإِدْرِيسَدَرَسْتَكفلقولنبأوثقعقل

الجذرالصيغ ٧الآيات ٨السور ٧المجاورة ٤٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

درس

د - ر - س

جذر
  • الورود: ٨
  • الآيات: ٨
  • الصيغ: ٧
  • المعاجم: ١٣

Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٠٩
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣٧
دَرَسَ الرسم يدرس دُروساً، أي عفا. ودَرَسَتْهُ الريح، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ودرست الكتاب دَرْساً ودِراسة. وَدَرَسَتِ المرأةُ دُروساً، أي حاضت. ودَرسوا الحنطة دِراساً، أي داسوها. وأبو دِراسٍ: فَرْجُ المرأة. والدَرْسُ: جَرَبُ قليلٌ يبقى في البعير. قال العجاج: من عَرَق النَضْح عَصيمُ الدَرْسِ والدَرْسُ أيضاً: الطريق الخفيّ. ودارسْتُ الكتب وتدارستها وادَّارَسْتُها، أي دَرَسْتُها. والدِرْسُ بالكسر:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬١٢٩
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤٦٥
(باب الدال والراء وما يثلثهما) (درز) الدال والراء والزاء ليس بشيء، ولا أحسب العربَ قالت فيه. إلاّ أنَّ ابنَ الأعرابيّ حُكِي أنه قال: يقول العرب للسِّفْلة: هم أولادُ دَرْزَة، كما تقول للُّصوص وأشباهِهم: بنو غَبْرَاء. وأنشد: * أولادُ دَرْزَةَ أسلموكَ وطارُوا([1]) * (درس) الدال والراء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء وخفضٍ وعَفَاءٍ. فالدَّرْس: الطَّريق الخفيّ. يقال دَرَسَ المنزلُ: عفا. ومن
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٨
- درس الدار معناه: بقي أثرها، وبقاء الأثر يقتضي انمحاءه في نفسه، فلذلك فسر الدروس بالانمحاء، وكذا درس الكتاب، ودرست العلم: تناولت أثره بالحفظ، ولما كان تناول ذلك بمداومة القراءة عبر عن إدامة القراءة بالدرس، قال تعالى: ﴿ودرسوا ما فيه﴾ [الأعراف/169]، وقال: ﴿بما كنتم تعلمون الكتاب وبما كنتم تدرسون﴾ [آل عمران/79]، ﴿وما آتيناهم من كتب يدرسونها﴾ [سبأ/44]، وقوله تعالى: ﴿وليقولوا درست﴾ [الأنعام/105]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٩٥
د ر س ربع دارس ومدروس وقد درس دروساً ودرسته الرياح درساً‏:‏ تكررت عليه فعفّته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ درس الحنطة دراساً‏:‏ داسها‏.‏ قال ابن ميّادة‏:‏ يكفيك من بعض ازديار الآفاق سمراء مما درس ابن مخراق بمقنعـات كقعـاب الأوراق ودرس الناقة‏:‏ راضها‏.‏ ورجل مدرّس‏:‏ مجرّب‏.‏ ودرس الكتاب للحفظ‏:‏ كـرر قراءتـه درسـاً ودراسة ودرس غيره ودارسته الكتاب مدارسة وتدارسوه حتى حفظوه‏.‏ واجتمعت اليهـود فـي
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٦٩
دَرَسَ الشيءُ والرَّسْمُ يَدْرُسُ دُرُوساً: عفا. ودَرَسَته الريح، يتعدَّى ولا يتعدَّى، ودَرَسه القوم: عَفَّوْا أَثره. والدَّرْسُ: أَثر الدِّراسِ. وقال أَبو الهيثم: دَرَسَ الأَثَرُ يَدْرُسُ دُروساً ودَرَسَته الريحُ تَدْرُسُه دَرْساً أَي محَتْه؛ ومن ذلك دَرَسْتُ الثوبَ أَدْرُسُه دَرْساً، فهو مَدْرُوسٌ ودَرِيسٌ، أَي أَخْلَقْته. ومنه قيل للثوب الخَلَقِ: دَرِيس، وكذلك قالوا: دَرَسَ البعيرُ إِذا جَرِبَ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٦
* د ر س * * دَرَس * الرسم عفا وبابه دخل و * دَرَسَتْهُ * الريح وبابه نصر يتعدى ويلزم و * دَرَسَ * القرآن ونحوه من باب نصر وكتب ودرس الحنطة يدرسها بالضم * دِرَاسَّا * بالكسر وقيل سُمي * إدْرِيسُ * عليه السلام لكثرة دراسته كتاب الله تعالى واسمه أخنوخ بخاءين معجمتين بوزن مفعول و * دَارَسَ * الكتب و * تَدَارَسَها * و * دَرَسَ * الثوب أخلق وبابه نصر
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٣٣
درس الشيء، والرسم يدرس دروسا، بالضم: عفا. ودرسته الريح درسا: محته، إذا تكررت عليه فعفته. لازم متعد. ودرسه القوم: عفوا أثره. ومن المجاز: درست المرأة تدرس درسا، الفتح، ودروسا، بالضم: حاضت. وخص اللحياني به حيض الجارية. وهي دارس، من نسوة درس ودوارس. ومن المجاز: درس الكتاب يدرسه، بالضم، ويدرسه، بالكسر، درسا، بالفتح، ودراسة، بالكسر، ويفتح، ودراسا، ككتاب: قرأه. وفي الأساس: كرر قراءته في اللسان ودارسه،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٣٠٢
دَرَسَ 1 دَرَسَ درس , aor. دَرُسَ , inf. n. دُرُوسٌ, It (a trace, or mark, or what is termed رَسْمٌ, S, A, K, and a house, A, or a thing, M) became effaced, erased, rased, or obliterated; (S, M, A, K;) as also ↓ اندرس, (K, TA,) said of what is termed رسم: (TA:) or it (the trace, or mark, of a house; or what remained, cleaving to the ground, marking the place of a house;) became covered with sand
رابط المدخل

دَرَسَ 1 دَرَسَ درس , aor. دَرُسَ , inf. n. دُرُوسٌ, It (a trace, or mark, or what is termed رَسْمٌ, S, A, K, and a house, A, or a thing, M) became effaced, erased, rased, or obliterated; (S, M, A, K;) as also ↓ اندرس, (K, TA,) said of what is termed رسم: (TA:) or it (the trace, or mark, of a house; or what remained, cleaving to the ground, marking the place of a house;) became covered with sand and dust blown over it by the wind: (TA in art. دثر:) or it (an abode, or a place of sojourning,) became effaced, erased, rased, or obliterated, and its traces, or remains, became concealed, or unseen: (Msb:) and دَرُسَ signifies the same as دَرَسَ in the first of the senses explained above, but in an intensive manner. (M.) ― -b2- [Hence الآيَاتُ ↓ دَارَسَتِ as explained near the end of this paragraph.] ― -b3- Hence, also, (AHeyth,) دَرَسَ الثَّوْبِ, (AHeyth, S, A, K,) inf. n. دَرْسٌ, (S, TA,) (tropical:) The garment, or piece of cloth, became old and worn out. (AHeyth, S, A, K.) ― -b4- And دَرَسَ الكِتَابُ (assumed tropical:) The writing, or book, became old. (Msb.) ― -b5- [Hence, also,] دَرَسَتْ, (S, M, A, K,) aor. دَرُسَ , (M,) inf. n. دُرُوسٌ (S, M, K) and دَرْسٌ, (M, K,) (tropical:) She (a woman, S, M, A, K, or, accord. to Lh, a girl, M) menstruated. (S, M, A, K.) -A2- دَرَسَتْهُ الرِّيحُ, (S, M, K,) or الرِّيَاحُ, (A,) [aor. دَرُسَ ,] inf. n. دَرْسٌ, (A, TA,) The wind, (S, M, K,) or winds, (A,) effaced, erased, rased, or obliterated, it, (S, M, A, K,) by repeatedly passing over it; (A;) namely, a trace, or mark, [of a house &c.,] or what is termed رَسْمٌ; (S, K;) and [erased, or rased,] a house; (A;) or a thing: (M:) and دَرَسَهُ القَوْمُ The people effaced, erased, rased, or obliterated, it. (M.) ― -b2- Hence, (AHeyth,) دَرَسَ الثَّوْبَ, (AHeyth, K,) aor. دَرُسَ , inf. n. دَرْسٌ, (TA,) (tropical:) He rendered the garment, or piece of cloth, old and worn-out. (AHeyth, K.) ― -b3- دَرَسَ الطَّعَامَ, (M,) or الحِنْطَةَ, (S, A, Msb, K,) وَنَحْوَهَا, (Msb,) aor. دَرُسَ , (TA,) inf. n. دَرْسٌ (M, K) and دِرَاسٌ, (S, A, Msb, K,) (tropical:) He trod, or thrashed, the wheat, (S, M, A, Msb, K,) and the like: (Msb:) [because he who does so passes repeatedly over it:] of the dial. of El-Yemen: (M, TA:) or دِرَاسٌ in the sense here indicated is of the dial. of Syria. (TA.) ― -b4- دَرَسَ المَرْأَةَ, (A,) or الجَارِيَةَ, (K,) (tropical:) He compressed the woman, (A,) or the girl. (K.) ― -b5- دَرَسَ النَّاقَةَ, (M, A,) aor. دَرُسَ , inf. n. دَرْسٌ, (M,) (tropical:) He broke, or trained, the she-camel: (M, A:) [and so, app., ↓ دَارَسَهَا; for it is said that] the primary signification of مُدَارَسَةٌ is the breaking, or training, or disciplining, [a beast;] and returning time after time (تَعَهُّدٌ) to a thing. (TA.) You say also, بَعِيرٌ لَمْ يُدْرَسُ, meaning (tropical:) A camel that has not been ridden. (S, TA.) ― -b6- Hence, (M,) [or from دَرَسَتْهُ الرِّيحُ, or from دَرَسَ الثَّوْبَ,] دَرَسَ الكِتَابَ, (S, M, A, K,) aor. دَرِسَ (M, K) and دَرِسَ , (K,) inf. n. دَرْسٌ and دِرَاسَةٌ (S, M, K) and دَرَاسَةٌ and دِرَاسٌ, (TA,) (tropical:) He read the book; (M, K;) as though he opposed it until it became easy for him to remember it: (M:) or he read it repeatedly, [or studied it,] in order to remember it: (A:) or he made it easy to remember, by much reading: (TA:) or he read and learned it: (Bd in vi. 105:) and ↓ دَارَسَهُ, inf. n. مُدَارَسَةٌ and دِرَاسٌ, signifies the same: (M:) and so ↓ دَرَسَّهُ, and ↓ أَدْرَسَهُ: (K:) or the former of the last two has an intensive signification: the latter of them is mentioned by IJ: (TA:) [but accord. to the M, it is said by IJ that both of these are doubly trans., and have a different signification, which is also indicated in the A as that of the former of them: see 2:] الكُتُبَ ↓ دَارَسَتْ, and ↓ تَدَارَسْتُهَا, and ↓ اِدَّارَسْتُهَا, signify the same as دَرَسْتُهَا [I read the books, or read them repeatedly, &c.]: (S, TA:) and القُرْآنَ ↓ تَدَارَسَ signifies He read the Kur-án, and returned to it time after time, in order that he might not forget it. (TA.) You say also, دَرَسْتُ العِلْمَ, aor. دَرُسَ , inf. n. دَرْسٌ and دِرَاسَةٌ, (tropical:) I read science. (Msb.) It is said in the Kur [vi. 105], accord. to different reading, وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ, and ↓ دَارَسْتَ, (tropical:) [And to the end that they may say, Thou hast read, &c.:] but some say that the former means Thou hast read the books of the people of the Scriptures: and the latter, Thou hast consulted, or conferred, with them; expl. by ذَاكَرْتُهُمْ: (M:) or the former means Thou hast learned: (Abu-l-'Abbás:) and the latter, Thou hast read, or studied, under the Jews as thy teachers, and they have read, or studied, under thee as their teacher: (I'Ab, Mujáhid, K:) and another reading is ↓ دَارَسَ; i. e. دَارَسَ النَّبِىُّ اليَهُودَ [he prophet hath read, or studied, with the Jews] : and another, ↓ دَارَسَتْ, which may be rendered in two ways: The Jews have read, or studied, or consulted, or conferred, with (دَارَسَتْ) Mohammad: and The signs (آيَات) have vied in length of time [or antiquity] with those of other scriptures so that every one of them has for the most part become obliterated: (TA:) and another reading is دَرَسَتْ; and another, دَرُسَتْ; both meaning, They (these stories, or histories,) have become obliterated: (M:) or they are things which have long since passed: (Abu-l-' Abbás:) but the latter of these two verbs has a more intensive signification: and it is also said to signify They have been dissipated. (M.) [You also say, دَرَسَ عَلَيْهِ (tropical:) He read, or studied, under him as his teacher; like قَرَأَ عَلَيْهِ.]

دَرَّسَ غَيْرَهُ 2 دَرَّسَ غَيْرَهُ درس غيره درس غيرة (tropical:) [He made another to read, or to read repeatedly, or to study, in order to remember; or to read and learn: he taught him to read, &c.: he lectured him]. (A.) And دَرَّسْتُهُ الكِتَابَ and اـِيَّاهُ ↓ أَدْرَسْتُهُ (tropical:) [I made him, or taught him, to read the book, or to read it repeatedly, or to study it, or to read and learn it]. (IJ, M.) ― -b2- See also دَرَسَ الكِتَابَ.

دَارَسَتِ الآيَاتُ 3 دَارَسَتِ الآيَاتُ دارست الآيات : see 1. -A2- دارس النَّاقَةَ: see 1. ― -b2- دارس غَيْرَهُ (tropical:) [He read, or studied, with another, each of them teaching the other]. (A.) And دَارَسْتُهُ الكِتَابَ, inf. n. مُدَارَسَةٌ, (tropical:) [I read, or read repeatedly, or studied, or read and learned, with him the book, each of us teaching the other]. (A.) And دَارَسَهُمْ (assumed tropical:) He called to mind with them a subject of discourse, &c.; or he conferred with them; syn. ذَاكَرَهُمْ. (M.) See also 1, latter half, in five places.

4 أَدْرَسَ see 2: ― -b2- and see دَرَسَ الكِتَابَ.

تَدَرَّسْتُ أَدْرَاسًا وَتَشَمَّلْتُ شِمَالًا 5 تَدَرَّسْتُ أَدْرَاسًا وَتَشَمَّلْتُ شِمَالًا ذ (tropical:) [app., I clad myself in old and worn-out garments, and wrapped myself in shemlehs]. (A, TA.)

تَدَارَسُوا الكِتَابَ حَتَّى حَفِظُوهُ 6 تَدَارَسُوا الكِتَابَ حَتَّى حَفِظُوهُ تدارسوا الكتاب حتي حفظوه تدارسوا الكتاب حتي حفظوة (tropical:) [They read the book, or read it repeatedly, or studied it, or read and learned it, together, teaching one another, until they retained it in memory]. (A.) ― -b2- تَدَارَسْتُ الكُتُبَ, and اِدَّارَسْتُهَا, and تَدَارَسَ القُرْآنَ: see دَرَسَ الكِتَابَ.

7 اـِنْدَرَسَ see 1, first signification.

دَرْسٌ دَرْسٌ درس A road, or way, that is unapparent; (S, K;) as though the traces thereof had become effaced. (TA.) ― -b2- See also دِرْسٌ. -A2- [A lecture: pl دُرُوسٌ.]

دِرْسٌ دِرْسٌ درس The relic, trace, or mark, of a thing that becomes effaced, erased, rased, or obliterated. (M.) ― -b2- (tropical:) An old and worn-out garment, or piece of cloth; (S, M, A, K;) [app. an epithet used as a subst.;] as also ↓ دَرْسٌ (M) and ↓ دَرِيسٌ; (S, M, A, K;) ↓ which last also signifies an old and worn-out carpet; (A;) ↓ and as an epithet, signifying old and worn-out, is applied to a coat of mail, (M, TA,) and to a sword, and to a مِغْفَر [&c.]: (TA:) pl. [of the first] أَدْرَاسٌ, (M, K,) [a pl. of pauc.,] and [of the same or of either of the others] دِرْسَانٌ. (S, M, K.) ― -b3- [Hence, or, as IF says, from الحَيْض,] أَبُو أَدْرَاسٍ [in some copies of the K أُمُّ أَدْرَاسٍ] (tropical:) The pudendum muliebre. (S, O, K.)

دُرْسَةٌ دُرْسَةٌ درس درسه درسة (assumed tropical:) Training, or discipline. (K.)

دَرِيسٌ دَرِيسٌ دريس : see دِرْسٌ, in three places. ― -b2- [Also Dry بِرْسِيم, or Alexandrian trefoil.]

رَبْعٌ دَارِسٌ رَبْعٌ دَارِسٌ ربع دارس [A house of which the remains are becoming effaced, erased, rased, or obliterated: or i. q. رَبْعٌ مَدْرُوسٌ]. (A.) ― -b2- اِمْرَأَةٌ دَارِسٌ, (M, K,) or, accord. to Lh, جَارِيَةٌ دَارِسٌ, (M,) (tropical:) A woman, (M, K,) or girl, (Lh, K,) menstruating: (Lh, M, K:) pl. دُرَّسٌ and دَوَارِسُ. (M.)

أَبُو اـِدْرِيسَ أَبُو اـِدْرِيسَ ذ (tropical:) The penis. (A, K.)

تَدْرِيسٌ تَدْرِيسٌ تدريس [inf. n. of 2, q. v.] -A2- [Also (assumed tropical:) A conventional term or signification used by the مُدَرِّسُون, or lecturers, tutors, or professors, of colleges]. (Mgh, in arts. حنف and دين, &c.)

مِدْرَسٌ مِدْرَسٌ مدرس (assumed tropical:) A book, or writing: (K, TA: but omitted in some copies of the former:) [also, accord. to Golius, a commentary by which any one is taught; Heber. מִדְרשׁ.] ― -b2- See also the next paragraph.

مَدْرَسَةٌ مَدْرَسَةٌ مدرس مدرسه مدرسة (tropical:) A place of reading, or study; (Msb;) in which persons read, or study; (TA;) [a college, a collegiate mosque; an academy;] as also ↓ مِدْرَسٌ (TA) and ↓ مِدْرَاسٌ; (M, K;) the measure of which last, [as well as that of the next preceding word,] as that of a n. of place, is strange: (ISd, TA:) whence the ↓ مِدْرَاس of the Jews; (K;) their house in which is repeatedly read the Book of the Law revealed to Moses: (A:) or their house in which the Book of God is read, or read repeatedly: (TA:) or their synagogue: (Msb:) the pl. of مدرسة is مَدَارِسُ; (TA;) and that of مدارس is مَدَارِيسُ. (Msb.) ― -b2- مَدْرَسَةُ النَّعَمِ (tropical:) The road or track (طَرِيق) [of camels, or of camels and sheep or goats]. (A, TA.)

مُدَرَّسٌ مُدَرَّسٌ مدرس (tropical:) A bed made plain, even, smooth, or easy to lie upon. (TA.) ― -b2- (tropical:) A man tried and proved, or tried and strengthened, by use, practice, or experience; expert, or experienced. (A, TS, K.)

مُدَرِّسٌ مُدَرِّسٌ مدرس (tropical:) A man who reads much and repeatedly. (K, TA.) ― -b2- Hence, the مُدَرِّس of مَدْرَسَة (tropical:) [i. e. The lecturer, tutor, or professor, of a college, a collegiate mosque, or an academy: from which it is not to be understood that there is but one such person to every college; for generally one college has several مُدَرِّسُون]. (TA.)

مِدْرَاسٌ مِدْرَاسٌ مدراس : see مَدْرَسَةٌ, in two places. ― -b2- Also (tropical:) One who reads, or reads repeatedly, or studies, the books of the Jews: the measure of the word implies intensiveness. (TA.)

رَبْعٌ مَدْرُوسٌ رَبْعٌ مَدْرُوسٌ ربع مدروس [A house of which the remains are effaced, erased, rased, or obliterated: see also دَارِسٌ]. (A.) ― -b2- طَرِيقٌ مَدْرُوسٌ (tropical:) A road much beaten by passengers, so as to be made easy by them. (A, TA.)

مُدَارِسٌ مُدَارِسٌ مدارس مدرسة (tropical:) One who reads, or studies, with another; syn. مُقَارِئٌ: (K:) or one who has read books. (K.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٨
دَرَسَ دَرَسَ I , U ( n. ac. دَرْس 1 , دَرَاْسَة 22t , دِرَاْس 23 , دِرَاْسَة 23t ), a. Studied; read. b. U ( n. ac. دُرُوْس 27 ), Became effaced, obliterated. c. Became old, wornout, shabby. d. ( n. ac. دَرْس 1 ), Effaced, obliterated. e. Wore out, made shabby. f. ( n. ac. دَرْس 1 , دِرَاْس 23 ), Thrashed, beat or trod out ( corn ). دَرَّسَ دَرَّسَ II , a. Made to study. b.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٧٣٦
درس دَرَسَ - يَدْرُسُ - دِراسَة - إدْريْس دَرَسَ - يَدْرُسُ + كائن + نَفْسَه أو كائناً أو شيئاً أو أمراً: يقهره فيطوعه حسب أمره: يُدَرِّبُهُ ويُرَوِّضـُه ويلينه حتى يصير مطواعاً سهل الاستعمال والانقياد دَرَسَ - يَدْرُسُ + كائن + نَفْسَه: يقهرها فيطوعها حسب أمره: يُدَرِّبُهُا ويرَوَّضَها: مارس الرياضة والتمارين حتى يجعل جسمه مطواعاً سهل
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٦٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كتب

    الآيات المشتركة: ٦ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  2. كفل

    الآيات المشتركة: ١ · Üstüne oturulan keçe demektir

  3. إسماعيل

    الآيات المشتركة: ١ · Ve İsmail

  4. نبأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  5. أتي

    الآيات المشتركة: ٣ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  6. صرف

    الآيات المشتركة: ١ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  7. وثق

    الآيات المشتركة: ١ · Anlaşma

  8. ورث

    الآيات المشتركة: ١ · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  9. طوف

    الآيات المشتركة: ١ · Çeper demektir

  10. غفل

    الآيات المشتركة: ١ · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  11. قبل

    الآيات المشتركة: ٢ · Önce

  12. عقل

    الآيات المشتركة: ١ · Akledersiniz

الآيات التي ورد فيها(٨)

  1. … كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ

    Ders yaparsınız

  2. أَمْ لَكُمْ كِتَابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ

    Ders yaparsınız

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدرس
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقرأ, تلو, علم
Zıt Kökنسي
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerinden tekrar tekrar geçerek izini eskitmek, çiğnemek ve harman dövmek
Çekirdek Özet 2Metin veya bilgi üzerinde tekrar ve derinleşmeyle iz sürerek zihne yerleştirmek
Çekirdek Özet 3Metinle kurulan ilişkinin salt lâfız tekrarından çıkıp zihni ve ameli bir kazıma faaliyetine dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü modern derslik veya yüzeysel okuma ile sınırlayıp ezber ve yıpratıcı zihni mesai boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درSürekli ve ritmik akış, ardı ardına gelme, bir çizgi boyunca ilerleme veya itilme (درأ, درج, درر, درك)سÇekirdekteki kesintisiz ve ritmik akış hareketine sürtünme, baskı ve aşındırma unsuru eklenmiş; böylece üzerinden tekrar tekrar geçilerek izi yıpratılan, çiğnenen veya zihne kazınan sürekli eylem anlamı doğmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketEylemin bir eşikten içeri geçişi, bir alana giriş yapması ve hareketin başlatılmasıdır.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZihinsel yöneliş, dikkat, bilincin odaklanması ve sürecin baştan yürütülmesidir.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSürtünme, tutunma, baskı uygulama ve bir yüzeye takılarak iz bırakmadır.
درسEşiği aşıp zihinsel odaklanmayla yüzeye tekrar tekrar sürtünerek iz bırakma ve aşındırmaZihnin veya bedenin bir nesne üzerinde ardışık sürtünme ve baskı kurarak onda kalıcı iz açması, nesneyi eskitmesi veya içeriğini zihne nakşetmesidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yolun veya kalıntının rüzgâr ve ayak darbeleriyle silinmeye yüz tutması, ekinin harman yerinde çiğnenerek danesinden ayrılması ve elbisenin giyile giyile eskimesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıKa‘b b. Züheyr kasidesinde eski ve yıpranmış giysileri anlatırken bu kökü kullanır: مُطَّرَحُ البَزِّ والدِّرْسانِ مَأْكُولُ (Arapça metinde geçen dırsân eskiyip paçavraya dönmüş kumaşları ifade eder).
Erken Arapça kullanımİbn Meyyâde harman dövülmüş buğdayı nitelemek için beytinde bu kökten türeyen biçimi zikreder: سَمْرَاءَ مما دَرَسَ ابنُ مِخْرَاقْ (Burada kök harman sürmek ve daneyi ezmek anlamındadır).

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesi genelinde kök iki temel semantik hatta ayrışır. Birinci hat, güney ve batı Sami dillerinde görülen çiğneme, harman dövme, ayağın altında ezme ve izleri silme hareketidir. İbranice d-r-k ve d-w-š kökleri harman sürmek, çiğnemek ve adım atmakla semantik kesişim gösterirken, doğrudan d-r-s biçimi daha ziyade çiğneme ve ezilme dairesinde kalır. İkinci hat ise Aramice ve İbranicede (d-r-š / darash) bir metni araştırmak, sorgulamak, tefsir etmek ve aramak biçiminde soyutlaşmış kurumsal bir araştırma terimidir (Midraş geleneği). Arapçada kök bu iki hattı bünyesinde meczetmiştir: bir yandan harman dövmek (dersü’l-hınta), elbisenin eskiyip lif lif olması (derîs) ve izin silinmesi (durûsü’l-eser) gibi somut fiziksel yıpranmayı korumuş, diğer yandan bu aşındırıcı ve iz sürücü tekrardan hareketle metni ezberleyene kadar tekrar tekrar okuma ve müzakere etme (dirâse) anlamını geliştirmiştir. Kur’an’da geçen إدريس özel ismi ise kökün bu tedris/öğrenme karakteriyle ilişkilendirilmiş olmakla birlikte, Sami dilleri bağlamında tarihsel aktarım ihtimali de taşır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen, Jeffery.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇiğnemek, harman dövmek ve eskitmekten metni sürekli tekrarlamaya geçişFiziksel olarak bir yerin üzerinden defalarca geçilip izinin aşınması eylemi, zihnin metin üzerinde tekrar tekrar gezinerek onu ezberlemesi ve özümsemesi anlamında istiareleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dāras (çiğnemek) ve Aramice/İbranice dāraš (araştırmak, iz sürmek)İki Sami kolundaki somut ezme/çiğneme ile soyut arama/inceleme anlamları Arapçada tek bir kök çatısı altında organik bağını korumuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda ezme, vurma ve sürtünme ses yansımalı unsurlarKökün biliteral çekirdeği olan d-r unsuru ile sürtünmeli s sesinin birleşimi bazı Afro-Asyatik kollarda toynakla basma ve sürtme kökleriyle uyuşur.Muhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درسAnlamlıÇiğnemek, eskitmek, metni tekrarlamakHedef köktür; harman sürmek, izin silinmesi ve sürekli okumayla tahsil etmektir.Kur'an'da geçer
دسرAnlamlıİtmek, çivilemek, pekiştirmekGemiyi veya nesneyi çivi ve lifle kuvvetlice tutturmak, şiddetle dürtmektir.Kur'an'da geçer
ردسAnlamlıTaşla ezmek, sertçe vurmakYeri veya sert bir nesneyi tokmak veya taşla vurup düzlemektir.Kur'an'da geçmez; hedef kökle çiğneme/ezme ortaklığı taşır
رسدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
سدرAnlamlıSalıvermek, hayrete düşmek, bir tür ağaçSaçı veya örtüyü salmak; gözün kamaşıp net görememesi ve Arabistan kirazı ağacıdır.Kur'an'da geçer
سردAnlamlıBirbirine geçirmek, delip dikmek, dizmekZırh halkalarını peş peşe dizmek, sözü kesintisiz ve tertipli sıralamaktır.Kur'an'da geçer; ardışıklık bakımından akrabadır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درسMerkezTekrar ve derinleşmeyle öğrenmeBir metin veya iz üzerinde defalarca durarak, çiğnercesine inceleyerek zihne yerleştirmektir.Aşındırıcı zihni çaba ve süreklilik barındırır.
قرأKomşuToplayıp telaffuz etmeParçaları bir araya getirip seslendirerek okumaktır; ders gibi derinlemesine yıpratıcı tekrar şartı içermez.Metni ses ve ibare düzeyinde açığa çıkarma nüansı taşır.
تلوKomşuArdı ardına takip etmeBirbirini izleyen kelimeleri sıralı ve anlam akışına uygun biçimde art arda okumaktır.Sıralı takip ve tilavet ahengine odaklanır.
علمKomşuBir şeyin künhüne varıp bilmeBilginin zihinde iz ve işaret bırakması, kesin bilinmesidir; ders bu bilginin elde ediliş yöntemidir.Neticeyi ve idrak halini bildirir.
نسيZıtZihinden silinip gitme, terk etmeBir bilginin üzerindeki zihni dikkatin tamamen kalkması ve izin bütünüyle kaybolmasıdır.Dersin sağladığı zihni izin zıddı olarak siliniştir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدرسÇiğneyerek eskitmek, metni tekrarlayarak bellemekFiziksel ezme ve iz sürme ile zihni sürekli okuma ve ezberleme eylemlerini bir arada kapsar.Kesin
LatinceTero, studeoAşındırmak, ezmek; gayretle zihnini vermekTero kökün fiziksel aşındırma/harman sürme yanını; studeo ise zihni yoğun mesaiyi karşılar.Güçlü
İngilizceThresh, study, pore overHarman dövmek; derinlemesine incelemekStudy genel çalışma anlamı verirken pore over metnin üstüne kapanıp iz ararcasına okumayı tam yakalar.Güçlü
AlmancaDreschen, studierenHarman dövmek; derinliğine öğrenmekDreschen doğrudan Germen kolundaki harman dövme soydaş mantığıdır; studieren ise ilmi süreci anlatır.Güçlü
FransızcaBattre (le blé), étudierBuğday dövmek; etüt etmek, incelemekÉtudier zihinsel gayreti karşılarken battre fiziksel ders/ezme eylemini verir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَدْرُسُونَ / يَدْرُسُونَهَاKitabı sürekli ve derinlemesine okumak, müzakere etmekVahiy metnini zihnen işleme ve onunla meşgul olma bağlamı (Âl-i İmrân 3:79, Kalem 68:37, Sebe 34:44).
وَدَرَسُواMetni okuyup belledikleri halde gereğini yapmamakKitabın lafzını defalarca talim ettikleri halde içeriğini çiğneyip terk edenler bağlamı (A‘râf 7:169).
دَرَسْتَBirilerinden eğitim almak, metin müzakeresi yürütmekMüşriklerin Hz. Peygamber’e yönelik "sen bunları başkalarından ders aldın/okudun" ithamı bağlamı (En‘âm 6:105).
دِرَاسَتِهِمْKitap ehlinin eğitim ve öğretim meşguliyetiÖnceki toplulukların kendilerine indirilen vahiyle zihinsel ve kurumsal meşguliyeti bağlamı (En‘âm 6:156).
إِدْرِيسَPeygamber özel ismiVahiy ve ilim tedrisiyle, hakikatin izini sürmekle öne çıkan peygamber bağlamı (Meryem 19:56, Enbiyâ 21:85).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin kaynağı ve peygamberlik ispatıMüşriklerin En‘âm 6:105 ayetinde geçen ithamları üzerinden Hz. Peygamber'in beşeri bir tedristen geçmediği ve ümmî oluşu tartışması.Beşeri bilgi aktarımı ve öğrenim süreci.
FıkıhHükümlerin istinbatı ve medrese kurumuFıkhın fer’î meselelerinin müzakeresi, fıkıh halkalarında tedris usulü ve öğreticinin hakları.Hukuki metinlerin sistemli müzakeresi ve talimi.
TefsirTilavet ile dirase farkıÂl-i İmrân 3:79 tefsirinde, kitabın sadece okunması değil derinliğine araştırılıp müzakere edilmesi gerekliliği.Yüzeysel okumanın ötesinde anlama ve tahkik.
HadisKur'an müzakeresi (medrese/müdarese)Cebrail ile Hz. Peygamber'in her Ramazan vahyedilen ayetleri karşılıklı okuyup müzakere etmelerini ifade eden hadisler.İki veya daha fazla kişinin metni karşılıklı teftiş ve tekrar etmesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy metniyle süreklilik arz eden ilişkiTahkikî talim ve korumaMetnin zihne ve hayata kazınmasıDini metin unutulmaya terk edilmeyip tekrar ve müzakereyle canlı tutulur.Kesin
İlmiBilgi üretimi ve aktarımıMetodolojik araştırma ve müzakereBilginin rafine edilmesiBilgi harman gibi dövülerek kabuktan ve yanılgıdan arındırılır.Kesin
SiyasiHukuki ve idari metinlerin uygulanmasıKanunun derinlemesine bilinmesiKeyfiliği önlemeYöneticilerin ve yargıçların yasa metnini ezbere ve incelikleriyle bilmesidir.Güçlü
İktisadiÜretim süreçleri ve zihni emekEmeğin yoğunlaştırılmasıKatma değer üretmeTıpkı harman dövmek gibi, hammaddenin veya bilginin işlenerek verimli hale getirilmesidir.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİterasyon ve mekanik sürtünme (abrazyon)Bir algoritmanın çözüme ulaşmak için aynı adımları ardışık olarak tekrarlaması (iterasyon) ve yüzeylerin birbirine sürtünerek şekil alması hadisesidir.Güçlü
Beşeri bilimlerPedagojik içselleştirme ve kültürel aşınmaBir bilginin zihne ancak tekrarlanan pratiklerle yerleşmesi; öte yandan kurumların zamanın yıpratıcı etkisiyle aşınmasıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece sınıfta yapılan pasif ders dinleme veya salt bir eğitim dönemiyle sınırlandırılmasıdır.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, metnin bizzat içine girmeyi, onu ezberleyecek ve sindirecek düzeyde defalarca işlemeyi, harman tanesini samandan ayırır gibi hakikati batıldan ayıklamayı içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA‘râf 7:169 gibi ayetlerde kınanan zümrenin metni bilmediği zannedilir; oysa onlar metni derinlemesine okumuş (ders yapmış), fakat amelden soyutlayarak tüketmişlerdir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy ile insan zihni arasındaki en yoğun, en emek isteyen ve sistematik ilişki biçimini ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitab’ın kitapla kurduğu deforme ilişkiyi anlatan ayetlerde ve ilim tahsilinin رباني olmayı gerektirdiğini bildiren pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an okumayı sadece seslendirme (kıraat) veya arkasından gitme (tilavet) sanma yanılgısını düzeltir; ilmin zihni bir harman ve kazı faaliyeti olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir iz veya nesne üzerinde sürekli sürtünerek aşındırma, izi eskitme ve harman döverek taneyi kabuğundan ayırma hareketidir.
  • Soyut anlamBir metin ve bilgi kümesi üzerinde zihni odaklanmayla ardışık tekrarlar yaparak o bilgiyi zihne nakşetme, özümseme ve inceleme faaliyetidir.
  • Sistematik karşılıkİlim ve din sisteminde bilginin kabuktan öz ayrılana kadar sürekli müzakereye, tenkide ve zihni iterasyona tabi tutulması mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliMt+1=Mt−μ(Mt⋅Δ)+ϕ(R)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Mt mevcut metin veya iz durumunu, μ aşınma ve sürtünme katsayısını, Δ nesne üzerindeki fiziksel baskıyı, R tekrarlı zihni odaklanma ve okuma periyodunu, ϕ ise bu ardışık sürtünme ve tekrardan hasıl olan idrak ve kalıcı bellek fonksiyonunu temsil eder. Fiziksel düzeyde nesne aşınıp azalırken zihinsel düzeyde bilgi yoğunlaşır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د