صفن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ف-نالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٣ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عرضصفنجودالصَّافِنَاتُعشو

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صفن

ص - ف - ن

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Safkan atlar

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٠٧
باب الصاد والنون والفاء معهما ص ن ف، ن ص ف، ص ف ن مستعملات صنف: الصِّنْفُ: طائفةٌ من كُلِّ شيءٍ، فكلُّ ضَرْبٍ من الأشياء صِنْفٌ على حِدَةٍ. والصَّنْفَةُ والصِّنفَةُ: قطعة من الثوب، وطائِفةٌ من القبيلة. والتَّصنيفُ: تَمييزُ الأشياء بعضِها من بَعضٍ. نصف: النِّصفُ: أحَدُ جُزْأَيِ الكَمالِ، والنُّصْفُ لغة رَديئةٌ. وقَدَحٌ نَصْفانُ: بَلَغ الكَيْلُ نِصْفَه، وشَطرانُ مِثلُه، وقَرْبانُ الى تلك
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣٠
الصَفَنُ بالتحريك: جِلدةُ بيضةِ الإنسان، والجمع أَصْفانٌ. ولاصُفْنُ بالضم: وعاءٌ من أَدَمٍ مثل السُفْرَةِ يُستقى بها. وقال الفرَّاء: هو شيءٌ مثل الرِكوة يُتوضَّأ فيه. وقال أبو عمرو: الصُفْنُ: خريطةٌ تكون للراعي، فيها طعامُه وزِنادُه وما يَحتاج إليه. وتَصافَنَ القومُ الماءَ: اقتسموه بالحَصَص، وذلك إنَّما يكون بالمَقْلة، يُسقى الرَّجلُ قدرَ ما يغمُرها. والصافِنُ منا لخيل: القائمُ على ثلاثِ قوائِم،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٩٩١
ص ن ف صنف ، صفن ، نفص ، نصف : مستعملة . صنف : قال الليث : الصَّنْفُ : طائفةٌ من كلّ شيء ، فكلُّ ضَرْب من الأشياء صَنْفٌ واحد على حِدَة . والتّصنيف : تمييزُ الأشياء بعضِها من بعضٍ . ابن السكّيت : يقال : صِنْفٌ وصَنْفٌ من المَتاع ، لُغَتان . وعُودٌ صَنْفِيّ للبخور لا غير . أبو عُبَيْد : صَنِفَةُ الإزار : طُرّتُه . أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : صَنِفةُ الثوب : زاوِيَتُه ، وللثوب أربع صَنِفات .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٧٧
- الصفن: الجمع بين الشيئين ضاما بعضهما إلى بعض. يقال: صفن الفرس قوائمه، قال تعالى: ﴿الصافنات الجياد﴾ [ص/31]، وقرئ: (فاذكروا اسم الله عليها صوافن) (سورة الحج: آية 36، وهي قراءة شاذة)، والصافن: عرق في باطن الصلب يجمع نياط القلب. والصفن: وعاء يجمع الخصية، والصفن: دلو مجموع بحلقة.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٥٩
ص ف ن فرس صافن وخيل صفون وقد صفن صفوناً وتفسيره في قوله‏:‏ ألف الصفون فلا يزال كأنه مما يقوم على الثلاث كسيرا وتصافنوا الماء‏:‏ تقاسموه على المقلة وهو من الصفن والصفنة وهي شيء كالركوة يتوضأ فيه‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ فلما تصافنّا الإداوة أجهشت إليّ غضون العنبريّ الجراضم وصافن الماء بين القوم فأعطاني صفنة ومقلة‏.‏ قال الطرماح‏:‏ وضربة كف باشرت ببنانها صعيداً كفتها فقد ماء المصافن ومن المجاز‏:‏ ‏"‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٢٤٢
الصَّفْنُ والصَّفَنُ والصَّفْنَة والصَّفَنَةُ: وِعاء الخُصْية. وفي الصحاح: الصَّفَنُ، بالتحريك، جلدة بيضة الإنسان، والجمع أَصْفانٌ. وصَفَنَه يَصْفِنُه صَفْناً: شق صَفَنَه. والصُّفْنُ: كالسُّفْرة بين العَيْبةِ والقِرْبة يكون فيها المتاع، وقيل: الصُّفْنُ من أَدَم كالسُّفْرة لأَهل البادية يجعلون فيها زادهم، وربما اسْتَقَوْا به الماءَ كالدَّلْوِ؛ ومنه قول أَبي دُواد: هَرَقْتُ في حَوْضِه صُفْناً
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٧
* ص ف ن * * الصُّفْنُ * بالضم خريطة تكون للراعي فيها طعامه وزناده وما يحتاج إليه و * الصَّافِنُ * من الخيل القائم على ثلاث قوائم وقد أقام الرابعة على طرف الحافر وقد * صَفَنَ * الفرس من باب جلس و * الصَافِنُ * الذي يصف قدميه وجمعه * صُفونٌ * وهو في الحديث و * صِفِّينُ * موضع كانت به وقعة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٢٦
: ( الصَّفْنُ ) ، بالفتْحِ : ( وِعاءُ الخُصْيَةِ ، ويُحَرَّكُ ) . وفي الصِّحاحِ : الصَّفَنُ ، بالتَّحْرِيكِ : جلْدَةُ بَيْضَة الإِنْسانِ ، والجَمْعُ أصْفَانٌ . قُلْتُ : ومنه قَوْلُ جَريرٍ : يَتْرُكْنَ أَصْفانَ الخُصَى جَلاجِلا وظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ ، رحِمَه الّلهُ تعالى ، أنَّ التَّحرِيكَ مَرْجوحٌ وليسَ كذلِكَ ، بل هو الرَّاجِحُ والفتْحُ لُغَةٌ فيه . ( و ) الصَّفْنُ : ( السُّفْرَةُ )
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٤٧
صَفَنَ 1 صَفَنَ ذ , aor. صَفِنَ , inf. n. صُفُونٌ, said of a horse, He stood upon three legs and the extremity of the hoof of the fourth leg; (AZ, * S, K, TA;) [thus expl.] without restriction to a fore leg or a hind leg: (TA:) or he stood upon three legs, and turned back the extremity of the fore part of the fourth hoof, that of his fore leg: (M, TA:) [or he stood upon three legs, and otherwise:
رابط المدخل

صَفَنَ 1 صَفَنَ ذ , aor. صَفِنَ , inf. n. صُفُونٌ, said of a horse, He stood upon three legs and the extremity of the hoof of the fourth leg; (AZ, * S, K, TA;) [thus expl.] without restriction to a fore leg or a hind leg: (TA:) or he stood upon three legs, and turned back the extremity of the fore part of the fourth hoof, that of his fore leg: (M, TA:) [or he stood upon three legs, and otherwise: (see صَافِنٌ:)] accord. to Fr, the poems of the Arabs indicate that صُفُونٌ signifies peculiarly, or specially, [or simply,] the act of standing, or standing still. (TA.) ― -b2- Also, (M, Msb, K,) aor. and inf. n. as above, (M, Msb,) said of a man, (K,) or صَفَنَ قَدَمَيْهِ, (TA, from a trad.,) meaning صَفَّ قَدَمَيْهِ [He set his feet evenly, side by side], (M, Msb, K, TA,) standing, (Msb,) and praying. (TA.) [Or, said of a man standing in prayer, it signifies, or in this case it signifies also, He put his feet close together: or he turned one of his feet backward, like as the horse turns one hoof when standing upon three legs: see, again, صَافِنٌ.] -A2- صَفَنَ الحَشِيشَ (M, TA) وَالوَرَقَ, aor. صَفِنَ , (M,) inf. n. صَفْنٌ, said of a bird, or flying thing, It compacted the dry herbage (M, TA) and the leaves, [to make a habitation,] for its young ones, (M,) or around its place of entrance [into its habitation]; (TA;) and ↓ صفّنهُ signifies the same: (M:) ↓ تَصْفِينٌ as the act of the hornet and the like is the compacting for itself, or for its young ones, a habitation (K, TA) of dry herbage and of leaves: so says Lth. (TA.) ― -b2- And صَفَنَ ثِيَابَهُ He collected together his clothes (JM, TA) فِى سَرْجِهِ [upon his saddle], (TA,) or فِى السَّرْجِ وَنَحْوِهِ [upon the saddle and the like thereof]. (JM.) ― -b3- صَفَنَ بِهِ الأَرْضَ, (K, TA,) aor. صَفِنَ , inf. n. صَفْنٌ, (TA,) He flung him, or it, upon the ground. (K, TA.) -A3- And صَفَنَهُ, aor. صَفِنَ , inf. n. صَفْنٌ, He rent, or slit, his صَفَن, i. e. scrotum. (M.)

صفّن 2 صفّن ذ , and its inf. n.: see 1, in two places.

مُصَافَنَةٌ 3 مُصَافَنَةٌ ذ The standing confronting a people, or party. (TA.) -A2- [Also The dividing of water among a people, or party, in the manner described in the next paragraph:] one says, صَافَنَ المَآءَ بَيْنَ ↓ القَوْمِ فَأَعْطَانِى صَفْنَةً i. e. مَقْلَةً [for جُرْعَةَ مَقْلَةٍ, the meaning being He divided the water in that manner among the people, or party, and gave me a gulp as much as would cover a pebble in the bottom of a vessel]. (TA.)

تصافنوا المَآءَ 6 تصافنوا المَآءَ ذ , (AA, S, M, K,) said of people in a journey and having little water, (M,) They divided the water among themselves (AA, S, M, K) by shares, (S, K,) by means of the pebble, (AA, S, M,) which they threw into the vessel to pour the water into it, (AA,) giving to each of them as much as would cover the pebble. (AA, S.) See also 6 in art. حذى.

صَفْنٌ صَفْنٌ ذ [if not a mistake for صُفْنٌ, q. v.,] signifies The [round piece of skin, or leather, in which food is put, and upon which people eat; commonly called] سُفْرَة; as also ↓ صَفْنَةٌ: (K:) the latter is expl. by AA and IAar as a سُفْرَة that is gathered together by a [running] string [near the edge, by means of which it is converted into a bag, agreeably with a modern custom]. (TA.) ― -b2- And The [bursa faucium, or faucial bag, of the camel; commonly called] شِقْشِقَة; as also ↓ صَفْنَةٌ: (K:) so expl. by AA. (TA.) ― -b3- See also صَفَنٌ.

صُفْنٌ صُفْنٌ ذ A thing like the سُفْرَة [described in the next preceding paragraph], and between the عَيْبَة and the قِرْبَة, in which are [put] goods or utensils or the like: or it is of skin, or leather, (M,) [i. e.] a receptacle of skin, or leather, (S, in which it is expressly said to be with damm,) like the سُفْرَة, (S, M,) pertaining to the people of the desert, in which they put their travelling-provisions, and (M) with which (S, M) sometimes (M) water is drawn, (S, M,) like [as is done with] the دَلْو: (M:) occurring in a verse of Sakhr El-Hudhalee [cited in art. خض]: (S:) or a thing like the [small bucket, or small drinking-vessel, of skin or leather, called] رَكْوَة, (Fr, Mgh, K,) in which the ablution termed وُضُوْء is performed: (Fr, K:) or it signifies, (Mgh,) or signifies also, (K,) accord. to AA, (S,) a [pouch such as is called] خَرِيطَة, pertaining to the pastor, in which are [put] his food, and his زِنَاد [for producing fire], (S, Mgh, K,) and his other utensils or apparatus, (K,) or what other things he requires; (S, Mgh;) and sometimes water is drawn with it, like [as is done with] the دَلْو; (TA;) as also ↓ صَفْنَةٌ: (K:) or, accord. to A'Obeyd, ↓ صَفْنَةٌ signifies a thing like the عَيْبَة, in which are [put] a man's goods or utensils, and his [other] apparatus; and when the ة is elided, it is pronounced with damm [i. e. صُفْنٌ]: (TA:) or ↓ صَفْنَةٌ, (TA,) or ↓ صُقْنَةٌ, (so in a copy of the M,) signifies a small دَلْو [or leathern bucket], having a single حَلْقَة [or ring]; and when it is large, it is called صُفْنٌ: and the pl. is أَصْفُنٌ. (M, TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) Water [app. considered as contained in the vessel thus called]: so expl. as used in the saying of Aboo-Du-لd, هَرَقْتُ فِى حَوْضِهِ صُفْنًا لِيَشْرَبَهُ [I poured into his drinking-trough water that he might drink it]. (TA.) ― -b3- See also what next follows.

صَفَنٌ صَفَنٌ ذ The scrotum (S, M, Msb, K) of a man; (S, Msb;) as also ↓ صُفْنٌ, (M,) or ↓ صَفْنٌ, (K,) and ↓ صَفْنَةٌ and ↓ صُفْنَةٌ: (M:) pl. أَصْفَانٌ (S, M, Msb) and صُفْنَانٌ. (Msb.) ― -b2- And (tropical:) The envelope of the ear of corn: (K, TA:) so called by way of comparison [to the scrotum]. (TA.) ― -b3- And The habitation that is compacted (M, * K, TA) by a bird, or flying thing, (M,) or by the hornet and the like, (K, TA,) of dry herbage and of leaves, (M, TA,) for its young ones, (M, K, TA,) or for itself. (K, TA.)

صَفْنَةٌ صَفْنَةٌ ذ : see صَفْنٌ, in two places: ― -b2- and صُفْنٌ, in three places: ― -b3- and صَفَنٌ: ― -b4- and see also 3.

صُفْنَةٌ صُفْنَةٌ ذ : see صُفْنٌ, latter part: ― -b2- and صَفَنٌ.

صَافِنٌ صَافِنٌ ذ A horse standing upon three legs and the extremity of the hoof of the fourth leg: (A'Obeyd, * S, TA:) or standing upon three legs, and turning back the extremity of the fore part of the fourth hoof, that of his fore leg: (M, TA:) or standing upon three legs, and otherwise: thus, says Fr, I have found the Arabs use the word: (TA: [see 1, first sentence:]) pl. صُفُونٌ (M, TA) and صَوَافِنُ and [the pl. of صَافِنَةٌ is] صَافِنَاتٌ. (TA.) صَافِنَاتٌ occurs in the Kur xxxviii. 30. (M, TA.) And in the same, xxii. 37, I'Ab and Ibn-Mes-'ood used to read صَوَافِنَ [instead of صَوَافَّ]; the former explaining it as meaning Having the shank of one fore leg tied up to the arm; for thus is done with the camel when he is slaughtered: the latter, as meaning standing, or standing still. (TA.) ― -b2- And applied to a man, it means صَافٌّ قَدَمَيْهِ [setting his feet evenly, side by side], (A'Obeyd, M, TA, and the like is said in the S and Msb,) standing. (A'Obeyd, Msb, TA.) It is said in a trad., (S, M, Msb, TA,) referring to the Prophet mentioned as praying, (S, M,) قُمْنَا خَلْفَهُ صُفُونًا [app. meaning We stood behind him setting our feet evenly, side by side; for so the context seems to indicate]. (S, M, Msb, K.) [But] in another trad., صَلٰوةُ الصَّافِنِ is said to be forbidden; meaning [The praying] of him who puts his feet close together: or, as some say, of him who turns back his foot [i. e. one of his feet] like as the horse turns his hoof [i. e. one of his hoofs, when standing upon three legs]. (TA.) -A2- الصَّافِنُ signifies [The saphena, or crural vein; so in the present day; i. e.] the vein of the سَاق: (S: [see أَبْهَرُ, and see also النَّسَا:]) or a vein lying deep in the arm (الذِّرَاع) [and] amid the sinews of the [fore] shank of a beast: or the صَافِنَانِ are two veins penetrating into the interior of the two shanks: or two veins in the legs: or two branches [of veins] in the two thighs: and the صافن is [strangely said to be] a vein in the interior of the back bone, extending lengthwise, uniting with the نِيَاط [q. v.] of the heart, also called the أَكْحَل. (M.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٤٩
صَفَنَ صَفَنَ I ( n. ac. صُفُوْن 27 ), a. Rested one foot ( horse ). b. Put his feet close together; stood still; was lost in thought, in astonishment; meditated. صَفَّنَ صَفَّنَ II , a. Made a nest ( hornet ). تَصَاْفَنَ تَصَاْفَنَ VI , a. Shared ( water ). صَفْن صَفْن 1 , ( pl. صُفُن 10 , صُفْنَاْن 35 , أَصْفَاْن 38 ), a. Leather cloth; tray. b. Faucial bag. صُفْن صُفْن 3 , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٣٢٨
صفن صَفَنَ - يَصْفِنُ - صَافِن - صَافِنَة - صَافِنَات صَفَنَ - يَصْفِنُ + الكائن: يقف منتصباً هادئاً ساكناً من غير حراك: يقف منتصباً هادئاً ساكناً مستنداً بثقله إلى أحد قائمتيه المضمومتين إلى بعضهما بعضاً (في البشر) أو إلى ثلاث قوائم ويثني الرابعة (في الجياد): وهي كناية الهمود والهدوء باتجاه التوقف عن الفعل العقلي أو الجسمي ومنه التعبير
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. جود

    الآيات المشتركة: ١ · Cûdi

  2. عشو

    الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir

  3. عرض

    الآيات المشتركة: ١ · Ön dişler demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ

    Safkan atlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصفن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصفف, قوم, ربط, ثبت
Zıt Kökركض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi topluca büzüp kap içine alma veya atın tek tırnağının ucunu yere koyup üç ayak üzerinde dengeli ve tetikte durması
Çekirdek Özet 2Hizmete, harekete ve savaşa hazır, asil, disiplinli ve kontrollü intizam duruşu
Çekirdek Özet 3Gücün taşkınlık ve savurganlıkta değil; toplanmış, dizginlenmiş ve amaca kilitlenmiş sükûnette saklı olması
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca alelade bir duruş veya sıradan bir binek vasfı sanılarak, kökteki yüksek teyakkuz, disiplin ve estetik güç potansiyelinin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صفNesneleri yan yana getirme, düz bir hat veya yüzey oluşturma, yayarak sıralama veya sıkıca birleştirme; صفف (sıraya dizme), صفح (yüzeyini açma/genişletme), صفد (bağlayıp bitiştirme), صفو (arındırıp tortudan ayırma).نÇekirdekteki yan yana getirme ve düzenleme eylemine nun harfinin kattığı içe doğru toplanma, büzülme, kaplama veya bir noktaya odaklanarak durma niteliği eklenmiş; sıralanma hareketi derli toplu bir duruşa veya hazneye dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDağılmayı önleyen, nesneleri bir hat üzerinde tutan ve sıkan bir yöneliş sağlar.
فAğız; açıklık, söz, kenar, nefes vermeİçten dışa doğru açılan sınırı, çıkış noktasını veya çevreleyen kenar hattını belirler.
نFiliz, balık, yılan; canlılık, süreklilik, içsel hareketGizli bir potansiyeli, bünyede saklanan hayat enerjisini ve içe kıvrılmayı ifade eder.
صفنSıkarak çevirme ve içe doğru toplayıp tutmaDışa doğru taşabilecek büyük bir enerjinin toplanarak tek bir hatta veya bünyede dengeli biçimde hapsedilip hazır kıvamda tutulması hareketini doğurur.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtın ayaklarını bir hizaya getirip üç ayağı üzerine basarak dördüncü ayağının sadece tırnak ucunu yere değdirmesi; göçebelerin azık, su veya alet koyup ağzını büzdüğü deri torba ya da testis torbası (hayvan ve insan anatomisinde çevreleyici zar).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Ebû Düâd el-İyâdî bir beytinde deri kovayı ifade etmek üzere bu kökü kullanmıştır: هَرَقْتُ في حَوْضِه صُفْناً ليَشْرَبَه / في دائِرٍ خَلَقِ الأَعْضادِ أَهْدامِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Farazdak çöldeki su paylaşımını tasvir ederken şöyle demiştir: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ / إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök صفن, Batı Sami dillerindeki toplanma, büzülme, gizleme ve kaplama semantiğiyle fonetik ve morfolojik paralellikler arz eder. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı konsonant dizilimindeki kök genellikle örtme, gizleme, saklama veya hazneleme fiilleriyle (İbranice tsapan צפן: saklamak, gizlemek, bir hazinede tutmak; kuzey/karanlık bölge tsafon) semantik kesişim gösterir. Arapçada bu kök bir yandan büzülen deri torba ve anatomik koruyucu kılıf anlamında kapalı bir muhafaza ve toplama fikrini korumuş; diğer yandan atın ayaklarını birbirine bitiştirip tek tırnak ucunu yere koyarak içsel bir dinamizmi bekletmesi hareketine ad olmuştur. Fonetik açıdan Arapça sād, fā ve nūn harfleri Sami dillerindeki ıslıklı sert ses ile dudaksıl ve genizsel süreklilik seslerinin denkliğiyle tam bir uyum sergiler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصف çekirdeğinden türeyişİki nesneyi birbirine bitiştirme, düzenli durma ve torba gibi toplayıp büzme eylemlerini birleştiren iç semantik gelişim.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tsafan / Arapça صفنGizleme, saklama, hazne içine alma ve muhafaza etme anlam alanındaki ortak Sami kökenli anlam tabakası.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik koruma/büzme alanıİçine alma, kaplama ve toplayıcı bir zar veya torba oluşturma fikrine dayalı morfolojik benzerlikler.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صفنAnlamlıAyakları toplayıp dikilme; büzgülü torbaAtın üç ayak üzerinde durup birini tırnak ucuna basması veya nesneleri toplayan kap.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صنفAnlamlıAyırma, bölme, türlere ayırmaNesneleri niteliklerine göre kısımlara ve sınıflara ayırma.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü olarak düzenleme ve ayırma içerir.
فصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yer almaz.Kitābü'l-Ayn ve Tahzîb'de mühmeldir.
فنصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.Kitābü'l-Ayn'da mühmeldir.
نصفAnlamlıOrtadan ikiye bölme; adalet, eşitlikBir şeyin tam ortası veya iki taraf arasında denge kurma, hakkaniyet.Kur'an'da geçer; denge ve ölçü ilişkisi vardır.
نفصAnlamlıTitreme, sıçrama, ürpermeSoğuktan veya korkudan titreme, sıçrayarak hareket etme.Kur'an'da geçmez; hareketin dağılması yönüyle hedef kökün sükûnetine zıttır.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صفنMerkezİntizamlı, dengeli ve tetikte duruşAtın üç ayağına basıp birini dinlendirerek emir ve harekete hazır vaziyette beklemesi.Durgun görünen fakat anında patlamaya hazır potansiyel güç hali.
صففKomşuSıralanma ve saf tutmaNesnelerin veya canlıların yan yana gelerek kesintisiz bir sıra oluşturması.صفن kökü tek bir canlının kendi ayaklarını bitiştirip toplamasıyken, صفف çokluğun sıra oluşturmasıdır.
قومKomşuAyakta durma ve doğrulmaGenel anlamıyla bir canlının veya insanın dikey konuma gelmesi, dikilmesi.قوم kökünde özel bir estetik ayak pozisyonu veya teyakkuz şartı aranmaz.
ربطKomşuBağlama, nöbette durmaSavaş atlarını veya nöbetçileri sınır boyunda bağlı ve hazır tutma.ربط dışsal bir iple bağlama ve mekânsal konuşlanmayı; صفن canlının kendi beden disiplinini anlatır.
ثبتKomşuSarsılmadan yerinde kalmaBir noktaya çakılıp direnç gösterme ve kararlılık sergileme.ثبت hareketsizlik ve mukavemet eksenliyken, صفن her an ileri fırlayacak bir yay gerginliğindedir.
ركضZıtHızla koşma, atı sürme, kaçışmaAyakları hızla yere vurarak veya mahmuzlayarak intizamsız ve süratli hareket etme.صفن kökündeki toplanmış durağanlığın ve disiplinli teyakkuzun tam karşıtı olan kontrolsüz veya kinetik savrulmadır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصفنAyakları toplayarak hazır durmaCanlının iç enerjisini dizginleyip intizamla beklemesi ve derli toplu duruşu.Kesin
LatinceStatio, compositusTetikte duruş, düzenli beklemeNöbet mevkisinde intizamla ve her an harekete hazır biçimde durmayı karşılar; atın spesifik duruşunu doğrudan vermez.Güçlü
İngilizcePoised standing, alert postureDengeli duruş, tetikte beklemeHarekete geçmeye hazır, gergin ama sakin vücut duruşunu ifade eder; kökteki atın tırnak duruşu özelliğini kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaGefasstes Verharren, Habachtstellungİntizamlı bekleyiş, hazırda durmaAskeri veya bedensel bir disiplinle emre hazır olma halini karşılar.Güçlü
FransızcaPosture d'alerte, maintienTetikte duruş, intizamlı vaziyetZarafet ve disiplin barındıran bekleyişi karşılar; kılıf veya torba anlam katmanını kapsamaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصَّافِنَاتُÜç ayağı üzerine basıp bir tırnağının ucunu yere koyarak tetikte ve intizamla bekleyen seçkin savaş atlarıHz. Süleyman’a ikindi vakti sunulan, savaşa ve Allah yolunda cihada hazır, estetik ve disiplinli atların nitelendiği bağlam (Sâd 38:31).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin masumiyeti ve dünya nimetleriyle ilişkisiHz. Süleyman kıssasında geçen safinat atlarının ibadeti unutturup unutturmadığı ve onların kurban edilip edilmediği tartışması.Peygamberin askeri teçhizata ve güce bakışının nefsani bir tutku değil, ilahi nizamın tecellisi oluşuna odaklanma.
FıkıhCihad hazırlığı ve namazda kıyam adabıNamazda ayakların saf düzeni içinde nasıl duracağı veya askeri hazırlık (ribât) kapsamında binek yetiştirme hükümleri.Hadiste geçen ayakları bitiştirme/hizalama tavsiyeleri ile namazda sükûnet ve ciddiyet hali.
TefsirSâd suresindeki kıssanın lafzî ve estetik tahliliKelimenin atların duruşundaki asaleti, disiplini ve sürat kabiliyetini gösteren özel bir terim olarak açıklanması.Üç ayak üzerinde dinlenip bir tırnağıyla yere basan, emre amade safkan at imgesi.
HadisCemaatle namazda duruş veya huzurda dikilme yasağıİnsanların bir hükümdar veya kişi önünde el pençe divan saf halinde dikilmesini (صفونا) yasaklayan rivayetler.Bir kimsenin önünde kul gibi saygı duruşuna geçilmesinin menedilmesi, bu duruşun yalnızca Allah'a has kılınması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve kulluk bilinciSaf tutma ve teyakkuzİbadette bedenin ve zihnin dağılmasını önleyip emre amade olma hali.Kulun rabbinin huzurunda gereksiz hareketlerden arınmış, toplanmış ve sükûnet içindeki kıyamı.Güçlü
İlmiFizik ve mekanikPotansiyel enerjiKinetik harekete dönüşmeye hazır depolanmış kuvvet.Sistemin dağılmadan enerjisini dengeli bir sınır içinde muhafaza etmesi.Güçlü
SiyasiDevlet otoritesi ve orduDaimi teyakkuz ve caydırıcılıkSavaşa girmeden gücün varlığıyla nizamı koruma.Ordunun intizamlı ve anında sefere hazır duruşunun barışı ve caydırıcılığı temin etmesi.Güçlü
İktisadiKaynak yönetimiİhtiyat akçesi ve hazır rezervKriz anında devreye girmek üzere kilitlenmiş likit sermaye.Savrulmayan, büzgülü bir torbada (صفن) korunan ve ihtiyaç anında hemen kullanılabilen iktisadi güç.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurgun haldeki potansiyel enerji ve statik dengeBir cismin kuvvet alanı içinde dengede dururken her an kinetik enerjiye dönüşebilecek iş yapma kapasitesini bünyesinde saklaması hali.Güçlü
Beşeri bilimlerAskeri disiplin ve özdenetimBireyin veya topluluğun taşkın eylemlere kapılmaksızın kurallara kilitlenerek en yüksek verim anını beklemesi ve iradi kısıtlaması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece "safkan atlar" veya alelade "cins binekler" olarak tercüme edilip, lafızdaki özgül duruş, disiplin, sükûnet ve teyakkuz nüansının silinmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu ifade, askeri gücün gösteriş veya zevk için değil; nizam, cihad, adalet ve her an harekete hazır yüksek bir kurumsal ciddiyet için beslendiğini gösterir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin bağlamı yanlış anlaşıldığında Hz. Süleyman’ın lüks ve hobi düşkünü bir hükümdar gibi algılanması; teyakkuz halindeki meşru devlet gücünün bir zaafiyet veya sapma sanılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kelime seçimindeki olağanüstü isabeti gösterir; sıradan bir at tasviri yerine, gücün doruğunda olup aynı zamanda mutlak bir disiplinle hareketsiz bekleyebilen varlıkların durumunu tek bir kelimeyle (الصَّافِنَاتُ) resmeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin mülk ve iktidarla imtihanını, cihad hazırlığını ve askeri teçhizatın ilahi rıza doğrultusunda sevk ve idaresini konu edinen kıssa ayetlerinde belirleyicidir (özellikle Sâd suresi 31. ayet).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Maneviyatın maddî ve askeri güçten tecerrüd etmek olduğu yanılgısını düzeltir; en üstün peygamberi vasfın, en donanımlı askeri gücü elinde tutup onu ilahi zikir ve adaletin emrine amade kılmak olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAtın üç ayağı üzerinde durup bir ayağının tırnağını yere koyarak beklemesi; nesneleri toplayan ağzı büzgülü deri kap.
  • Soyut anlamDağılmayı önleyen yüksek disiplin, toplanmış içsel güç ve anında eyleme geçebilecek teyakkuz hali.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelini kaybetmeksizin dengeli bir eşikte bekletmesi; caydırıcı askeri ve idari hazırlık.
  • LaTeX modeliS={x∈E∣∇V(x)=0,  Ep(x)>0,  dxdt=0  ⟹  ∥d2xdt2∣t+∥≫0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemin safinat duruşunu (denge ve teyakkuz kümesini); E, durum uzayını; V(x), potansiyel fonksiyonunu; ∇V(x)=0 ve dxdt=0, sistemin mevcut andaki statik dengesini ve sükûnetini; Ep(x)>0, bünyesinde birikmiş potansiyel enerjiyi; ∥d2xdt2∣t+∥≫0 ise dışsal bir emir veya tetikleme anında (t+) sistemin üreteceği ani ve yüksek ivmeyi temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص