رصد
ر - ص - د
جذر- الورود: ٦
- الآيات: ٦
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur. Karşı tarafa görünmeden yapılan gözetlemeye “resad” denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü kapatılmış tuzak çukurudur. Karşı tarafa görünmeden yapılan gözetlemeye “resad” denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٦٤باب الصاد والدال والراء معهما
ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات
صدر:
الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه.
وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره.
والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ.
والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣٥الراصِدُ للشيء: المراقِبُ له. تقول: رَصَدَه يَرْصُدُهُ رَصْداً ورَصَداً. والتَرَصُّدُ: التَرَقُّبُ. والرَصيدُ: السَبُعُ الذي يَرْصُدُ لِيثِبَ. والرَصود من الإبل: التي تَرْصُدُ شُرْبَ الإبل، ثم تشرب هي. والرَصَدُ: القَوْمُ يَرصُدون، كالحَرَس يستوي فيه الواحد ولاجمع والمؤنّث. وربَّما قالوا: أرْصادٌ. والمَرْصَد: موضع الرَصْد. الأصمعيّ: رَصَدْتُهُ أَرْصُدُه رَصْداً: ترقَّبْته. وأَرْصَدْتُ له:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٥٧٠ص د ر
صدر ، صرد ، رصد ، درص
استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص .
صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه .
قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة .
وقال أحمد
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٤٤(باب الراء والصاد وما يثلثهما)
(رصع) الراء والصاد والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على عَقْد شيءٍ بشيءٍ كالتَّزْيِين له به. يقال لِحلْية السَّيف رَصِيعةٌ، والجمع رصائع، وذلك ما كان منها مستديراً. وكل حَلْقَةِ حِلْيَةٍ مستديرةٍ : رصيعةٌ. قال الهذليّ(1):
ضربنَاهُمُ حتى إذا ارْبَثَّ جمعُهُمْ *** وعادَ الرَّصيعُ نُهْبَةً للحمائلِ(2)
ومن الباب المراصِعُ، وهي التمائِم، سمِّيت بذلك لأنها تعلَّق. ويقال رُصِعَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٨٦- الرصد: الاستعداد للترقب، يقال: رصد له، وترصد، وأرصدته له. قال عز وجل: ﴿وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل﴾ [التوبة/107]، وقوله عز وجل: ﴿إن ربك لبالمرصاد﴾ [الفجر/14]، تنبيها أنه لا ملجأ ولا مهرب. والرصد يقال للراصد الواحد، وللجماعة الراصدين، وللمرصود، واحدا كان أو جمعا. وقوله تعالى: ﴿يسلك من بين يديه ومن خلفه رصدا﴾ [الجن/27]، يحتمل كل ذلك. والمرصد: موضع الرصد، قال تعالى: ﴿واقعدوا لهم كل مرصد﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٠٣ر ص د
رصدته وارتصدته وترصّدتـه نحـو رقبتـه وارتقبتـه وترقّبتـه: قعـدت لـه علـى طريقـه أترقبـه وراصدته راقبته.
وتراصد الرجلان.
وقال ذو الرمة: يراصدها في جوف حدباء ضيق على المرء إلا ما تخـرق حالهـا وقعدت له بالمرصد والمرصاد والمرتصد والرصد.
وقوم رصد جمع راصد نحو حرس وخدم " فإنـه يسلـك مـن بيـن يديـه ومـن خلفـه رصـداً " وفلـان يخـاف رصدا من قدّامه وطلباً من ورائه أي عدواً يرصده "
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٠٣٩الراصِدُ بالشيء: الراقب له. رَصَدَه بالخير وغيره يَرْصُدُه رَصْداً ورَصَداً: يرقبه، ورصَدَه بالمكافأَة كذلك. والتَّرَصُّدُ: الترقب. قال الليث: يقال أَنا لك مُرْصِدٌ بإِحسانك حتى أُكافئك به؛ قال: والإِرصاد في المكافأَة بالخير، وقد جعله بعضهم في الشر أَيضاً؛ وأَنشد: لاهُمَّ، رَبَّ الراكب المسافر،
احْفَظْه لي من أَعيُنِ السواحر،
وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهواجر
فالحية لا تُرْصِدُ إِلا بالشر. ويقال للحية
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٦* ر ص د * * الرَّاصِدُ * للشيء الراقب له وبابه نصر و * رَصَداً * أيضا بفتحتين و * التَّرَصُدُ * الترقب و * الرَّصَدُ * أيضا بفتحتين القوم يرصدون كالحرس يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث وربما قالوا * أرْصَادٌ * و * المَرْصَدُ * بوزن المذهب موضع الرصد و * أرْصَدَهُ * لكذا أعده له وفي الحديث ﴿إلا أن أرصدة لدين علي﴾ و * المِرْصَادُ * بالكسر الطريق
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٢١٧رصده بالخير وغيره، يرصده رصدا، بفتح فسكون، على القياس ورصدا، محركة، على غير قياس، كالطلب ونحوه: رقبه، فهو راصد، كترصده، وارتصده. والراصد بالشيء: الراقب به ولذلك سمي به الأسد. والرصيد: السبع الذي يرصد الوثوب، أي يترقب ليث. والرصود، كصبور: ناقة ترصد شرب غيرها من الإبل لتشرب هي، وفي الأساس، والمحكم: ثم تشرب هي. وروى أبو عبيد، عن الأصمعي، والكسائي: رصدت فلانا أرصده، إذا ترقبته. وأرصدت له: أعددت. قلت:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٧٢١رَصَدَهُ
1 رَصَدَهُ ذ , (As, S, A, Msb, K,) aor. رَصُدَ , (As, S, Msb,) inf. n. رَصْدٌ (S, Msb, K) and رَصَدٌ; (S, K;) and ↓ ارتصدهُ, (A,) and ↓ ترصّدهُ, (S, * K,) or لَهُ ↓ ترصّد, (A,) He sat [or lay in wait] for him in the road, or way: [see رَصَدٌ:] (A, Msb:) or he watched, or waited, for him; (As, S, K;) and so ↓ راصدهُ, (A,) and لَهُ ↓ ارصد: (L:) [or] you say, رَصَدَهُ بَِالخَيْرِ
رَصَدَهُ 1 رَصَدَهُ ذ , (As, S, A, Msb, K,) aor. رَصُدَ , (As, S, Msb,) inf. n. رَصْدٌ (S, Msb, K) and رَصَدٌ; (S, K;) and ↓ ارتصدهُ, (A,) and ↓ ترصّدهُ, (S, * K,) or لَهُ ↓ ترصّد, (A,) He sat [or lay in wait] for him in the road, or way: [see رَصَدٌ:] (A, Msb:) or he watched, or waited, for him; (As, S, K;) and so ↓ راصدهُ, (A,) and لَهُ ↓ ارصد: (L:) [or] you say, رَصَدَهُ بَِالخَيْرِ وَغَيْرِهِ, aor. رَصُدَ , inf. n. رَصْدٌ, he watched, or waited, for him [with that which was good and otherwise]; and in like manner, رَصَدَهُ بِالمُكَافَأَةِ [he watched, or waited, for him with requital]; (M;) and also رَصَدَ لَهُ, and ↓ ارصدهُ: (Hudot;am p. 89:) or, accord. to some, you say, لَهُ بِالخَيْرِ وَالشَّرِّ ↓ ارصد; only with ا; not otherwise: [see this verb below:] and accord. to some, one says, رَصَدَهُ, meaning he watched, or waited, for him; and لَهُ الأَمْرَ ↓ ارصد, meaning he prepared for him the thing, or affair, or event; and ↓ اِرْتِصَادٌ is syn. with رَصْدٌ. (M.) One says of a serpent (حَيَّة), تَرْصُدُ المَارَّةَ عَلَى الطَّرِيقِ لِتَلْسَعَ [It watches, or lies in wait, for the passers-by on the road, or way, that it may bite]: (L:) and of a beast of prey, (S, A, K,) or of a wolf, (M,) يَرْصُدُ لِيَثِبَ, (S, M, A,) or يَرْصُدُ الوُثُوبَ, (K,) i. e. He watches, or waits, to leap, or spring: (TA:) and of a she-camel, تَرْصُدُ شُرْبَ الاـبِلِ ثُمَّ تَشْرَبُ [She watches, or waits, for the drinking of the other camels, and then she drinks]; (S, A;) or تَرْصُدُ شُرْبَ غَيْرِهَا لِتَشْرَبَ هِىَ [she watches, or waits, for the drinking of others, that she may drink]. (K.) ― -b2- رُصِدَتِ الأَرْضُ The land was rained upon by a rain such as is termed رَصْدَةٌ, (S,) or by rain such as is termed رَصَدٌ. (TA.)
3 رَاْصَدَ see above, first sentence.
ارصدهُ عَلَى كَذَا 4 ارصدهُ عَلَى كَذَا ذ He charged him with the watching, or guarding, of such a thing. (L.) ― -b2- See also 1, in four places. ― -b3- ارصد لَهُ also signifies (tropical:) He prepared, or made ready, [a person, or thing,] for him, or it; (As, S, A, K;) as an army for battle, and a horse for charging, and property, or money, for the payment of what was due. (A, TA.) You say, أَرْصَدْتُ لَهُ العُقْوبَةَ (tropical:) I prepared for him punishment: properly signifying I put punishment in his road, or way. (L.) And أَرْصَدْتُ لَهُ خَيْرًا and شَرًّا (tropical:) [I prepared for him good and evil]. (A.) اـِلَّا أَنْ أُرْصِدَهُ لِدَيْنٍ عَلَىَّ occurs in a trad. [as meaning (tropical:) Unless I prepare it for a debt that I owe]. (S.) And [hence, app., as seems to be indicated in the TA,] you say, يُرْصِدُ الزَّكَاةَ فِى صِلَةِ اـِخْوَانِهِ (tropical:) He places alms in kind, or good and affectionate and gentle and considerate, treatment of his brethren; [as though meaning he prepares for himself the recompense of alms (ثَوَابَ الزَّكَاةِ, like as one says يَحْتَسِبُ عَمَلَهُ meaning يحتسب ثَوَابَ,) عَمَلِهِ,) in so doing;] reckoning such treatment of them as alms. (TA.) ― -b4- Also (tropical:) He requited him, or recompensed him, with good, (L, K, TA,) accord. to the original application, (L, TA,) or with evil, (L, K, TA,) as some apply it. (L, TA.) ― -b5- And ارصد الحِسَابَ (assumed tropical:) He showed, or cast up, or produced, the reckoning. (MF, from the 'Inلyeh.)
5 تَرَصَّدَ see 1, first sentence, in two places.
8 اـِرْتَصَدَ see 1, in two places.
رَصْدٌ رَصْدٌ ذ : see the next paragraph.
رَصَدٌ رَصَدٌ ذ : see رَاصِدٌ, in three places. -A2- Also A road, or way; (Msb;) and so ↓ مَرْصَدٌ, (TA,) both signify the same, (M,) and ↓ مرْصَادٌ (S, K, TA) and ↓ مُرْتَصَدٌ: (TA:) and ↓ مِرْصَادٌ, (IAmb, K,) or ↓ مَرْصَدٌ, (S,) or both, (M, A,) and ↓ مُرْتَصَدٌ and رَصَدٌ, (A,) a place where one lies in wait, or watches, (IAmb, S, M, A, K,) for an enemy: (IAmb, K:) the pl. of رَصَدٌ is أَرْصَادٌ; (Msb;) and the pl. of ↓ مَرْصَدٌ is مَرَاصِدُ, (TA,) which signifies also lurking places of serpents. (M, L.) You say, ↓ قَعَدَ لَهُ بِالمَرْصَدِ and ↓ بِالمِرْصَادِ and ↓ بِالمُرْتَصَدِ (A, Msb) and بِالرَّصَدِ (A) He lay in wait for him in the way. (A, * Msb.) And أَنَا لَكَ بِالرَّصَدِ and ↓ بِالمِرْصَادِ (tropical:) [I am in the place of lying in wait for thee], meaning thou canst not escape me. (A.) And 'Adee says, ↓ وَاـِنَّ المَنَايَا لِلّرِجَالِ بِمرْصَدِ (tropical:) [And verily deaths are in a place of lying in wait for men, so that they cannot escape them]. (TA.) ↓ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ, in the Kur [ix. 5], means And lie ye in wait for them in every road, or way; (AM, TA;) accord. to Fr, in their way to the Sacred House. (TA.) And ↓ اـِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ, in the Kur [lxxxix. 13], means Verily thy Lord is in the way; i. e., in the way by which thou goest; (TA;) so that none of thine actions escapeth Him: (Msb:) or it means that He watcheth, or lieth in wait, to punish him who disbelieveth in Him and turneth away from Him: (Zj, TA:) or that He watcheth every man to recompense him for his deeds: (Ibn-'Arafeh, TA:) or, accord. to El-Aamash, المرصاد is here a name applied to three bridges behind the صِرَاط; on one of which is security; on another, mercy; and on the third, the Lord. (L, TA.) -A3- Also A small quantity of rain: (S, K:) one says, بِهَا رَصَدٌ مِنْ حَيًا [In it, namely, the land (الأَرْض), is a small quantity of rain]: (S:) and so ↓ رَصْدٌ: (TA:) or both signify rain that comes after other rain: or rain that falls first, before other rain coming: or the first of rain: or, accord. to IAar, the former word signifies rain such as is termed عِهَاد, after which other rain is looked for; and if other rain follow it, herbage is produced: one shower thereof is termed ↓ رَصَدَةٌ and ↓ رَصْدَةٌ; the latter mentioned by Th: (M:) or ↓ رَصْدَةٌ signifies a shower, or what falls at once, of rain [app. in any case]: (S, K:) the pl. of رَصَدٌ is أَرْصَادٌ (S, M, K) and رِصَادٌ, (M,) the latter mentioned on the authority of A'Obeyd: (TA:) [or] the latter is pl. of ↓ رَصْدَةٌ. (S.) ― -b2- Also A small quantity of herbage, (S, M, K,) in land upon which one hopes for the fall of the rain of the season called الرَّبِيع. (M.)
رَصْدَةٌ رَصْدَةٌ ذ an inf. n. of un. of 1: pl. رَصَدَاتٌ, whence the saying, لَا يُخْطِئُكَ مِنِّى رَصَدَاتُ خَيْرٍ, or شَرٍّ, (tropical:) [My watchings of good conduct, or of evil, will not miss thee], meaning I will requite thee for thy deeds. (A, TA.) -A2- See also the latter part of the next preceding paragraph, in three places.
رُصْدَةٌ رُصْدَةٌ ذ A pitfall for a lion; syn. زُبْيَةٌ. (S, K.) ― -b2- And A ring of brass, or of silver, in the thongs [or cords] by means of which the sword is suspended. (K.)
رَصَدَةٌ رَصَدَةٌ ذ : see رَصَدٌ, in the latter part of the paragraph.
رَصَدِىٌّ رَصَدِىٌّ ذ One who lies in wait for men in the way, to take their property unjustly; (Msb;) syn. with the Pers. رَاهْدَارْ; and so ↓ رَصَّادٌ. (Meyd, accord. to Golius [who, however, explains the Pers. word as meaning viو custos, et vectigalium pro transitu exactor; which I do not think to be here intended thereby].)
رَصُودٌ رَصُودٌ ذ A she-camel that watches, or waits, for the drinking of others, (S, A, K,) and then herself drinks, (S, A,) or that she may drink. (K.)
رَصِيدٌ رَصِيدٌ ذ A beast of prey, (S, A, K,) or a wolf, (M,) that watches, or waits, to leap, or spring. (S, M, A, K.) And A serpent (حَيّةٌ) that watches, or lies in wait, to bite persons passing along the road, or way. (L.)
رَصَائِدُ رَصَائِدُ ذ Snares, or traps, prepared for catching beasts of prey; as also وَصَائِدُ. ('Arrلm, L.)
رَصَّادٌ رَصَّادٌ ذ : see رَصَدِىٌّ.
رَاصِدٌ رَاصِدٌ ذ Sitting [or lying in wait] for one in the road, or way: (Msb:) or watching, or waiting; لِشَىْءٍ for a thing: (S:) or one lying in wait, or in a place of watching, or in a road or way, for the purpose of guarding: (Mgh:) pl. رَاصِدُونَ, (K,) and ↓ رَصَدٌ, like as خَدَمٌ is pl. of خَادِمٌ, (Mgh, Msb,) and حَرَسٌ of حَارِسٌ; (Mgh;) or [rather] رَصَدٌ is syn. with رَاصِدُونَ, (S, * A, * K,) or with مُرْتَصِدُونَ, [which has the same meaning,] and is a quasi-pl. n., (M,) a word like حَرَسٌ (S, A) and خَدَمٌ, (A,) and used alike as sing. and pl. [and masc.] and fem.; and sometimes they said أَرْصَادٌ; (S;) and رَصَدَةٌ also is used as a pl. of رَاصَِدٌ, agreeably with analogy; (Mgh;) and رُصَّدٌ likewise appears to be a pl. of the same. (Ham p. 415.) One says, ↓ فُلَانٌ يَخَافُ رَصَدًا مِنْ قُدَّامِهِ وَطَلَبًا مِنْ وَرَائِهِ i. e. [Such a one fears] an enemy lying in wait [before him, and pursuers behind him]. (A.) By ↓ رَصَدًا in the Kur lxxii. last verse but one, are meant watchers over an angel sent down with a revelation, lest one of the jinn, or genii, should overhear the revelation and acquaint therewith the diviners, who would acquaint other men therewith, and thus become equal to the prophets. (M, L.) ― -b2- Hence, (TA,) الرَّاصِدُ is an appellation of The Lion. (K, TA.)
مُرْصَدٌ مُرْصَدٌ ذ : see رَصَدٌ, in six places.
مُرْصِدٌ مُرْصِدٌ ذ [i. q. رَاصِدٌ]. One says, أَنَا لَكَ مُرْصِدٌ بِاـِحْسَانِكَ حَتَّى أُكَافِئَكَ بِهِ (tropical:) [I am watching, or waiting, for thee, on account of they beneficence, that I may requite thee for it]. (Lth, A.) ― -b2- أَرْضٌ مُرْصِدَةٌ Land in which is a small quantity (رَصَدٌ, M) of herbage: (M, K:) or land which has been rained upon, and which it is hoped will produce herbage: (AHn, M, K:) and land upon which has fallen a rain such as is termed رَصْدَة; (M;) and so ↓ مَرْصُودَةٌ: (S, M:) or, accord. to some, one should not say مَرْصُودَةٌ nor مُرْصدَةٌ; but أَصَابَهَا رَصْدٌ and رَصَدٌ. (M.)
مِرْصَادٌ مِرْصَادٌ ذ : see رَصَدٌ, in five places.
أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ أَرْضٌ مَرْصُودَةٌ ذ : see مُرْصِدٌ.
مُرْتَصَدٌ مُرْتَصَدٌ ذ : see رَصَدٌ, in three places.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤٢رَصَدَ
رَصَدَ U ( n. ac. رَصْد 1 , رَصَد 4 ),
a. Watched, observed.
b. [ La ], Lay in wait for; waylaid.
أَرْصَدَ
أَرْصَدَ IV
a. [ acc. & La ], Prepared, made ready for.
تَرَصَّدَ
تَرَصَّدَ V ,
a. see I (a) .
رَصْد
رَصْد 1 ,
a. Observation, scrutiny; inspection; superintendence; attention; watch.
b. Balance ( of an account ).
رَصْدَة
رَصْدَة 1t , ( pl. رِصَاْد 23 ),
a. Shower,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٦٬٦٠٠رصد
رَصَدَ - يَرْصُدُ - رَصَد - مَرْصَد - مِرْصَاد - أَرْصَدَ - يُرْصِدُ - إِرْصاد - - إِرْصاداً
رَصَدَ - يَرْصُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يكمن له: يقف على أهبة الاستعداد: كمن له يترقبه حتى يحين الوقت المناسب ليناله بفعله: يكمن في مكان ثابت ومحصن وآمن، وينظر ويرقب منه خصماً أو عدواً أو أمراً، متحيناً الفرصة للانقضاض عليه
رَصَد:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ٥١)
- قعد
الآيات المشتركة: ٢ · Temel demektir
- سلخ
الآيات المشتركة: ١ · Hemen soyundu
- وجد
الآيات المشتركة: ٢ · Su birikintisidir
- شهب
الآيات المشتركة: ١ · Gök taşı demektir
- حصر
الآيات المشتركة: ١ · Hisar kale duvarı demektir
- حرب
الآيات المشتركة: ١ · Harbe mızrak ucu demektir
- حلف
الآيات المشتركة: ١ · Hilye süs demektir
- سلك
الآيات المشتركة: ١ · Sülük demektir
- شهر
الآيات المشتركة: ١ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ٢ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- خلو
الآيات المشتركة: ١ · Haliy : Boş arı kovanıdır
- حيث
الآيات المشتركة: ١ · Hayese sürülmüş tarla demektir
الآيات التي ورد فيها(٦)
وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا
Gözetleyici
إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا
Gözetleyici
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رصد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رقب, كمن, حرس |
| Zıt Kök | غفل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir güzergâh veya geçit üzerinde hedefin hareketini kollamak üzere gizlenip tetikte beklemek, pusu kurmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi denetimin kaçınılmazlığı, vahyî koruma çemberi ve stratejik hazırlık ile gözetleme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanındaki hiçbir eylemin ilahi teftiş ve kayıt dışı kalamayacağını bildiren mutlak denetim nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «bakmak» veya pasif «gözetlemek» sayıp geçit tutma, pusu ve stratejik hazırlık boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رص | Birbirine kenetlenme, sıkıca yanaşma, boşluk bırakmayacak şekilde dizilme ve istiflenme; nitekim رصص kökünde taşların veya tuğlaların kurşun dökülerek birbirine kenetlenmesi ve saf tutulması anlamı esastır. | د | Devamlılık, sınır koyma ve bir hatta çakılıp kalma niteliği taşıyan د harfinin eklenmesiyle, kenetlenmiş ve gizlenmiş dikkat hali belirli bir güzergâha veya geçide yöneltilmiş; pusu kurarak bir hedefin yolunu gözetleme ve stratejik bekleme anlamı somutlaşmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Bilinç, dikkat, öncelik ve gözlem merkezini temsil eder; hedefe yönelen zihinsel odaklanmayı kurar. |
| ص | Av kancası / pusuya yatan beden | Sıkışma, gizlenme, hedefin geçeceği dar hatta kapanarak avı kıstırma iradesini simgeler. |
| د | Çadır kapısı / geçiş yolu | Girilen veya geçilen sabit eşiği, belirli bir geçit ve güzergâh üzerindeki bekleme noktasını imler. |
| رصد | Bir geçidin başında odaklanmış dikkatle gizlenip pusuya yatma hareketi | Bilincin (ر), stratejik bir geçit veya eşik üzerine (د) gizlenerek ve kilitlenerek (ص) hedefin gelişini kollaması ve yakalama kastıyla beklemesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yırtıcı hayvanın veya avcının avını yakalamak için yol üzerinde gizlenip beklemesi; yaban hayvanını düşürmek üzere kazılıp üzeri kamufle edilen tuzak çukuru (zübye / rusde); ayrıca devenin diğer develerin su içmesini kollayıp onlar çekilince içmesi (rasûd). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye dönemi metinlerinde kök, özellikle geçitleri tutan çöl eşkıyasının (sû‘lûk) pususu, avcının gizlenme yeri veya yol kesen yırtıcı yılan tasvirlerinde yer alır. Veri bulunamadı. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairi Zü’r-Rumme (Emevî dönemi) kökü avcının siperde gizlenerek avını kollaması bağlamında kullanır: يراصدها في جوف حدباء ضيق / على المرء إلا ما تخرق حالها |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رصد kökü, güzergâh tutma, pusuya yatma ve bir şeyi elde etmek veya teftiş etmek üzere hazırlıklı bekleme ana semantiğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan birebir üçlü ses denkliğiyle yaygın bir fiil kökü olarak tescillenmemiş olmakla birlikte, kökün içerdiği «gözetleme, pusu kurma, dikkatle kollama» manaları, güney Sami ve Arap sahasında avcılık, yol emniyeti ve kervan yollarının teftişi gibi bedevi-askeri yaşam pratikleri içinde son derece özelleşmiş bir semantik çekirdek kazanmıştır. Süryanice ve Aramicede benzer gözetleme ve tetikte bekleme fonksiyonları genellikle fonetik akraba olan diğer köklerle karşılanırken, Arapçada kök hem geçit yerini (مرصد) hem de pusuya yatan kolluk veya gözetleyici birliği (رصد) ifade eden zengin bir terminolojik gelişme göstermiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رصد | Pusu kurmak, birinin geçeceği yolda gizlenip beklemek, mükafat veya ceza için hazırlık yapmak anlamlarında genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arapça odaklı gelişim | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler taşımakla birlikte Arapçada avcı pusu çukuru ve güzergâh denetimi üzerinden kurumsallaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve kesin bir dış akrabası belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رصد | Anlamlı | Pusu kurmak, gözetlemek | Hedef kök; bir geçit üzerinde hedefin hareketini denetlemek üzere tetikte beklemektir. | Kur'an'da geçer |
| ردص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| صرد | Anlamlı | Katıksız soğuk, iç çekilmesi | Şiddetli soğuk gün, bir şeyden tamamen vazgeçme veya küçük avcı bir kuş türüdür. | Kur'an'da geçmez |
| صدر | Anlamlı | Öne çıkmak, geri dönmek | Sudan veya başlangıç noktasından dönmek, göğüs, bir işin başlangıç ve çıkış yeridir. | Kur'an'da geçer |
| درص | Anlamlı | Küçük yavru, gizli yol | Fare veya kertenkele yavrusu; yer altındaki gizli delikler ve yollardır. | Kur'an'da geçmez |
| دصر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu harf dizilimi mühmel sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رصد | Merkez | Pusuda gözetleme | Bir güzergâh veya geçit üzerinde müdahale etmek üzere gizlenerek tetikte beklemeyi bildirir. | Mekân ve eylem hedefli teftiş |
| رقب | Komşu | Genel gözetleme | Yüksekten veya uzaktan, boynunu uzatarak durumu sürekli izlemek ve korumaktır; pusu şartı içermez. | Sürekli teftiş ve koruma |
| كمن | Komşu | Gizlenme / Pusu | Yalnızca kendini gizlemeyi ve saklanmayı öne çıkarır; hedefi kollama veya denetleme vurgusu ikincildir. | Saklanma hali |
| حرس | Komşu | Nöbet tutma | Korunan bir varlığı dışarıdan gelecek tehlikelere karşı muhafaza etmek üzere uyanık kalmaktır. | Koruma odaklı bekleyiş |
| غفل | Zıt | Dikkatsizlik / Aymazlık | Ortamda var olan tehlikeyi veya sorumluluğu fark etmeme, teyakkuz halini tamamen terk etme durumudur. | Teftiş ve teyakkuz yokluğu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رصد | Pusu kurarak gözetlemek | Geçit üzerinde hedefin hareketini teftiş ve müdahale amacıyla gizlenip beklemektir. | Kesin |
| Latince | Insidiari, observare | Pusuya yatmak, gözlemek | Insidiari pusu ve tuzak boyutunu, observare ise dikkatli gözlemi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To ambush, to lie in wait, to surveil | Pusuya yatmak, gözetlemek | Ambush ani yakalama kastını, surveillance ise organize ve stratejik takibi ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Auflauern, beobachten | Pusu kurmak, gözetlemek | Auflauern yolda bekleyip baskın yapmayı, beobachten ise sürekli izlemeyi bildirir. | Güçlü |
| Fransızca | Guetter, être aux aguets | Tetikte beklemek, pusu kurmak | Guetter bir geçidi kollamayı, aux aguets ise en küçük hareketi yakalamak üzere uyanık olmayı verir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَصَدًا | Vahyî güvenliği sağlayan koruyucu ve gözetleyici melekler / bekçiler | Cinlerin göğü dinlemesini engelleyen teyakkuzdaki güçler ve vahyin peygambere inişini kuşatan koruma çemberi; Cin 72:9, Cin 72:27. |
| لَبِالْمِرْصَادِ | Kaçınılmaz ilahi denetim, teftiş ve kuşatma makamı | Azgınlaşan zâlim toplumların yaptıklarının ilahi gözetimden kaçamayacağını ve hak ettikleri cezaya çarptırılacaklarını bildiren teftiş bağlamı; Fecr 89:14. |
| مِرْصَادًا | Cehennemin suçluları yakalamak için bekleyen bir pusu ve geçit yeri olması | Ahirette azgınların kaçıp kurtulamayacağı, tam güzergâhları üzerine kurulmuş kaçınılmaz tuzak ve hapis noktası; Nebe 78:21. |
| مَرْصَدٍ | Düşmanın geçebileceği stratejik kontrol noktası ve pusu yeri | Müşriklere karşı askeri harekâtta yolların, geçitlerin ve kontrol noktalarının tutulması emri; Tevbe 9:5. |
| وَإِرْصَادًا | Müslümanlar aleyhine teftiş, hazırlık ve üs kurma faaliyeti | Dırar Mescidi'ni inşa edenlerin daha önce Allah ve Resulü ile savaşanlara bir istihbarat ve gözetleme üssü hazırlama çabası; Tevbe 9:107. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve adalet | Allah’ın «mirsâd» üzere olması vasfıyla hiçbir amelin zayi olmayacağı, zulmün karşılıksız kalmayacağı ve ilahi ilmin her şeyi kuşattığı vurgulanır. | Mutlak denetim ve kaçınılmaz adalet |
| Fıkıh | Harp hukuku ve kamu güvenliği | Düşmanın yollarını kesmek, sınır boylarında gözetleme kuleleri (ribât) kurmak ve yol kesicilerin (kuttâut-tarîk) pusu eylemlerinin cezai karşılığı tartışılır. | Askeri istihbarat ve sınır muhafazası |
| Tefsir | Gayb ve vahiy emniyeti | Cin suresinde geçen kavramın vahyin koruma kalkanı olduğunu, vahyî bilginin tahrif ve sızmadan mutlak biçimde arındırıldığını açıklamakta kullanılır. | Dokunulmaz vahyî muhafaza |
| Hadis | Borç ve infak hazırlığı | Hadislerde geçen «bir borcu ödemek için hazırlık yapmak» ifadesi çerçevesinde, kişinin bir hak sahibine hakkını vermek üzere malı kenarda hazır tutması anlamı öne çıkar. | Hak ödemek için ön hazırlık yapma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hesap nizamı | İlahi teftiş ve vahyî güvenlik duvarı | Kötülüğün ve tahrifatın nizamı delmesini engellemek | İlahi irade varlığın geçit noktalarını tutarak nizamın kozmik ve vahyî dengesini korur. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve doğrulama | Doğrulama kalkanı ve metodolojik filtre | Hatalı verinin ve safsatanın sisteme sızmasını önlemek | Hakikatin inşasında her aşama epistemolojik denetleyicilerin gözetiminden geçer. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet güvenliği ve istihbarat | Sınır denetimi ve stratejik kontrol noktaları | Düşman sızmalarını engellemek ve kamu düzenini sağlamak | İktidar, egemenlik alanının tüm giriş-çıkış yollarını kontrol altında tutmakla yükümlüdür. | Kesin |
| İktisadi | Mali denetim ve rezerv yönetimi | Önceden tahsis edilmiş fon ve regülasyon | Beklenmedik yükümlülükleri karşılamak ve suiistimali önlemek | Gelecekteki borç veya yatırımlar için kaynağın gözetilip kenara ayrılması ve haksız kazancın engellenmesidir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Güvenlik duvarı (Firewall) / Kontrol noktası filtresi | Ağ sistemlerinde veri paketlerinin geçit eşiğinde denetlenerek yetkisiz veya zararlı erişimlerin durdurulması, kökün geçitte pusu kurup izinsiz geçişe izin vermeyen yapısıyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptik denetim / Kurumsal teftiş mekanizması | Hukuk ve kriminolojide suç potansiyeli taşıyan alanların sürekli gözetim altında tutulması, caydırıcılığın failin her an yakalanabileceğini bilmesi üzerine kurulmasıdır. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca gök cisimlerini rasathanede incelemek veya teknik anlamda pasif bir «gözlemcilik» (monitoring) seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki ana ekseni sadece bakmak değil; eyleme geçmek üzere pusu kurmak, bir güzergâhı tutmak, düşmanı kıstırmak ve vahyî süreci her türlü sızmaya karşı aktif silahlı muhafızlar gibi korumaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah’ın «mirsâd» üzere oluşunun (Fecr 89:14) veya cehennemin bir «mirsâd» oluşunun (Nebe 78:21) pasif bir seyir zannedilmesi; böylece ilahi adaletin kaçınılmaz takibat, yakalama ve hesap sorma gücünün zayıf algılanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik güvenlik ve adalet tasarımını temellendirir; varlık alanının ve özellikle peygamberlik/vahiy hattının başıboş bırakılmadığını, kozmik bir teyakkuz ve denetim ağıyla korunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gayb haberlerinin dinlenilmesini konu edinen Cin suresi ayetlerinde, ilahi hesabın kaçınılmazlığını ilan eden Fecr ve Nebe surelerinde ve münafıkların yıkıcı faaliyetlerine karşı uyanıklığı emreden Tevbe suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalimlerin eylemlerinin yanlarına kâr kalacağı veya tarihin başıboş aktığı zannını; ayrıca vahyin insan zihnine ulaşırken şeytani veya beşeri müdahalelere açık kaldığı vehmini kesin olarak çürütür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir geçit veya av yolu üzerinde gizlenip hedefin geçişini kollamak, üzerine atılmak veya onu engellemek üzere pusuda beklemek.
- Soyut anlamİlahi veya stratejik bir gayeyle varlığın geçiş güzergâhlarını tam denetim altına almak; sızıntıyı imkânsız kılan aktif koruma ve kaçışı engelleyen mutlak hesap sorma nizamı.
- Sistematik karşılıkSistemin güvenlik ve hesap sınırını oluşturan, giriş-çıkışları filtreleyen ve hukuki-ahlaki sapmaları anında yakalayan denetim eşiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , varlığın veya eylemlerin aktığı güzergâhı (zamansal ve mekânsal rotayı); , bu güzergâh üzerinde stratejik noktalara yerleştirilmiş denetim ve pusu noktalarını (rasad/mirsâd mevkilerini); ise bu denetimden sağ salim geçebilen meşru akışı temsil eder. Fonksiyon , geçen unsur ile gözetleme noktası arasındaki teftiş bağıntısıdır; şayet bir eylem veya varlık ilahi/hukuki meşruiyet şartını taşımıyorsa (), pusu noktasında engellenir ve akışına son verilir. Formül, hiçbir sapkın unsurun bu kontrol eşiğini aşamayacağını sembolize eder.