زلل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ز-ل-لالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٣٧ · الآيات: ٤ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قدمفَتَزِلَّزَلَلْتُمْذوقزللشطنصدداسْتَزَلَّهُمُبعضقرريمنبعدعفوبين

الجذرالصيغ ٤الآيات ٤السور ٣المجاورة ٣٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

زلل

ز - ل - ل

جذر
  • الورود: ٤
  • الآيات: ٤
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ٩

Zülal yumurta akı demektir. Buradan kayıcı maddeden kaymak fiili anlamına gelmiştir. Eteğin alt ucudur.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Zülal yumurta akı demektir. Buradan kayıcı maddeden kaymak fiili anlamına gelmiştir. Eteğin alt ucudur.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٩٣
باب الزاي واللام زل، لز مستعملان زل: زَلَّ السَّهْمُ عن الدِّرع زليلاً، والإنسانُ عن الصَّخرة يَزِلُّ زليلاً. فإِذا زلّت قَدَمُهُ قيل: زلّ زلاًّ وزُلولاً، وإذا زلّ في مقالٍ أو نحوه قيل: زلّ زلّة زللاً، قال سليمان بن يزيد العَدَويّ: وإذا رأيت ولا مَـحـــالةَ زلَّةً فعلى صديقك فضلَ حِلْمِك فارْددِ واتّخذ فلانٌ زلّةً للنّاس، أي: صنيعاً. وأزلّة الشَّيْطانُ عن الحقّ، إذا أضلّه. والزَّليل: مشيٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦١
تقول: زَلَلْتَ يا فلان بالفتح تَزِلُّ زَليلاً، إذا زَلَّ في طين أو منطق. وقال الفراء: زَلِلْتَ بالكسر تَزَلُّ زَلَلاً، والاسم الزَلَّةُ والزِلِّيلى. واسْتَزَلّهُ غيره. وزُحْلوقَةٌ زُلٌّ، أي زَلَقٌ. وزَلَّتِ الدراهِمُ تَزِلُّ زُلولاً، أي نقصَتْ في الوزن. يقال: درهمٌ زَالٌّ. والمَزِلَّةُ والمَزَلَّةُ: المكان الدَحْضُ، وهو موضع الزَلَلِ. قال أبو عمرو: الأزَلُّ: الخفيف الوركين. وامرأةٌ زَلاَّءُ، أي
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٨
ز ل ل زل عن الصخرة وفي الطين زليلاً‏.‏ وهذه مزلة من المزال‏.‏ وسمع أزل‏.‏ وامرأة زلاء‏.‏ وزلزل الله الأرض زلزالاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ زل في قوله ورأيه زلة وزللاً‏.‏ وأزله الشيطان عن الحق واستزله‏.‏ وزل من الشهر كذا‏:‏ مضى‏.‏ وزل الفرس زليلاً‏:‏ أسرع‏.‏ قال‏:‏ فزل ولم يدركن إلا غباره كما زل مريخ عليه مناكب ريش القدامى‏.‏ وزل السهم عن الرمية‏.‏ قال‏:‏ وحصداء كالنهي مسرودة تـزل المعابـل
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٠٠٧
زَلَّ السَّهْمُ عن الدِّرْع، والإِنسانُ عن الصَّخْرة يَزِلُّ ويَزَلُّ زَلاًّ وزَلِيلاً ومَزِلَّة: زَلِقَ، وأَزَلَّهُ عنها. وزَلَلْتَ يا فلان تَزِلُّ زَلِيلاً إِذا زَلَّ في طِين أَو مَنْطِق. وقال الفراء: زَلِلْت، بالكسر، تَزَلُّ زَلَلاٌ، والاسم الزَّلَّة والزِّلِّيلى. وزَلَّ في الطين زَلاًّ وزَلِيلاً وزُلُولاً؛ هذه الثلاثة عن اللحياني؛ وزَلَّت قَدَمُه زَلاًّ وزَلَّ في مَنْطِقه زَلَّةً وزَلَلاً.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٩
* ز ل ل * * زَلَّ * في طين أو منطق يزل بالكسر * زَلِيلاً * وقال الفراء * زَلَّ * يزل بالفتح * زَلَلاً * والاسم * الزَّلَّةُ * و * اسْتَزَلَّهُ * غيره أزله و * زَلْزَلَ * الله الأرض * زَلْزَلَةً * و * زِلْزَالاً * بالكسر * فَتَزَلْزَلَتْ * هي و * الزَّلْزَالُ * بالفتح الاسم و * الزَّلاَزِلُ * الشدائد و * المَزِلَّةُ * بفتح الزاء وكسرها المكان الدحض وهو موضع * الزَّلَلِ * وماء * زُلاَلٌ * أي عذب و
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٦٥٩
زللت يا فلان، تزل، من حد ضرب، وزللت، كمللت، تزل من حد علم، وهذه عن الفراء، وبه قرأ أبو السمال، وزيد بن علي، وعبيد ابن عمير، قوله تعالى: فإن زللتم ، بكسر اللام، والأولى قراءة العامة، زلا، وزليلا، كأمير، ومزلة، بكسر الزاي، وزلولا، بالضم، وهذه عن اللحياني كالأولى والثانية، وزللا، محركة، وزليلى، كخليفى، ويمد، عن اللحياني: زلقت في طين، أو رأي، أو منطق، أو دين، وأزله غيره، إزلالا، وقوله تعالى:
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٧٩
زَلَّ زَلَّ I ( n. ac. زَلّ 1 , مَزْلِلَة 18t , زَلِيْل 25 , زُلُوْل 27 ), a. Slipped, slid; stumbled, tripped; made a slip, an error. b. Glided away, passed away, passed away. c. ( n. ac. زَلِيْل 25 , زُلُوْل 27 ), Glided along, passed quickly. d. ( n. ac. زُلُوْل 27 ), Was under weight ( money ). e. A ( n. ac. زَلَل 4 ), Slipped &c. f. Had thin thighs. أَزْلَلَ أَزْلَلَ IV ,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٥١٠
زلل زَلَّ - يَزِلُّ - أزلّ - يُزِلُّ - اسْتَزَلَّ - يَسْتَزِلُّ زَلَّ - يَزِلُّ + الكائن: ينزلق ويخرج عن مساره أو مسار عمله الذي كان قائماً زَلَّ - يَزِلُّ + كائن + عن شيء: يخرج عن مساره وينفلت منه خارجاً عنه، بعد أن كان يلزمه بحركته بثبات ودقة زَلَّ - يَزِلُّ + كائن + في أمر (قول أو فعل): يخرج عن مساره في القول أوالفعل وينفلت منه خارجاً
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

زلل زَلَّ - يَزِلُّ - أزلّ - يُزِلُّ - اسْتَزَلَّ - يَسْتَزِلُّ زَلَّ - يَزِلُّ + الكائن: ينزلق ويخرج عن مساره أو مسار عمله الذي كان قائماً زَلَّ - يَزِلُّ + كائن + عن شيء: يخرج عن مساره وينفلت منه خارجاً عنه، بعد أن كان يلزمه بحركته بثبات ودقة زَلَّ - يَزِلُّ + كائن + في أمر (قول أو فعل): يخرج عن مساره في القول أوالفعل وينفلت منه خارجاً عنه، بعد أن كان يلزمه بثبات ودقة أزلّ - يُزِلُّ: على وزن " أفعل" من " زَلَّ - يَزِلُّ ": يجعله " يَزِلُّ " اسْتَزَلَّ - يَسْتَزِلُّ: على وزن " استفعل " من " زَلَّ - يَزِلُّ": طلب وسعى أن " يَزِلُّ " الكائن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الزوال والانزلاق من موقع وعدم الثبات فيه"، وهي: زَلِقَ - يَزْلَقُ، دَحَضَ - يَدْحَضُ، زَالَ - يَزِيلُ، بَتَكَ - يَبْتِكُ (بَتَكَ - يَبْتُكُ)، زالَ - يَزوْلُ، زَلَّ - يَزِلُّ يفرق لفظاً: زَالَ - يَزُوْلُ + كائن + عن مكان أو أمر: لا يستطيع الاستقرار والثبات فيه زَلَّ - يَزِلُّ + الكائن: ينزلق ويخرج عن مساره أو مسار عمله الذي كان قائماً زَالَ - يَزِيْلُ + كائن + عن كائن أو مكان أو أمر: يتوقف عن البقاء فيه، فيفارقه إلى كائن أو مكان أو أمر جديد زلَّ- تَزلُّ - زلل - زللتم ﴿فإن زللتم من بعد ما جاءتكم البينات فاعلموا أن الله عزيز حكيم(209)﴾ البقرة ﴿وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ(94)﴾ النحل أزلَّ ﴿فأزلهما الشيطان عنها فأخرجهما مما كانا فيه وقلنا اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين(36)﴾ البقرة استزل - استزلهم ﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليم(155)﴾ آل عمران مختار الصحاح ● [زلل] ز ل ل: زَلَّ في طين أو منطق يزل بالكسر زَلِيلاً وقال الفراء زَلَّ يزل بالفتح زَلَلاً والاسم الزَّلَّةُ و اسْتَزَلَّهُ غيره أزله و زَلْزَلَ الله الأرض زَلْزَلَةً و زِلْزَالاً بالكسر فَتَزَلْزَلَتْ هي و الزَّلْزَالُ بالفتح الاسم و الزَّلاَزِلُ الشدائد و المَزِلَّةُ بفتح الزاء وكسرها المكان الدحض وهو موضع الزَّلَلِ وماء زُلاَلٌ أي عذب و أزَلَّ إليه نعمة أسداها وفي الحديث ﴿من أزلت إليه نعمة فليشكرها﴾ و الزِّلِّيَّةُ واحدة الزَّلاَليِّ الراغب زل - الزلة في الأصل: استرسال الرجل من غير قصد، يقال: زلت رجل تزل، والمزلة: المكان الزلق، وقيل للذنب من غير قصد: زلة، تشبيها بزلة الرجل. قال تعالى: }فإن زللتم﴿[البقرة/209]،﴾فأزلهما الشيطان﴿[البقرة/ 36]، واستزله: إذا تحرى زلته، وقوله:﴾إنما استزلهم الشيطان﴿[آل عمران/ 155]، أي: استجرهم الشيطان حتى زلوا، فإن الخطيئة الصغيرة إذا ترخص الإنسان فيها تصير مسهلة لسبيل الشيطان على نفسه. وقوله عليه السلام: (من أزلت إليه نعمة فليشكرها) (الحديث في النهاية 2/310؛ والفائق 2/119) أي: من أوصل إليه نعمة بلا قصد من مسديها، تنبيها أنه إذا كان الشكر في ذلك لازما فكيف فيما يكون عن قصده. والتزلزل: الاضطراب، وتكرير حروف لفظه تنبيه على تكرير معنى الزلل فيه، قال:﴾إذا زلزت الأرض زلزالها﴿[الزلزلة/1]، وقال:﴾إن زلزلة الساعة شيء عظيم﴿[الحج/ 1]،﴾وزلزلوا زلزالا شديدا{ [الأحزاب/11]، أي: زعزعوا من الرعب. ملخص اللسان 1. زَلَّ السَّهْمُ عن الدِّرْع، والإِنسانُ عن الصَّخْرة يَزِلُّ ويَزَلُّ زَلاًّ وزَلِيلاً ومَزِلَّة: زَلِقَ، وأَزَلَّهُ عنها. وزَلَلْتَ يا فلان تَزِلُّ زَلِيلاً إِذا زَلَّ في طِين أَو مَنْطِق 2. زَلِلْت، بالكسر، تَزَلُّ زَلَلاٌ، والاسم الزَّلَّة والزِّلِّيلى. 3. وزَلَّت قَدَمُه زَلاًّ وزَلَّ في مَنْطِقه زَلَّةً وزَلَلاً. التهذيب: إِذا زَلَّت قَدَمُه قيل زَلَّ، وإِذا زَلَّ في مَقالٍ أَو نحوه قيل زَلَّ زَلَّة،وفي الخَطيئة ونحوها 4. وزَلَّ في رَأْيِه ودِينِه يَزَلُّ زَلاًّ وزَلَلاً وزُلُولاً وزِلِّيلى 5. زَلَّ في المَزَِلَّة وأَزَلَّ فلان فلاناً عن مكانه إِزْلالاً وأَزَالَه، 6. فأُزَلَّه الشيطانُ فلَحِق بالكُفَّار أَي حَمَله على الزَّلَلَ وهو الخَطَأ والذنب. 7. وفي مَقَام الصِّبَا زُحْلُوقَةٌ زَلَلُ والمَزَلَّة والمَزِلَّة، بكسر الزاي وفتحها: المكان الدَّحْضُ، وهو موضع الزَّلَل. والمَزَلَّة:الزَّلَل في الدَّحْض. والزَّلَل: مثل الزَّلَّة في الخَطَإِ؛ ومكان زَلُولٌ.والمَزَلَّة: موضع الزَّلَل؛ 8. وزَلَّ عُمْرُه: ذَهَب، وزَلَّ منه الشيءُ كذلك؛ 9. وفي ميزانه زَلَلٌ أَي نقصان؛ 10. وزَلَّ الماءُ في حلقه يَزِلُّ زُلولاً:ذَهَب. وماءٌ زُلالٌ وزَلِيلٌ: سريع النزول والمَرّ في الحلق. 11. وماءٌ زُلالٌ: بارد، 12. ماءٌ زُلالٌ وزُلازِلٌ عَذْبٌ، وقيل صافٍ خالص، 13. الزُّلال الصافي من كل شيء 14. أَصابت القومَ زَلْزَلةٌ، قال: الزَّلْزَلة التخويف والتحذير من قوله تعالى: وزُلْزِلوا حتى يقول الرسول؛ أَي خُوِّفوا وحُذِّروا. 15. والزَّلازل: الشدائد. 16. والزَّلازِل: الأَهوال؛ 17. الزَّلْزلة مأْخوذة من الزَّلَل في الرأْي، فإِذا قيل زُلْزِل القومُ فمعناه صُرِفوا عن الاستقامة وأُوقِع في قلوبهم الخوفُ والحَذَر. 18. وأُزِلَّ الرَّجُلُ في رأَيه حتى زَلَّ، وأُزِيلَ في موضعه حتى زال 19. .وفي الحديث: اللهم اهْزِم الأَحزاب وزَلْزِلْهم؛ الزَّلزلة في الأَصل: الحركة العظيمة والإِزعاج الشديد؛ ومنه زَلْزَلة الأَرض،وهو ههنا كناية عن التخويف والتحذير، أَي اجعل أَمرهم مضطرباً متقلقلاً غير ثابت. لسان العرب ● - زلل: زَلَّ السَّهْمُ عن الدِّرْع، والإِنسانُ عن الصَّخْرة يَزِلُّ ويَزَلُّ زَلاًّ وزَلِيلاً ومَزِلَّة: زَلِقَ، وأَزَلَّهُ عنها. وزَلَلْتَ يا فلان تَزِلُّ زَلِيلاً إِذا زَلَّ في طِين أَو مَنْطِق. وقال الفراء: زَلِلْت، بالكسر، تَزَلُّ زَلَلاٌ، والاسم الزَّلَّة والزِّلِّيلى. وزَلَّ في الطين زَلاًّ وزَلِيلاً وزُلُولاً؛ هذه الثلاثة عن اللحياني؛ وزَلَّت قَدَمُه زَلاًّ وزَلَّ في مَنْطِقه زَلَّةً وزَلَلاً. التهذيب: إِذا زَلَّت قَدَمُه قيل زَلَّ، وإِذا زَلَّ في مَقالٍ أَو نحوه قيل زَلَّ زَلَّة، وفي الخَطيئة ونحوها؛ وأَنشد: هَلاْ على غَيْرِي جَعَلْتَ الزَّلَّه؟ فَسَوْفَ أَعْلُو بالحُسَام القُلَّه وزَلَّ في رَأْيِه ودِينِه يَزَلُّ زَلاًّ وزَلَلاً وزُلُولاً وزِلِّيلى تُمَدُّ وتقصر؛ عن اللحياني، وأَزَلَّه هو واسْتَزَلَّهُ غيرُه، وكذلك زَلَّ في المَزَِلَّة وأَزَلَّ فلان فلاناً عن مكانه إِزْلالاً وأَزَالَه، وقرئ: فأَزَلَّهما الشيطانُ عنها، وقرئ: فأَزالَهُما، أَي فنَحّاهما، وقيل: أَزَلَّهما الشيطان أَي كَسَبَهما الزَّلَّة. وفسره ثعلب فقال: أَزَلَّهما في الرأْي، وقال اللحياني: أَزَلهما. وفي حديث

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٧ (الإجمالي: ٤٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شطن

    الآيات المشتركة: ٢ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. بعض

    الآيات المشتركة: ٢ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  3. هبط

    الآيات المشتركة: ١ · İnin

  4. بعد

    الآيات المشتركة: ٢ · Baid uzak demektir

  5. ثبت

    الآيات المشتركة: ١ · Sibat(Te) kayış demektir

  6. حلم

    الآيات المشتركة: ١ · Halim meme ucu demektir

  7. عفو

    الآيات المشتركة: ١ · Affetti

  8. حين

    الآيات المشتركة: ١ · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir

  9. قرر

    الآيات المشتركة: ١ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  10. صدد

    الآيات المشتركة: ١ · Alıkoyarlar

  11. قدم

    الآيات المشتركة: ١ · “Kudüm” ön demektir

  12. بين

    الآيات المشتركة: ٢ · Beyn topraktaki yarık demektir

الآيات التي ورد فيها(٤)

  1. إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Onları kaydırmak istedi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökزلل
YapıÜçlü (muza‘af)
Özel DurumMükerrer lām harfi (ayn ve lâm harfleri özdeş)
Bağlamsal Yakın Köklerزلق, عثر, دحض, سقط
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Sert, ıslak veya kaygan bir zeminde tutunamayarak ayağın kayması, sapması veya dengenin yitirilmesi
Çekirdek Özet 2İstikrarlı bir duruş ve ilkesel taahhüt sonrasında harici bir etki veya zaaf ile haktan ya da itaatten sapma
Çekirdek Özet 3Kasıtlı bir inkârdan ziyade zemin kayganlığı, aldatma veya zaaf neticesinde ortaya çıkan telafi edilebilir düşüş
Kritik Hata RiskiKökün bilinçli ve köklü küfür ile karıştırılması veya hatanın faildeki niyetten çok zeminin kayganlığı ve harici itkiyle ilişkisinin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زلBir yüzey üzerinde tutunamama, sürtünmenin azalması, hızla kayıp gitme veya sarsılma; nitekim زلزل şiddetli sarsıntı ve dengenin altüst oluşunu, زلق ayağın basılan yerden büsbütün kayıp düşmesini, زلف ise bir mesafe boyunca kayarak ilerleyip yaklaşmayı ifade eder.لİkinci ل harfinin katlanması, kayma hareketinin ani, pürüzsüz ve temas yüzeyinde tutunma noktasını tamamen yitirici bir hafiflikle gerçekleştiğini belirterek ayağın veya nesnenin zemin üzerinden kayıp sapması anlamını pekiştirmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKeskin bir ayrışma, ani yön değişimi, zeminden veya hattan temasın hızla kopması hareketini sağlar.
لÇoban değneği, üvendireİlerleme, yönlendirme ve hareketin belirli bir doğrultuda akışını temsil eder.
لÇoban değneği, üvendireYönelim hareketinin tekrarlanarak akışkanlaşması, doğrultudaki kontrolün zayıflayıp salınım kazanması etkisini doğurur.
زللKeskin yön değişimi ve kontrolsüz akışSağlam bir duruş veya hattan keskin bir kopuşla temasın yitirilmesi ve kontrol dışı bir ivmeyle kayarak yönün sapması bütünsel hareketini kurar.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert taşlık bir yüzeyden veya çamurlu bir zeminden ayağın kayması; fırlatılan okun hedefteki zırha saplanamayıp pürüzsüzce üzerinden sekip kayması; suyun boğazdan pürüzsüz ve hafifçe akması.
Cahiliye şiiri kullanımıSüleyman b. Yezîd el-Adevî bir beytinde bir dostun hatasını ve sendeleyişini hoş görmeyi öğütlerken kökü mecazi anlamıyla şöyle kullanır: وَإِذَا رَأَيْتَ وَلَا مَحَالَةَ زَلَّةً / فَعَلَى صَدِيقِكَ فَضْلَ حِلْمِكَ فَارْدُدِ
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Esîr ve erken dönem lügatlerinde, ayağın kaygan yerde kayması için زَلَّتِ القَدَمُ ifadesi kullanılırken, dilde veya düşüncede irade dışı ortaya çıkan ani yanılgı için زَلَّ فِي قَوْلِهِ وَرَأْيِهِ tabiri yerleşik bir kalıp olarak aktarılır.

المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Tehzîbü'l-Luğa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde زلل kökü, zayıf sürtünme, kayma, sarsılma, hafifleşme ve düşme semantik alanı etrafında şekillenir. İbranicede z-l-l (זלל) kökü, sarsılma, hafif ve değersiz olma, aşağıya doğru akma veya dökülme anlamlarına gelir; özellikle kayaların veya dağların sarsılması, suyun serbestçe akması bağlamında kullanılır. Süryanicede z-l-l kökü hafifleme, alçalma, itibardan düşme ve gevşeme semantik nüansını taşır. Arapçada ise kök, somut düzlemde ayakların basılan kaygan zeminden (çamur veya pürüzsüz taş) tutunamayıp ayrılmasına odaklanarak semantik merkezini doğrudan «kayma» ve «düşme» eksenine oturtmuştur. İkili çekirdek olan زل kökünün türevleri, Sami dillerinde hareketin serbestliği ve kontrolsüzce akması ile bağlantılıdır. Arapçadaki kullanım, ses denkliği ve anlam alanı bakımından Batı Sami dillerindeki hafiflik ve dengenin bozulması kökleriyle tam bir fonetik ve semantik süreklilik sergiler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزلل ve زل çekirdeğiAyağın pürüzsüz zemin veya çamurda tutunamaması, okun zırhtan sekmesi somut çekirdeğinden fikirde, sözde ve dinde sapmaya doğru genişleyen düzenli semantik kayma.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice z-l-l (זלל), Süryanice z-l-lSarsılma, aşağıya akma, ağırlığını ve itibarını kaybedip gevşeme anlamlarıyla kökteş ortak miras.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik z-l / s-l kökleriHareketin sürtünmesizleşmesi, akıcılık ve hafiflik bildiren ilksel ses-anlam bağıntısı.Muhtemel

المصدر Lisānü'l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زللAnlamlıKaymak, tökezlemekBasılan zeminden ayağın kayması, hata etmek, hafif ve hızlı akmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
لزلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte bağımsız bir kök oluşmamıştır.Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez.
للزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu sıralamayla bir kök kaydedilmemiştir.Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زللMerkezKayma, tökezlemeSağlam bir duruş veya ilkeden zemin gevşekliği ya da dış kışkırtmayla sapma.Hata zeminin kayganlığından veya anlık zaaftan kaynaklanır.
زلقKomşuTamamen kayıp düşmeBasılan yerin pürüzsüzlüğü sebebiyle ayağın hiç tutunamayıp düşüşle sonuçlanması.زلل tökezlemeyi, زلق ise zeminin kayganlık vasfını ve düşüşün tamlığını öne çıkarır.
عثرKomşuTökezleme, engele takılmaYolda bulunan görünür veya gizli bir tümseğe, taşa çarparak dengesini yitirme.زلل kaygan zeminde gerçekleşirken, عثر bir engele çarpma sonucu olur.
دحضKomşuBoşa çıkma, kaymaDayanağın çökmesi veya delilin çürüklüğü sebebiyle zeminin altından kayması.Daha çok iddia, hüccet ve delillerin geçersiz kalması bağlamında yoğunlaşır.
سقطKomşuDüşmeYukarıdan aşağıya veya dik bir konumdan yere inme/düşme eylemi.زلل düşmenin başlangıcı olan kayma hareketine, سقط ise nihai düşüşe odaklanır.
ثبتZıtSabit olma, tutunmaAyakların veya kararın zemine sağlam basması, sarsılmadan yerinde durması.زلل kökünün semantik ve Kur'ani tam karşıtıdır; dengenin ve sebatın korunmasıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزللKaymak, ayağı kaymak, sürçmekSağlam bir konumdayken zeminin kayganlığı veya itkiyle tutunamayıp yönünü şaşırmak.Kesin
LatinceLabi, lapsusKaymak, düşmek, yanılmakMaddi kayma hareketinden zihinsel ve ahlaki yanılmaya geçişi tam karşılar; ancak Arapçadaki zemin vurgusu Latince lapsus'ta biraz daha soyuttur.Güçlü
İngilizceTo slip, lapse, stumbleKaymak, sürçmek, hata yapmak«Slip» maddi kaymayı ve ufak irade dışı hatayı çok iyi verir; «lapse» ise süregelen bir durumdan anlık sapmayı ifade eder.Güçlü
AlmancaAusgleiten, abgleiten, FehltrittKayıp düşmek, ayağı kaymak, yanlış adım«Ausgleiten» ayağın kaymasını, «Fehltritt» ise ahlaki sürçmeyi ve dengenin bozulmasını temsil eder.Güçlü
FransızcaGlisser, trébucher, faux pasKaymak, tökezlemek, yanlış adım«Glisser» pürüzsüzce kaymayı, «faux pas» basılan zemindeki kararsızlık sonucu yapılan hatayı karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَزَلَّ (İf'āl)Aldatarak veya yönlendirerek kaydırmak, günaha düşürmekŞeytanın Âdem ve eşini cennetten ve itaat konumundan saptırması bağlamı (Bakara 2:36).
اسْتَزَلَّ (İstif'āl)Zaafını kullanarak kaymasını sağlamaya çalışmakUhud Savaşı'nda müminlerin daha önceki hataları veya iç zaafları sebebiyle şeytan tarafından tökezletilmeye çalışılması (Âl-i İmrân 3:155).
زَلَّ (Mücerred - Mâzî)Açık deliller geldikten sonra doğru çizgiden sapmak, haktan kaymakBeyyinât (apaçık deliller) geldikten sonra istikametten sapıp tefrikaya veya şüpheye düşme uyarısı (Bakara 2:209).
زَلَّ (Mücerred - Muzâri)Sağlam basmışken ayağın kayması, yemini bozarak güvensizlik oluşturmakEdilen yeminlerin bozulması neticesinde hem bireysel hem toplumsal sebatın ve güvenin yok olması bağlamı (Nahl 16:94).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismet sıfatı ve zelle kavramıPeygamberlerin küfür ve büyük günahlardan masumiyeti kabul edilirken, işledikleri küçük, kasıtsız ve unutmaya dayalı kusurların «zelle» olarak adlandırılması.Kasıtsız, iradeyi tam bağlamayan, evla olanı terk etme niteliğindeki sürçme.
FıkıhHataen yapılan fiiller ve yeminlerin bozulmasıAhid ve yeminlerde sebat şartı; ayağın kayması (ayak kayması metaforuyla ahdi bozma) sebebiyle doğan hukuki ve cezai sorumluluklar.Hukuki güvenliğin zedelenmesi, akdin gereğini yerine getirmeme riski.
TefsirÂdem'in cennetten çıkarılışı ve Uhud okçularıŞeytanın insanı doğrudan inkâra değil, zayıf anlarını kollayarak ayağını kaydırmaya sevk etmesi (Bakara 2:36; Âl-i İmrân 3:155).Dış kışkırtmanın iç zaafla buluştuğu anlık istikamet kaybı.
HadisSırat köprüsü ve dinde ayakların sebatıSıratın «kaygan bir zemin» (mezelle) olarak tavsifi ve «ayakların kaymaması» için yapılan dualar.Dünyevi ve uhrevi amellerde tutunma zeminini kaybetme tehlikesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve itaat istikametiZelle, sürçme, günahta sendelemeDuruşu sarsmaAçık nasslara ve hidayete rağmen nefsi arzular veya şeytani telkinle haktan anlık sapmayı ifade eder.Kesin
İlmiYöntem ve mantıksal akıl yürütmeMetodolojik sapma, safsataDelilden kopmaSağlam öncüllere dayandıktan sonra muhakemedeki gevşeklik sebebiyle batıl sonuca kayma tehlikesini gösterir.Güçlü
SiyasiAhidleşme, paktlar ve kamu güvenliğiSözleşmeden cayma, sadakatsizlikDüzeni istikrarsızlaştırmaNahl 16:94 ayetinde geçtiği üzere, antlaşmaları bozmanın toplumsal nizamı ve siyasi güveni temelinden sarsmasıdır.Kesin
İktisadiPiyasa güveni ve sözleşme hukukuTaahhüt ihlali, güven kaybıPiyasada tutunmayı yitirmeTicari akitlerdeki kararsızlığın veya taahhüdü çiğnemenin ekonomik zemini kayganlaştırıp iflasa ve krize yol açmasıdır.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması / Kararsız denge noktasından sapma (instability)Fizikte bir cismin temas yüzeyindeki sürtünme kuvveti kritik eşiğin altına indiğinde cismin kontrolsüzce kayması; veya dengedeki bir sistemin potansiyel çukurundan hafif bir perturbasyonla (dış etkiyle) fırlayıp yörüngesinden sapması olgusuyla birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif aşınma / Sapma davranışı (anomie/slippery slope)Sosyoloji ve etikte «kaygan zemin» (slippery slope) ilkesi; meşru ve sağlam bir ilke sınırının bir kez ihlal edilmesiyle başlayan ve kontrol edilemeyen bir dizi ahlaki ve hukuki yozlaşmaya yol açan süreçle özdeştir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan ahlaki bir «dil sürçmesi» veya bireysel basit bir «yanılgı» derekesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, sağlam basılan bir zeminden (ahid, tevhid, itaat, açık deliller) sonra meydana gelen tehlikeli yön kaybını; özellikle şeytanın sistemli kışkırtmasıyla bireysel ve toplumsal yıkıma yol açan ilkesel kırılmayı kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdem'in kıssasındaki veya Uhud'daki hadiseyi basit bir tesadüf gibi görmek; ahitleri bozmanın (Nahl 16:94) toplumsal felaket doğuran dinamik yapısını gözden kaçırmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın günahtan ve haktan sapış psikolojisini «zeminden kayma» metaforuyla kurduğu için son derece hayatidir. Sapmanın aniden ve kökten bir inkâr olarak değil, basılan yerin kayganlaşması ve dış kışkırtmalarla başladığını öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve şeytanın iğvası bağlamında Âdem kıssasında (Bakara 2:36), toplumsal ahitler ve güven ortamı ayetlerinde (Nahl 16:94), savaş ve kriz anlarında müminlerin zaaflarının çözümlendiği tablolarda (Âl-i İmrân 3:155) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hata ve günahın yalnızca kasıtlı bir meydan okuma olmadığını; sağlam bilginin (beyyine) ardından dahi basiret gösterilmezse ayağın kayabileceğini göstererek kibri ve aşırı özgüveni tasfiye eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamIslak, çamurlu veya pürüzsüz taş bir zeminde sürtünmenin yitirilmesiyle ayağın kontrol dışı kayması, dengenin bozulması ve temas noktasının terk edilmesi.
  • Soyut anlamSağlam ve meşru bir ilkeye, söze veya hakikate dayanmışken, harici bir etki veya içsel zaaf neticesinde istikameti kaybedip tehlikeli bir meyle sürüklenmek.
  • Sistematik karşılıkSistemin dengesini sağlayan normatif tutunma bağlarının (ahid, itaat, sebat) çözülmesiyle doğan kriz ve kararsızlık durumu.
  • LaTeX modeliS(t)=S0⋅Θ(μ(t)−μc)  ⟹  lim⁡μ→0dpdt=Fext
  • LaTeX açıklaması

S(t) sistemin veya bireyin zamana bağlı kararlı duruş durumunu, S0 başlangıçtaki sabit ve sağlam konumu (beyyine, sebat, ahid) temsil eder. μ(t) zeminle olan tutunma/sürtünme parametresini (ilkeler, bilinç düzeyi), μc ise dengede kalabilmek için gereken kritik eşiği gösterir. Θ basamak fonksiyonu, tutunma katsayısı kritik eşiğin altına indiğinde kararlılığın aniden çöktüğünü ifade eder. İkinci kısımda μ→0 limiti altında iç tutunma direnci sıfırlanmakta, momentum değişimi (dpdt) doğrudan harici saptırıcı kuvvete (Fext, şeytanın kışkırtması veya nefsi zaaflar) terk edilerek kontrolsüz kayma gerçekleşmektedir.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ز