ركن
ر - ك - ن
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Rükun dayanak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rükun dayanak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٩٠الكاف والراء والنون معهما
ك ر ن، ك ن ر، ر ك ن، ر ن ك، ن ك ر مستعملات كرن: الكِرانُ: الصنج. والكَرينةُ: الضاربة بالصنج. ويقال: الكرانُ هو العود، قال:
لولا الكرانُ وهذا الناي يطربني
كنر: الكِنّارةُ: الشقة من ثياب الكتّان. والكُنْارُ: السدر بالفارسية.
ركن: رَكِنَ إلى الدنيا: مال إليها واطمأن. يَركَنُ رَكَناً. وَركَنَ يَركُنُ رُكُوناً، لغة سفلى مضر. وناس أخذوا من اللغتين فقالوا: رَكَنَ يَرْكَنُ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٤٢رَكَنَ إليه يَرْكَنُ بالضم. وحكى أبو زيد: رَكِنَ إليه بالكسر يَرْكَنُ رُكوناً فيهما، أي مالَ إليه وسكن. قال الله تعالى: "ولا تَرْكَنُوا إلى الذينَ ظَلَموا".وأمَّا ما حكَى أبو عمرو: رَكَنَ يركن بالفتح فيهما، فإنَّما هو على الجمع بين اللغتين. ورُكْنُ الشيء: جانِبُهُ الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديدٍ، أي عزّ ومَنَعَةٍ. وجبلٌ رَكينٌ: له أَرْكانٌ عالية. والمُرَكَّنُ من الضروع: العظيمُ، كأنه ذو
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٠٧٥ك ر ن
كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك .
كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج .
قال لبيد :
صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ
وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ .
كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان .
وقال ابن شميل مثله .
وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٩٩٧(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
(ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]).
(ركم)
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٥٩ر ك ن
استلم أركان البيت.
وكأنه ركن يذبل.
وجبل ركيـن: عزيـز ذو أركـان.
وشـيء مركـن: لـه أركان.
وركن إليه ركوناً وهو راكن إلى فلان وساكن إليه.
ومن المجاز: فلان يأوي من عز قومه إلى ركن شديد.
وتمسحت بأركانه: تبركت به.
وناقة مركنة الضرع: منتفخته.
ورجل ركين: رزين شبه بالجبل الركين وقد ركن ركانة.
وزرعوا الرياحين في المراكن.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٢١٩رَكِنَ إلى الشيءِ ورَكَنَ يَرْكَنُ ويَركُنُ رَكْناً ورُكوناً فيهما ورَكانَةً ورَكانِيَةً أَي مال إليه وسكن. وقال بعضهم: رَكَنَ يَرْكَن، بفتح الكاف في الماضي والآتي، وهو نادر؛ قال الجوهري: وهو على الجمع بين اللغتين. قال كراع: رَكِنَ يَرْكُنُ، وهو نادر أَيضاً، ونظيره فَضِلَ يَفْضُل وحَضِرَ يَحْضُر ونَعِمَ يَنْعُم؛ وفي التنزيل العزيز: ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا؛ قرئ بفتح الكاف من رَكِنَ يَرْكَنُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٦* ر ك ن * * رَكَنَ * إليه من باب دخل وركن أيضا بالكسر * رُكُونا * أي مال إليه وسكن قال الله تعالى ﴿ولا تركنوا إلى الذين ظلموا﴾ وحكى أبو عمرو * رَكَن * من باب خضع وهو على الجمع بين اللغتين ورُكن الشيء جانبه الأقوى وهو يأوي إلى * رُكْنٍ * شديد أي إلى عز ومنعة وجبل * رَكينٌ * له أركان عالية و * المِرْكَنُ * بالكسر الإجانة التي تغسل فيها الثياب ورجل * رَكينٌ * أي وقور بين * الرَّكَانَةِ * وقد *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٣٢: ( رَكَنَ إليه ) يَرْكُنُ ، ( كنَصَرَ ؛ و ) حَكَى أَبو زَيْدٍ : رَكَنَ إليه يَرْكَنُ مِثْل ( عَلِمَ ؛ و ) أَمَّا حَكَاه أَبو عَمْرٍ و : رَكَنَ يَرْكَنُ مِثْل ( مَنَعَ ) ، فإنَّما هو على الجمْعِ بينَ اللّغَتَيْنِ ، ( رُكوناً ) ، بالضَّمِ مَصْدَرُ الأَوَّلين : ( مالَ ) إليه ( وسَكَنَ ) ، كلُّ ذلك عن
الصِّحاحِ .
قالَ الّلهُ تعالى : ﴿ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظَلَموا﴾ ، قُرِىءَ بفتحِ الكافِ من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٧١٦رَكَنَ اـِلَيْهِ
1 رَكَنَ اـِلَيْهِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَكُنَ ; (S, Msb, K;) of the dial. of the lower (سُفْلَى) [app. in territory] of Mudar, and said by Az to be not chaste [thought it, or the third, seems to be the most common of the dial. vars. here mentioned]; (Msb;) and رَكِنَ aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) mentioned by AZ; (S;) and رَكَنَ, aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) which is a
رَكَنَ اـِلَيْهِ 1 رَكَنَ اـِلَيْهِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَكُنَ ; (S, Msb, K;) of the dial. of the lower (سُفْلَى) [app. in territory] of Mudar, and said by Az to be not chaste [thought it, or the third, seems to be the most common of the dial. vars. here mentioned]; (Msb;) and رَكِنَ aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) mentioned by AZ; (S;) and رَكَنَ, aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) which is a combination of two dial. vars., [namely, the first and second of those above mentioned,] (S, Msb,) because neither the medial nor the final radical letter is faucial; (Msb;) said to be the only instance of its kind except أَبَى aor. يَأَبَى; (T in art. ابى;) and رَكِنَ, aor. رَكُنَ ; which is likewise an instance of the commixture of two dial. vars., like فَضِلَ and حَضِرَ and نَعِمَ, aor. يَفْضُلُ and يَحْضُرُ and يَنْعُمُ; (TA;) inf. n. رُكُونٌ (S, Mgh, Msb, K) and رَكَانَةٌ and رَكَانِيَةٌ; (TA;) He inclined to him, or it; syn. مَالَ: and he trusted to, or relied upon, him, or it, so as to be, or become, easy, or quiet, in mind; syn. سَكَنَ: (S, Mgh, K:) or he leaned, rested, or relied, upon him; syn. اِعْتَمَدَ عَلَيْهِ: (Msb:) or he inclined to him in the least degree; (Bd in xi. 115;) رُكُونٌ signifying slight inclining. (Ksh and Bd ibid.) It is said in the Kur [xi. 115], وَلَا تَرْكَنُوا اـِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا [And incline ye not, &c., to those who have acted wrongfully]: (S, Msb:) or, incline ye not in the least degree [&c.]: (Bd:) thus generally read; and also تِرْكَنُوا, (Ksh, Bd, TA,) accord. to the dial. of Temeem; and ↓ تُرْكَنُوا, in the pass. form, from أَرْكَنَهُ. (Ksh, Bd.) ― -b2- رَكِنَ فِى المَنْزِلِ, aor. رَكَنَ , inf. n. رَكْنٌ, He kept tenaciously to the place of alighting, or abode, (ضَنَّ بِهِ,) and did not relinquish it. (TA.) -A2- رَكُنَ, inf. n. رَكَانَةٌ (S, K) and رُكُونَةٌ (K) and رَكَانِيَةٌ, (TK,) [primarily, it seems, said of a mountain, meaning It was inaccessible, or difficult of access, having high, or strong أَرْكَان i. e. sides or angles: see Har p. 561; and see رَكِينٌ, below; and 5. ― -b2- And hence,] (tropical:) He (a man) was, or became, firm, (Har p. 561,) still, or motionless, (TA,) grave, staid, steady, sedate; or calm. (S, K, TA.)
ركّن 2 ركّن ذ is said by Golius, as on the authority of the KL, to signify He made like, “ similem fecit: ” and hence Freytag also thus explains it: but it is زكّن that has this signification. In my copy of the KL, تَزْكِينٌ (not تَرْكِينٌ) is expl. by مانند كردن.]
اركنهُ 4 اركنهُ ذ He made him to incline [اـِلَى غَيْرِهِ to another]; syn. أَمَالَهُ: [and to trust to, or rely upon, another, so as to be, or become, easy, or quiet, in mind: or to lean, rest, or rely, upon another: see 1:] whence a reading in the Kur xi. 115. (Ksh, Bd. *) See 1.
تركّن 5 تركّن ذ said of a man, (TA,) [or primarily and properly, of a thing, like رَكُنَ,] He, [or it] was, or became, firm, or strong, (K, TA,) and inaccessible, or difficult of access. (TA.) ― -b2- And [hence,] (assumed tropical:) He endeavoured, or constrained himself, to be grave, staid, steady, sedate, or calm; syn. تَوَقَّرَ, (K,) and تَرَزَّنَ. (TA.)
رَكْنٌ رَكْنٌ ذ The جُرَذ [or large field-rat]: and the فَأْر [or common rat or mouse]; as also ↓ رُكَيْنٌ. (K.)
رُكْنٌ رُكْنٌ ذ The جَانِب [meaning side, or outward part,] of a thing: (Msb:) or the strongest جَانِب [i. e. side, or outward part,] (S, K, TA) of a thing (S, TA) of any kind: (TA:) the corner, or angle, (زَاوِيَة,) of a house or room or the like: (K in art. زوى:) [and this is perhaps what is meant by the “ strongest جانب; ” for the strongest outward part of the house is unquestionably the corner, or angle: thus the angle in which is the Black Stone, of the Kaabeh, is specially called رُكْنُ البَيْتِ, i. e. رُكْنُ بَيْتِ اللّٰهِ:] the رُكْن of a قَصْر [or palace, or pavilion, &c.,] is its جَانِب [or its strongest جانب], and so of a mountain: (TA: [see رَكُنَ, and رَكِينٌ:]) the pl. is أَرْكَانٌ and أَرْكُنٌ [each properly a pl. of pauc., but the former is used as a pl. of mult.]: (Msb, TA:) the أَرْكَان of anything are is جَوَانِب [or sides, or outward parts, or its corners, or angles,] upon which it rests, and by which it is supported: (TA:) and the أَرْكَان of a land are its extremities [or sides or corners]. (Ham p. 478.) ― -b2- [Hence, (assumed tropical:) A stay, or support, of any kind: see an ex. voce مِرْجَمٌ: whence, perhaps,] one says, تَمَسَّحْتُ بِأَرْكَانِهِ, meaning تَبَرَّكْتُ بِهِ (tropical:) [i. e. I looked for a blessing by means of him, or it]. (TA.) (assumed tropical:) A thing whereby one is strengthened (مَا يُقَوَّى بِهِ [in the CK ما تَقَوَّىبه]), such as dominion (مُلْك [in the CK مَلِك]), and an army, or a military force, &c.: (K:) and thus it has been explained as occurring in the Kur [li. 39], where it is said, فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ, (TA,) i. e. (assumed tropical:) And he turned away from belief with his forces; because they were to him like the رُكْن [properly so termed]. (Jel.) (assumed tropical:) A man's kinsfolk; or nearer, or nearest, relations; or clan; or tribe; syn. عَشِيرَةٌ: (AHeyth, TA:) (assumed tropical:) a man's people, or party; and the higher among them; and the persons by whom he is aided and strengthened: thought by ISd to be thus called by way of comparison [to a رُكْن properly so termed]: and thus it has been explained as used in the Kur [xi. 82], where it is said, أَوْ آوِىَ رُكْنٍ شَدِيدٍ (assumed tropical:) [Or that I might have recourse to a strong people, or party, &c.]: (TA:) or it here means عَشِيرَة [explained above]. (Jel.) And (assumed tropical:) A noble, or high, person; as in the saying, هُوَ رُكْنٌ مِنْ أَرْكَانِ قَوْمِهِ (assumed tropical:) [He is a noble, of the nobles of his people]. (TA.) And أَرْكَانُ الاـِنْسَانِ means (assumed tropical:) The members, or limbs, of the man, with which things are gained or earned, or with which he works; as the hands or arms, and the feet or legs. (TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) Might, and resistance: (S, K:) so in the saying, هُوَ يَأْوِى اـِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ (assumed tropical:) [He has recourse to strong, or vehement, might and resistance]: (S:) and so it has been explained as used in the words of the Kur last cited above. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A thing, an affair, a case, an event, or an action, of great magnitude or moment, momentous, formidable, or terrible. (AHeyth, K.) Thus AHeyth explains it as used in the saying of En-Nلbighah [Edh-Dhubyلnee], لَا تَقْذِفَنِّى بِرُكْنٍ لَا كِفَآءَ لَهُ [By no means reproach thou me with a momentous, or a formidable, thing or action, or an enormity, that has not its equal; though (he proceeds to say) the enemies incite thee, with companies of men aiding one another]. (TA.) ― -b5- In the conventional language [of the schools], رُكْنُ الشَّىْءِ means (assumed tropical:) [The essence of the thing; or] that whereby the thing subsists: from التَّقَوُّمُ; because the قِوَام [or subsistence] of the thing is by its رُكْن: not from القِيَام: else it would necessarily be the case that the agent would be a رُكْن to the action; and the substance, to the accident; and the thing to which a quality is attributed, to the quality: (KT:) it is (assumed tropical:) that without which the thing has no subsistence: (Kull:) and is [also] applied to (assumed tropical:) [an essential, or essential part, of the thing; i. e.,] a part of the مَاهِيَّة [or essence] of the thing, (Kull, [and in like manner أَرْكَانُ الشَّىْءِ is explained in the Msb as meaning the parts of the ماهيّة of the thing,]) as when we say that القِيَام is a رُكْن of الصَّلَاْة; as well as to (assumed tropical:) the whole مَاهيّة [of the thing]: (Kull:) [thus] أَرْكَانُ العِبَادَاتِ means (assumed tropical:) the fundamentals [or essentials] of the services of religion, by the neglect, or non-observance, of which they are ineffectual, or null, or void: (TA:) or, as some say, رُكْنُ الشَّىْءِ means that whereby the thing is complete; and this is intrinsic therein; differing from the شَرْط [or condition] thereof, which is extrinsic thereto. (KT.)
رَكِينٌ رَكِينٌ ذ A mountain having high أَرْكَان [i. e. sides, or angles]: (S, K:) or having strong اركان: (TA:) or inaccessible, or difficult of access, having اركان. (Har p. 561.) ― -b2- And hence, (Har ibid.,) (tropical:) A man (S, K, &c.) firm, (Har,) still, or motionless, (TA,) grave, staid, steady, sedate, or calm. (S, K, Har, TA.)
رُكَيْنٌ رُكَيْنٌ ذ : see رَكْنٌ.
أَرْكُونٌ أَرْكُونٌ ذ A great دِهْقَان, (K, TA,) i. e. headman, or chief, of a village or town: [app. from the Greek ἄρχω ν; though it is said that] he is thus called because the people of the village or town trust to him and incline to him. (TA.)
مِرْكَنٌ مِرْكَنٌ ذ A kind of vessel, well known, (K, TA,) like a تَوْر [q. v.], of leather, used for water: (TA:) or i. q. اـِجَّانَةٌ [q.v.], (S, Mgh, Msb, TA,) in which clothes and the like are washed; (TA;) called in Pers. تَغَارْ: (Mgh:) pl. مَرَاكِنُ and مَرَاكِينُ. (TA.) One says, زَرَعُوا الرَّيَا حِينَ فِى المَرَاكِينِ [They sowed the sweet-smelling plants in the مراكين]. (TA.)
مُرَكَّنٌ مُرَكَّنٌ ذ A thing having أَرْكَان [here meaning corners, or angles]. (TA.) ― -b2- [Hence,] ضَرْعٌ مُرَكَّنٌ A great udder; as though having اركان: (S, TA:) and an udder that has opened [or expanded] in its place so as to fill the أَرْفَاغ [or groins], and is not very long. (TA.) Tarafeh says, وَضَرَّتُهَا مُرَكَّنَةٌ دَرُورُ [And her udder is great, having much milk: or,] accord. to AA, مركّنة [here] signifies مجمّعة [app. meaning collecting much]. (TA.) And you say also نَاقَةٌ مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ (S, TA) [A she-camel great in the udder; or] whose udder has أَرْكَان by reason of its greatness. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٦٣رَكَنَ
رَكَنَ U رَكِنَ A ( n. ac. رُكُوْن 27 )
a. [ Ila ], Relied upon, trusted, confided in.
رَكُنَ
رَكُنَ U ( n. ac. رَكَاْنَة 22t , رُكُوْنَة 27t ),
a. Was firm; was steady, grave.
رَكَّنَ
رَكَّنَ II ,
a. Fixed, made firm; strengthened; consolidated.
b. Quieted; rendered steady &c.
أَرْكَنَ
أَرْكَنَ IV
a. [ Ila ], Relied upon &c.
b. Inspired with confidence in.
تَرَكَّنَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٨٥٧ركن
رَكَنَ - يَرْكَنُ - رُكْن
رَكَنَ - يَرْكَنُ + كائن + إلى كائن أو شيء: يلجأ إليه ليتقوى به ويسنده ويثبته في مكانه: يلجأ الكائن أوالشيء الضعيف، إلى جسم صلب ليكون له عامل ثبات وسند في مكانه، وعامل حماية من مؤثرات ضارة أخرى
﴿وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمْ النَّارُ﴾: ولا تلجؤوا إلى الذين ظلموا لطلب الدعم والإسناد
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٣٠)
- ولي
الآيات المشتركة: ٢ · Veli arka demektir
- ثبت
الآيات المشتركة: ١ · Sibat(Te) kayış demektir
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
- أوي
الآيات المشتركة: ١ · Eveye kuş yuvası demektir
- قوي
الآيات المشتركة: ١ · Kuvvet
- مسس
الآيات المشتركة: ١ · Ona dokundu
- سحر
الآيات المشتركة: ١ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- قلل
الآيات المشتركة: ١ · Az
- شدد
الآيات المشتركة: ١ · Sicim bağıdır
- نصر
الآيات المشتركة: ١ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- دون
الآيات المشتركة: ١ · Dane, inek yavrusuna denir
- نور
الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ وَقَالَ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ
Onun dayanağıyla
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عمد, سند, وثق |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının veya nesnenin yükü taşıyan en güçlü köşesi, sığınılan korunaklı dayanağı |
| Çekirdek Özet 2 | Güç ve himaye arayışıyla bir unsura meyledip ona bağlanma ve güvenerek sığınma |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki dayanağın fani, zalim güçlere değil mutlak sığınağa tahsis edilmesi gerekliliği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sempati veya sevgi sanıp, iradi olarak zalim otoriteye ve fani güce ontolojik dayanak bağıyla yaslanma tehlikesini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Ağırlık binmesi, baskı altında toplanıp yoğunlaşma ve zemine oturma hareketini ifade eder; ركب kökünde üstüne binip yük olma, ركد kökünde hareketsizce zemine çökme, ركز kökünde zemine saplanıp sabitlenme, ركم kökünde üst üste yığılıp baskı oluşturma örneklerinde bu ortak basınç ve oturma dinamiği açıkça görülür | ن | Filizlenme, canlılık ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle zemine oturan ağırlık tek taraflı bir çökme olmaktan çıkarak, bütün bir yapıyı sürekli biçimde taşıyan, ona sığınak ve direnç kazandıran dinamik bir köşeye ve dayanağa dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bütün gövdeyi yönlendiren, ağırlığın ve önceliğin merkezini oluşturan tepe nokta |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Taşınan yükü alttan kavrayan, eğrilerek basıncı emen ve içine alıp tutan taşıyıcı cephe |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Ayrılmaz bir devamlılık, dirençli bir bağlılık ve yük taşıma kararlılığı |
| ركن | Üstten binen ağırlığın kavranarak süreklilik kazanan güçlü bir dayanakta sabitlenmesi | Yükün en güçlü cephe ve köşe tarafından kavranıp taşınması ve bu sağlam noktaya güvenle yaslanma eylemi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağın en sarp, aşılmaz çıkıntısı; bir yapının bütün ağırlığı taşıyan en muhkem köşe duvarı ve devenin iri memesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde dağın yıkılmaz, sarp burçları için ركين nitelemesi kullanılır; nitekim el-A‘şâ şiirinde heybetli ve sarsılmaz dağ sığınağını bu kökle tasvir etmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Bedevi hayatında kabilenin savaşta arkasını yasladığı askeri güç, silahlı birlik ve şeref kaynağı olan topluluk ركن olarak adlandırılmış; sığınılacak güçlü korunak anlamında darbımesel haline gelmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ركن kökü, merkezi Sami dillerinde ağırlık taşıma, yerleşme ve sığınak bulma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün asli çekirdeğini oluşturan رك iki harfli tabanı; Akadca rekū (yaslanmak, bir yere yanaşıp sığınmak) ve Süryanice r-k-n (eğilmek, bir yana meyledip yaslanmak) biçimleriyle fonetik ve semantik paralellik gösterir. Klasik İbranicede kök doğrudan üçlü biçimde yaygın olmayıp meyil ve eğilme ekseninde ikincil formlarla temsil edilir. Arapçada ise kök, hem taşınmaz fiziki yapının en sağlam taşıyıcı köşesi (maddi dayanak) hem de insanın zaaf anında sığındığı toplumsal ve askeri kudret (manevi dayanak) anlamında çift yönlü bir soyutlama derinliği kazanmıştır. Bu evrim, göçebe kabilelerin sığınak arayışından yerleşik mimarinin köşe taşlarına uzanan kültürel dönüşümü yansıtır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ركن الشيء / ركن إليه | Bir nesnenin en muhkem köşesi olmaktan bir kimseye/otoriteye güvenip meyil göstermeye doğru semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice r-k-n ve Akadca rekū | Yaslanma, bir yana meyledip başını koyma ve sığınak edinme anlam alanı ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Kök düzeyinde kesin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; Maqāyīs al-Lugha; Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركن | Anlamlı | Güçlü köşe ve dayanak | Bir yapının veya topluluğun en kuvvetli cephesi, sığınak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رنك | Anlamlı | Renk ve kabile adı | Karışıklık, bulanıklık yahut belirli bir soy/fırka nispeti | Kur'an'da geçmez |
| كرن | Anlamlı | Vurmalı/telli çalgı | Ud veya zilli müzik aleti; ritmik çarpma | Kur'an'da geçmez |
| كنر | Anlamlı | Toplanıp sertleşme | Bir araya toplanma veya sertleşip düğümlenme | Kur'an'da geçmez |
| نرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| نكر | Anlamlı | Yadırgama ve bilinmezlik | Alışılmadık olanı tanımama, kurnazlık, şiddet ve inkâr | Kur'an'da geçer; hedef kökle zıtlaşma bağı vardır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركن | Merkez | Güçlü dayanak ve meyil | Bir şeyin ağırlığı bizzat taşıyan en kuvvetli cephesine güvenip yaslanmak | Yapının köşe desteği ve sığınılan güç |
| عمد | Komşu | Taşıyıcı direk | Ağırlığı ortadan veya alttan dikey olarak taşıyan ana kolon | Doğrudan dik durma ve taşıma işlevi |
| سند | Komşu | Sırt verme ve destek | Bir nesnenin arkasına yaslanarak ayakta kalması | Düşmeyi önleyen yatay veya eğik destek |
| وثق | Komşu | Sağlam bağ ve güven | Çözülmez bir bağ ile bağlanıp emin olma | Sözleşme, ip ve itimat eksenli sağlamlık |
| خذل | Zıt | Desteksiz bırakma | Dayanılması umulan desteğin aniden çekilip düşüşe terk edilmesi | Yardım ve koruyucu desteğin yok edilmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركن | Güçlü köşe, dayanak ve meyil | Hem mimari köşe taşını hem de sığınılan orduyu ve meyletmeyi kapsar | Kesin |
| Latince | Cardo / Fulcrum / Inclinare | Menteşe, dayanak noktası, eğilmek | Maddi destek ve yönelim yönünü karşılar; fani sığınak trajedisini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pillar / Stronghold / Lean upon | Sütun, dayanak, boyun eğip yaslanma | Güçlü dayanak ve itimat boyutunu verir; kök mimari bütünlüğünü kısmen eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Stütze / Pfeiler / Zuneigen | Destek, temel direk, bir tarafa eğilmek | Yapısal destek ve psikolojik meyil boyutunu ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pilier / Point d'appui / Encliner | Temel dayanak noktası, meyletmek | Hem mekanik taşıyıcıyı hem iradi yönelişi aktarır | Güçlü |
المصدر Charlton T. Lewis, Latin Dictionary; Oxford English Dictionary; Wahrig Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُكْنٍ | Sığınılacak kabile kudreti ve askeri güç | Hz. Lût'un azgın topluluğa karşı çaresizlik içinde sığınacak kuvvetli bir dayanak arayışı (Hûd 11:80) |
| تَرْكَنُوا | Zalimlerin tahakkümüne meyletme ve rıza gösterme | Müminlerin adaletsiz ve tecavüzkâr odaklara en küçük bir yakınlık dahi duymaması uyarısı (Hûd 11:113) |
| تَرْكَنُ | Müşriklerin tekliflerine az da olsa meyledip taviz verme | Hz. Peygamber'in ilahi koruma olmasaydı tebliğde tavize kayma ihtimali (İsrâ 17:74) |
| بِرُكْنِهِ | Firavun'un ordusu, askeri erkanı ve kibri | Firavun'un saltanatına, ordusuna ve mülküne güvenerek haktan yüz çevirmesi (Zâriyât 51:39) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve tevekkül | Kulun Allah'tan başka fani güçlere (sebeplere) ontolojik dayanak olarak güvenmesinin şirke açılan kapısı | Kalbin yalnızca mutlak kudrete istinad etmesi |
| Fıkıh | İbadet ve akit teorisi | Bir ibadetin veya akdin mahiyetini oluşturan, bulunmaması halinde bâtıl kılan asli kurucu unsur (rükün) | İbadetin olmazsa olmaz iç parçası |
| Tefsir | Siyasi ve ahlaki meyil | Zalimlere rükun etmenin hududu; kalbi meyil, dalkavukluk ve işbirliğinin haram kılınışı | Pasif sempatinin bile zulme ortaklık sayılması |
| Hadis | Peygamberlerin sığınağı | Hz. Lût'un zikredildiği rivayetlerdeki 'şiddetli bir dayanak' ifadesinin Allah'ın himayesi olarak tefsiri | Asıl aşılmaz kalenin ilahi himaye oluşu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve tevekkül | Mutlak melce | Ruhsal ve varoluşsal denge | İnsanın sığınacağı tek hakiki ve sarsılmaz rükün Allah'ın kudretidir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Temel öncül (aksiyom) | Bilgi yapısını taşıma | Bütün türetilmiş bilgilerin üzerine inşa edildiği sarsılmaz kurucu ilkeler | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve güç | Ordu ve toplumsal dayanak | İktidarı ayakta tutma | Yöneticinin arkasını dayadığı askeri birlik veya meşruiyet sağlayan halk desteği | Kesin |
| İktisadi | Servet ve üretim | Sermaye ve üretim araçları | İktisadi bünyeyi taşıma | Ekonomik sistemin kriz anlarında çökmesini önleyen ana rezerv ve üretim omurgası | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıyıcı düğüm noktası (statik mesnet) | Yapı mühendisliğinde ve fizikte dış kuvvetlerin bileşkesini zemine aktaran köşe kolonları ve yük dağıtım matrisi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal istinat ve meşruiyet odağı | Sosyolojide bir toplumsal kurumun veya rejimin çökmeden varlığını sürdürebilmek için arkasına aldığı hegemonik ittifak tabanı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece mimari bir 'köşe' veya fıkhi bir 'şart/kural' terimine indirgeyip, zalimlere meyletmeme uyarısındaki varoluşsal yaslanma boyutunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem fani güç vehmine kapılan tiranların yıkılış mekanizmasını hem de müminin ahlaki duruşundaki tavizsiz istikametini kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zalimlerin zulmüne fiilen kılıç çekmemeyi yeterli sanarak; onlara gösterilen en ufak fikri meylin, meşruiyet sağlama çabasının veya sessiz sempatinin Kur'an nezdinde ateşi celbeden bir cürüm olduğunu kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iktidar, tevekkül ve ahlaki sadakat mimarisini çözümler; insanın nihai kertede kime ve neye yaslandığını teşhir eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin yalnızlık anlarındaki sığınak arayışında (Lût kıssası), tiranların ordularıyla helak oluşunda (Firavun kıssası) ve müminlerin gayrimeşru güçlerle ilişkilerini düzenleyen nehiylerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Pasif rızanın masumiyet getireceği yanılgısını yıkar; zira zulme payanda olmak ve meyil duymak (rükun), zulmün bizzat kendisi kadar tehlikeli bir ontolojik savrulmadır |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yapının bütün yükünü zemine ileten en muhkem köşe desteği ve sarp dağ çıkıntısı.
- Soyut anlamBir güce, fikre veya otoriteye emniyet duyarak bütünüyle bağlanma, ona sığınma ve kalben meyletme hali.
- Sistematik karşılıkVarlığın ve eylemin üzerine oturtulduğu meşruiyet zemini; bu zeminin fani ve haksız güçlerden arındırılıp mutlak hakikate raptedilmesi zorunluluğu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin veya toplumun genel istikrar ve güvenlik durumunu; yaslanılan muhtelif güç ve dayanak odaklarını (rükünleri); bu odaklara duyulan meyil ve itimat katsayısını temsil eder. Eğer seçilen dayanak odağı zulüm ve haksızlık kümesine aitse (), sistemdeki ahlaki ve varoluşsal sapma türevi kaçınılmaz bir yıkım ve felaket potansiyeline () ulaşır. Hakiki sebat ancak dayanağın mutlak adalete tahsisiyle mümkündür.