نكر
ن - ك - ر
جذر- الورود: ٣٧
- الآيات: ٣٧
- الصيغ: ١٩
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Tanınmayan
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٩٠الكاف والراء والنون معهما
ك ر ن، ك ن ر، ر ك ن، ر ن ك، ن ك ر مستعملات كرن: الكِرانُ: الصنج. والكَرينةُ: الضاربة بالصنج. ويقال: الكرانُ هو العود، قال:
لولا الكرانُ وهذا الناي يطربني
كنر: الكِنّارةُ: الشقة من ثياب الكتّان. والكُنْارُ: السدر بالفارسية.
ركن: رَكِنَ إلى الدنيا: مال إليها واطمأن. يَركَنُ رَكَناً. وَركَنَ يَركُنُ رُكُوناً، لغة سفلى مضر. وناس أخذوا من اللغتين فقالوا: رَكَنَ يَرْكَنُ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٦٦النُكِرة: ضد المعرفة. وقد نَكِرْتُ الرجلَ بالكسر نُكْراً ونُكوراً، وأَنْكَرْتُهُ واسْتَنْكَرْتُهُ، بمعنًى. قال الأعشى:
وأَنْكَرَتْني وما كان الذي نَكِـرَتْ من الحوادث إلا الشيبَ والصَلَعا
وقد نَكَّرَهُ فتَنَكَّرَ، أي غيَّره فتغيَّر إلى مجهول. والمُنْكَرُ: واحد المَناكِرِ. والنَكيرُ والإنْكارُ: تغيير المُنْكَرِ. ورجل نَكِرٌ ونَكَرٌ، أي داهٍ مُنْكَرٌ. وكذلك الذي يُنْكِرُ المُنْكَرَ. وجمعهما
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٠٧٥ك ر ن
كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك .
كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج .
قال لبيد :
صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ
وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ .
كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان .
وقال ابن شميل مثله .
وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٠٥(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٧٩- الإنكار ضد العرفان. يقال: أنكرت كذا، ونكرت، وأصله أن يرد على القلب ما لا يتصوره، وذلك ضرب من الجهل. قال تعالى: ﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم﴾ [هود/70]، ﴿فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون﴾ [يوسف/58] وقد يستعمل ذلك فيما ينكر باللسان، وسبب الإنكار باللسان هو الإنكار بالقلب لكن ربما ينكر اللسان الشيء وصورته في القلب حاصلة، ويكون في ذلك كاذبا. وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿يعرفون نعمة الله ثم ينكرونها﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٦٨ن ك ر
أنكر الشيء ونكره وساتنكره وقيل: نكر أبلغ من أنكر.
وقيل: نكر بالقلب وأنكر بالعين.
قال الأعشى: وأنكرتني وما كان الذي نكرت من الحوادث إلا الشيب والصلعا وفيهم العرف والنكرن والمعروف والمنكر.
وشتم فلان فما كان عنده نكير.
وهم يركبون المنكرات والمناكير وهو من مناكير قوم لوط.
وقد نكر الأمر نكارة: صار منكراً.
ونكّرته فتنكّر: غيّرته.
وخرج متنكّراً.
وتنكّر لي فلان:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٠٨٤النُّكْرُ والنَّكْراءُ: الدَّهاءُ والفِطنة. ورجل نَكِرٌ ونَكُرٌ ونُكُرٌ ومُنْكَرٌ من قوم مَناكِير: دَاهٍ فَطِنٌ؛ حكاه سيبويه. قال ابن جني: قلت لأَبي عليّ في هذا ونحوه: أَفتقول إِنّ هذا لأَنه قد جاء عنهم مُفْعِلٌ ومِفْعالٌ في معنى واحد كثيراً، نحو مُذْكِرٍ ومِذْكارٍ ومُؤْنِثٍ ومِئْناثٍ ومُحْمِق ومِحْماقٍ وغير ذلك، فصار جمع أَحدهما كجمع صاحبه، فإِذا جَمَعَ مُحْمِقاً فكأَنه جمع مِحْماقاً، وكذلك
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٥* ن ك ر * * النَّكِرةُ * ضد المعرفة وقد * نَكِرهُ * بالكسر * نُكْرا * و * نُكُوراً * بضم النون فيهما و * أَنْكَرَهُ * و * اسْتَنْكَرَهُ * كله بمعنى و * نَكَّرهُ * * فَتَنَكَّرَ * أي غيَّره فتغير إلى مجهول و * المُنْكَرُ * واحد * المَنَاكِيرِ * و * النَّكِيرُ * و * الإنكارُ * تغيير المُنكر و * مُنْكَرٌ * و * نَكِيرٌ * اسما ملكين و * النُّكْرُ * المُنْكر ومنه قوله تعالى ﴿لقد جِئتَ شيئا نُكرا﴾ وقد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٥٨النكر والنكارة والنكراء، بالفتح في الكل، والنكر، بالضم: الدهاء والفطنة، يقال للرجل إذا كان فطنا منكرا: ما أشد نكره ونكره، بالفتح والضم، ومن ذلك حديث معاوية: إني لأكره النكارة في الرجل، أي الدهاء. رجل نكر، كفرح وندس وجنب: داه منكر من قوم أنكار، مثل عضد، وأعضاد وكبد وأكباد. رجل منكر، كمكرم، أي بفتح الراء، للفاعل: داه فطن، ولا يقال للرجل: أنكر، بهذا المعنى، من قوم مناكير، حكاه سيبويه، قال ابن جني:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٠٣٩نَكِرَهُ
1 نَكِرَهُ ذ : see 4, in several places. -A2- نَكُرَ, inf. n. نَكَارَةٌ, [He was, or became, ignorant: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is used: see نَكَارَةٌ, below. ― -b2- And, contr., He possessed cunning; meaning both intelligence with craft and forecast; and simply intelligence, or skill and knowledge: or perhaps only the inf. n. of the verb in this sense is
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٩٦نَكِرَ
نَكِرَ A ( n. ac. نُكْر 3 , نَكَر 4 , نَكِيْر 25 , نُكُوْر 27 ),
a. Was ignorant of.
b. Misunderstood, mistook; misjudged.
c. Disapproved; repudiated, rejected; condemned; disacknowledged, negatived, disavowed, ignored; disbelieved.
d. ( n. ac. نَكِيْر 25 ), Changed.
نَكُرَ
نَكُرَ U ( n. ac. نَكَاْرَة 22t ),
a. Was arduous.
b. Was ignorant.
c. Was astute.
نَكَّرَ
نَكَّرَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬١٤٧نكر
نَكِرَ - يَنْكَرُ - نَكِيْر - نُكْر - أَنْكَر - أَنْكَرَ - يُنْكِرُ - مُنْكِر - مُنْكِرُوْن - مُنْكَر - نَكَّرَ - يُنَكِّرُ
نَكِرَ - يَنْكَرُ + كائن + شيئاً: يرفضه ولا يَتَحَمَّلُه: يأبى الاعتراف بصوابه أو أنه حقيقي أو مقبول: تقدم له قضية أو شيء ليتعرف عليها على أنها حقيقة وصحيحة، فلا يقبل بها ويرفضها لأنها لا تتوافق مع ما كان يعتقد أنه
الصيغ(١٩)
- الْمُنْكَرِTanınmayan(الْمُفْعَلِ)×٨
- نَكِيرِBeni tanımamak(فَعِيلِ)×٤
- مُنْكِرُونَTanımayanlar(مُفْعِلُونَ)×٣
- نُكْرًاTsnınmayan(فُعْلًا)×٣
- وَالْمُنْكَرِVe tanınmayan(وَالْمُفْعَلِ)×٣
- الْمُنْكَرَTanınmayan(الْمُفْعَلَ)×٢
- مُنْكَرُونَTanınmayanlar(مُفْعَلُونَ)×٢
- أَنْكَرَEn hoşlanılmayan(أَفْعَلَ)×١
- بِالْمُنْكَرِTanınmayanı(بِالْمُفْعَلِ)×١
- تُنْكِرُونَTanımazsınız(تُفْعِلُونَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٨ (الإجمالي: ١٩٢)
- عرف
الآيات المشتركة: ١٣ · Tanınan ile
- نهي
الآيات المشتركة: ١٢ · Nihayet, son demektir
- أمر
الآيات المشتركة: ١٣ · Murar acı bir ağacın adıdır
- فحش
الآيات المشتركة: ٣ · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- زكو
الآيات المشتركة: ٤ · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- صلو
الآيات المشتركة: ٤ · Namaz
- أمم
الآيات المشتركة: ٤ · Emam ön demektir
- بعض
الآيات المشتركة: ٣ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- فلح
الآيات المشتركة: ٢ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
- جوب
الآيات المشتركة: ٢ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- قوم
الآيات المشتركة: ٨ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أتي
الآيات المشتركة: ٧ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
الآيات التي ورد فيها(٣٧)
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
Tanınmayan
… خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا …
Tanınmayan
يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ
Tanınmayan
… عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ …
Tanınmayan
… وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ …
Tanınmayan
التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
Tanınmayan
الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ
Tanınmayan
يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
Tanınmayan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جحد, كفر, جهل |
| Zıt Kök | عرف |
| Çekirdek Özet 1 | Zihnin ve kalbin aşina olmadığı, yatışmadığı, tanımsız ve yabancı bulduğu şey |
| Çekirdek Özet 2 | Fıtrata, vahye ve ortak akla yabancılaşarak hakikati tanımazlıktan gelme ve meşru düzeni reddetme |
| Çekirdek Özet 3 | Ortak meşruiyet dairesinin (maruf) dışına çıkıp kamusal ve ahlaki fesada yol açan yabancılaşma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel inançsızlık veya basit bir yalanlama sayıp fıtrata ve toplumsal sağduyuya aykırılık boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Geriye çevrilme, bozulma, sarsılma ve asıl mecrasından sapma; nitekim نكس baş aşağı çevrilmeyi, نكث bağı çözüp bozmayı, نكص geri adım atmayı, نكب yoldan sapmayı ifade eder | ر | Çekirdekteki sapma ve tersine çevrilme hareketini zihinsel kavrayış ve baş (idrak) düzeyine taşıyarak tanışıklığın silinmesi ve yabancılaşma anlamını pekiştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bilinç ve idrak akışında devam eden tabii algı zinciri |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Zihnin nesneyi veya durumu kavrama ve içselleştirme çabası |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | En üst idrak merkezi, zihinsel muhakeme ve tanıma organı |
| نكر | kavrama ve zihinsel akışın baş düzeyinde kesintiye uğraması | Zihnin karşılaştığı veriyi kavrayamayarak idrak süzgecinden geçirememesi ve yabancı bularak dışlaması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin alışıldık halini yitirip tanınmaz hale gelmesi; ayrıca yaradan veya doğum sonrasında çıkan, saflığını kaybetmiş bulanık cerahat ve kan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ yaşlılık ve dökülen saçlar sebebiyle sevgilisinin kendisini tanıyamamasını şu mısra ile dile getirir: وأنكرتني وما كان الذي نكرت / من الحوادث إلا الشيب والصلعا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin dostane tavrını değiştirip soğuk ve düşmanca bir tutuma bürünmesi hali تنكرت حاله sözüyle ve bir arazinin yabancılaşması تنكرت الأرض ifadesiyle aktarılır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde نكر kökü, temel olarak tanımama, yabancılaşma, ayırt edememe ve başkalaşma semantik alanı üzerine kuruludur. İbranicede yer alan נָכַר (nakhar) kökü yabancı saymak, tanımamak, başkalaşmak ve dikkatle bakıp tanımaya çalışmak anlamlarını taşırken; türevi olan נָכְרִי (nokhri) yabancı kimse demektir. Süryanicede de ܢܘܟܪܝܐ (nukhrāyā) biçimiyle yabancı ve gurbette olan kişiyi niteler. Akadcada nakāru(m) fiili düşmanlaşmak, isyan etmek, değişmek ve başkasına ait olmak anlamlarını üstlenir; nakru ise düşman ve yabancı anlamındadır. Arapçada kök, hem zihinsel olarak yabancı bulma ve tanıyamama (inkâr) hem de ahlaki/toplumsal düzeyde fıtratın yadırgadığı şey (münker) anlamlarını koruyarak Sami dillerindeki ortak yabancılık ve başkalaşma eksenini en yetkin ahlaki ve hukuki kavramlaştırmaya ulaştırmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نكر | Bilinen ve yatışılan durumun dışına çıkma, yadırgama, kılık değiştirme ve reddetme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nakhar, Süryanice nakher, Akadca nakāru | Ortak Sami mirasındaki yabancılaşma, başkalaşma ve yabancı sayma çekirdeği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, CAD, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكر | Anlamlı | Yabancı bulma ve tanımama | Bilincin nesneye aşina olmaması ve reddetmesi | Hedef kök |
| نرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كنر | Anlamlı | Biriktirme ve saklama | Malı veya eşyayı sıkıca bir araya toplayıp muhafaza etme | Kur'an'da geçmez |
| كرن | Anlamlı | Çalgı aleti çalma | Çeng veya ud gibi telli bir müzik aletini seslendirme | Kur'an'da geçmez |
| رنك | Anlamlı | Bulanıklık ve tortu | Suyun duruluğunu kaybedip tortulu ve bulanık hale gelmesi | Kur'an'da geçmez |
| ركن | Anlamlı | Güvenip dayanma | Bir tarafa meylederek orayı sığınak ve dayanak edinme | Hedef kökün zıddına yakın güven anlamı taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكر | Merkez | Yabancı bulma ve tanımama | Zihnin ve kalbin nesneyi yadırgayarak meşru ve aşina görmemesi | Hem bilişsel tanımazlığı hem ahlaki çirkinliği içerir |
| جحد | Komşu | Bilerek inkâr etme | Gerçeği kesin olarak bildiği halde kasten ve inatla reddetme | نكر cehaletten de doğabilirken جحد doğrudan bile bile diretmedir |
| كفر | Komşu | Üstünü örtme ve nankörlük | Kendisine ulaşan hakkı perdeleyip nimetin veya gerçeğin üstünü kapatma | Hakikatin varlığını yok sayma ve nankörlük yönü baskındır |
| جهل | Komşu | Bilgisizlik ve kaba davranış | Nesnenin gerçek mahiyetini bilmeme veya bilginin gereğine zıt davranma | Bilişsel eksiklik ve duygusal taşkınlık merkezdedir |
| عرف | Zıt | Tanıma ve benimseme | Akıl, fıtrat ve vahiy tarafından aşina olunan, makul ve meşru bulunan | Kamusal sağduyunun ve vicdanın onayladığı iyilik düzeni |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكر | Yabancı bulmak, tanımamak, reddetmek | Kalbin aşina olmaması, meşru kabul etmemesi ve yadırgaması | Kesin |
| Latince | ignorare, abnegare, improbare | Tanımamak, reddetmek, onaylamamak | Zihinsel bilmezliği ve ahlaki hoşnutsuzluğu karşılar ancak fıtrata yabancılaşma boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | to disown, to repudiate, objectionable | Tanımamak, benimsememek, kınanası | Meşruiyetten kopuşu ve reddi ifade eder; maruf zıddı toplumsal kabul boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | verkennen, missbilligen, verwerflich | Tanıyamamak, onaylamamak, kınanacak olan | Bilişsel yanılgı ve ahlaki reddi karşılar; fıtrî aşinalık zeminini tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | méconnaître, répudier, blâmable | Bilememek, reddetmek, kınanması gereken | Hukuki ve ahlaki mesafeyi vurgular fakat kalbî yadırgama nüansını eksik bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُنْكَر / مُنْكَر | Fıtratın ve şeriatın çirkin bulduğu fiil | İyiliği emredip kötülükten alıkoyma bağlamındaki toplumsal ve ahlaki sapmalar (Âl-i İmrân 3:104, Lokmân 31:17) |
| مُنْكِرُونَ / تُنْكِرُونَ | Yabancı sayma ve tanımazlıktan gelme | Suretlerin ilk anda çıkarılamaması veya ilahi ayetlerin görmezden gelinmesi (Yûsuf 12:58, Mü'minûn 23:69) |
| نَكِير | İlahi ceza, gazap ve reddediş | Geçmiş inkârcı kavimlerin helaki ve Allah'ın onları tanımayıp cezalandırması (Hac 22:44, Sebe' 34:45) |
| نُكْر / نُكُر | Alışılmadık, dehşet verici ve ağır iş | Hızır kıssasındaki can alma hadisesi ve kıyamet gününün dehşetli çağrısı (Kehf 18:74, Kamer 54:6) |
| أَنْكَر | En çirkin, en yadırganan ses | Ses tonundaki aşırılık ve edep dışılık vasfı (Lokmân 31:19) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnkâr ve marifetullah ilişkisi | Aklın ve kalbin hakikati tasdik etmeyip bile bile tanımazlıktan gelmesinin küfürle rabıtası | Fıtrî hakikati zihnen ve kalben tanımsız sayma |
| Fıkıh | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker | Münkerin hangi şartlarda el, dil veya kalp ile engelleneceği ve kamu düzeninin korunması | Şer'an ve aklen yasaklanmış hukuka aykırı fiil |
| Tefsir | Maruf ve münker karşıtlığı | Toplumsal sağduyunun tanıdığı meşru gelenek ile fıtrata aykırı düşen yabancı unsurların tefriki | Kamusal ahlaka ve ilahi emre aykırılık |
| Hadis | Değiştirilmesi gereken kötülük | Kötülüğün toplumda normalleşmesini engellemek üzere fertlerin alması gereken pratik tavır | Vicdanın yatışmadığı her türlü çirkinlik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy nizamı | Meşruiyet dışılık | İlahi ölçüye yabancı unsurları sistemden tasfiye etme | Kalbin ve vahyin onaylamadığı sapmaları reddederek tevhid zeminini korur | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik doğrulama | Yabancı ve geçersiz veri | Metodolojik açıdan temelsiz ve kanıtsız olanı dışarıda bırakma | Doğruluğu tanınmayan ve akıl ilkeleriyle uyuşmayan iddiaları ayıklar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve denetim | Hukuk dışı ve gayrimeşru tasarruf | Otoritenin ve toplumun keyfi sapmaları engelleme vazifesi | Ortak meşruiyet dairesini bozan anarşi ve istismarı frenler | Kesin |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve adalet | Haksız kazanç ve gayrimeşru işlem | Hile, faiz ve istismar gibi piyasa dengesini bozan unsurları yasaklama | Tarafların rızasına ve adalet ölçüsüne aykırı sözleşmeleri hükümsüz kılar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İmmünolojik reddetme veya sistem dışı anomali | Biyolojide bağışıklık sisteminin kendine yabancı proteini (non-self) tanımayıp fırlatıp atması; matematikte kümenin tanımlı aksiyomlarına uymayan geçersiz eleman | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal yabancılaşma ve anomi | Hukuk ve sosyolojide yerleşik normların, ortak ahlaki bilincin tanımadığı ve kamusal vicdanı zedeleyen sapkın davranış kalıbı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece soyut teolojik bir inançsızlık veya bireysel ahlaki kabalık derecesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bilincin hakikati yadırgamasını hem de kamusal, ahlaki ve fıtrî düzeni tehdit eden her türlü gayrimeşru fiili kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Münker sadece ferdi günah sayıldığında, ayetlerdeki toplumsal çürüme, kurumsal fesat ve adalet eksikliğine karşı kolektif sorumluluk bilinci yitirilir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin inşa ettiği nizamın sınırlarını maruf (aşina olunan, makul) ve münker (yabancı, yadırganan) ikilemi üzerinden kurarak ahlak ile fıtratı bütünleştirdiği için esastır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker ayetlerinde, geçmiş kavimlerin ilahi cezaya uğrama sahnelerinde (nekîr) ve peygamberlerin tebliğine karşı sergilenen bilişsel direniş anlatılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İyilik ve kötülüğün keyfî, temelsiz dogmalar olmadığını; iyiliğin fıtratın tanıdığı (maruf), kötülüğün ise aklın ve vicdanın yadırgadığı yabancılaşma (münker) olduğunu göstererek ahlakı temellendirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun, sütün veya bedenin saflığını yitirip bulanıklaşması, kişinin aşina olduğu hal ve yüzden çıkıp yabancı bir surete bürünmesi.
- Soyut anlamZihnin, kalbin ve kamusal aklın kendisine sunulan durumu meşru, tabii ve tanıdık bulmayarak fıtraten geri tepmesi ve dışlaması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tutarlılığına (fıtrat ve şeriat) yabancı olan sapmaları tespit edip denetim mekanizmasıyla dışlaması (nehy ve nekîr).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrensel fiiller ve durumlar uzayını, fıtrat, akıl ve vahiy tarafından tanınan, içselleştirilen meşruiyet alanını (maruf) temsil eder. Bu meşru alanın dışında kalan her unsuru yabancı ve tanımsız olan münker kümesini () oluşturur. Sonuç fonksiyonu ise, sisteme yabancılaşan bu unsurun zihnen, ahlaken veya fiilen dışlanıp reddedildiğini (inkâr, nehiy ve ceza) ifade eder.