سلي
س - ل - ي
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
معناه في القرآن: Ve bıldırcın
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: سلو · سلو/ي · سلى
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٧٠٧المدخل: سلوباب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٧٠٧المدخل: سليباب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٢٣المدخل: سلىالسَلا مقصورٌ: الجلدة الرقيقة التي يكون فيه الولَد من المواشي إنْ نزعت عن وجه الفصيل ساعةَ يولَد، وإلاّ قتلتْه. وكذلك إن انقطع السَلاَ في البطن. فإذا خرج السَلا سَلِمَتِ الناقة وسَلِمَ الولد، وإن انقطع في بطنها هلكتْ وهلك الولد. ويقال: ناقةٌ سَلْياءُ، إذا انقطع سَلاها. وسَلَّيْتُ الناقة أُسَلِّيْها تَسْلِيَةً، إذا نزعت سَلاها، فهي سَلْياءُ. وفي المثل: وقَع القومُ في سَلا جملٍ، أي في أمرٍ صعبٍ.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٨٥٢المدخل: سلو/ي(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤٤المدخل: سلوس ل و
سلوت عنه وسليت ولا أسلو عنك ولا أسلى ولا أسلاك أخرى الليالي وأسلاني عنه وسلاني وفيـه مسلـاة عـن الكـرب.
وإنـه لفـي سلـوة مـن عيشـه: فـي رغـد يسليـه.
ولا آتيك ولو حملتني على داحس وجلوى وأطعمتني المن والسلوى.
ومن المجاز: شرب فلان السلوان إذا سلا ولقد سقيتنـي سلـوة مـن نفسـك: رأيـت منـك مـا سلوت به عنك.
و " انقطع السلى في البطن " إذا اشتد الأمر.
و " وقع فلان في سلى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٥٨المدخل: سلو* س ل و * * سَلاَ * عنه من باب سما و * سَلِيَ * عنه بالكسر * سُلِيَّا * مثله و * السَّلْوَى * طائر قال الأخفش لم أسمع له بواحد قال ويشبه أن يكون واحده أيضا سلوى كما قالوا دفلى للواحد والجمع والسلوى أيضا العسل و * سَلاَّهُ * من همه * تَسْلِيةً * و * أسْلاَهُ * أي كشفه عنه و * السُّلْوَانَةُ * بالضم خرزة كانوا يقولون إذا صب عليها ماء المطر فشربه العاشق سلا واسم ذلك الماء * السُّلْوانُ * بالضم أيضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٠٤المدخل: سلو: ( و ( *!سَلاهُ وعنه ، كدَعاهُ ورَضِيَهُ ، *!سَلْواً ) ، بالفتْح ، ( *!وسُلُوّاً ) ، كعُلُوَ ، ( *!وسُلْوَاناً ) ، بالضَّمِّ ، ( *!وسُلِيّاً ) ، كعُتِيَ ويُكْسَرُ : ( نَسِيَهُ ) وذَهِلَ عن ذِكْرِه . وفي المَصادِرِ لَفٌّ ونَشْرٌ مرتَّبٌ وأَجْرى نُصيرُ بنُ أَبي نُصيرٍ بيتَ رُؤْبَة :
لو أَشْرَبُ السُّلْوان ما *!سَلِيتُ
ما بي غنىً عنك وإن غَنِيتُفيمَا عَرَضَ على الأصْمعيّ فقالَ له الأصْمعيُّ : ما
: ( و ( *!سَلاهُ وعنه ، كدَعاهُ ورَضِيَهُ ، *!سَلْواً ) ، بالفتْح ، ( *!وسُلُوّاً ) ، كعُلُوَ ، ( *!وسُلْوَاناً ) ، بالضَّمِّ ، ( *!وسُلِيّاً ) ، كعُتِيَ ويُكْسَرُ : ( نَسِيَهُ ) وذَهِلَ عن ذِكْرِه . وفي المَصادِرِ لَفٌّ ونَشْرٌ مرتَّبٌ وأَجْرى نُصيرُ بنُ أَبي نُصيرٍ بيتَ رُؤْبَة : لو أَشْرَبُ السُّلْوان ما *!سَلِيتُ ما بي غنىً عنك وإن غَنِيتُفيمَا عَرَضَ على الأصْمعيّ فقالَ له الأصْمعيُّ : ما *!السُّلْوانُ ؟ فقالَ : يقالُ إنَّه خَرَزَةٌ تُسْحَق ويُشْرَب ماؤُها فيُورِث شارِبَه *!سَلْوةً ، فقالَ : اسكُتْ لا يَسْخَر بكَ هؤلاء ، إنَّما هو مَصْدَرُ *!سَلَوْت ، أَي لو أَشْرَب *!السُّلُوَّ شُرْباً ما *!سَلَوْتُ . ( *!وأَسْلاهُ عنه *!فَتَسَلَّى ؛ والاسْمُ *!السَّلْوَةُ ، ويُضَمُّ ، *!والسُّلْوانَةُ ، بالضَّمِّ : العَسَلُ ، *!كالسَّلْوَى ) ؛ وأَنْشَدَ أَبو عبيدٍ لخالِدِ بنِ زُهَيْر الهُذَلي : وقاسَمَها بالله جَهْداً لأَنْتُمُ أَلَذُّ من السَّلْوى إذا ما نَشُورُهاوقال الزجَّاجُ : اخْطَأَ خالِد إنَّما *!السَّلْوى طائِرٌ . وقال الفارِسيُّ : إنَّما سُمِّي العَسَل سَلْوى لأنَّه يُسْلِيك بحَلاوَتِه وتأَتِّيه عن غيرِه ممَّا يَلْحَقُك فيه مَؤُونَة الطَّبْخ وغيرِهِ مِن أَنْواعِ الصِّناعَةِ ، يَرُدُّ بذلكَ على الزجَّاج . ( و ) *!السُّلْوانَةُ : ( خَرَزَةٌ للتَّأْخِيذِ ) يُؤخِّذُ بها النِّساءُ الرِّجالَ ؛ عن اللَّحْياني . ( ويُفْتَحُ ) ، عن الصَّاغانيّ . ( *!كالسُّلْوانِ ) ، عن اللّحْيانيّ أَيْضاً . وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : *!السُّلْوانَةُ خَرَزَةٌ للبُغْضِ بعدَ المَحبَّة . ( و ) قيلَ : ( خَرَزَةٌ ) شَفَّافَة ( تُدْفَنُ في الرَّمْل فَتَسْوَدُّ فيُبْحَثُ عنها ويُسْقاها الإِنْسانُ *!فتُسَلِّيهِ ) .
وقال اللّحْيانيُّ : *!السُّلْوانُ شيءٌ يُسْقاهُ العاشِقُ *!فيُسْلِيه عن المرْأَةِ . وفي الصِّحاح : *!السُّلْوانَةُ خَرَزَةٌ كانوا يقولونَ إذا صُبَّ عليها ماءُ المَطَرِ فشَرِبَه العاشِقُ *!سَلا ؛ قال الشاعِرُ : شرِبْتُ على *!سُلْوانةٍ ماءَ مُزْنَةٍ فلا وجَدِيدِ العَيْشِ يامَيُّ ما *!أَسْلو ( أَو *!السُّلْوانُ : ما يُشْرَبُ *!فيُسَلِّيَ ) ، هو ذلكَ الماءُ الذي تقدَّمَ ذِكْرُه ، وبه فُسِّر قولْ رُؤْبَة السابِقُ الذي أَنْكَرَه الأصْمعي . ( أَو هو أَنْ يُؤخَذَ تُرابُ قَبْرِ مَيِّتٍ فيُجْعَلَ في ماءٍ فيُسْقَى العاِشِقُ ، فيَموتُ حُبُّهُ ) ؛ نقلَهُ اللَّحْيانيّ عن بعضٍ ؛ وأَنْشَدَ : يا لَيْتَ أَنَّ لقَلْبِي من يُعَلِّلُه أَو ساقِياً فسَقاني عنْكِ *!سُلْوانا ( أَو هو دَواءٌ يُسْقاهُ الحَزينُ فيُفَرِّحُهُ ) . وفي الصِّحاحِ : *!فيَسْلُو ، والأطِبَّاءُ يُسَمُّونه المُفَرِّحَ ؛ هكذا نقلَهُ عن بعضٍ . ( و ) *!سُلْوانُ : ( وادٍ لسُلَيمٍ . ( و ) أَيْضاً : ( عَيْنٌ ) مَعْروفةٌ ( بالقُدْسِ عَجيبَةٌ لها جَرْيَةٌ أَو جَرْيَتانِ في اليَوْمِ فَقَطْ يُتَبَّرَكُ بها ) ؛ وقد تَبَرَّكْت بها أَيَّام زِيارَتي ؛ ولله دَرُّ القائِلِ : قَلْبي المقدس لمَّا أَن حَلَلْت به لكنَّه ليسَ فيه عَيْنُ سُلْوان ﴿*!والسَّلْوَى﴾ في القُرْآن : ( طائِرٌ ) أَبْيضٌ كالسَّمْانَى ، ( واحِدَتُه *!سَلْواةٌ ) ؛ وأَنْشَدَ اللَّيْث : كما انْتَفَضَ *!السَّلْواةُ بَلَّلَهُ القَطْرُ وفي الصِّحاح : قال الأَخْفَش : لم أَسْمَع له بواحِدٍ : قالَ : وهو يُشْبه أَنْ يكونَ واحِدُه *!سَلْوى مثْلُ جَماعَتِه ، كما قالوا دِفْلَى للواحِدِ والجماعَةِ .
( و ) *!السَّلْوَى : ( كُلُّ ما *!سَلاَّكَ ) ؛ عن الفارِسِيّ ؛ وبه سُمِّي العَسَل *!سَلْوى ، كما تقدَّمَ . ( *!ومُسْلِيَةٌ ، كمُحْسِنَةٍ : أَبو بَطْنٍ ) مِن مَذْحَج ، وهو *!مُسْلِيَةُ ابنُ عامِرِ بنِ عَمْروِ بنِ علةَ بنِ جلدِ بنِ مالِكٍ ، ومالك جماع مذحج ، منهم : شبيبُ بنُ عُمَر بن شبيبٍ *!المُسْلِيُّ ذَكَرَه ابنُ أَبي حاتِمٍ وجده حدَّثَ عنه مَرْوانُ بنُ معاوِيَةَ وأَبو خزيمَةَ ؛ وبرةُ بنُ عبدِ الرحمنِ المُسْلِيُّ تابِعِيٌّ عن ابنِ عُمَرَ ؛ وتميمُ بنُ طرفَةَ المُسْليُّ عن ابنِ مَسْعودٍ ؛ وعبدُ الرحمنِ المُسْلي عن الأَشْعَثِ بنِ قَيْسٍ ، رَوَى أَبو دَاوُد ؛ وعَمْروُ بنُ حسَّان المُسْلي عن مغيرة . ( و ) *!مُسْلِيَةُ ( بنُ هَزَّانَ : صَحابيٌّ ) ؛ هكذا في النُّسخِ . والذي في مُعْجم ابنِ فَهْد مُسْلِيَةُ بن حدان الحدانيُّ قَدِمَ بَعْد الفَتْح فأَنْشَد . وفي التَّبْصير للحافِظِ : مُسْلِيَةُ بنُ عامِرِ بنِ عَمْرو ، مِن ولدِه : الحارثُ بنُ ثعْلَبَةَ الشَّاعِرُ المَعْروفُ بابنِ جنَابَة . ( *!والسُّلَيُّ ، كسُمَيَ ، وتُكْسَرُ لامُه : وادٍ ) مِن حجرِ اليَمامَةِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه للأَعْشى : وكأَنَّما تَبِعَ الصِّوارَ بشَخْصِها عَجْزاءُ تَرْزُقُ *!بالسُّلِيِّ عِيالَهارُوِيَ بالوَجْهَيْن ؛ واقْتَصَرَ نصير على الضَّبْطِ الأوَّل ، وقالَ : رِياضٌ في طَرِيقِ اليَمامَةِ إلى البَصْرَةِ بينَ بَنْيان والطُّنُب . ( *!واسْتَلَتِ الشَّاةُ ) : أَي ( سَمِنَتْ . ( *!وأَسْلَى القَوْمُ ) : إذا ( أَمنُوا السَّبُعَ ) . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!سَلاَّهُ *!تَسْلِيةً : مِثْلُ *!أَسْلاهُ ؛ ومنه قولُ أَبي ذُؤيْب :
على أَنَّ الفَتَى الخُثْمِيَّ *!سَلَّى لنَصْل السيفِ غَيْبة من يَغِيبقالَ ابنُ سِيدَه : أَرادَ عن غَيْبة مَن يَغِيب فحذَفَ وأَوْصَل . ويقالُ : هو في *!سَلْوَة من العَيْش أَي في رَغَدٍ ؛ عن أَبي زيْدٍ نقلَهُ الجوهريُّ . وقالَ الأَصْمعيّ : يقولُ الرَّجُل لِصاحِبِه سَقَيْتني *!سَلْوةً *!وسُلْواناً ، أَي طَيَّبْت نفْسِي عنْكَ . *!وسُلَيٌّ ، كسُمَيَ ، عقبَةٌ قُرْبَ حَضْرَمَوْتَ بطَرِيقِ نَجْد واليَمامَةِ . وبَنُو *!مُسْلِية : محلَّةٌ بالكُوفَةِ منها : أَبو العبَّاس أَحْمدُ بنُ يَحْيَى بن زَيْدِ بنِ ناقدٍ ، تلميذُ أَبي الغنائِم لندَّسي ، وكتبَ قريباً مِن خطِّه ، تُوفي سَنَة 559 ، أَخَذَ عنه ابنُ السّمْعاني وابْنُه أَبو مَنْصورٍ محمدُ ، ولدَ سَنَة 530 . ويقالُ : فيه *!مَسْلاةٌ عن الكَربِ ، كمَعْلاةٍ . وما عنه *!متسلى . *!وانْسَلَى عنه الهَمُّ : انْكَشَفَ . وقالَ أبو زيْدٍ : ما *!سَلِيتُ أَنْ أَقولَ ذاكَ ، أَي لم أَنْسَ أَنْ أَقولَه بل ترَكْتُه عَمْداً ، ولا يقالُ : سَلِيتُ أنْ أَقولَه إلاَّ في مَعْنى ما سَلِيت أَنْ أَقُولَه . (
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٧٧٣المدخل: سلي: ( ى ( *!السَّلَى ) ، مَقْصوراً : ( جِلْدَةٌ ) رَقِيقَةٌ يكونُ ( فيها الوَلَدُ من النَّاسِ والمَواشِي ) إن نُزِعَتْ عن وَجْهِ الفَصِيلِ ساعَةَ يُولَد ، وإلاَّ قَتَلَتْه ، وكذلكَ إذا انْقَطَعَ *!السَّلا في البَطْنِ ، فإذا خَرَجَ السَّلَى سَلِمَت الناقَةُ وسَلِمَ الوَلَدُ ، وإن انْقَطَعَ في بَطْنِها هَلَكتْ وهَلَك الوَلَدُ ؛ هكذا ذَكَرَه الجوهريُّ إلاَّ أَنَّهُ خَصَّه بالمَواشِي كالأزْهريِّ
: ( ى ( *!السَّلَى ) ، مَقْصوراً : ( جِلْدَةٌ ) رَقِيقَةٌ يكونُ ( فيها الوَلَدُ من النَّاسِ والمَواشِي ) إن نُزِعَتْ عن وَجْهِ الفَصِيلِ ساعَةَ يُولَد ، وإلاَّ قَتَلَتْه ، وكذلكَ إذا انْقَطَعَ *!السَّلا في البَطْنِ ، فإذا خَرَجَ السَّلَى سَلِمَت الناقَةُ وسَلِمَ الوَلَدُ ، وإن انْقَطَعَ في بَطْنِها هَلَكتْ وهَلَك الوَلَدُ ؛ هكذا ذَكَرَه الجوهريُّ إلاَّ أَنَّهُ خَصَّه بالمَواشِي كالأزْهريِّ والمَشِيمَة للناسِ . وعَمَّ به ابنُ سِيدَه وتَبِعَه المصنِّفُ . ( ج *!أَسْلاءٌ . ( و ) *!سَلَى : ( د بالمَغْربِ ) ، والعامَّةُ
تكْسِرُه . ( وهو *!سَلاوِيٌّ ) ؛ وإنْ قيلَ *!سَلوِيَ جازَ . ( *!وسَلِيَت الشَّاةُ ، كرَضِيَ ، *!سَلًى : انْقَطَعَ *!سَلاَها ، فهي *!سَلْياءُ . ( *!وسَلاَّها *!تَسْلِيَةً ) : إذا ( نَزَعَ *!سَلاَها ) ، فهي *!سَلْياءُ أَيْضاً ، نقلَهُ الجوهريُّ . وقال اللّحْيانيُّ : *!سَلَيْتُ النَّاقَةَ إذا مَدَدْت *!سَلاَها بَعْد الرَّحِم . ( *!وأَسَلْتِ ) الناَقةُ : ( طَرَحَتْهُ . ( و ) مِن أَمْثالِهم : ( وقَعُوا في *!سَلَى جَمَلٍ ) ، إذا وقَعُوا في ( أَمرٍ صَعْبٍ ، لأنَّ الجَمَلَ لا سَلَى له ) ، وإنَّما يكونُ للناقَةِ ، وهذا كقوْلِهم : أَعَزُّ من الأَبْلَقِ العَقوقِ ومن بَيْضِ الأَنُوق . ( و ) يقالُ أَيْضاً : ( انْقَطَعَ *!السَّلَى في البَطْنِ ) ، إذا ذَهَبَت الحِيلَة ، وهو ( مَثَلُ ، كبَلَغَ السِّكِّينُ العَظْمَ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!سَلَّيْته *!أُسَلِّيه مِن حَدِّ رَمَى بمعْنَى سَلَوْته لُغَةٌ فيه ، ذَكَرَه الشريشي في شرْحِ المَقامَات ، وأَنْشَدَ للأَسْود بن يَعْفر : فآليت لا أَشريه حتى يملّني بشيء ولا *!أُسَلّيه حتى يفارقاويقالُ : للخَسِيسِ اللَّئيم : هو آكِلُ *!الأَسْلاء ؛ وأَنْشَدَ سيبويه : قُبِّح من يَزْني بعو فٍ من ذواتِ الخُمُرْالآكِلُ *!الأَسْلاءَ لا يَحْفِلُ ضَوْءَ القَمَرْ*!واستلت الشاةُ : سَمِنَتْ . *!واستلت سمناً : جَمَعَتْه . *!والسُّلَّى ، كرُبَّى : الخصْلَةُ *!المُسَلّية
عن الأحْبابِ .
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٨٧٣المدخل: سلوسَلَا عَنْهُ
1 سَلَا عَنْهُ ذ , (S, M, Msb, K,) first pers. سَلَوْتُ, (S, Msb,) aor. يَسْلُو, (Msb, K,) and يَسْلَا also, [or يَسْلَى,] though neither the second nor the third radical is a faucial letter; (Ham p. 568;) and سَلَاهُ, (M, K,) aor. يَسْلُوهُ; (K;) and سَلِىَ عَنْهُ, first pers. سَليتُ, (S, Msb,) aor. يَسْلَى; (Msb;) or سَلِيَهُ, (M, K,) aor. يَسْلَاهُ; (K;) and سَلَاهُ, first pers.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٠٥١المدخل: سلىسَلِيَتٌ
1 سَلِيَتٌ ذ , (M, K,) aor. سَلَىَ , (K,) inf. n. سَلًى, said of a ewe, or she-goat, [and of a she-camel,] Her secundine (سَلَاهَا) became disrupted [in her belly]. (M, K.) -A2- سَلَاهَا, inf. n. سَلْىٌ; (M;) or ↓ سلّاها, inf. n. تَسْلِيَةٌ; (S, K;) He pulled out or off, or removed from its place, her secundine (سَلَاهَا), namely, a ewe's, or she-goat's, (S, M, K,) or a she-camel's. (So
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٧٤المدخل: سلوسَلَا
سَلَا U ( n. ac. سَلْو 1 , سُلُوّ 27 , سُلْوَاْن 35 ) سَلِيَ A ( n. ac. سُلِيّ )
a. [ acc. & 'An ], Forgot; consoled himself for the loss of; disregarded; neglected.
سَلَّوَ
سَلَّوَ II [ acc. &
a. 'An ], Made to forget; consoled for the loss of; diverted from; freed from.
أَسْلَوَ
أَسْلَوَ IV ,
a. see II .
b. Was safe, secure.
تَسَلَّوَ
تَسَلَّوَ V
a. [ 'An ], Was made to
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٢٦٣المدخل: سلوسلو
سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو) - سَلْوَى
سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو) +كائن + عن شيء أو أمر + بـِ شيء أو أمر: نسي غمه ومصيبته وانشغل عنها بشيء ممتع: انشغل جزئياً عن أمر مكرب ومحزن، بشيء أو أمر آخر بدلاً منه، أكثر أهمية وضرورة او أكثر إفراحاً
سَلْوَى: على وزن " فـَعـْلى" اسم فاعل مبالغة من " سَلِيَ - يَسْلَى ":أصلها " سَليا ":
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ٤٤)
- منن
الآيات المشتركة: ٣ · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- غمم
الآيات المشتركة: ٢ · Yol, işaret bulunmayan yer
- نزل
الآيات المشتركة: ٣ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- ظلل
الآيات المشتركة: ٢ · Gölge demektir
- طيب
الآيات المشتركة: ٢ · İyi
- بجس
الآيات المشتركة: ١ · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir
- أكل
الآيات المشتركة: ٢ · Ekel pas demektir
- رزق
الآيات المشتركة: ٢ · Üzüm demektir
- سبط
الآيات المشتركة: ١ · Ve oymaklar
- طور
الآيات المشتركة: ١ · Sina’da bir dağın adıdır
- نفس
الآيات المشتركة: ٢ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- عصو
الآيات المشتركة: ١ · Asân
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
Ve bıldırcın
… أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ …
Ve bıldırcın
يَابَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى
Ve bıldırcın
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli; سلو köküyle nöbetleşir) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سلو, عزي, صبر |
| Zıt Kök | جزع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerindeki zarın veya örtünün sıyrılarak çıkması, içtekinin serbest kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Keder, bağımlılık ve takıntının zihinden sıyrılarak gönlün sükûnete ve ferahlığa kavuşması |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi inayet ve rızık ile kulun yoksunluk kaygısından arındırılması, psikolojik dengenin tesisi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir kuş türü ismi veya geçici bir oyalanma sayıp içsel sıyrılma ve teselli boyutunu ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi bulunduğu yerden çekip çıkarmak, pürüzsüzce sıyırmak ve akıcı bir şekilde ayırmak (سلب, سلخ, سلك, سلل, سلم) | ي | İllet harfi olan ي, çekip çıkarma ve sıyrılma hareketini somut maddeden zihinsel ve hissî alana taşımış; kederin, acının veya meşguliyetin kalpten sıyrılarak unutulması ve teselli bulunması anlamını kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, mevcudu koruma veya bir duruma yapışıp kalma hali |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir doğrultuya sevk etme, boyun eğdirme ve harekete geçirme |
| ي | El ve kol | İş yapma, tasarrufta bulunma, tutma veya bırakma |
| سلي | Tutunulan veya yapışılan keder bağının bir yönlendirme ve iradi tasarrufla elden çıkarılması, kalpten sıyrılarak terk edilmesi hareketini remzeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Doğum esnasında yavrunun veya döl yatağının içinden sıyrılıp çıktığı ince zar (السَّلَى / etene). Bu zardan yavrunun kolayca sıyrılması kökün ilk somut hareketidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kederin ve aşk bağının kalpten sıyrılıp unutulması anlamında Kitâbü'l-ʿAyn'da zikredilen şahit: عجبت لصاحبي يَحْيَ / يُسَلِّيني لأَسْـلاهـا |
| Erken Arapça kullanım | Kişinin üzerindeki üzüntüyü, yası veya bir şeye duyduğu şiddetli bağı unutarak ferahlaması, gönlün kederden sıyrılması (سَلِيَ عنه / تَسَلَّى). |
المصدر Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; İbn Düreyd, Cemheretü’l-Luğa; İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سلي kökü, nâkıs ve lefif yapılarda görülen vāv-yā nöbetleşmesi sebebiyle doğrudan سلو köküyle müşterek bir Sami çekirdeğine dayanır. Bu kök grubu, Proto-Sami düzeyinde bir şeyin gevşemesi, baskının ortadan kalkması ve zihnin dinlenmeye çekilmesi alanını temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinden Aramice ve Süryanicede šly (ܫܠܝ / sakinleşmek, dinlenmek, sessizliğe ermek, kaygısız olmak) kökü doğrudan bu anlamı korur. İbranicede šālâ (שָׁלָה / kaygıdan uzak olmak, sükûnete kavuşmak, dertsizleşmek) ve bundan türeyen šālēw (huzurlu, müsterih) kelimeleri, Arapçadaki kederden sıyrılma ve teselli bulma boyutuyla tam bir fonetik ve semantik örtüşme gösterir. Akadcada šalû (suya dalmak, rahatlamak/sakinleşmek) formunda rastlanan semantik izler, gerilimin kalkması çekirdeğini destekler. Kök, somut doğum zarının sıyrılmasından (Arapçada السَّلَى) zihnin dertten sıyrılıp feraha ermesine doğru düzenli bir soyutlaşma çizgisi izlemiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سلي / سلو nöbetleşmesi | Yavrunun zardan sıyrılması somut temelinden hareketle, zihnin keder ve takıntıdan sıyrılması anlamı türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šālâ, Süryanice šly | Gerilimin kalkması, dinlenme, sessizlik ve içsel huzura erişme alanında tam anlamdaşlık bulunur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezler | Gevşeme ve ayrılma bildiren bazı Berberice biçimlerle benzerlik kurulsa da doğrudan ödünçleme bağı belgelenmemiştir. | Muhtemel |
المصدر Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon; Lisânü’l-ʿArab; Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلي | Anlamlı | Zardan sıyrılmak, kederi unutmak | Yavruyu saran etenenin sıyrılması ve gönlün dertten sıyrılarak teselli bulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سيل | Anlamlı | Akmak, sıvı gibi yayılmak | Suyun pürüzsüzce ve engelleri aşarak yüzeyde akıp gitmesi | Ortak çekirdek; akıcılık ve sıyrılma hareketiyle bağlantılıdır |
| لسي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için anlam kaydedilmemiştir | Kitâbü'l-ʿAyn'da mühmeldir |
| ليس | Anlamlı | Olumsuzluk, yokluk | Bir şeyin varlığını olumsuzlayan camid nefy edatı | Kur'an'da geçer; varlığın sıyrılıp yokluğa çekilmesi |
| يسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök kurulmamıştır | Kur'an'da geçmez |
| يلس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök kurulmamıştır | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلي | Merkez | Sıyrılarak kederden kurtulma | Acının veya meşguliyetin kalpten zardan sıyrılır gibi pürüzsüzce düşmesi ve ferahlama | Doğal ve içsel bir sıyrılışla unutma ve teselli |
| سلو | Komşu | Kederi unutma, teselli bulma | سلي ile ikiz köktür; daha ziyade gönlün başka bir şeyle tatmin edilerek teselli bulmasını öne çıkarır | Vāvî asıl form; Kur'an'daki bıldırcın (سَلْوَى) ile eşleşir |
| عزي | Komşu | Taziye, sabra teşvik etme | Dışarıdan bir müdahale, telkin ve destekle bir kimsenin sabra yönlendirilmesi | Dışsal destekle gelen sabır ve teselli |
| صبر | Komşu | Nefsi tutma, direnç gösterme | Acıyı unutmak değil, aksine acıya rağmen nefsi sıkıntıya karşı hapsetmek ve tutmak | İradi direnç ve tahammül |
| جزع | Zıt | Sabırsızlık, kopma, feryat | İpin ortasından kopması gibi iradenin kırılarak kederin altında ezilip dağılması | Kederden sıyrılamayıp onun altında parçalanma hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلي | Kederden sıyrılma, teselli | Zardan sıyrılma somut kökünden kederi zihinden çıkarma | Kesin |
| Latince | solacium, consolari | Teselli, acıyı hafifletme | Gönle ferahlık verme yönünü karşılar; zardan sıyrılma somut kökünü içermez | Güçlü |
| İngilizce | solace, consolation, slough off | Teselli bulma; yükü üzerinden sıyırma | «Solace» zihinsel ferahlamayı, «slough off» ise kabuktan/zardan sıyrılma somutluğunu karşılar | Güçlü |
| Almanca | Trost, sich trösten, abstreifen | Teselli, kederi üzerinden sıyırıp atma | «Trost» hissî güveni, «abstreifen» somut sıyrılmayı verir | Güçlü |
| Fransızca | soulagement, consolation | Rahatlama, teselli | Kederin ağırlığının hafifleyip gönülden sıyrılmasını karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَلْوَى (İsmi cins / lütuf rızkı) | Çölün meşakkat ve açlığını unutturan, zahmetsizce elde edilen lezzetli kuş eti / ilahi teselli rızkı | İsrailoğullarına Tîh sahrasındaki nimetlerin sayıldığı bağlam (Bakara 2:57, A'râf 7:160, Tâhâ 20:80) |
| تَسْلِيَة / تَسَلِّي (Türetilmiş kavramsal yön) | Peygamberin veya inananların kederini, inkârcıların tavırlarına karşı kalplerinden sıyırıp atan vahyî güvence | Kur'an kıssalarının peygamber kalbini teskin etme işlevi (Hûd 11:120 bağlamındaki anlam boyutu) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Musibet ve ilahi adalet | Masumların çektiği acıların ahirette ilahi ihsanla unutturulması (ivaz nazariyesi) | Acının telafi edilerek kulun gönlünden büsbütün sıyrılması |
| Fıkıh | Hacda avlanma ve rızık hükümleri | سَلْوَى lafzının fıkhi olarak kara avı ve helal gıda kapsamında değerlendirilmesi | Zahmetsiz ve temiz rızık olarak nitelenmesi |
| Tefsir | Tîh sahrası nimetleri | Men ve Selva ibaresindeki Selva'nın bıldırcın kuşu mu yoksa genel bir teselli nimeti mi olduğu | Açlık kederini gideren ve insanı teselli eden tatlı nimet |
| Hadis | Taziye ve sabır edebiyatı | Müminin kederinin bağışlanmaya vesile kılınması ve kalpten tasasının giderilmesi | Hüzün ve meşakkatin mümin üzerinden sıyrılıp gitmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet ve vahyî teselli | Sekine ve güvence | Kederi sıyırma | Vahiy, müminin dünyevi kaygı ve inkâr baskısından kalbini sıyırıp kurtarır. | Güçlü |
| İlmi | Psikoloji ve bilişsel süreç | Bilişsel arınma | Takıntıyı aşma | Zihnin travmatik ve saplantılı düşünce zarından sıyrılarak normal dengesine dönmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve toplumsal moral | Güven tazeleme | Panik havasını dağıtma | Toplumu saran korku ve buhran psikolojisinin adil yönetim tedbirleriyle hafifletilmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Kıtlık ve refah dengesi | Zahmetsiz temel gelir / lütuf | Darlık kaygısını giderme | Bunalım dönemlerinde üretilen taban rızık desteğinin toplumsal çöküntüyü engellemesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrışması ve sönümlenme (damping / attenuation) | Bir sistemdeki aşırı gerilimin veya salınımın, sönümleyici etkiyle pürüzsüzce sıyrılarak sükûnet seviyesine inmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katarsis ve bilişsel yeniden çerçeveleme | Psikolojide bireyin bastırılmış keder ve travma yükünü dışa vurarak zihninden soyup atması ve teskin olması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevlerini yalnızca «bıldırcın eti» biyolojik nesnesine hapsedip kelimenin taşıdığı «kederden sıyıran teselli» özünü göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da verilen nimet, sadece biyolojik bir besin değil; çölün yoksunluk ve ölüm korkusu içindeki insan topluluğuna sunulan psikolojik ve fiziksel bir ferahlamadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi lütufları mekanik birer madde olarak okumak; Allah'ın toplumlara sunduğu nimetlerin onların kederlerini, korkularını ve travmalarını dindiren boyuttan yoksun olduğunu sanmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın rızık ve nimet kavramını sadece kalori ve maddiyat olarak değil, insanın içsel huzuru, korkudan sıyrılması ve teselli bulmasıyla bir bütün olarak ele aldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çöldeki imtihanlarını, men ve selva bağlamındaki nankörlüklerini ve vahyin peygamberleri teskin edişini anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin sadece kazanılan bir meta olduğu yanılgısını düzeltir; ilahi yardımın çaresizlik anında insanı saran keder zarını yırtıp atan bir inayet olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCenin veya döl yatağını saran ince zarın (etene) sıyrılarak yavrunun rahatça açığa çıkması; bir şeyin kabuğundan pürüzsüzce kayıp ayrılması.
- Soyut anlamKalbi ve zihni kuşatan keder, hırs veya saplantının gönülden sıyrılıp gitmesi; ruhun sükûnete ve teselliye erişmesi.
- Sistematik karşılıkTravma ve darlık durumunda sisteme dahil edilen destekleyici bir unsur sayesinde içsel gerilimin sönümlenerek dengenin yeniden kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , anındaki keder ve içsel gerilim durumunu; , başlangıçtaki yoğun keder ve sıkışma halini; , kederin kalpten zardan sıyrılır gibi pürüzsüz bir hızla () sıyrılıp sönümlenmesini; ise bu sıyrılmanın yerine ikame edilen ilahi teselli ve rızık fonksiyonunu temsil eder. Gerilim azaldıkça sistem sükûnete ulaşır.